Flash Messinia Magazine

Αλτομιρά ΒΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ
Του Πάνου Γ. Καρυκόπουλου "…και πρώτον να συναθροισθώσιν οι λέξεις και φράσεις εις ένα λόγον, η ύλη της γλώσσης όλη από όλας τας πόλεις και χώρας της Ελλάδος…". Αδαμάντιος Κοραής "Περί παιδείας και γλώσσης"

Αν είναι σωστή η ερμηνεία που αποδίδεται στις τοπικές ονοματοθεσίες, ότι είναι σαν τα πέτρινα μονότοξα γεφύρια που μας περνούν από το παρόν στο παρελθόν κι ακόμη ως "επιγραφαί επί του εδάφους γεγλυμμέναι", είναι πιο δικαιολογημένη όταν αναφέρεται στον πέτρινο ορεινό οικισμό της Μάνης στην αγκαλιά του μυθικού Ταΰγετου, οι απαρχές της ιστορίας του οποίου ανιχνεύονται περί τον 10ο αιώνα μ.Χ. κατά τη διάρκεια της βυζαντινής περιόδου. Επισημαίνεται ότι στην τοποθεσία του ορεινού χωριού, σύμφωνα με τους στατιστικούς καταλόγους που συνέταξεν την άνοιξη του 1618 για τη Μάνη ο κόμης Philippe de Lange Chateaureneult και ο διαπραγματευτής Πέτρος Μέδικος, Pietro Medici, εκ των προκρίτων της Μάνης, καταγράφεται στοιχειώδης μικρός οικισμός, ενώ υπάρχουν τεκμήρια για παρουσία μεμονωμένων οικογενειών σε εποχές προγενέστερες του 1618. Το ταξίδι του κόμητα Σατωρενώ στην Πελοπόννησο και κυρίως στην απρόσιτη Μάνη, με τη βοήθεια προφανώς των σημαντικών χαρτών της Πελοποννήσου των Porcacchi (1572), G.de Jode (1578) και Gerard Mercator (1590), έχει ουσιαστικά διερευνητικό χαρακτήρα και πραγματοποιείται με εντολή του Λουδοβίκου ΙΓ' της Γαλλίας, - παρακινούμενου από το δούκα του Nevers Charles de Conzaque, υπέρμαχου της απελευθέρωσης των βαλκανικών λαών και της ανασυστάσεως της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας - με σκοπό να διαπραγματευθεί τον προσεταιρισμό των ανυπότακτων Μανιατών. Είναι η περίοδος κατά την οποία η Μεσσηνία μαζί με τη Λακωνία, λόγω της γεωπολιτικής σημασίας τους, αποτελούσαν το μήλον της έριδος μεταξύ των νεοαποικιοκρατών Γάλλων, επικουρούμενων από τους Ισπανούς, και από την άλλη πλευρά των ¶γγλων, οι οποίοι αναζητούσαν καινούριες ζώνες επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο. Επιστρέφοντας ο κόμης Σατωρενώ υπέβαλε στο δούκα Κάρολο Κονζάγα τρία υπομνήματα, τα οποία δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τη δημοσιογραφική, οικονομική και στρατιωτική κατάσταση της Πελοποννήσου, καθώς και χρήσιμα στοιχεία που καταγράφουν την κοινωνική και οικιστική φυσιογνωμία στα επί μέρους territorii, τη βόρεια / ¶νω Μάνη (Alta Maina) και τη νότια / Κάτω Μάνη (Bassa Maina), όπως διαιρέθηκε η Μάνη κατά τη δεύτερη Βενετοκρατία (1685-1715). Από τότε μέχρι σήμερα οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις και οι κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις που σημειώθηκαν σ' όλα τα χρόνια, έχουν μεταλλάξει το ανθρωπογενές περιβάλλον και την εικόνα των παραδοσιακών οικισμών της περιοχής καθώς και του ευρύτερου χώρου της Μάνης, διασώζοντας ωστόσο σημαντικό μέρος του μνημειακού πλούτου της ακριτικής χερσονήσου της Πελοποννήσου, που σε μαγνητίζει και σε υποβάλλει. Αξίζει εδώ να επισημανθεί ότι η ονομασία Αλτομιρά του παραδοσιακού οικισμού της Μεσσηνιακής Μάνης δεν απαντάται στην ελληνική μυθολογία ή σε ετυμολογικά - ερμηνευτικά λεξικά. Σύμφωνα με τη σύγχρονη έρευνα ο γνωστός για το πολυσχιδές ερευνητικό και συγγραφικό του έργο Κωνσταντίνος Κόμης στην επίπονη επιστημονική εργασία του "Πληθυσμός και οικισμοί της Μάνης" (15ος - 19ος αιώνας), έκδοση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, διατυπώνει την άποψη ότι το τοπωνύμιο Αλτομιρά είναι σλαβικό, Altomira, Altomir ή Aldomir. Κατά μία άλλη εκδοχή το τοπωνύμιο Altomira, Litomirja, Litomira σχετίζεται με τους σλαβικούς εποικισμούς των μεταβυζαντινών χρόνων. Σύμφωνα με τους πρώτους επίσημους στατιστικούς καταλόγους του κόμητα Σατωρενώ το 1618 ο ορεινός οικισμός στην Alta Maina (Βόρεια / ¶νω Μάνη) μαρτυρεί ανθρώπινη παρουσία, η οποία εκτιμάται ότι σε πληθυσμιακό μέγεθος δεν ξεπερνούσε τα 20 νοικοκυριά με 80 κατοίκους. Για το ίδιο θέμα ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι παλαιότερες ερευνητικές προσεγγίσεις των Κ. Παπαρρηγόπουλου, Σ. Κουγέα, Διον. Ζακυθηνού, Φ. Μαλιγκούδη, Α. Δασκαλάκη, J.A.C., Buchon, J. Zaimov, L. Lemerle, A. Bon, Ι.Κ. Χοπφ, Π. Ζερλέντη, Ι. Κουμαριώτη, Σ. Κυριακίδη, Δ. Μέξη, Α. Χατζή, Αν. Κουτσιλιέρη και Β. Παναγιωτόπουλου, ο εμβριθής σχολιασμός και τα συμπεράσματα των οποίων φωτίζουν την παρουσία των Σλάβων στη Μάνη. Από τη μελέτη, ωστόσο, των στοιχείων που προέκυψαν από τις εθνοϊστορικές έρευνες και από τις τοπωνυμικές ενδείξεις, παρατηρούνται συνεχείς μετεξελίξεις του ανθρωπονυμίου, όπως αυτές απαντώνται μέχρι το 1829 με τις ονομασίες Aldemir, Litomira, Alitomira και Litomirjia. Σημαντική, εξάλλου, είναι η απογραφή του 1618 σύμφωνα με την οποία ο ορεινός οικισμός Altomira ή Lithomira στην Alta Maina - Βόρεια / ¶νω Μάνη αποτελείτο από 80 ψυχές και το 1700 σύμφωνα με την απογραφή Grimani για τη Lithomira από 21 νοικοκυριά και 82 ψυχές. Εξ' ίσου ενδιαφέροντα είναι και τα αναλυτικά στοιχεία που καταγράφει ο καπετάνιος Stavro Pirgi για την Lithomia ή Alitomara για τα έτη: 1618 Αριθμός νοικοκυριών 20 Αριθμός ψυχών 80 1813 Αριθμός νοικοκυριών 60 Αριθμός ψυχών 183 Το ίδιο αξιοσημείωτες είναι και οι στατιστικές απογραφές των ετών: 1965 Lithomira, Κώδικας Francesco Muazzo Αριθμός μάχιμων ανδρών 41 Αριθμός ψυχών 143 1829 Altomira, καταγραφή επιστημονικής αποστολής Αριθμός νοικοκυριών 30 Αριθμός ψυχών 142 1844 Αλτομυρά, απογραφή 40 χρόνια περίπου πριν από την έναρξη ανοικοδομήσεως του σημερινού οικισμού Αριθμός ψυχών 266 Χωρίς αμφιβολία, το σλαβικό τοπωνύμιο του οικισμού Αλτομιρά συνδέεται με τη διείσδυση στην Πελοπόννησο φύλων Σλάβων Μελιγγών και Εζεριτών επί αυτοκράτορα Μαυρικίου (582-602), κατά τη διάρκεια δε των εναντίον τους αγώνων των Βυζαντινών κατέφυγαν το 10ο αιώνα -αναζητώντας ασφαλές καταφύγιο - στην ορεινή Αρκαδία και τον Ταΰγετο, όπου ζούσαν σε "αμφίμεικτες κώμες" μαζί με τους ντόπιους και με τα χρόνια επήλθε ο πλήρης εκχριστιανισμός και ο εξελληνισμός τους που συμπορεύεται με τη γλωσσική τους αφομοίωση. Διαφωτιστικές σχετικά είναι οι πληροφορίες του Οθωμανού Περιηγητή Ελιγά Τσελεπή που επισκέφθηκε τη Μάνη το 1670 και η έκθεση του Βενετού προβλεπτού Γαρδενίγου, από τις οποίες μαθαίνουμε πως το 16ο και 17ο αιώνα δεν υπήρχαν ίχνη που να προδίδουν παρουσία Σλάβων, γεγονός που επιβεβαιώνει και ο κορυφαίος βυζαντινολόγος - ακαδημαϊκός Διονύσιος Ζακυθηνός στο σύγγραμμά του "Σλάβοι εν Ελλάδι" επισημαίνοντας: "Το έργον της αφομοιώσεως και του εκπολιτισμού είχεν ήδη επέλθη". Όσον αφορά επίσης την προέλευση της αρχικής ρίζας της Αλτομιράς, σύμφωνα με άλλη εκδοχή τεκμαίρεται ότι συνδέεται με τις σύμμεικτες λατινικές λέξεις "Alto" (από ψηλά) και "mira" (αντικρίζω - αγναντεύω) που προσιδιάζουν, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του καθηγητή Μπαμπινιώτη, περισσότερο στην έννοια του τόπου, από τον οποίο έπαιρναν συνήθως οι οικισμοί το όνομά τους. Η συνθετική, επομένως, προέλευση του τοπωνυμίου ανταποκρίνεται στη θέση της Αλτομιράς που επιβάλλει την πανοραμική θέση της στην επιβλητική κορμοστασιά του μεγαλοπρεπούς Ταΰγετου από την εποχή που η Πελοπόννησος μαζί με την Κρήτη περιήλθαν στους Ενετούς το 13ο και 17ο αιώνα, μέχρι της Συνθήκης του Πασσάροβιτς το 1718 μεταξύ της Τουρκίας και της Βενετσιάνικης διοίκησης της Alta Maina, οπότε έληξε η κυριαρχία της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας. Με τη δεύτερη, πάντως, εκδοχή των σύμμεικτων λατινικών λέξεων Alto Mira που εικάζεται ότι συνδέεται με την περίοδο της Ενετοκρατίας, έπειτα από μελέτη των στοιχείων που προέκυψαν από τις εθνοϊστορικές έρευνες, μας επιτρέπεται να αποδώσουμε την παρόρμηση 340 Μανιατών του Προαστίου να εγκατασταθούν το 17ο αιώνα στην περιοχή του Τάραντα, 1100 κατοίκων του Οιτύλου με τις σημαντικές οικογένειες των προκρίτων Ιατραίων - Μεδίκων στην Τοσκάνη κι άλλων 800 κατοίκων του Οιτύλου με τους Στεφανόπουλους να εγκατασταθούν το 1675 στο Αγάτσιο της Ιταλικής Κορσικής, προτού περιέλθει το 1769 στη Γαλλία, όπου δημιουργήθηκε η μακροβιότερη ελληνική αποικία. Αξίζει εδώ να αναφερθεί ότι οι σημερινοί τους απόγονοι, όπως και στα ελληνόφωνα χωριά της Νότιας Ιταλίας στην πεδιάδα του Σαλέντο (Grecia Salentina) με εννιά ελληνόφωνες κοινότητες και στη νοτιοδυτική άκρη της κοντά στο Ρήγιο, στην περιοχή Καλαβρίας (Grecia Calabra), διατηρούν τη "γκρεκάνικη" γλώσσα καθώς και ήθη και έθιμα που μαρτυρούν τη μανιάτικη καταγωγή τους. Επίσης, δε θα πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι τον 8ο αιώνα π.Χ. οι Έλληνες εγκαθίστανται στην Απουλία, στον Ιταλικό Νότο, όπου άφησαν το διακριτό στίγμα του ελληνικού πνεύματος στην ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής. Δεν πρέπει, επομένως, να μας εκπλήσσει ότι η απαρχή του μεταναστευτικού ρεύματος των Ελλήνων έγινε στη Σικελία, όπου βρίσκονται τα ίχνη της Μεγάλης Ελλάδος, της Magna Grecia, όταν εποικίστηκε μεταξύ 8ου και 3ου αιώνα π.Χ. από Έλληνες και απετέλεσε ακμάζουσα αποικία, την οποία κοσμούν τα πιο λαμπρά ελληνικά μνημεία εκτός Ελλάδος. Σώζονται σήμερα τα θέατρα στις Συρακούσες και την Ταορμίνα, καθώς και οι Ναοί στο Σελινούντα, την Έγεστα και στον Ακράγαντα (Αγκριτζέντο), την "ωραιότερη όλων των θνητών πολιτεία", όπως την είχε αποκαλέσει ο μέγιστος των λυρικών της αρχαιότητας Πίνδαρος, από τις κυριότερες ελληνικές αποικίες της Σικελίας.

ΜΕΣΣΗΝΙΑΚΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΡΟΣ 4ο

Ένας Οθωμανός χειρουργός Αγωνιστής του '21 Ήταν Οθωμανός με σπίτια και κτήματα στην Κυπαρισσία επί Τουρκοκρατίας. Χειρούργος το επάγγελμα. Το 1821, με το ξέσπασμα της Επανάστασης, αντί να φύγει με τους ομοεθνείς του πέρασε στο στρατόπεδο των Ελλήνων και υπηρέτησε ως χειρουργός και ως στρατιώτης. Η άγνωστη ιστορία του Μάτου Οστά Μπραχό και της συζύγου του Ξαλιχάς Βελή Μπρατζελιώτου - κρυμμένη σε έγγραφα και πρακτικά - είναι ξεχωριστή, σχεδόν μοναδική και ιδιαίτερα χαρακτηριστική για τη μεταχείριση των αγωνιστών από το νεοσύστατο κράτος και τους υποτακτικούς των ξένων και του Όθωνα πολιτικούς.

Τον Έλληνα πια στην απελευθερωμένη Ελλάδα Μάτο Μπραχόπουλο τον θυμήθηκαν το 1852, ύστερα από αίτησή του στο βασιλιά, για να του αποδώσουν τα κτήματά του. Ούτε σύνταξη, ούτε βοήθημα, τίποτα. Και οι νόμοι, που ψήφισαν, δώρο άδωρο. Έμειναν ανεφάρμοστοι, ο Μάτος πέθανε στο μεταξύ και για τη χήρα του Ξαλιχά ψηφίστηκε στα 1861 νέος νόμος μα είναι αμφίβολο αν και αυτή πρόφθασε να γίνει κάτοχος κάποιων κτημάτων που της παραχωρούνταν. Αυτή την άγνωστη πτυχή της μεσσηνιακής ιστορίας μπορούμε να την παρακολουθήσουμε μέσα από τις συζητήσεις στη Βουλή. του Γιώργου Σ. Γεωργιόπουλου

Ο ΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΞΑΛΙΧΑ
Μια άγνωστη ιστορία στην Κυπαρισσία Η έκθεση, που ανέγνωσε ο επί των Οικονομικών υπουργός Δημ. Χρηστίδης στις 11 Οκτωβρίου 1852, όταν εισηγήθηκε το νομοσχέδιο "περί παραχωρήσεως κτημάτων εν Τριφυλία προς τον Οθωμανόν χειρουργόν Μάτον Οστά Μπραχό" είναι ένα κείμενο - ντοκουμέντο. Το παραθέτουμε: "Κύριοι! Ο Οθωμανός Μάτος Μπραχόπουλος, χειρουργός το επάγγελμα, γεννηθείς και κατοικών εις Κυπαρισσίαν, επόμενον ήτον να υποστή την τύχην των ομοθρήσκων του, ότε ο υπέρ ανεξαρτησίας αγών ήρξατο, αλλ' η μεγάλη αυτού προς τους χριστιανούς συμπάθεια τον διέσωσεν εις την πρώτην ορμήν της δικαίας των ελλήνων αγανακτήσεως, και μετ' ολίγον εγένετο προς αυτόν η φιλανθρωπική πρότασις, εκ μέρους των επισήμων ανδρών της επαρχίας εκείνης, του να μεταβή μετά της οικογενείας του εις οποιονδήποτε μέρος της Τουρκίας εβούλετο. Αλλ' η προς την πατρίδα αγάπη του και η στενή μετά των ελλήνων σχέσις του κατίσχυσαν παντός άλλου αισθήματος, και αντί της παραδοχής της τελευταίας προτάσεως επροτίμησεν ου μόνον να μείνη εις την Ελλάδα, αλλά και να παρακολουθήση τον ελληνικόν στρατόν εις τας μάχας καθ' όλην την διάρκειαν του πολέμου, υπηρετών την πατρίδα και ως χειρούργος και ως στρατιώτης, και αποκτήσας δια της διαγωγής του ταύτης την αγάπην των συμπολιτών του, και ιδίως των οπλαρχηγών υπό την σημαίαν των οποίων παρηκολούθησεν. Η μόνη αμοιβή την οποίαν μέχρι τούδε απήλαυσεν είναι η έκφρασις της ευαρεστήσεως πολλών εκ των επισημοτέρων στρατιωτικών και πολιτικών ανδρών της Ελλάδος, και η πιστοποίησις των υπηρεσιών του δι' εγγράφων με τα οποία είναι εφοδιασμένος. Ουδεμία άλλη πρόνοια ελήφθη υπέρ του ανδρός τούτου μετά την αποκατάστασιν των πραγμάτων, και μόνον το επάγγελμά του και η συνδρομή των φίλων του διετήρησαν αυτόν μέχρι τούδε. Αλλ' ήδη μη δυνάμενος να προσπορίζηται τα προς το ζην ένεκα της προβεβηκυίας ηλικίας του προσέφυγεν εις την Α.Μ. εξαιτούμενος ουχί αμοιβάς και βραβεία, αλλ' απλήν απόδοσιν των ιδιοκτησιών του, αίτινες ως οθωμανικαί περιήλθον εις το δημόσιον. Η μετρία και δικαία αύτη αίτησις, του Οθωμανού μεν την θρησκείαν, αλλ' έλληνος κατά το φρόνημα και την πατρίδα Μπραχοπούλου, εκίνησε την καρδίαν και την δικαιοσύνην του Βασιλέως, κατά διαταγήν του οποίου υποβάλλεται εις την Βουλήν το επισυναπτόμενον νομοσχέδιον. Δύο, κύριοι, υπήρξαν προ πάντων Οθωμανοί, οίτινες επροτίμησαν να μείνωσιν εις τον τόπον και να συναγωνισθώσιν μετά των ελλήνων ως χειρουργοί εναυτώ και στρατιώται, ο εις ήτον ο προ τινών ετών αποβιώσας Χασάνης Κούρταλης, προς ον η Κυβέρνησις απέδωκε τας ιδιοκτησίας του, και δεύτερος είναι ο Μάτος Μπραχόπουλος. Ό,τι εγένετο υπέρ του πρώτου, έργον δικαιοσύνης είναι να γίνη και υπέρ του δευτέρου, τοσούτον μάλλον καθόσον αι ιδιοκτησίαι του τελευταίου είναι πολύ κατωτέρας αξίας και ενταυτώ δεν παραχωρούνται καθ' ολοκληρίαν. Δια του νομοσχεδίου προσδιορίζεται η απόδοσις ορισμένων κτημάτων του περί ου ο λόγος Οθωμανού και της συζύγου του, και τούτο, διότι αι μεν γαίαι αυτών ενεφυτεύθησαν προ πολλών κατά τας πληροφορίας του αρμοδίου οικονομικού εφόρου εις μεγάλον αριθμόν. ¶λλως τε τα εν τω νομοσχεδίω σημειούμενα κτήματα, καλώς διοικούμενα είναι αρκετά να διαθρέψωσιν ολιγάριθμον οικογένειαν , οία είναι η του περί ου ο λόγος Μπραχοπούλου. Περί της παραδοχής του νομοσχεδίου κρίνω περιττόν να λαλήσω, διότι έχω την πεποίθησιν, ότι η Βουλή δεν θέλει αρνηθή ν' αποδώση δικαιοσύνην εις άνδρα, όστις δια της τέχνης και του ζήλου του έσωσε την ζωήν πολλών ελλήνων, και εξεπλήρωσε συνάμα και το προς την πατρίδα χρέος του. Εν Αθήναις, την 11 Οκτωβρίου 1852. Ο επί των Οικονομικών υπουργός Δ. ΧΡΗΣΤΙΔΗΣ" Τα κτήματα, που παραχωρούνταν το 1852 στο ζεύγος Μπραχό, ήταν τα εξής: 1. Το σπίτι τους, που κατείχαν και κατοικούσαν στην Κυπαρισσία. 2. Ένα ερειπωμένο σπίτι στη θέση Κουρομπραϊμη. 3. Ένα ερειπωμένο εργαστήριο εργοστάσιο στην πόλη της Κυπαρισσίας κι αυτό. 4. Ένα ερειπωμένο ελαιοτριβείο ΄΄το λεγόμενον του Καράκη΄΄ στη θέση Κορμά. 5. Περιβόλι δύο περίπου στρεμμάτων στη θέση Ταλατίνη. 6. Σταφιδάμπελος τριών στρεμμάτων στη θέση Ψυρού, που την καλλιεργούσαν κιόλας. 7. Δύο αμπέλια στα Φιλιατρά του δήμου Εράνης. 8. Τέσσερις αγροί: Ένας τριών στρεμμάτων στη θέση Μούσγα της Κυπαρισσίας, άλλος πέντε στρεμμάτων στη θέση Κυπαρισσάκια ή Αραδαριαίς, ο τρίτος 10 στρεμμάτων στη θέση Πέτρα και ο τέταρτος στη θέση Μάρτζα έξι στρεμμάτων. Ρεσιτάλ αγνωμοσύνης από το Ελληνικό κράτος Η συζήτηση του νομοσχεδίου στη Βουλή ήταν σύντομη. Ένας βουλευτής - προφανώς από την Τριφυλία - ο οποίος δήλωσε ότι γνωρίζει και ο ίδιος, όπως και πολλοί άλλοι βουλευτές τον Μπραχό, κατάθεσε τη μαρτυρία του ότι ο Μπραχό "καθ' όλον το διάστημα της επαναστάσεως μετελθών την χειρουργίαν προς ίασιν των πασχόντων Ελλήνων απέκτησε παρ' ημίν δικαιώματα, εντός των οποίων οφείλωμεν να τω χορηγήσωμεν σήμερον ανάλογον αμοιβήν". Ο ίδιος βουλευτής απέδοσε "φόρον ευγνωμοσύνης" στον υπουργό Δ. Χρηστίδη, που αποφάσισε την παραχώρηση των κτημάτων, αλλά ζήτησε η παραχώρηση να γίνει με το νόμο περί νεοφωτίστων και ειδικό νόμο γιατί, όπως υποστήριξε, δεν είναι γνωστό αν όντως τα κτήματα του ανήκουν και αν είναι ανάλογα των εκδουλεύσεών του προς την πατρίδα. Έριξε μάλιστα και το καρφί του, πως "πολλοί άλλοι οθωμανοί και χριστιανοί έχωσιν ομοίας και μεγαλυτέρας μάλιστα εκδουλεύσεις προς το έθνος και εν τούτοις ουδεμία ελήφθη υπέρ αυτών πρόνοια, ενώ και αυτοί και αι οικογένειαί των λιμώττωσι". Αλλά και δεύτερος βουλευτής έθεσε το ίδιο θέμα, το οποίο ήταν πράγματι υπαρκτό καθώς και η βαυαροκρατία και οι οθωνικές κυβερνήσεις κατά κανόνα αδιαφόρησαν για την κατάσταση των ηρώων της Επανάστασης, των χήρων γυναικών και ορφανών και μόνο κατ' εξαίρεση συγκινήθηκαν για να βοηθήσουν. Ο βουλευτής, λοιπόν, χαρακτήρισε το νομοσχέδιο ΄΄οιωνόν άριστον΄΄ γιατί, όπως είπε, πιστεύει ότι οι υπουργοί, που έλαβαν πρόνοια υπέρ ενός Οθωμανού θα θυμηθούν γρήγορα και τόσους άλλους Έλληνες των οποίων "αι οικογένειαι στερούνται του άρτου της ημέρας, ενώ και ζωάς και περιουσίας έθεσαν εις τον βωμόν της πατρίδος". Ο υπουργός Εσωτερικών, Ρήγας Παλαμήδης, τα παρέκαμψε όλα αυτά και περιορίστηκε να πει πως ο νόμος περί νεοφωτίστων δεν καλύπτει την περίπτωση Μπραχό και όσον αφορά το αν του ανήκουν ή όχι τα κτήματα το νομοσχέδιο περιέχει τον όρο ότι θα του παραχωρηθούν αν αποδειχθεί ότι του ανήκουν. Ο νόμος ψηφίστηκε στις 21-12-1852, με 61 ψήφους υπέρ και 14 κατά. Στα πρακτικά μάλιστα γίνεται και περιγραφή του τρόπου της ψηφοφορίας, η οποία ήταν μυστική και ως εκ τούτου στήθηκαν κάλπες, η μία για την θετική ψήφο, στην οποία έριχναν το λευκό και η άλλη για το μαύρο. "Προσήλθον - αναφέρεται - οι βουλευτές πάντες ρίπτοντες εν μεν τη μία την λευκήν, εν δε την άλλην την μέλαιναν ψήφον". Αλλά, όπως συνέβαινε συχνά εκείνη την εποχή, η απόσταση από την ψήφιση ενός νόμου στη Βουλή μέχρι την εφαρμογή του ήταν άβυσσος. Στην περίπτωση του Μπραχό μάλιστα η εξέλιξη είναι τραγική. Ο Νόμος ΣΚΖ΄ δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως τον Απρίλιο του 1853, αλλά στη συνέχεια γίνεται αντιληπτό ότι ΄΄επί ματαίω προεκλήθη ο νόμος΄΄, αφού αποδείχτηκε από τις ένορκες μαρτυρικές καταθέσεις ότι τα κτίσματα και τα χωράφια ανήκαν πριν την Επανάσταση στους γονείς του Μάτου, το σπίτι στην Κυπαρισσία και μία σταφιδάμπελος στη θέση Ψυρού και τα υπόλοιπα στους γονείς της Ζαλιχάς ΄΄και ουδέν εις τούτον ή εκείνην ατομικώς΄΄. Τον κατάλογο, πάντως, των κτημάτων τον συνέταξε ο Έφορος Τριφυλίας και τον υπέβαλε με την υπ' αριθμόν 1706 αναφορά του στις 4 Ιουλίου 1852 στο υπουργείο και με βάση αυτόν τον κατάλογο καταρτίστηκε ο Νόμος ΣΚΖ΄. Το εφεύρημα, πάντως, ότι τα κτήματα ανήκουν στους γονείς τους και όχι στους ίδιους προκαλεί υποψίες καθώς αυτή την εποχή οι τίτλοι ιδιοκτησίας ήταν σχεδόν ανύπαρκτοι. Πάντως, για να καλυφθεί το κενό υποβλήθηκε από τον Αλ. Κοντόσταυλο, νέο νομοσχέδιο, μετά από τρία χρόνια, στις 22 Μαϊου 1856, που ανέφερε ότι τα κτήματα παραχωρούνται εφ' όσον αποδειχθεί ΄΄ότι ανήκον αυτούς ατομικώς ή εις τους γονείς των΄΄. Τα ιστορεί όλα αυτά αργότερα, στα 1861 στη Βουλή, ο τότε υπουργός Οικονομικών Ευστάθιος Σίμος και παρέχει την πληροφορία ότι το νομοσχέδιο του 1856 ΄΄δεν κατορθώθη να εισαχθή και εις την Γερουσίαν και επομένως έμεινε και τούτο ανεκτέλεστον...΄΄ Η τραγική, μάλιστα, ειρωνεία είναι ότι ο ατυχής Οθωμανός χειρούργος αγωνιστής του ΄21 Μάτος Μπραχόπουλος, γέρος πιά, μας άφησε χρόνους. Ο Σίμος πληροφορεί ακόμα τη Βουλή ότι η χήρα Σιλαχέ, δηλαδή Αναστασία την αναφέρει ο υπουργός, αμέσως μετά το θάνατο του άνδρα της δέχτηκε τη χριστιανική ορθόδοξη θρησκεία, ζήτησε να της παραχωρηθούν τα κτήματα, ως ΄΄μόνα δυνάμενα να διασώσωσιν αυτήν εκ της δυστυχίας εις ην υπόκειται΄΄. Ο υπουργός φέρνει στις 4-12-1861 νέο νομοσχέδιο - τρίτο κατά σειρά- το οποίο, όπως αναφέρει ΄΄αίρει εκ του μέσου πάσαν δυσκολίαν΄΄. Συγκεκριμένα περιόριζε τα υπό παραχώρηση κτήματα σε τέσσερα (το σπίτι που μένει, ένα ερείπιο στη θέση Κουρομπραϊμη, τη σταφιδάμπελο στην Ψυρού, και έναν αγρό στη Μάρτζα). Τα παραχωρεί, μάλιστα, άνευ περαιτέρω εξετάσεων, αφού η χριστιανή - πιά - τα κατείχε, πλήρωνε φόρο επικαρπίας, αλλά δεν είχε τίτλους ιδιοκτησίας.Αλλά ούτε και αυτή η παραχώρηση έμελλε να πραγματοποιηθεί. Μετά από λίγες ημέρες ο υπουργός αντικαταστάθηκε από τον αυλόδουλο πρωθυπουργό Γενναίο Κολοκοτρώνη. Με το νέο χρόνο επικράτησε κλίμα εξέγερσης, έγιναν τα Ναυπλιακά, ήλθε η έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας. Η υπόθεση ξεχάστηκε... ΣΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ: Αιτήματα των Μεσσηνίων πολιτών - Οι ψαράδες του Μεσσηνιακού κόλπου και οι βοσκοί των έρημων νησιών.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΡΕΛΛΑΣ
Η Ελληνική παιδεία είναι δυνατό εξαγώγιμο προϊόν Το όνομα του Δημήτρη Κορέλλα είναι ασφαλώς συνυφασμένο με την ΚΟΡΕΛΚΟ, που αποτελεί το μεγαλύτερο ιδιωτικό εκπαιδευτικό όμιλο, με τεράστια προσφορά στην επαγγελματική εκπαίδευση για πάνω από τριάντα χρόνια. Ο ίδιος θεωρείται πρωτοπόρος στον τομέα του και έχει τιμηθεί με πολλές εθνικές και διεθνείς διακρίσεις. του Θανάση Παντέ Όμως, ο ιδρυτής της ΚΟΡΕΛΚΟ και γέννημα - θρέμμα του Κυνηγού Πυλίας της Μεσσηνίας είναι πολύ περισσότερα πράγματα από αυτά τα ήδη πολλά και σημαντικά. Είναι ένας πολυσύνθετος άνθρωπος, με πλήθος ιδιοτήτων και δραστηριοτήτων. Ένας χαλκέντερος οραματιστής για μια καλύτερη Ελλάδα, για την οποία μιλάει με πάθος οιστρηλατημένο σε κάθε ευκαιρία. Τον συνάντησα στα νέα γραφεία της ΚΟΡΕΛΚΟ στην Αθήνα (Βερανζέρου 1) και εκείνη τη μέρα γινόταν κυριολεκτικά πανικός στο γραφείο του. Παρ' όλα αυτά βρήκε το χρόνο που χρειαζόταν για να μιλήσουμε. Και είπαμε πολλά με τον εκλεκτό Μεσσήνιο, που διαπρέπει μακράν της ιδιαίτερης πατρίδας του, την οποία ποτέ δεν ξεχνά και πάντα επισκέπτεται με συγκίνηση.

Μιλήσαμε βέβαια και για το πλούσιο συγγραφικό του έργο που αναφέρεται σε νομικά και οικονομικά θέματα, κυρίως, αλλά και για το βιβλίο που έγραψε για τον πρόγονό του "Καπετάν Αδάμη Κορέλλα". Το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε το 1992 και απέσπασε εγκωμιαστικά σχόλια για τον τρόπο που παρουσιάζει τον αγωνιστή αυτόν του 1821. Πρόκειται για μια διεισδυτική και με πλήθος ιστορικών λεπτομερειών καταγραφή της εποχής εκείνης που, σε συνδυασμό με μια γλαφυρή συγγραφή, γίνεται απόλαυση για τον αναγνώστη. Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό, μπορώ να πω ότι ο Δημήτρης Κορέλλας τίμησε τον ένδοξο πρόγονό του με τον καλύτερο τρόπο. Για ανθρώπους τόσο πολυάσχολους όσο ο συνομιλητής μου ο χρόνος είναι τόσο πολύτιμος, που κάθε του παραβίαση μοιάζει ανεπίτρεπτη πολυτέλεια. Παρ' όλα αυτά και τον ελάχιστο χρόνο του τον διοχετεύει σε δημιουργικές δραστηριότητες. Και δεν είναι βέβαια περίεργο αλλά απαραίτητο στοιχείο του χαρακτήρα του να είναι δυναμικός, πατριδολάτρης, δραστήριος, καινοτόμος. Και μεταξύ άλλων να βρίσκει χρόνο, και μάλιστα αρκετό, να ασχολείται συστηματικά με την προώθηση της Ολυμπιακής Εκεχειρίας, της οποίας μάλιστα, εν όψει και των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας το 2004, γίνεται επιτακτικά αναγκαία η επίτευξη. Τι είναι όμως η Ολυμπιακή Εκεχειρία; "Είναι μια ιδέα που έχει ξεκινήσει πάρα πολύ καιρό. Μέσω του Σωματείου Διαβαλκανικών Σχέσεων με το οποίο συνεργάζομαι, πήραμε την απόφαση και πήγαμε στη Νέα Υόρκη το Σεπτέμβριο του 2002, όπου είχαμε διαπίστευση από τον ΟΗΕ κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων και το ανάλογο γραφείο όπου μπορούσαμε να κάνουμε τις επαφές μας με επιφανείς παράγοντες όλων των χωρών και της ομογένειας. Έτσι είχαμε την ευχέρεια να μαζέψουμε υπογραφές για την Ολυμπιακή Εκεχειρία. Κατά την εκεί παραμονή μας ενημερώσαμε όλους όσοι έρχονταν στον ΟΗΕ και είχαν οποιοδήποτε τίτλο - από Πρωθυπουργούς μέχρι απλούς διπλωμάτες - για την ιδέα της Ολυμπιακής Εκεχειρίας και παράλληλα ζητούσαμε να υπογράψουν σε ένα ειδικό βιβλίο γι' αυτήν. Έτσι, όταν επιστρέψαμε στην Ελλάδα παραδώσαμε στο Υπουργείο Εξωτερικών έναν κατάλογο με πάνω από 1000 υπογραφές παραγόντων από όλα τα κράτη.

Ο Γιώργος Παπανδρέου ενθουσιάστηκε με την πρωτοβουλία μας αυτή και έχει πει να την παρουσιάσει σε μια ημερίδα που ήθελε να κάνει σχετικά, η οποία δεν έγινε ακόμα. Η πρωτοβουλία βέβαια αυτή συνεχίζεται, αφού άλλωστε ήταν και η πρώτη που ξεκίνησε προς αυτή την κατεύθυνση και σε επίπεδο κορυφαίων παραγόντων. Όμως, πόσο αποτελεσματική μπορεί να είναι στην πράξη μια τέτοια προσπάθεια; "Όσο γίνεται συζήτηση για κάτι, τόσο περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν να έχει αποτέλεσμα", λέει ο Δημήτρης Κορέλλας και αναφέρει το τραγικό παράδειγμα των Ολυμπιακών Αγώνων του Μονάχου το 1972, όπου σκοτώθηκαν οι Ισραηλίτες αθλητές. Πάγωσε τότε η υφήλιος, επισημαίνει και συνεχίζει τονίζοντας με έμφαση: "Φανταστείτε το διάστημα που θα γίνονται οι Αγώνες στην Ελλάδα να γίνει κάτι τέτοιο εδώ. Τελειώσαμε ως χώρα. Ο στόχος μας είναι να περάσει το μήνυμα, που στο κάτω - κάτω τα γραφής οι πρόγονοί μας το είχαν ξεκινήσει, στην περίοδο των Αγώνων να μη γίνονται πόλεμοι. Να υπάρχει για το διάστημα αυτό η εκεχειρία. Είναι μια ωραία ιδέα και νομίζω ότι μπορεί να υλοποιηθεί, αρκεί να συμβάλλουν όλοι προς την κατεύθυνση αυτή". Θέλοντας να υπηρετήσει όσο γίνεται καλύτερα αυτόν τον εθνικό, όπως τον αποκαλεί, στόχο της Ολυμπιακής Εκεχειρίας, έθεσε εκ των πραγμάτων σε δεύτερη μοίρα την υποψηφιότητά του ως νομαρχιακού συμβούλου της Αθήνας, όπου για οκτώ χρόνια γεμάτα δράση για μια ελεύθερη και ουσιαστικά ανεξάρτητη τοπική αυτοδιοίκηση είχε αποδείξει ότι μπορεί να προσφέρει και πρόσφερε πολλά. Η μη επανεκλογή του δε νομίζω να τον ενόχλησε και τόσο, αν κατάλαβα καλά. Η βαθιά γνώση και πείρα που έχει αποκτήσει από την πολύχρονη ενασχόλησή του με τα κοινά τον κάνουν να είναι αρκετά επιφυλακτικός για το μέλλον του θεσμού της Τ.Α. "Το ταξίδι μου στην Αμερική, και μάλιστα για μια τόσο σοβαρή υπόθεση όπως η προώθηση της Ολυμπιακής Εκεχειρίας, δεν έπαιξε κανένα ρόλο στο να μην επανεκλεγώ. Απλώς, είχα καταλάβει ότι είχα προσφέρει αυτό που έπρεπε να προσφέρω. Οχτώ χρόνια στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, εκ των οποίων τέσσερα χρόνια ως πρόεδρος της πρώτης νομαρχίας της χώρας, της Αθήνας". Πόσο ενεργός μπορεί να είναι ένας νομαρχιακός σύμβουλος στις υπάρχουσες συνθήκες; Μπορεί να προσφέρει έργο; "Λένε ότι κάνανε το σύστημα της Τ.Α. να λειτουργεί με δημοκρατικούς, κατά κάποιο τρόπο, θεσμούς λειτουργίας. Μετά τέσσερα χρόνια διοίκησης στη νομαρχία κι άλλα τέσσερα ως νομαρχιακός σύμβουλος έχω πάψει να το πιστεύω αυτό. Ίσως να είμαστε ανώριμοι ακόμα για νομαρχιακή αυτοδιοίκηση που να είναι αιρετή. Στα λόγια του Δημήτρη Κορέλλα δε διακρίνεται πίκρα. Οι διαπιστώσεις του είναι ξεκάθαρες και όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικές.

Αν και καυστικός στις τοποθετήσεις του, προσπάθησε να ακολουθήσει τη μέση οδό, ευρισκόμενος έτσι πάντα στην αιχμή του δόρατος. Κι εδώ μου επισημαίνει πως η εκλογή του ως προέδρου του νομαρχιακού συμβουλίου υπήρξε ομόφωνη, γεγονός βέβαια καθόλου σύνηθες. Ο κ. Κορέλλας όμως δε βρέθηκε από το πουθενά στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Είχε προηγηθεί μια μακρόχρονη πορεία του στο συνδικαλισμό με πολλούς αγώνες και διεκδικήσεις στον τομέα της Εκπαίδευσης, που αποτελεί το μεγάλο του μεράκι. Φυσικά, το μεγάλο έργο της ζωής του είναι η ΚΟΡΕΛΚΟ. "Η ΚΟΡΕΛΚΟ ιδρύθηκε το 1965 κι άρχισε να λειτουργεί ως απλή μοναδούλα. Έφτασε όμως να έχει στην άνοδό της περισσότερα παιδιά από όλα τα ομοειδή σχολεία, ως μέγεθος δύναμης φοιτούντων σπουδαστών. Σήμερα βέβαια που το εκπαιδευτικό σύστημα, το άρρωστο εκπαιδευτικό σύστημα, λειτουργεί με την πιο άθλια μορφή του, τα ΙΕΚ βρίσκονται σε μια φοβερή κάμψη".

Ο Δημήτρης Κορέλλας δε μασάει τα λόγια του. Παραθέτει στοιχεία και επισημαίνει ότι με το σημερινό σύστημα εισέρχονται στα Α.Ε.Ι. χωρίς να έχουν ούτε καν τις στοιχειώδεις γνώσεις. Και εκφράζει την αγωνία του: "Φανταστείτε, λοιπόν, πώς θα οικοδομήσουμε μια Ελλάδα με αυτή την κατάσταση. Με αυτό το δυναμικό. Είμαστε άξιοι της μοίρας μας". Όσο για την πασιφανή έλλειψη τεχνικής κατάρτισης που υπάρχει τονίζει πως: "σύντομα θα βρεθούμε μπροστά στο φαινόμενο να πηγαίνεις να επισκευάσεις το αυτοκίνητό σου και ελλείψει τεχνικών, μαστόρων δηλαδή, θα σε κοιτάζουν αν φοράς ή όχι γραβάτα για να δουν πόσα να σου πάρουν. Αυτό όμως είναι ένα νοσηρό φαινόμενο της εποχής μας. Ένα νοσηρό φαινόμενο στις χώρες που δεν έχουν τη συνείδηση και την τεχνική υποδομή και που είναι υποχρεωμένες να ζουν με όλο το δυναμικό τους βάζοντάς το στα καθίσματα των υπουργείων. Όλων ο στόχος είναι να διοριστούν στο δημόσιο. "Βρέξει, δε βρέξει, ο μισθός να τρέξει", έλεγαν οι γιαγιάδες στην πατρίδα μας". Κι έτσι η συζήτηση φτάνει στη Μεσσηνία, η οποία είναι η γενέτειρά του και πάντα επιστρέφει σ' αυτήν. "Στου Κυνηγού από το 1952 μέχρι το 1957 οι περισσότεροι εκεί που με ξέρουν, με ξέρουν και ως περιοδεύοντα παστελάκια. Δεν ντρέπομαι να το λέω. Γυρίζαμε τότε στα πανηγύρια και πουλάγαμε παστέλια.

Στην Αθήνα ήρθα ως φοιτητής το 1958 και παράλληλα ασχολούμην με οτιδήποτε δημιουργικό, με σημειώσεις, ευρεσιτεχνίες και εφευρέσεις, ενώ τα καλοκαίρια που οι άλλοι διασκέδαζαν, εργαζόμουν ως υπάλληλος στις κατασκηνώσεις του δήμου και του υπουργείου. Από εκεί προβληματίστηκα και στην επιχειρηματικότητα των κατασκηνωτικών μονάδων. Κι έτσι σήμερα η ΚΟΡΕΛΚΟ, που είναι ένα ίδρυμα, ένα σχολείο, μια εταιρία, ένας όμιλος, έχει μια από τις καλύτερες κατασκηνώσεις της Ελλάδος με διεθνή ακτινοβολία και βρίσκεται στον Κάλαμο Αττικής μέσα σε ένα ειδυλλιακό περιβάλλον. Η προοπτική μάλιστα που υπάρχει είναι να φιλοξενεί Έλληνες και ξένους φοιτητές. Φέτος μάλιστα κάναμε μια ωραία προσπάθεια και φέραμε Κινέζους φοιτητές, διότι η ΚΟΡΕΛΚΟ αντιπροσωπεύει κι ένα ξένο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα". Η συζήτηση βέβαια στρέφεται ξανά προς την εκπαίδευση και ο Δημήτρης Κορέλλας αναφέρεται στους διάφορους ανεγκέφαλους και μη νοήμονες που δεν επιτρέπουν την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων. Επισημαίνει μάλιστα πως η πολιτεία εμποδίζει τους ξένους φοιτητές να έρθουν να σπουδάσουν στην Ελλάδα. Έστω κι αν αυτοί προκαταβάλλουν τα δίδακτρα. Και διαπιστώνει πως: "Η Ελλάδα παράγει χωρίς να εξάγει. Και η παραγωγή της θα μπορούσε να είναι σε ένα προϊόν που λέγεται η παιδεία, εξαγώγιμο. Να εξάγουμε παιδεία δηλαδή ως ένα δυνατό, πολύ δυνατό προϊόν. Ήδη έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτό αυτό, πως ένα προϊόν εξαγώγιμο της Ελλάδας είναι και η παιδεία". Η πρόταση του κ. Κορέλλα είναι πολύ σημαντική και νομίζω πως θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα από τους έχοντες την πολιτική ευθύνη για την υλοποίηση προτάσεων στον ακανθώδη τομέα της παιδείας. Τελειώνοντας, γυρίζουμε πάλι την κουβέντα στη Μεσσηνία: " Καθένας την πατρίδα του, τη γενέτειρα του την αγαπάει και την πονάει και νοιάζεται γι' αυτήν. Εγώ δεν άφησα να πουληθεί τίποτα στην ιδιαιτέρα μου πατρίδα από τους γονείς, που τους έχω κοντά μου για να υπάρχει το δέσιμο με την πατρίδα. Δεν άφησα μάλιστα, ακόμα κι όταν το δέλεαρ το οικονομικό ήταν πολύ μεγάλο".

Κλείνω με αυτά τα λόγια του, τα οποία και αφιερώνω σε όλους εκείνους που με περισσή ευκολία ξεπουλούν τη γη τους και φεύγουν μακριά της, για να επιστρέψουν κατόπιν σε αυτήν ως… μετανάστες.

Όταν μιιλάειι ή γράφειι κανείίς γιια την ομορφιιά της Νέδας,, το μόνο που καταφέρνειι είίναιι να την αδιικείί.. Πρώτον,, γιιατίί η ομορφιιά της είίναιι α-- παράμιιλλη,, δηλαδή απερίίγραπτη.. Δεύτερον καιι κυριιότερον,, επειιδή η Νέδα δεν είίναιι απλά ένα τοπίίο που θαυμάζειις,, αλλά ένας κόσμος που ζειις,, μιια εμπειιρίία που ο καθένας οφείίλειι να κα-- τακτήσειι τουλάχιιστον μίία φορά στη ζωή του.. "Οχτώ με οχτώμισι στην πλατεία του Ψαρίου", μου είπε ο φίλος Διονύσης Αθανασόπουλος, προσκαλώντας με πέρσι τηλεφωνικώς στο "πέρασμα της Νέδας" (7/8 Ιουλίου). Του είπα ότι θα είμαι εκεί στην ώρα μου, αλλά μέσα μου δεν ήμουν σίγουρος. Ήξερα καλά από αφιερώματα, φωτογραφίες και διηγήσεις τι εστί Νέδα και ήθελα να τη δω από κοντά. Από την άλλη, όμως, άξιζε να της αφιερώσω ένα ολόκληρο καλοκαιρινό Σαββατοκύριακο; Ήμουν στο Ψάρι στις οχτώμισι ακριβώς. Πριν την πλατεία, στο Δημοτικό Σχολείο του χωριού, ένα τουριστικό λεωφορείο από την Αθήνα φαινόταν κάτι να περιμένει. Ήταν το μέσο μεταφοράς των μελών του Ορειβατικού Συλλόγου Αχαρνών, που φιλοξενήθηκαν εκεί για τη διανυκτέρευσή τους. Έδειχναν έμπειροι και επειδή δε γνώριζα τι με περίμενε στο ποτάμι άρχισαν να περνούν άσχημες σκέψεις από το μυαλό μου για το βαθμό δυσκολίας του εγχειρήματος. Στην πλατεία ο Διονύσης καθόταν στο καφενείο με ορειβάτες και πεζοπόρους. Μαζί τους και ο Λάμπρος Μαρωνίτης. "Άλλα παπούτσια δεν έχεις φέρει; Αυτά που φοράς γλιστρούν και θα έχεις πρόβλημα" μου είπε και άρχισα να ανησυχώ περισσότερο για τη δοκιμασία που θα ξεκινούσε σε λίγο. Ευτυχώς, του περίσσευε ένα ζευγάρι αθλητικά με τις κατάλληλες σόλες και μου τα έδωσε.

Τον ευγνωμονώ γι' αυτό. Κανονικά πρέπει να τον ευγνωμονούν όλοι οι πεζοπόροι γιατί είναι επικεφαλής της ομάδας υποστήριξης και χωρίς αυτόν και τους συνεργάτες του ούτε φαγητό θα υπήρχε ούτε άλλες ανέσεις και εξυπηρετήσεις. Εκείνα, όμως, που τον καθιστούν ακόμη περισσότερο απαραίτητο είναι το χιούμορ του και τα πειράγματά του. Αφήσαμε στην αποθήκη του καφενείου τους υπνόσακους και τα μακρυμάνικα ρούχα για το βράδυ και ξεκινήσαμε για τις πηγές της Νέδας. Με τον Διονύση και παιδιά του Ψαρίου επιβιβαστήκαμε σε μια κλούβα, με οδηγό τον Δημήτρη Δαγκλακάκη και προορισμό τις πηγές που βρίσκονται μεταξύ των χωριών Νέδα και Κακαλέτρι. Πίσω μας το λεωφορείο με τους Αχαρνείς. Περάσαμε κάτω από το Πάνω Ψάρι, μετά τη Διμάνδρα και στο Σύρριζο σταματήσαμε για λίγο να δούμε τι γίνεται με τους πεζοπόρους του δεύτερου συλλόγου που είχε έρθει από την Αθήνα, του Ορειβατικού Ηλιούπολης, τα μέλη του οποίου πέρασαν εκεί το βράδυ. Ξεκινάμε και πάλι και πλησιάζοντας το Στάσιμο προβάλλει στην απέναντι μακρινή κορφή, αριστερά μας, η τέντα που προστατεύει από τον ήλιο, τη βροχή και το χιόνι τον Επικούριο Απόλλωνα. Η τέντα μπήκε πριν καμιά τριανταριά χρόνια προσωρινά, μέχρι να γίνουν εργασίες στερέωσης και συντήρησης του ναού, αλλά, ως γνωστόν, στην Ελλάδα ουδέν μονιμότερον του προσωρινού… Περνάμε το Στάσιμο, μετά και το Κακαλέτρι και φτάνουμε στο στενάκι για το πλάτωμα της Αγια-Ανάστασης. Θα είχε φτάσει η ώρα 9.30. Αφήνουμε την κλούβα και τα λεωφορεία. Οι πηγές της Νέδας, το σημείο εκκίνησης, ήταν λίγα μέτρα μακριά μας. Ο "ΑΡΧΗΓΟΣ" Στο εκκλησάκι μάς περίμενε ο "αρχηγός", ο Κώστας Καράμπελας, πρόεδρος του Ομίλου Φίλων της Νέδας και "ψυχή" του περάσματος του ποταμού. Ήταν, όμως, και αρκετοί μεμονωμένοι πεζοπόροι-ορειβάτες, όπως ο Γιώργος Κανελλόπουλος, γνωστός για το πάθος του για τα ποτάμια, τους "υδάτινους δρόμους" της Μεσσηνίας όπως τα αποκαλεί. Ο Κωνσταντίνος Καράμπελας μεγάλωσε στη Νέδα. Ο πατέρας του είχε νερόμυλο κάτω από το Κακαλέτρι, τον οποίο ο ίδιος μόλις αναπαλαίωσε. Διοργανώνει μαζί με τον Διονύση και τον Λάμπρο το πέρασμα του ποταμού επί 15 συναπτά καλοκαίρια. Τα πρώτα χρόνια με πολύ λίγους συμπατριώτες του, που σιγά σιγά άρχισαν να αυξάνονται. Κάθε ένας που περπατούσε το ποτάμι εντυπωσιαζόταν από τη μαγεία του και άρχιζε αμέσως να το διαφημίζει μαγεμένος στους φίλους και τους γνωστούς του. Οι πληροφορίες για την ομορφιά της Νέδας κάποια στιγμή έφτασαν και στους αγνούς φυσιολάτρες των Αθηνών και άλλων περιοχών. Έτσι, πριν 13 χρόνια στη μικρή παρέα του Κωνσταντίνου, του Διονύση και του Λάμπρου μπήκαν και μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου Αχαρνών, ο οποίος έκτοτε δεν έχει λείψει ποτέ από το καθιερωμένο ετήσιο ραντεβού. Χρόνο με το χρόνο οι πεζοπόροι της Νέδας άρχισαν πλέον να πολλαπλασιάζονται, μέχρι που κάποια χρονιά έφτασαν να κατέβουν το ποτάμι κάπου 250 άτομα! Πέρσι ήμασταν περίπου 90. Δε μειώθηκαν φυσικά οι φίλοι του ποταμού, απλά πολλοί το κατεβαίνουν άλλα Σαββατοκύριακα γιατί η πολυκοσμία σίγουρα χαλάει τη μαγεία. Στην Αγια-Ανάσταση ο "αρχηγός" μας δίνει διάφορες χρήσιμες οδηγίες για το πέρασμα του ποταμού, μας μιλάει λίγο και για την ιστορία του Λύκαιου όρους, του όρους Τετράζι και του Επικούριου Απόλλωνα και αφιερώνει την πεζοπορία στην καμένη Πάρνηθα (τότε δεν είχε ξεκινήσει το κάψιμο της υπόλοιπης Ελλάδας). Η ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΑΡΧΙΖΕΙ Και η περιπέτεια ξεκινά. Ακολουθώ κατά πόδας τον Διονύση. Διστακτικά κάνω τα πρώτα πλατσουρίσματα στα νερά της Νέδας. Το σχεδόν κρύο νερό αυτόματα αναζωογονεί τις αισθήσεις. Σαν κάτι να έγινε και βρεθήκαμε αυτόματα σε έναν άλλο κόσμο, αγνό, καθαρό, με μουσική και χρώματα. Οι εικόνες απίστευτα όμορφες, παντού πράσινο, μεγάλα δέντρα, εκπληκτικοί ήχοι από το ήρεμο ακόμη κελάρυσμα του νερού. Περνάμε συνέχεια από τη μια όχθη του ποταμού στην απέναντι, ανάλογα με τη βατότητα. Το χνούδι από τα πλατάνια αρχίζει να προκαλεί βήχα και μικρή δυσφορία, λίγο καθάρισμα της μύτης όμως με το νερό της Νέδας και το πρόβλημα ξεπερνιέται άμεσα. Χωρίς να το καταλάβουμε, μαγεμένοι έως χαζεμένοι από το θέαμα φτάνουμε μετά από μία ώρα περίπου στην πρώτη στάση, στην εκκλησία της Παναγίτσας πριν από το Κακαλέτρι. Εκεί ήταν ο Λάμπρος, μας κερνάει λουκουμάκι και καθόμαστε για λίγο να βάλουμε σε μια σειρά τις εντυπώσεις μας, αλλά και για να χωριστούν οι οδοιπόροι σε αυτούς που θέλουν να κινηθούν πιο γρήγορα και στους υπόλοιπους που το απολαμβάνουν, πηγαίνοντας με λιγότερο γρήγορους ρυθμούς. Ανανεώνουμε το νερό με φρέσκο από την πηγή και συνεχίζουμε το πέρασμα. Κάθε σημείο του ποταμού ομορφότερο από το προηγούμενο. Κάπου εδώ η περιπέτεια γίνεται πιο συναρπαστική. Το ποτάμι αρχίζει να στενεύει και κάποια στιγμή έρχεται η ώρα για το πρώτο κολύμπι στο δροσερό νερό, όπου το βάθος είναι σχετικά μεγάλο. Μετά από μια ψυχρολουσία που κράτησε για κλάσματα δευτερολέπτου, μια υπέροχη αίσθηση μας κυριεύει όλους. Λίγα μέτρα μετά "πατάμε" και πάλι και σε λίγο φτάνουμε στα "Σχοινιά", ένα κάπως δύσκολο σημείο αφού το νερό κυλάει με σχετικά δυνατή ορμή πάνω σε βράχους. Για να περάσουμε πρέπει να κρατηθούμε από τα σχοινιά. Είναι εκεί τα παιδιά του Ψαρίου και άλλων χωριών, που μας δείχνουν τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε για να περάσουμε χωρίς καμία ταλαιπωρία. ΤΟ ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ Το περπάτημα συνεχίζεται και μεσημέρι πια φτάνουμε στο γεφύρι του “Βασίλη το Μύλο” όπου η ομάδα υποστήριξης με την οικονομική αρωγή του Δήμου Είρας μάς προσφέρει μεσημεριανό. Σουβλάκια, ντομάτα, φέτα, ψωμί. Επίσης, ένα μπουκάλι νερό αλλά και καφέ για όσους τους έλειψε το …φραπεδάκι. Μετά από λίγη ξεκούραση, η πεζοπορία ξεκινά και πάλι. Ο Κωνσταντίνος Καράμπελας διηγείται με πάθος στους συνοδοιπόρους αποσπάσματα από την πολύ πλούσια μυθολογία της περιοχής. Μας δείχνει αγριοσυκιές που τα κλαριά τους ακουμπούν το νερό και μας λέει: "Την Είρα την πολιορκούσαν οι Σπαρτιάτες πολλά χρόνια χωρίς να καταφέρουν να την κυριεύσουν. Τελικά έπεσε την εντέκατη χρονιά της πολιορκίας και η Πυθία το είχε προβλέψει. Είχε δώσει το χρησμό ότι ο όλεθρος της Είρας θα έρθει όταν ο τράγος πιει της Νέδας το νερό. Τράγο ονόμαζαν και την αγριοσυκιά και μια τέτοια είχε φυτρώσει στο ποτάμι"! Η ώρα περνούσε, η πεζοπορία μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον ήταν αποΦυσιολάτρες λαυστική ώσπου αργά το απόγευμα φτάσαμε στο χώρο όπου θα διανυκτερεύαμε, στο Κουβελαίικο πετρογέφυρο. Η εκπληκτική ομάδα υποστήριξης είχε φέρει από το Ψάρι με αγροτικά αυτοκίνητα τους υπνόσακους και τα ρούχα και ο καθένας πριν βραδιάσει και φύγει το φως οριοθέτησε κάτω από τα αιωνόβια πλατάνια το χώρο όπου θα κοιμόταν. Μετά από λίγο προσφέρθηκε και το φαγητό, χοιρινή μπριζόλα με πατάτες, ντομάτα, φέτα, ψωμί και πεπόνι. Τα παιδιά της περιοχής άρχισαν να συγκεντρώνουν ξύλα για φωτιά, γύρω από την οποία στήθηκε ένα μικρό γλέντι με τους νέους των γύρω χωριών στο μπουζούκι και στο τραγούδι. Η ατμόσφαιρα εκπληκτική και το κρασί για όσους ήθελαν να το …τσούξουν έρρεε άφθονο. Λίγο μετά τα μεσάνυχτα η φωτιά έσβησε και ο ένας μετά τον άλλο έφευγαν για τα …κρεβάτια τους. Το κρύο ήταν έως και δριμύ για όσους δεν είχαν ζεστούς υπνόσακους, ωστόσο όταν άνοιγες τα μάτια και έβλεπες ανάμεσα στα πλατανόφυλλα τον έναστρο ουρανό ούτε το ψύχος σε ένοιαζε, ούτε η κούραση, ούτε τίποτα. ΠΡΩΙΝΟ Το πρωί, από τους πρώτους που σηκώθηκε ήταν ο "αρχηγός" Κωνσταντίνος Καράμπελας, που παραλίγο να τον βρίσκαμε "κοκαλωμένο" από το κρύο αφού επέλεξε για κρεβάτι τη σιδερένια καρότσα ενός αγροτικού αυτοκινήτου… Το πρωινό περιλάμβανε γάλα ή καφέ, κρουασάν και φρυγανιές. Κάποιοι φανατικοί φυσιολάτρες άρχισαν να γκρινιάζουν γιατί τα προηγούμενα χρόνια αντί για τυποποιημένο γάλα οι διοργανωτές προσέφεραν κατσικίσιο. Όπως μάθαμε όμως αργότερα, τελικά δεν ήταν πολλοί αυτοί που τα προηγούμενα χρόνια έπιναν το κατσικίσιο, με αποτέλεσμα να πηγαίνει για πέταμα… Γύρω στις εννέα ξεκίνησε η πεζοπορία ξανά. Ένα ξεκίνημα πραγματική ψυχρολουσία, αφού λίγα μέτρα μετά την εκκίνηση έπρεπε να κολυμπήσουμε στο …τουλάχιστον δροσερό νερό της Νέδας. Η ομορφιά του ποταμού πάντα απερίγραπτη και η πορεία μας πότε μέσα από τα νερά, πότε από τη μια όχθη και πότε από την άλλη. Ο Διονύσης, ως επικεφαλής της ομάδας που είχε την ευθύνη για το πέρασμα, μεριμνούσε για όσους είχαν μείνει κάπως πίσω. Μαζί του η Δήμητρα και η Μαριγώ, του Ορειβατικού Αχαρνών. Κάποια στιγμή βλέπουμε να έρχεται ανάποδα, να ανεβαίνει αντί να κατεβαίνει το ποτάμι, τον εξαίρετο και ακούραστο Μανώλη Αλοίμονο, πρόεδρο του Ορειβατικού Συλλόγου Καλαμάτας. Είχε έρθει το πρωί μαζί με άλλα 20 περίπου μέλη του Συλλόγου και συμμετείχαν στη δεύτερη ημέρα του περάσματος. ΕΡΓΑ ΣΤΟ ΠΟΤΑΜΙ Η ομορφιά συνέχισε να είναι απερίγραπτη. Παντού μύριζε φασκόμηλο, σκουρόχρωμες λιβελούδες πετούσαν από φυτό σε φυτό, πού και πού εμφανίζονταν καβούρια! Εύλογο είναι που ανησυχούν πολλοί για το μέλλον που θα έχει αυτός ο παράδεισος, όταν επίκεινται έργα για την εξυπηρέτηση των ολοένα και περισσότερων επισκεπτών του. Ο Κωνσταντίνος Καράμπελας, ο οποίος μαζί με τους άλλους εκπροσώπους του Ομίλου μόχθησε και συνέβαλε καθοριστικά ώστε να ενδιαφερθεί η Πολιτεία για τη Νέδα, διαβεβαίωσε ότι δεν πρόκειται να γίνει καμία επέμβαση στον ποταμό. Ουσιαστικά, θα επισκευαστούν κάποια παλιά μονοπάτια και τα παλιά αυλάκια και σε κάποια επικίνδυνα σημεία θα γίνουν πολύ μικρές παρεμβάσεις για την ασφάλεια των πεζοπόρων. Παράλληλα, θα γίνουν αναπλάσεις στα χωριά γύρω από τη Νέδα ώστε να αναδειχθούν και να αυξηθεί η επισκεψιμότητά τους. Η ώρα περνούσε και σιγά σιγά πλησιάζαμε σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά κομμάτια του ποταμού, το φανταστικό στενό φαράγγι, που έχει κάποιες δυσκολίες και αρκετά σημεία για κολύμπι. Είναι ίσως το καλύτερο κομμάτι του "περάσματος". Λίγο μετά το τέλος του φαραγγιού βρίσκεται η γέφυρα του ασφαλτόδρομου που συνδέει τη Μεσσηνία με την Ηλεία, τα Πλατάνια με τη Φιγαλία. Σε εκείνο το σημείο πριν από κάποια χρόνια προκλήθηκε καταστροφή. Για τη διάνοιξη του δρόμου χιλιάδες κυβικά βράχοι ρίχτηκαν στην κοίτη του ποταμού. Ευτυχώς, ο Όμιλος Φίλων της Νέδας αντέδρασε δυναμικά και έστω σε ένα βαθμό η κοίτη αποκαταστάθηκε. Πλησιάζουμε πλέον στα Πλατάνια και δεξιά βρίσκεται η πηγή της Φιγαλίας, όπου το νερό ρέει με εντυπωσιακό τρόπο από την κορφή ενός πανύψηλου βράχου. Δεν ξέρεις πλέον τι να πρωτοθαυμάσεις, ούτε μπορείς να φανταστείς ότι πιο κάτω θα συναντήσεις κάτι ακόμη μαγευτικότερο. ΣΤΟΥΣ ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΕΣ Και όμως, υπάρχει κάτι ακόμη πιο απερίγραπτο, το Στόμιο και οι καταρράκτες, που είναι δίκαια τα πιο φημισμένα σημεία της Νέδας. Περνάμε κάτω από το παλιό πετρογέφυρο προς την Αρχαία Φιγαλία και σε λίγο βλέπουμε τον πρώτο καταρράκτη. Πλησιάζουμε για να αισθανθούμε τη δίνη που δημιουργεί το νερό που πέφτει με πίεση από ψηλά. Φοβερή αίσθηση. Μπαίνουμε και στο μεγάλο βράχο που έχει τρυπήσει το νερό. Από πάνω πετούν οι ακίνδυνες νυχτερίδες, βγάζοντας ήχους ασυνήθιστους, αλλά δεν υπάρχει λόγος να φοβηθεί κανείς. Η επιστροφή στον καταρράκτη θέλει λίγο κόπο γιατί το νερό που κυλάει με την ανάποδη φορά σε κρατάει για λίγο στο ίδιο σημείο. Φτάνουμε πάλι στον καταρράκτη, βρίσκουμε το σκοινί και αρχίζουμε αναρρίχηση στο βράχο μέχρι να φτάσουμε στο μονοπάτι για το δεύτερο καταρράκτη, ενώ περνάμε έξω από το γραφικό εκκλησάκι της Παναγίας. Μετά από λίγο φτάνουμε στο πιο όμορφο σημείο της Νέδας, στο μεγάλο καταρράκτη και τη λίμνη του. Όποιες λέξεις και αν χρησιμοποιήσει κανείς για να περιγράψει το τοπίο, θα το αδικήσει. Ένα τοπίο που και τα μεγαλύτερα στούντιο εξωτικών ταινιών της Αμερικής δεν μπορούν, όχι να ξεπεράσουν, αλλά ούτε να φτάσουν. Εδώ, σε αυτό το παραδεισένιο μέρος, ολοκληρώνεται το διήμερο πέρασμα του ποταμού. Με τον Διονύση, την Δήμητρα και την Μαριγώ παίρνουμε το δρόμο της επιστροφής για τα Πλατάνια από το παλιό μονοπάτι, το οποίο οι Φιγαλείς διατηρούν σε καλή κατάσταση. Μας περίμενε παραδοσιακή ψητή γουρνοπούλα και φυσικά ντομάτα, τυρί, ψωμί και πεπόνι, αλλά και καλό κρασί. Στο πλάτωμα ο Όμιλος Φίλων έχει στήσει ένα παραδοσιακό γλέντι με ντόπιους οργανοπαίχτες. Οι πεζοπόροι, σαν να μην έχουν κουραστεί καθόλου, δοκιμάζουν τις επιδόσεις τους στους παραδοσιακούς χορούς. Το απόγευμα έχει φτάσει και οι πεζοπόροι των Αχαρνών και της Ηλιούπολης πρέπει να ανέβουν στα Πλατάνια, όπου τους περίμενε το λεωφορείο για την επιστροφή στην Αθήνα. Ευτυχώς, η ανάβαση δε γίνεται με τα πόδια, αν και δυο τρεις το τόλμησαν, αλλά με αγροτικά που έχει "επιτάξει" η ομάδα υποστήριξης. Στην πλατεία των Πλατανίων πλέον γίνεται ο αποχαιρετισμός με τους φίλους που γνωρίσαμε και περιμένουμε να ξαναδούμε και φέτος, στο νέο πέρασμα του ποταμού, που θα γίνει πιθανότατα το πρώτο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου. Ελάτε και εσείς, δεν είναι δύσκολο. Είναι από τις συναρπαστικότερες και ομορφότερες εμπειρίες που μπορεί να έχει κανείς. Ο μύθος λέει ότι η νύμφη Νέδα φρόντισε τον πατέρα των Θεών Δία όταν ήταν μωρό. Σίγουρα στη δροσερή αγκαλιά της θα σας κάνει να αισθανθείτε και εσείς Θεοί και όταν θα έρθει η ώρα να φύγετε, θα έχετε φορτώσει τις μπαταρίες σας για πολλές από τις επόμενες εβδομάδες.

Του Σταύρου Μαρτίνου

«Όταν κάνεις κάτι που αγαπάς δεν το μετανιώνεις ποτέ» «Όποιος φύγει από το μαντρί τον τρώει ο λύκος», λέει η παλιά λαϊκή ρήση. Σήμερα, όμως, ο κακός λύκος της παγκοσμιοποίησης και της ελεύθερης οικονομίας πήρε τόσο θάρρος που έφτασε να εισβάλει στο μαντρί και αποτελειώνει την ελληνική κτηνοτροφία. Υπάρχουν, ωστόσο, ακόμη αυτοί οι κτηνοτρόφοι που είτε έχουν άγνοια κινδύνου, είτε αγαπούν τόσο τη δουλειά τους, που επιμένουν και ελπίζουν σε καλύτερες ημέρες. Ένας από αυτούς, τους ερωτευμένους και επίμονους κτηνοτρόφους, είναι ο Κώστας Γυφτάκης. Σάββατο απόγευμα, στην πλατεία του Ραπτόπουλου. Ο ουρανός είναι συννεφιασμένος και δροσερός. Το παλιό κεφαλοχώρι μοιάζει έρημο. Βαθιά απέναντι διακρίνεται ο Σελλάς, το αντίπαλον δέος του χωριού. Η ώρα του ραντεβού με τον Κώστα Γυφτάκη είχε φτάσει, αλλά εκείνος ήταν ακόμη άφαντος… Ευτυχώς φάνηκε ο κυρ- Δημήτρης, που έχει το καφενείο. Προθυμοποιήθηκε να βρούμε μαζί τον πρόεδρο του Συνδέσμου Κτηνοτρόφων και ρώτησε τον Διονύση Σπάλα, στο πιο κάτω σπίτι, αν ξέρει κάτι. Ήξερε, και μάλιστα καλά. Θα ερχόταν και εκείνος μαζί στο μαντρί και κέρασε καφέ μέχρι να έρθει να μας πάρει ο πρωταγωνιστής του ρεπορτάζ. Ο Κώστας Γυφτάκης γεννήθηκε και έβγαλε το Δημοτικό στο Ραπτόπουλο. Εκεί διατηρεί το πατρικό του σπίτι, όμως μένει με τη γυναίκα του στην Κυπαρισσία. Μετά τις γυμνασιακές σπουδές του στην Αρκαδιά έφυγε για την Αθήνα, όπου έζησε 14 χρόνια ασκώντας το επάγγελμα του εμπόρου. Ώσπου μια ημέρα αποφάσισε να τα εγκαταλείψει όλα και επέστρεψε στον τόπο του για να γίνει κτηνοτρόφος. Όχι απλώς τα κατάφερε, αλλά καταξιώθηκε. Έγινε πρόεδρος του Συνδέσμου Κτηνοτρόφων, στις τελευταίες εκλογές έθεσε υποψηφιότητα για νομαρχιακός σύμβουλος και εκλέχτηκε σε καλή σειρά, ενώ στις εθνικές εκλογές του Σεπτεμβρίου ήταν μεταξύ των υποψήφιων βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας, κερδίζοντας με το ήθος του την εκτίμηση ακόμη περισσοτέρων. Τι τον τράβηξε πίσω; Το μετανιώνει καμιά φορά; Τα πράγματα για τους κτηνοτρόφους είναι, πράγματι, τόσο δύσκολα όσο παρουσιάζονται; Αυτά και άλλα πολλά ερωτήματα θέλαμε να του κάνουμε, γι’ αυτό και ζητήσαμε να περάσουμε λίγες ώρες μαζί του στο χώρο της δουλειάς του, στη βιολογική κτηνοτροφική του μονάδα. Επιτέλους, ο Κώστας Γυφτάκης φάνηκε. Φρέσκος και περιποιημένος στο ψηλό 4Χ4 αγροτικό του. Είχε μαζί του και τον Σπύρο Στεριώτη, που και εκείνος ήρθε στο μαντρί. Όχι για βόλτα, αλλά για να βοηθήσει, όπως και ο Διονύσης, στο μάντρωμα και το άρμεγμα των γιδιών. Η κτηνοτροφική μονάδα βρίσκεται έξω και ψηλά από το Ραπτόπουλο, στη θέση «Χούμπαο». Ο Κώστας Γυφτάκης μάς εξηγεί ότι πρόκειται για τη χειμερινή, την οργανωμένη μονάδα, «εδώ μένουν τα ζώα γύρω στους επτά μήνες. Σε λίγες ημέρες, στις αρχές Ιουνίου, θα τα πάω ακόμη πιο ψηλά, ώστε να έχουν πιο πολύ αέρα και δροσιά. Εκεί, σε πιο πρόχειρες εγκαταστάσεις που έχω, θα μείνουν μέχρι το φθινόπωρο». Ο δρόμος για τη μονάδα δεν είναι και στην καλύτερη κατάσταση. Απ’ ό,τι μας εξηγεί ο πρόεδρος, πρόκειται για ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σχεδόν όλοι οι κτηνοτρόφοι, «έχω γυρίσει όλο το νομό, μέχρι και το τελευταίο χωριό. Αυτό το παράπονο που ακούω από όλους τους κτηνοτρόφους είναι ότι δεν έχουν καλή πρόσβαση στις μονάδες τους. Για να μη σου πω ότι υπάρχουν κάποιες μονάδες χωρίς καθόλου δρόμο. Ντρέπομαι που το λέω, αλλά υπάρχουν παιδιά που με δάκρια στα μάτια παραπονιούνται ότι ακόμη κατεβάζουν το γάλα με τα μουλάρια. Είναι απαράδεκτο αυτό και έχουν μεγάλες ευθύνες οι δήμαρχοι. Μη σου πω ότι σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να γίνεται και επίτηδες, να αδιαφορεί ο δήμαρχος να πάει το δρόμο επειδή ο κτηνοτρόφος δεν τον ψήφισε»! Φτάνουμε στη μονάδα και τόσο το θέαμα όσο και το άκουσμα είναι φοβερό. Ο τόπος γεμάτος πανέμορφα γίδια, άλλα γκρίζα, άλλα καφετί και άλλα άσπρα. Η συναυλία από τα τροκάνια εντυπωσιακή. Ο Κώστας, ο Σπύρος και ο Διονύσης αναλαμβάνουν να βάλουν τα γίδια στο μαντρί κυκλώνοντας το κοπάδι, σφυρίζοντας ταυτόχρονα ή βγάζοντας άλλους ήχους. ΠΟΙΟΤΗΤΑ Ο Κώστας και ο Διονύσης πιάνουν θέση στο αρμεχτήριο, ενώ ο Σπύρος αναλαμβάνει να περνάει στο θάλαμο τα γίδια με τη σειρά. Στη συγκεκριμένη μονάδα ο Κώστας Γυφτάκης έχει περίπου 450 γίδια ελευθέρας βοσκής από τα οποία παίρνει γάλα και άλλα 150 μικρά που τα διαθέτει στην αγορά για κρέας. Όπως σημειώνει, «παράγω περίπου 230 κιλά γάλα την ημέρα. Με το που τελειώνουμε το άρμεγμα παίρνουμε το γάλα στο χωριό όπου έχω παγολεκάνη και την επομένη περνάει ο τυροκόμος και το παίρνει. Η ποιότητα που έχω, σύμφωνα και με τις πρόσφατες εξετάσεις του Ελληνικού Οργανισμού Γάλακτος, είναι πολύ καλή. Γενικά στη Μεσσηνία έχουμε πολύ καλή ποιότητα και γάλακτος και κρέατος. Αυτό οφείλεται στο κλίμα της περιοχής μας. Ο καταναλωτής αυτά πρέπει να τα γνωρίζει και να προτιμάει τα ντόπια προϊόντα». Με αφορμή διάφορα που ακούστηκαν μετά τις περσινές πυρκαγιές, ότι η καταστροφή που έγινε στο ζωικό κεφάλαιο δίνει την ευκαιρία ώστε να προωθηθεί η αντικατάσταση των ζώων με άλλα παραγωγικότερα, ζητήσαμε επ’ αυτών την άποψη του προέδρου: «Εγώ είμαι κατά της αντικατάστασης των φυλών των ζώων. Το έχω συζητήσει και με πανεπιστημιακούς που λένε το ίδιο. Κάποιοι για εμπορικούς λόγους μπορεί να προσπαθούν να πείσουν για κάτι τέτοιο, ωστόσο οι πανεπιστημιακοί λένε ότι πρέπει να κρατάμε τις ντόπιες φυλές, αυτές που βρήκαμε από τους πατεράδες μας και τους παππούδες μας. Απλώς χρειάζεται να τις βοηθήσουμε να αποδίδουν περισσότερο προσφέροντας καλύτερη τροφή. Το να φέρω γίδια από τη Γαλλία, για παράδειγμα, μπορεί να με βοηθήσει να μεγαλώσω λίγο την παραγωγή μου, θα χάσω όμως σε ποιότητα. Και ο Έλληνας κτηνοτρόφος δεν έχει σήμερα να ποντάρει σε τίποτα άλλο πέρα από την ποιότητα. Εξάλλου, με γίδια από τη Γαλλία τι σόι ελληνική φέτα θα φτιάχνω; Θα έρθει αύριο Γάλλος και θα λέει ότι η φέτα είναι δική του»! ΤΙΜΕΣ Όσο ποιοτικά και αν είναι, πάντως, τα είδη των κτηνοτρόφων, όχι μόνο δεν έχουν κέρδος, αλλά ούτε να συντηρηθούν δεν μπορούν καλά καλά. Μας λέει ο Κώστας Γυφτάκης: «Εγώ το Πάσχα πούλησα με έξι ευρώ, τιμή που ήταν η καλύτερη. Να σκεφτείς όμως ότι πριν από δέκα χρόνια που ξεκίνησα πουλούσα με 5,5 ευρώ περίπου και τότε το βαρέλι το πετρέλαιο είχε 18 δολάρια, ενώ τώρα έχει 130. Το πιο μεγάλο πρόβλημα, όμως, είναι η αύξηση του κόστους παραγωγής. Οι ζωοτροφές έχουν ξεπεράσει όλα τα ρεκόρ. Και η ψαλίδα στις τιμές παραγωγού και τελικής διάθεσης είναι τεράστια. Εγώ δίνω το βιολογικό γάλα με 50-55 λεπτά, το πρόβειο με 80-85 λεπτά, ενώ ο καταναλωτής το αγοράζει με 2,5 και 2,6 ευρώ. Το αγελαδινό το δίνω με 30 λεπτά και πωλείται με 1,8 ευρώ. Και πάλι καλά θα ήταν αν έδιναν γάλα στον καταναλωτή, στην πραγματικότητα έγχρωμο νερό του δίνουν, σαν να ρίχνουν δύο σταγόνες γάλα μέσα σε ένα μπουκάλι με νερό. Όταν, λοιπόν, το κόστος παραγωγής πολλαπλασιάζεται αλλά οι τιμές παραγωγού μένουν καθηλωμένες, τότε η επιβίωση της εκμετάλλευσης δεν είναι εύκολη. Στην πραγματικότητα, συντήρηση κάνουμε, δεν έχουμε κέρδος, μη σου πω μάλιστα ότι κάποιοι ούτε συντήρηση μπορούν να κάνουν πλέον». Για να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν οι κτηνοτρόφοι μία λύση θα ήταν, τονίζει ο πρόεδρος, να αξιοποιήσουν διάφορα επιδοτούμενα προγράμματα. Προσθέτει, ωστόσο, ότι η γραφειοκρατία είναι τόσο μεγάλη που όποιος πάει να ασχοληθεί θα κινδυνεύσει να μπλέξει περισσότερο. Χαρακτηριστικά αναφέρει: «Υπάρχουν προγράμματα και δεν πάει ο κόσμος να τα αξιοποιήσει. Αυτό συμβαίνει γιατί η γραφειοκρατία δε βοηθάει. Υπάρχει η επιδοτούμενη δράση του αγροτουρισμού. Θέλω, για παράδειγμα, εγώ να φτιάξω έναν ξενώνα ή ένα καφενείο, μια ψησταριά ή ένα κρεοπωλείο στο χωριό μου. Θέλω να ξέρω ότι εάν φτιάξω τα χαρτιά μου σωστά, θα πάρω την επιδότηση σε τόσο καιρό, ώστε να κάνω το κουμάντο μου. Αυτό, όμως, δε γίνεται και κάποιοι που εντάχθηκαν σε τέτοια προγράμματα ταλαιπωρήθηκαν πολύ και στο τέλος ορισμένοι εγκατέλειψαν κιόλας». ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ Παρ’ όλες τις τεράστιες δυσκολίες, όμως, ο Κώστας Γυφτάκης δε χάνει την αισιοδοξία του και τονίζει: «Πιστεύω ότι γίνεται ένας κύκλος και εμείς αυτή την περίοδο είμαστε στην κάτω πλευρά. Υπάρχουν οι χώρες που παράγουν προϊόντα με πολύ χαμηλό κόστος αλλά χωρίς ποιότητα. Εμείς έχουμε την ποιότητα και πρέπει να την εκμεταλλευτούμε. Πρέπει να κάνουμε πιστοποίηση, προστατευόμενη ονομασία προέλευσης, ομάδες παραγωγών. Υπάρχει το πρόβλημα ότι το υλικό που έχει απομείνει σε εμάς δεν είναι κατάλληλο για τέτοιες συνεργασίες λόγω της καχυποψίας και γενικότερα της νοοτροπίας. Μπορεί, ωστόσο, με την κατάλληλη παιδεία να αλλάξει αυτό. Έχω επαφές με πανεπιστημιακούς που ξέρουν τι γίνεται στον κόσμο. Μου λένε ότι σε λίγα χρόνια το κρέας της Ελλάδας θα είναι περιζήτητο στον κόσμο λόγω της ποιότητάς του. Ήδη κάποιες χώρες σταματούν την παραγωγή λόγω της μόλυνσης του περιβάλλοντος. Στην Ολλανδία και στη Δανία υπάρχει σοβαρό πρόβλημα, ο υδροφόρος ορίζοντας βρίσκεται σε δραματική κατάσταση. Δε θα συνεχίσουν να παράγουν ούτε γάλα, ούτε κρέας. Ήδη τα θηλυκά ζώα δεν τα κρατούν καθόλου, τα διοχετεύουν σε άλλες χώρες και κάνουν σφαγές. Πρέπει, λοιπόν, να βασιστούμε στην ποιότητα». Στο σημείο αυτό τον ρωτήσαμε για τη ζήτηση των βιολογικών προϊόντων, δεδομένου ότι η μονάδα του είναι βιολογική. Και πάλι δηλώνει αισιόδοξος: «Μέχρι τώρα δεν υπάρχει αντίκρισμα στις τιμές για τα βιολογικά προϊόντα. Αισιοδοξώ, όμως, ότι θα έρθουν καλύτερες ημέρες γιατί βλέπω ότι ο καταναλωτής συνειδητοποιεί σιγά σιγά ότι πρέπει να προσέχει τη διατροφή του. Βλέπετε τα διατροφικά σκάνδαλα που αποκαλύπτονται το ένα μετά το άλλο. Πρέπει, όμως, ο καταναλωτής να ευαισθητοποιηθεί περισσότερο. Μην αφήνει τη διατροφή του να την κανονίζει η αγορά, γιατί ακόμη καταναλώνεται η σαβούρα ενώ η ποιότητα μένει αδιάθετη». ΓΥΝΑΙΚΕΣ Ένα πρόβλημα που έχουμε ακούσει ότι αντιμετωπίζουν οι κτηνοτρόφοι είναι ότι δε βρίσκουν γυναίκες, γιατί όλες μεταναστεύουν στα αστικά κέντρα. Ο πρόεδρος, πάντως, δε συμφωνεί: «Σίγουρα είναι δύσκολο όταν ο κτηνοτρόφος θέλει να έχει τη γυναίκα του μαζί του στο βουνό. Πρέπει να προσαρμοστούμε στις συνθήκες της εποχής. Έχουν περάσει τα χρόνια των παππούδων μας και των πατεράδων μας. Δεν μπορεί σήμερα ο κτηνοτρόφος να θέλει να μεγαλώσει το παιδί του στο μαντρί με τη γυναίκα του δίπλα. Γυναίκες υπάρχουν και δόξα τω Θεώ, οι άντρες είναι περιζήτητοι. Πρέπει, λοιπόν, οι κτηνοτρόφοι να προσαρμοστούν. Εγώ μετά από το μαντρί πάω στο πατρικό μου στο Ραπτόπουλο, κάνω ένα ντους, αλλάζω και επιστρέφω στη γυναίκα μου στην Κυπαρισσία». Ρωτήσαμε τον Κώστα Γυφτάκη να μας μιλήσει και για το ρόλο που έχουν παίξει οι οικονομικοί μετανάστες για τη διατήρηση της κτηνοτροφίας. Δε δίστασε, βέβαια, να αναγνωρίσει την προσφορά τους, υπογραμμίζοντας χαρακτηριστικά: «Για να είμαστε ειλικρινείς, οι οικονομικοί μετανάστες έχουν βοηθήσει πάρα πολύ και την κτηνοτροφία, και τη γεωργία και την οικοδομή. Αν δεν ήταν αυτοί, μπορώ να σας πω πως δε θα υπήρχαμε και εμείς. Επιτελούν ένα πολύ δύσκολο έργο και είναι κρίμα που τα ελληνόπουλα δεν πάνε πλέον σε αυτές τις δουλειές». ΠΟΛΙΤΙΚΗ Σε ό,τι αφορά την ενασχόλησή του με την πολιτική, ο Κώστας Γυφτάκης υπογραμμίζει: «Εγώ δεν είμαι πολιτικός, είμαι περισσότερο συνδικαλιστής και αγωνιστής. Δεν έθεσα για να εξασφαλίσω καμία καρέκλα. Με είδες εδώ να αρμέγω τα πρόβατα, να κάνω τη δουλειά που έκανα και πριν και την ευχαριστιέμαι. Μπήκα στο ψηφοδέλτιο της Νέας Δημοκρατίας χωρίς να διεκδικήσω τίποτα για τον εαυτό μου. Διεκδικώ μόνο για τους ανθρώπους της υπαίθρου, για τους κτηνοτρόφους, για τους οποίους δε θα πάψω να αγωνίζομαι, ακόμα και αν ξαναθέσω υποψηφιότητα. Μπορώ να πω ότι μέσα από την υποψηφιότητά μου απέκτησα μια πολύ καλή εμπειρία σε ένα σκληρό στίβο». ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΑ Ένα πολύ σοβαρό θέμα που έχει να αντιμετωπίσει ως πρόεδρος του Συνδέσμου Κτηνοτρόφων είναι η στήριξη των πυρόπληκτων συναδέλφων του. Λέει σχετικά: «Η κατάσταση είναι πολύ άσχημη και οι άνθρωποι αυτοί δεν ξέρουν τι θα γίνει με τα ζώα τους εφόσον όλα γύρω τους είναι καμένα. Η πρώτη μου παρέμβαση ήταν προς το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης από το οποίο ζήτησα μια ανοχή, να μπορέσουν οι άνθρωποι να βοσκήσουν τα ζώα τους, όχι βέβαια σε πευκοδάση και ελατοδάση. Εμείς θέλουμε να προστατεύσουμε το περιβάλλον, γιατί από αυτό ζούμε. Ακούστηκαν και διάφορες προτάσεις, όπως να εγκαταλείψουν οι πυρόπληκτοι κτηνοτρόφοι την κτηνοτροφία για κάποια χρόνια. Αυτό είναι εντελώς παράλογο. Και τι να κάνουν, δηλαδή, αυτοί οι άνθρωποι ή αν αύριο καούν άλλες περιοχές, θα τους πουν και εκεί να σταματήσουν την κτηνοτροφία και στο τέλος δε θα μείνει πουθενά κτηνοτρόφος; Τα έχω συζητήσει αυτά με τον υπουργό τον κ. Κοντό, ο οποίος μας αφουγκράζεται και δείχνει κατανόηση. Πιστεύω θα τηρήσει αυτά που είπαμε και θα μας στηρίξει». Επιλέξαμε να κλείσουμε το ρεπορτάζ με την ερώτηση προς τον Κώστα Γυφτάκη αν το μετανιώνει καμιά φορά που επέστρεψε και έγινε κτηνοτρόφος, αν και ήμασταν σίγουροι για την απάντηση που θα μας έδινε, πιστεύουμε και εσείς με όσα διαβάσατε: «Είναι δουλειά δύσκολη, που επιπλέον δεν επιφέρει πλέον κέρδη. Όμως, για εμένα δεν είναι μόνο δουλειά, είναι και χόμπυ. Δε μετανιώνω που γύρισα. Όταν κάνεις κάτι που αγαπάς δεν το μετανιώνεις ποτέ. Αντίθετα, αν δεν αγαπάς κάτι, μην το κάνεις ποτέ. Το αγαπάω αυτό που κάνω, γι’ αυτό και δε σκέπτομαι να το εγκαταλείψω».

Του δρος Παναγιώτη Μπαζίγου Γενικού Δ/ντή Περιφέρειας Πελοποννήσου

Το δάσος της Βασιλικής ευρίσκεται στον ορεινό όγκο του Ταϋγέτου, ο οποίος καταλαμβάνει εκτάσεις στους Νομούς Λακωνίας, Μεσσηνίας και Αρκαδίας. Ο Ταΰγετος αρχίζει από τη Μεγαλόπολη και καταλήγει στο ακρωτήριο Ταίναρο σε μήκος 110 χλμ. Ο προσδιορισμός της έκτασης των βουνών γίνεται με παραδοχές. Αν τον ορίσουμε από τις κοίτες των ποταμών Ευρώτα και Παμίσου, τους αυχένες στα οροπέδια της Μεγαλόπολης και από τις ακτές της θάλασσας των κόλπων Λακωνικού και Μεσσηνιακού, τότε το εμβαδόν αυτής της επιφάνειας ανέρχεται σε 2.544.000 στρέμματα. Η έκταση αυτή αντιστοιχεί στο 70,0% του Ν. Λακωνίας (3.636.000 στρ.) ή στο 85,14% του Ν. Μεσσηνίας (2.988.000 στρ.). Δηλαδή, έχει έκταση περίπου όση ένας νομός της Ελλάδος. Στα όριά του ευρίσκονται 76 δημοτικά διαμερίσματα από τη Μεσσηνία, 86 από τη Λακωνία και 29 από την Αρκαδία, συνολικά 191. Το πλάτος του ποικίλλει από τη μύτη στο Ταίναρο μέχρι το πιο πλατύ στο μέσον του και ανέρχεται σε 30 χλμ. Το υπερθαλάσσιο ύψος του είναι 2.407 μέτρα. Ωστόσο, ο Ταΰγετος διαφέρει από τα υπόλοιπα βουνά της νότιας Ελλάδας στην αντίληψη του λαού, κυρίως, από το μεσαίο εντυπωσιακό όγκο του, ο οποίος έχει καταγραφεί πρώτα από τον ιστορικό Πολύβιο, από το Στράβωνα (Γ 363), που τον αποκαλεί «όρος υψηλόν τε και όρθιον» και το λαό του Μοριά που λέγει: «ψηλό βουνό η Λιάκουρα» (Παρνασσός) «ψηλό βουνό η Ζήρια» (Κυλλήνη) «μα σαν τον Πενταδαχτυλιά» (Ταΰγετο) «άλλο βουνό δεν είδα». Από τα αρχαία χρόνια είχαν καταγραφεί τέσσερις εγκάρσιες διαβάσεις του Ταΰγετου, δύο βόρεια και δύο νότια του μεσαίου όγκου, της κορυφής του Αϊ-Λιά (2407). Από το βορρά, η πρώτη διάβαση διέρχεται στη θέση «Τρεις Λακούλες», με υψόμετρο 1430 μ., νότια της κορυφής Μαλεβός, που συνδέει τα χωριά της Αλαγονίας με το Καστόρειο και το Γεωργίτσι Λακωνίας. Η δεύτερη είναι του εθνικού δρόμου Καλαμάτας -Σπάρτης στη θέση «Άγιος Βασίλειος» και «Τουριστικό», με υψόμετρο 1.310 μ. Η τρίτη διέρχεται από την Ι. Μ. Γιάτρισσας σε υψόμετρο 1.040 μ. και η τέταρτη είναι ο δρόμος Αρεόπολης - Γυθείου με υψόμετρο 220 μ. Διερεύνηση χρειάζεται για να επαληθευθεί ότι η Βασιλική Οδός ήταν η πέμπτη διάβαση, στη μέση των άλλων τεσσάρων, από όπου ενδεχομένως προέκυψε το απόφθεγμα «μέση και βασιλική οδός» υποδηλώνοντας το μέτρο. Αυτή η διάβαση είναι η αρχαία βασιλική οδός των βασιλέων Σπαρτιατών που χάρισε το όνομα του δάσους της Βασιλικής Οδού. ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗΣ Το Δάσος Βασιλικής είναι απομονωμένο. Η απομόνωση οφείλεται στην ορεογραφία της περιοχής, η οποία περιμετρικά υψώνει κορυφές. Βρίσκεται ολόκληρο στα διοικητικά όρια του Νομού Μεσσηνίας και συνορεύει ανατολικά με το Νομό Λακωνίας. Είναι 8 χιλιόμετρα νότια της κορυφής του Ταϋγέτου. Έχει έκταση 10.900 στρέμμ., εκ των οποίων 6.000 στρ. υψηλό δάσος και το υπόλοιπο αραιό. Τα κύρια δασοπονικά είδη είναι η Μαύρη πεύκη και η Κεφαλληνιακή ελάτη. Η Μαύρη πεύκη καταλαμβάνει εκτάσεις στο κεντρικό τμήμα του δάσους, ενώ η ελάτη περιμετρικά του δάσους. Την περίοδο της κατοχής, επί Ιταλών, εκδηλώθηκε μεγάλη πυρκαγιά στο δάσος, που έκαψε μεγάλες εκτάσεις. Το δάσος επανήλθε με φυσική αναγέννηση και εύκολα μπορεί κανείς να εντοπίσει ομήλικες συστάδες δένδρων ηλικίας σήμερα περί τα 50 έτη. Μέσα στο δάσος ακόμα συναντώνται μεμονωμένα υπερήλικα άτομα πεύκης άνω των διακοσίων και τριακοσίων χρόνων. Συναντώνται ακόμα σε απότομες και δυσπρόσιτες περιοχές και στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου. Το υπερθαλάσσιο ύψος του δάσους κυμαίνεται από 950-2.000 μ. ΟΙ ΟΔΙΚΕΣ ΔΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ Η πρώτη οδική σύνδεση έγινε από τη Λακωνία από το Δασαρχείο Καλαμάτας το 1972, οπότε συνδέθηκε με Ιερά Μονή Γιάτρισσας. Από τη Μεσσηνία η σύνδεση έγινε πάλι από το Δασαρχείο Καλαμάτας το 1981, μέσω του Εξωχωρίου και της Σαϊδόνας. Είχε προηγηθεί η σύνταξη της μελέτης «Εξωχωρίου- Σαϊδόνας Δάσους Βασιλικής», μήκους 22 χιλιομέτρων, από τον υπογράφοντα. Στο κέντρο του δάσους, στη θέση «Δράκος», είναι το Δασοφυλακείο του Δασαρχείου και η εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος. Η απόσταση από μεν την Καρδαμύλη είναι 32 χιλιόμετρα και η διαδρομή γίνεται μέσω του χωριού του Εξωχωρίου ή εναλλακτικά της Σαϊδόνας. Από το Γύθειο η διαδρομή είναι 40 χιλιόμετρα και διέρχεται από το 5ο χλμ. της Ε.Ο. Γυθείου –Σπάρτης και διέρχεται από τα χωριά Άγιο Νικόλαος, Καστάνιατσα και Ι. Μ. Γιάτρισσας. Οι δύο αυτοί δρόμοι συνδέονται στον αυχένα του Αϊ Γιαννάκη, ένα χιλιόμετρο πριν το Δασοφυλακείο στη θέση «Δράκος». Από το Δασοφυλακείο ο δασικός δρόμος συνεχίζει, περνά από τις λάκες της Βασιλικής, τον Άγιο Δημήτριο και καταλήγει στο ρέμα των «Μουζιών» σε μήκος 6 χλμ. Εκατέρωθεν του κεντρικού δρόμου ξεκινούν μικροί τυφλοί δασικοί δρόμοι που προσεγγίζουν σχεδόν όλο το δάσος. Η ΑΝΑΨΥΧΗ ΚΑΙ Ο ΠΑΡΑΘΕΡΙΣΜΟΣ Το Δάσος της Βασιλικής ανήκει στο γεωγραφικό χώρο της Μάνης και είναι συνδεδεμένο με τους Μανιάτες, οι οποίοι το θεωρούν ως το δικό τους δάσος. Τόσο για τους Μανιάτες όσο και από τους κατοίκους της Λακωνίας και της ευρύτερης περιοχής το δάσος είναι συνδεδεμένο, αφ’ ενός, με την αναψυχική του σημασία και, αφ’ ετέρου, με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα, η οποία παρουσιάζει μεγάλο επιστημονικό και βιολογικό ενδιαφέρον. Η ασύγκριτη σε κάλλος ορεογραφία αναδεικνύει φυσικές ομορφιές, το συνεχόμενο αλπικό τοπίο έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει αλπινισμό, τα μονοπάτια, οι δασόδρομοι και τα ρέματα προκαλούν οικολογικό και πεζοπορικό ενδιαφέρον. Η πανελληνίως γνωστή ύπαρξη της Ι. Μ. Παναγίας της Γιάτρισσας, τα εξωκλήσια του Προφήτη Ηλία στην υψηλότερη κορυφή 2.407 μ., του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Παντελεήμονος προκαλούν θρησκευτικό ενδιαφέρον. Τα ανωτέρω στοιχεία σε συνδυασμό με το δροσερό και υγιεινό κλίμα, το άρωμα των πεύκων και τη γαλήνια ησυχία, αποτελούσαν ανέκαθεν πόλο έλξεως ενός μεγάλου αριθμού παραθεριστών από τη Μεσσηνιακή και Λακωνική Μάνη, αλλά και άλλες περιοχές των αναφερόμενων κυρίως δύο (2) νομών, ενδιαφέρον που έχει σχέση με ξεκούραση, αναψυχή και ανάρρωση. Πληροφορίες αναφέρουν ότι πριν αναπτυχθεί ο τουρισμός στις παραλίες, το Δάσος Βασιλικής προσέλκυε μερικές χιλιάδες παραθεριστές κάθε καλοκαίρι. Στη συνείδηση του λαού το δάσος Βασιλικής λειτουργούσε κυρίως ως κέντρο παραθερισμού, ενώ ως δεύτερη συμπληρωματική δραστηριότητα μπορεί να θεωρηθεί η χορήγηση άδειας υλοτομίας μερικών δένδρων πεύκης σε υλοτόμους-ξυλουργούς, κατοίκους της κοινότητας Εξωχωρίου, προκειμένου οι τελευταίοι να κατασκευάσουν και να εμπορευθούν κυρίως ξύλινα νεροβάρελα αλλά και άλλες ξυλοκατασκευές οικιακών σκευών για τις ανάγκες βασικά των παραθεριστών. Οι παραθεριστές συγκεντρώνονταν πριν αλλά και μετά τον πόλεμο του 1940. Παλαιοί παραθεριστές και υλοτόμοι αναφέρουν ότι παραθέριζαν περί τα 4.000 άτομα από τα γύρω χωριά. Ο δασονόμος της περιοχής το 1935 καταγράφει 1.500 παραθεριστές. Ο παραθερισμός γινόταν στις θέσεις Δράκος, Καρτήλιο, Λάκες Βασιλικής, Άγιος Δημήτριος και Παύλη. Το υψόμετρο στις θέσεις αυτές κυμαίνεται από 1.300 έως 1.500 μέτρα. Ο περισσότερος πληθυσμός έμενε σε πρόχειρες καλύβες φτιαγμένες από κλάρες, ξύλα και σκεπασμένες με φλούδες από πεύκα. Αργότερα χρησιμοποιήθηκαν τα νάιλον. Όσοι είχαν οικογενειακή παράδοση παραθερισμού είχαν κατασκευάσει πέτρινες καλύβες. Αξίζει να σημειωθεί ότι για τις διατροφικές ανάγκες αυτού του πληθυσμού, καθημερινά ανέβαιναν με ζώα μανάβηδες από τα διπλανά χωριά και πουλούσαν διάφορα κηπευτικά, έφερναν ψωμί, ακόμα και ψάρια. Ενδιαφέρον έχει ένα περιστατικό που έλεγε ένας εκλεκτός άνθρωπος, παλιός υλοτόμος, ο μακαρίτης Ηλίας Αντωνιάδης από το Εξωχώρι. Τρεις υλοτόμοι άνοιξαν συνεταιρικά ένα μαγαζί για να πουλούν στους παραθεριστές είδη μπακαλικής. Στα εμπορεύματα είχαν και ένα βαρέλι κρασί. Έκαναν συμφωνία πως για κάθε δράμι κρασί που θα πουλούσαν θα συμπλήρωναν το βαρέλι με αντίστοιχο νερό, για να μη ξεμείνουν και να μην μπορούν έτσι να ικανοποιήσουν τους πελάτες. Η επιχείρηση διαλύθηκε όταν δύο εξ αυτών διαπίστωσαν ότι δεν τηρούσε τη συμφωνία ο τρίτος! ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ Στα φυσικά αξιοθέατα του δάσους συμπεριλαμβάνονται ο οικότοπος του Ταϋγέτου, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως ο σπουδαιότερος της Ελλάδας, η ορεογραφία και το πολυσχιδές ανάγλυφο, που προσδίδει τόσο ο περιβάλλων χώρος του δάσους όσο και το Φαράγγι του Βυρού, το οποίο έχει αρχίζει να διαχειρίζεται ως πεζοπορική διαδρομή. Η πυραμίδα της κορυφής Ταϋγέτου, η οποία προσελκύει το ενδιαφέρον πολλών φυσιολατρών, αλλά και ελληνιστών, που την εκλαμβάνουν ως γεωμετρική κατασκευή, η οποία είχε λειτουργική σχέση με τις πυραμίδες της Αιγύπτου. Οι κορυφές Μαυροβούνα, Αυγό και Χαλασμένο που παρουσιάζουν αλπινικό ενδιαφέρον. Η διέλευση από το δάσος του Διεθνούς Μονοπατιού Α4. Η Βασιλική οδός δια της οποίας οι βασιλείς της Σπάρτης προσέγγιζαν την ομηρική πόλη της Καρδαμύλης, η Ι.Μ. Παναγιάς Γιάτρισσας, τα τρισαιωνόβια ογκώδη δένδρα της Μαύρης πεύκης, τα οποία αποτελούν μνημεία της φύσης και για τα οποία έχει αρχίσει ο προσδιορισμός της θέσης, η αρίθμηση και η ονομασία με ονόματα της δασικής και τοπικής παράδοσης για να ζωντανέψουν οι θρύλοι και η ιστορία της περιοχής. ΤΟ ΔΑΣΟΦΥΛΑΚΕΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΛΥΒΕΣ Το υπάρχον Δασοφυλακείο κατασκευάστηκε από το Δασαρχείο Καλαμάτας το 1972 για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των δασικών υπαλλήλων για τη διαχείριση και προστασία του δάσους. Πριν την κατασκευή αυτή το Δασοφυλακείο στεγαζόταν σε πέτρινη καλύβα απέναντι από το σημερινό κτίσμα, η οποία υπάρχει μέχρι σήμερα. Το κτίσμα αποτελείται από τρία δωμάτια, μια κουζίνα, λουτρό, διάδρομο και αποθήκη. Πέριξ του Δασοφυλακείου υπάρχουν περί τις δέκα πέτρινες παλαιές καλύβες παραθεριστών, καθώς και μερικές ξύλινες των τελευταίων χρόνων. Ο ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ Απέναντι από το Δασοφυλακείο είναι η παλαιά και η νέα εκκλησία του Αγίου Παντελεήμονος. Την παλαιά την είχαν κατασκευάσει τη δεκαετία του 1940 υλοτόμοι από το Εξωχώρι. Η νέα πέτρινη εκκλησία έγινε πρόσφατα από τις προσφορές των προσκυνητών και σχεδόν έχει ολοκληρωθεί, οπότε και θα αντικαταστήσει την παλαιά. Κάθε χρόνο στις 27 Ιουλίου εορτάζεται ο Άγιος Παντελεήμων στη θέση Δράκος του δάσους Βασιλικής, στα 1.450 μέτρα. Την παραμονή της εορτής του αγίου, 26 Ιουλίου, γίνεται εσπερινός και την επομένη, 27 Ιουλίου, πανηγυρική Θεία Λειτουργία με πολλές αρτοκλασίες και πανηγύρια. Κάθε χρόνο συγκεντρώνεται πλήθος κόσμου από τις γύρω περιοχές γιατί το καλεί το δροσερό υψόμετρο του Ταϋγέτου. Οι Σύλλογοι στην προσπάθειά τους να συμβάλλουν στη διευκόλυνση των προσκυνητών παίρνουν διάφορα μέτρα. Οι Σύλλογοι Μανιατών και Εξωχωριτών συνήθως προσφέρουν φαγητό και καλούδια. Η προσέγγιση από την Καρδαμύλη μέσω Εξωχωρίου, από τη Στούπα μέσω Καστανέας ή και Σαϊδόνας γίνεται από δρόμο με άσφαλτο μέχρι την Ι. Μ. Σαμουήλ. Από εκεί για 17 χιλιόμετρα υπάρχει χωματόδρομος. Από το Γύθειο μέχρι την Ιερά Μονή Γιάτρισσας ο δρόμος είναι με άσφαλτο, ενώ στη συνέχεια για 12 χιλιόμετρα είναι χωματόδρομος. Η διαδρομή από την Καρδαμύλη προς τη Βασιλική είναι θαυμάσια. Θα πρέπει ο επισκέπτης να μη βιάζεται για να χαίρεται το τοπίο. Θα συναντήσει τον Πύργο του Κιτρινιάρη, την Ι. Μ. Βαϊδενίτσας, την Ι. Μ. Σαμουήλ, στα 600 μέτρα υψόμετρο τα πρώτα έλατα στο Σαϊδονίτικο βουνό, τα Πραπανίτσα, το Αθάνατο Νερό, του Πούχαλη, το ρέμα του Ζαχαριά, το Νοκολό, τις Πολεμίστρες, τη Στρούγκα, το Καρτύλιο, τον Αϊ Γιαννάκη για να καταλήξει στο Δράκο. Κάθε τοποθεσία και μια τουλάχιστον ιστορία, κάθε ράχη και μια τουλάχιστον θέα, κάθε στροφή και καινούργιες εικόνες, πολλές εικόνες, διαφορετικές, εντυπωσιακές, ανεπανάληπτες, μοναδικές. Όσοι επισκέπτες θελήσουν να διανυκτερεύσουν θα πρέπει να ειδοποιήσουν τη Διεύθυνση Δασών ή την Πυροσβεστική Υπηρεσία ή την Αστυνομία Καρδαμύλης, μιας και μετά την 9η βραδινή και μέχρι την 6η πρωινή δεν επιτρέπεται η κυκλοφορία για λόγους προστασίας του δάσους. Συνιστούμε οι προσκυνητές να διανυκτερεύσουν στο ύπαιθρο, θα βιώσουν εμπειρία που για τους παλιούς ήταν συχνή και σε μας είναι καταχωρημένη στο γονιδιακό κώδικα. Θα πρέπει, όμως, να είναι εφοδιασμένοι με τον απαραίτητο εξοπλισμό γιατί το υψόμετρο των 1.500 μέτρων είναι διαφορετικό από αυτό των πόλεων. Μέσα στον καλοκαιρινό καύσωνα θα έχουν την ευκαιρία να ζήσουν μια χειμωνιάτικη νύκτα. Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ο Άγιος Δημήτριος είναι ίσως ο καλύτερος παραθεριστικός τόπος του Δάσους της Βασιλικής. Τα τελευταία χρόνια κατασκευάστηκε εκ νέου η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και κάθε χρόνο εορτάζεται η εκκλησία την πλησιέστερη Κυριακή της 26ης Οκτωβρίου. Οι μανιάτικοι σύλλογοι συμβάλλουν στη δημιουργία πανηγυριού προσφέροντας φαγητό και καλούδια στους προσκυνητές. Από τον Άγιο Δημήτριο ξεκινούν οι πεζοπόροι για να ανέβουν στην κορυφή του Ταϋγέτου. Στον Άγιο Δημήτριο υπάρχουν και μικρής έκτασης κήποι και λίγες εξοχικές πέτρινες κατοικίες σε ιδιόκτητες εκτάσεις. Η ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ Η πορεία προς την κορυφή του Προφήτη Ηλία αποτελεί ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο για το Δάσος της Βασιλικής. Βεβαίως, για την ανάβαση υπάρχουν τρεις διαδρομές. Η πρώτη από τη Λακωνία μέσω Παλαιοπαναγιάς και ορειβατικού καταφυγίου είναι η πιο σύντομη. Η δεύτερη από τα Τσέρια της Μάνης από το Διλάγκαδο είναι η πιο μακρινή και η τρίτη από το δάσος της Βασιλικής είναι η μεσαία. Δε θα μπορούσε να είναι άλλη καλύτερη από τη μεσαία, τη Βασιλική. Η διαδρομή αυτή αρχίζει στον Άγιο Δημήτριο, εκεί που τελειώνει ο δασικός δρόμος. Η απόσταση σε ευθεία γραμμή είναι 3.750 μέτρα, η διαδρομή όμως από το μονοπάτι είναι τουλάχιστον 8.000 μέτρα, η δε υψομετρική διαφορά είναι 900 μέτρα. Ο απαιτούμενος χρόνος κυμαίνεται από 4 έως 7 ώρες. Το συγκριτικό πλεονέκτημα αυτής της διαδρομής είναι η μεγαλύτερη ποικιλία των τοπίων. Στην αρχή περνά από τις σπουδαιότερες παρθένες συστάδες πεύκης και ελάτης που υπάρχουν σε ολόκληρο τον Ταΰγετο. Τα πεύκα φθάνουν τα 35 μέτρα ύψος και συνυπάρχουν με τα νεαρά έλατα σε μια συμπληρωματική σχέση. Στη συνέχεια συναντά τον Ξερακέα, περνά το ρέμα των Μουζιών και κατευθύνεται στα ορεινά λιβάδια. Το τοπίο αλλάζει πάλι και δροσίζει από την ψηλότερη πηγή του βουνού στα 1.800 μέτρα. Στα 1.900 μέτρα συναντάς το διάσελο «Πατίστα» και συνεχίζεις με κατεύθυνση βόρεια επί της κορυφογραμμής σε φυσικούς σχηματισμούς υποαλπικής βλάστησης μέσα από το άρωμα του τσαγιού. Στην ιδιόμορφη πορεία επί της κορυφογραμμής που χωρίζει και ενώνει τη Μεσσηνία και τη Λακωνία, έρχονται μνήμες και εικόνες από το «σωρό του αναθέματος», από της «τρίχας το γεφύρι», τις «πόρτες», το τσακισμένο αεροπλάνο, από τις κορυφές «Σπανακάκι» (2.019), την «Ψηλή Ράχη» (2.098), τον «Άγιο Γεώργιο» (2.200), την «Αθάνατη Ράχη» (2.360), το «Χαλασμένο» (2.360), το «Αυγό» (2.182) και πιο ψηλά ο «Προφήτης Ηλίας» (2.407) στο μέσον των «συντρόφων» του, των άλλων κορυφών. Στην κορυφή (2.407) βρίσκεται το εκκλησάκι με τα γύρω κελιά ξηρολίθινα και ξέσκεπα, χαμηλά, σε κλίμακα ύψους σεβασμού προς στην κορυφή. Περισσότερα από 1.000 άτομα διανυκτερεύουν στην κορυφή την παραμονή της εορτής του αγίου (19-20 Ιουλίου). Με σιωπή μυσταγωγούνται υπερβατικά και ως όντα που έχουν «λόγο», υποβάλλονται στην ανάγκη μυστικού διαλόγου με το Δημιουργό. Αμέσως μετά την ανατολή του ηλίου, ο κόσμος στρέφεται κατά τη δύση για να αντικρίσει στον ορίζοντα της δυτικής Μεσσηνίας μεταξύ θάλασσας, γης και ουρανού την οπτασία της κορυφής, ως πυραμίδα, να προβάλλεται στον ορίζοντα από το φως του ανατέλλοντος ήλιου. Αυτή η εικονική πραγματικότητα σιγά σιγά βυθίζεται στα νερά του Μεσσηνιακού, καθώς ο ήλιος ανεβαίνει και χάνεται, για να το επαναλάβει σε κάθε ανατολή με ανέφελο ουρανό. ΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΟΥ ΒΥΡΟΥ (Η ΑΡΧΑΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΟΔΟΣ) Το φαράγγι του Βυρού είναι ένα κομμάτι της αρχαίας Βασιλικής Οδού, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο της Μεσσηνιακής Μάνης και μεταξύ του δημοτικού διαμερίσματος Καρδαμύλης, των οικισμών Πετροβουνίου και Καλυβίων, του δημοτικού διαμερίσματος Εξωχωρίου, του δημοτικού διαμερίσματος Τσερίων, της Τροσκονάς, του οικισμού Αγ. Δημητρίου και καταλήγει στο Δράκο του δάσους Βασιλικής. Το υπερθαλάσσιο ύψος του κυμαίνεται από 0 – 1.450 μέτρα, το δε συνολικό του μήκος φθάνει τα 16+450 χιλιόμετρα. Σημείο έναρξης του μονοπατιού ορίζονται οι εκβολές του ρέματος του Βυρού στην παραλία της Καρδαμύλης. Από το σημείο αυτό και με κατεύθυνση ανατολική, το μονοπάτι «σκαρφαλώνει» εντυπωσιακά τις δυτικές παρειές του Ταϋγέτου διαγράφοντας μια πορεία ιδιαίτερης αρχαιολογικής και πολιτιστικής αξίας και καταλήγει στην πλατεία του Ι. Ν. Αγίου Παντελεήμονος στη θέση «Δράκος» του Δάσους Βασιλικής. Φτάνει ένα μικρό μόνο οδοιπορικό σ’ αυτό το κομμάτι γης που λέγεται «ΜΑΝΗ» για να καταλάβει κανείς το διαφορετικό του τόπου, για να νιώσει απλά αλλιώς, ξέχωρα. Ψυχογαληνεύτρα! Έτσι μόνο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η Μάνη. Με μια λέξη που ξεπηδά έτσι αυθόρμητα από τα βάθη της ψυχής, όταν βρεθείς στις ευλογημένες γωνιές της. Ένας τρόπος να γευτεί κανείς και να «πάρει μαζί του» κομμάτι αυτής της κληρονομιάς είναι να διαβεί το μονοπάτι, που ακολουθεί τη φυσική οδό του ρέματος. Στο φαράγγι έχουν γίνει έργα διευκόλυνσης της πεζοπορίας από το Δασαρχείο Καλαμάτας, καθώς και σήμανση. Ο απαιτούμενος χρόνος πεζοπορίας είναι περί τις 7 ώρες. Το μονοπάτι σε όλο του το μήκος είναι πλούσιο σε γεωμορφολογικούς σχηματισμούς, τα βασικά πετρώματα που συναντώνται στη διαδρομή του είναι σχιστόλιθοι στο Δάσος της Βασιλικής, σκληροί ασβεστόλιθοι στην περιοχή της Κακιάς Σκάλας, μικτός φλύσχης στο τμήμα μεταξύ των δύο υψωμάτων Μαράθου και Μαυροβούνας και στη συνέχεια πάλι σκληροί ασβεστόλιθοι μέχρι το ύψος της Ι. Μ. Σωτήρος, από όπου και περίπου μέχρι την Ι. Μ. Λυκακίου έχουμε τριτογενείς αποθέσεις οι οποίες παρεμβάλλονται μέχρι την παραθαλάσσια περιοχή της Καρδαμύλης. Γεωμορφολογικά, η περιοχή χαρακτηρίζεται από σημαντικές πετρολογικές εμφανίσεις, στρωματογραφικές περιοχές με χαρακτηριστικά στρωματότυπα ευρείας και σύνθετης γεωλογικής δομής, ρήγματα, καστρικά φαινόμενα και φαραγγώδεις χαραδρώσεις. ΤΟ ΚΛΙΜΑ Το κλίμα του Δάσους Βασιλικής χαρακτηρίζεται ηπειρωτικό με ψυχρό χειμώνα και δροσερό καλοκαίρι. Τις ζεστές ημέρες διαδέχονται ψυχρές νύχτες. Το ετήσιο ύψος βροχής, σύμφωνα με το βροχομετρικό χάρτη της Ελλάδος, βρίσκεται ανάμεσα στα 1.200 – 1.400 χιλιοστά με όρια θερμοκρασιών –9ο έως 30ο C, με χιονόπτωση τους χειμερινούς μήνες (Δεκέμβριο – Ιανουάριο – Φεβρουάριο), με ύψος χιονιού μέχρι 2 μέτρα, ενώ η ομίχλη είναι συνηθισμένο φαινόμενο. ΧΛΩΡΙΔΑ – ΤΥΠΟΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ Η περιοχή από τη θάλασσα της Καρδαμύλης μέχρι το Δάσος της Βασιλικής περιλαμβάνει διαδοχικά και ανάλογα του υπερθαλάσσιου ύψους διάφορες ζώνες βλάστησης. Έτσι έχουμε τις ακόλουθες ζώνες. Ζώνη θερμομεσογειακής βλάστησης (Oleo ceratonion), με τη μεσογειακή διάπλαση της αριάς (Quersion ilicis). Ζώνη Lauretum και Μεσογειακή, με τη διάπλαση της Κεφαληνιακής ελάτης (Abietion cephalonicae, ζώνη Fagetum). Η υποζώνη Oleo ceratonion (Lauretum) χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά χαμηλές βροχοπτώσεις, που εμφανίζονται κυρίως κατά τους χειμερινούς μήνες, κι έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός ξηρού θερμού κλίματος, το οποίο όμως δεν αποκλείει την ανάπτυξη πυκνής βλάστησης με κυριαρχούντα είδη τα: ελιά, σχίνο, κουμαριά, πουρνάρι, λυγαριά κ.λπ. Με την αύξηση του υπερθαλάσσιου ύψους αλλάζει και η εικόνα της βλάστησης με τη μετάβασή μας στον αυξητικό χώρο της υποζώνης Quercus ilex, με χαρακτηριστική θαμνώδη μορφή και με μέσο ετήσιο ύψος βροχής από 600 – 1200 χιλ., που σημειώνεται κυρίως την άνοιξη και το φθινόπωρο. Κυριαρχούντα είδη στη ζώνη αυτή είναι: Quercus ilex, Quercus coccifera, arbutus, Astragalus, ενώ στις υψηλότερες θέσεις εισβάλλει η Ostrya carpinifolia. Τέλος, τα υψηλότερα τμήματα του αισθητικού δάσους που εκτείνονται από τη ζώνη των αειφύλλων μέχρι τα δενδροόρια της υποαλπικής περιοχής ανήκουν στην υποζώνη Abietion cephalonicae (ζώνη Fagetum) με κυριαρχούντα είδη την Κεφαλληνιακή ελάτη (Abieς cephalonicae) και την Μαύρη πεύκη (Ρinus nigra). Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία πλούσιας και αδιατάραχτης μικροχλωρίδας. Η γεωμορφολογία της περιοχής και η απομόνωση του ορεινού όγκου Ταϋγέτου κατά την πλειόκαινο περίοδο (πριν 2 εκατ. χρόνια), όταν η Πελοπόννησος σκεπάστηκε από θάλασσα, συντέλεσαν στη γένεση σπάνιας μικροχλωρίδας. Από τον κατάλογο των ενδημικών φυτών της Ελλάδος 26 από τα 80 είδη βρίσκονται στον Ταΰγετο, ενώ 23 βρίσκονται σε αυτόν και σε άλλα 3 μόνο βουνά της Ελλάδος (κρόκοι, ορχιδέες κ.ά.). Στα δενδροόρια του δάσους φύονται και τα αρωματικά – φαρμακευτικά είδη: τσάι, μέντα, ρίγανη κ.ά. Η ΠΑΝΙΔΑ Η πανίδα της περιοχής αλλά και του Ταϋγέτου γενικότερα είναι η σημερινή τυπική πανίδα των μεγάλων βουνών της Πελοποννήσου. Στους θαμνοτόπους της θερμομεσογειακής και μεσομεσογειακής διάπλασης (υποζώνες Oleo ceratonion και Quersion ilicis) η ποικιλία και ποσότητα των φαγώσιμων καρπών έχει ως αποτέλεσμα την ύπαρξη πολλών ζωικών ειδών. Εκτός από τα συνηθισμένα πουλιά & θηλαστικά (καρδερίνα, λαγός, ασβός, αλεπού, κρικοποντικός, βραχοποντικός), στα μέρη αυτά θα συναντήσουμε αρκετά ερπετά (οχιές κ.α.). Υπάρχει ένας μεγάλος βιότοπος της σπάνιας κρασπεδωτής χελώνας Testudo masninata, οι σαύρες Lacerta, gtacca, Podarcis peloponnesiaca. Στο δάσος της Βασιλικής τα φαγωμένα κουκουνάρια προδίδουν την ύπαρξη μυωτών (πελεκιών). Από μεγάλα ζώα σε ημιάγρια κατάσταση βρίσκονται βοοειδή και αιγοπρόβατα, που μεμονωμένα ή σε ομάδες βόσκουν ελεύθερα. Το αζωνικό οικοσύστημα, τα βραχώδη απόκρημνα πρανή και η πυκνή βλάστηση λειτουργούν ως καταφύγιο ζώων, ερπετών και πτηνών. Η γεωγραφική θέση του Ταϋγέτου και προφορικές πληροφορίες μάς επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι το βουνό αποτελεί διάδρομο μεταναστευτικών πουλιών τα οποία φωλιάζουν. Το κυνήγι των τριγώνων (ορτύγων) στη Μάνη είναι μια ξεχωριστή ιστορία. Σημαντική, επίσης, είναι η πανίδα ασπόνδυλων, που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το ενδημικό του βουνού Λεπιδόπτερο Polyomarus menelaos και το κολεόπτερο Ceramdyx cedro.

Σκέπτομαι καμιά φορά και βάζω τον εαυτό μου στη θέση του μέσου Έλληνα που ψάχνει να βρει πού θα περάσει τις καλοκαιρινές του διακοπές. Σκέπτομαι γιατί να επιλέξει τον τόπο μας, τι ιδιαίτερο θα του προσφέρει ώστε να τον προσελκύσει, να περάσει κάποιες από τις ημέρες των διακοπών του και να αφήσει τα ωραία λεφτά του. Δεν το συζητώ, η περιοχή μας είναι από τις ομορφότερες της χώρας μας. Διαθέτει υπέροχες παραλίες, μερικές δε απ’ αυτές είναι σχεδόν απάτητες, διαθέτει μπόλικο ήλιο, διαθέτει αρχαιολογικά μνημεία. Φτάνουν, όμως, αυτά για να προσελκύσουν το μέσο επισκέπτη, σε μια περίοδο μάλιστα που τα οικονομικά γενικώς δεν είναι τα καλύτερα; Τι θα προσφέρουμε σ’ αυτόν τον άνθρωπο ώστε να φύγει ευχαριστημένος και εκεί που θα γυρίσει να πει δυο καλά λόγια; Συγχωρήστε με που θα στεναχωρήσω κάποιους, αλλά δε βρίσκω ιδιαίτερες προσφορές. Θα κάτσει ο άνθρωπος να πάρει τον καφέ του και θα τον πληρώσει ακριβότερα απ’ ό,τι στο κέντρο του Παρισιού ή της Ρώμης ή των Βρυξελλών.

Θα έχει ακούσει ο άνθρωπος ότι η περιοχή μας βγάζει το καλύτερο λάδι και θα ζητήσει μια μερίδα πατάτες τηγανισμένες στο ελαιόλαδο. Στις περισσότερες των περιπτώσεων θα του σερβίρουν προτηγανισμένες πατάτες μαγειρεμένες σε αμφιβόλου ποιότητος σπορέλαια. Θα ζητήσει μια ντοματοσαλάτα με κρεμμύδι και ελιές και θα διαπιστώσει ότι ήταν σε πλάνη που τόσα χρόνια νόμιζε ότι η ντομάτα έχει κόκκινο χρώμα. Και επίσης ότι η ελιά Kαλαμών έχει «μπει» τόσο πολύ. Θα ζητήσει ντόπιο κρασί και θα του σερβιριστεί κάτι σαν κρασί που περισσότερη σχέση έχει με το στιφάδο παρά με τη συνοδεία φαγητού. Θα προσπαθήσει να διαμαρτυρηθεί και θα εισπράξει την ειρωνεία και τη χλεύη. Το είπαμε και το ξαναλέμε, πέρα από ομορφιές και παραλίες ο επισκέπτης θέλει σεβασμό και χαμόγελο και χωρίς αυτές τις δύο παραμέτρους, θα φύγει και δε θα ξανάρθει ποτέ. Άσε που ο ανταγωνισμός σήμερα είναι ανηλεής. Θα γνωρίζετε, βέβαια, ότι ομορφιές σαν της περιοχής μας βρίσκει ο επισκέπτης στα παράλια της Τουρκίας ή στη Βόρειο Αφρική. Με 800 ευρώ μπορεί κάποιος να περάσει μια εβδομάδα στην Tυνησία σε υπερπολυτελές ξενοδοχείο με τα αεροπορικά έξοδα συμπεριλαμβανόμενα και εκδρομές σε φανταστικές περιοχές. Κάτι λιγότερο θα του στοιχίσει στην Τουρκία και σχεδόν τα μισά στη γειτονική μας Βουλγαρία. Είπαμε, τα χρόνια άλλαξαν σήμερα ο επισκέπτης είναι πληροφορημένος, δε μιλάμε για τον τουρίστα της δεκαετίας του ’70 και του ’80. Έχει γνώσεις, έχει απαιτήσεις, ζητά το κάτι παραπάνω, το κάτι ειδικό. Συγνώμη, αλλά έτσι όπως πάμε, δε βλέπω μέλλον για τον τουρισμό μας. Εύχομαι να κάνω λάθος. Πέτρος A. Tσώνης

Άψυχοι κορμοί, σωριασμένοι δεξιά και αριστερά του δασικού δρόμου. Το δάσος του Ταϋγέτου κρανίου τόπος. Ένας μεταλλικός ανατριχιαστικός ήχος σπάει τη νεκρική ησυχία. Στην κορυφογραμμή εμφανίζεται από την πίσω πλαγιά ένα μικρό ερπυστριοφόρο όχημα. Σύρει πίσω του καμένους κορμούς δεμένους με συρματόσχοινα. Στη θέση του οδηγού ο χειριστής και στο πλάι του ένας εντελώς μουντζουρωμένος από τα καμένα δέντρα εργάτης.
"Η δουλειά μας είναι ωραία αρκεί να την κάνεις σε ζωντανά δάση" Είναι δύο από τους δεκάδες υλοτόμους που εργάζονται εδώ και μήνες στον Ταΰγετο. Απομακρύνουν τα καμένα δέντρα ώστε να μπορέσει στη συνέχεια η φύση να αναγεννήσει το δάσος.
Είμαστε στην περιοχή "Λιμποβοντά", κάπου ανάμεσα στην κατασκήνωση της Αγίας Μαρίνας και στη θέση "Μπάκα Λαιμός". Σχεδόν σε όλο το μήκος του δρόμου δεξιά και αριστερά υπάρχουν καμένοι κορμοί. Τους φέρνουν οι υλοτόμοι από τις γύρω καμένες περιοχές, μετρά το Δασαρχείο τις ποσότητες και μετά φορτώνονται σε μεγάλα φορτηγά για να μεταφερθούν σε εργοστάσια ξυλείας. Ανεβαίνουμε στην πλαγιά για να συνομιλήσουμε με τους δύο υλοτόμους, το χειριστή Θεόδωρο Ζιώγα από το Αγρίνιο και τον Νασμί Νασμί, που ζει επίσης στο Αγρίνιο και κατάγεται από την Αλβανία.

Στο δρόμο προς την κορφή, με την κατακόρυφη σχεδόν κλίση, τον οποίο έχει δημιουργήσει το ερπυστριοφόρο από τα πολλά πήγαιν'-έλα, το πόδι βουλιάζει μέχρι τον αστράγαλο στο μαλακό χώμα. Δε χαρακτηρίζεται άδικα ο Ταΰγετος χωματοβούνι… Με χαρά ο Θεόδωρος προσφέρει τσιγάρο και ρωτάει πώς βρεθήκαμε εκεί. Γίνονται οι συστάσεις και ξεκινά η "συνέντευξη". "Εγώ δουλεύω εδώ από τις αρχές Ιουνίου. Πρώτη φορά έρχομαι στον Ταΰγετο, παλιότερα είχα δουλέψει απέναντι, στον Πάρνωνα. Έχω πάει σε πολλά βουνά, κυρίως όμως στην ορεινή Ναυπακτία", μας λέει ο χειριστής του ερπυστριοφόρου και συνεχίζει: "Δουλεύουμε 12 ώρες την ημέρα. Τι να κάνουμε; Πρέπει να τελειώσουμε για να πάμε στα σπίτια μας". Τον ρωτάμε πόσο δύσκολη είναι η δουλειά του: "Τι να σου πω; Δε βλέπεις πώς είμαστε; Μη νομίζεις, πάντως, αυτό που κάνουμε το ξέρουμε και το αγαπάμε, οπότε…".
Στον Ταΰγετο μένουν σε σπίτι που έχει νοικιάσει στην Αρτεμισία ο Δασικός Συνεταιρισμός τους. Ο Νασμί, 25 χρονών άντρας, λέει ότι του λείπει η οικογένειά του. Κάνει αυτή τη δουλειά επτά χρόνια και έχει δουλέψει σε πολλά μέρη, κυρίως στο Αγρίνιο και τα Γιάννενα. Παρ' ότι είναι μέσα στην μουτζούρα από τους καρβουνιασμένους κορμούς, λέει για τη δουλειά του: "Καλή είναι. Αφού έχουμε δουλειά καλά είναι. Το δύσκολο είναι άμα δεν έχεις να δουλέψεις, άμα κάθεσαι και δεν έχει μεροκάματο". Ο Νασμί παλεύει να λύσει τους κορμούς που έφεραν, από τα τεντωμένα και μπερδεμένα συρματόσκοινα.

Όταν το κάνει, ο Θεόδωρος βάζει ξανά μπροστά το ερπυστριοφόρο και με το εξάρτημα που βρίσκεται στο μπροστινό μέρος του οχήματος και λέγεται μαχαίρι σπρώχνει και ντανιάζει τους κορμούς μαζί με τους υπόλοιπους κάτω στην άκρη του δρόμου. Εκείνη την ώρα ξεπροβάλλει πάλι από την κορυφογραμμή ένα τρακτέρ. Σέρνει κι αυτό κορμούς, ενώ ο υλοτόμος δίπλα από το χειριστή είναι ακόμη πιο μαύρος. Τόσο που όταν πήγαμε να τον φωτογραφήσουμε και χαμογέλασε, τα δόντια του σχεδόν έλαμψαν από την αντίθεση. Χειριστής του τρακτέρ ο Παναγιώτης Ζολώτας, από το Δασικό Συνεταιρισμό του Μεσολογγίου, με συγγενείς στην Καλαμάτα, ενώ ο υλοτόμος είναι ο Αλέξης από την Αλβανία, που δεν ήθελε να μας μιλήσει. "Είμαστε εδώ γύρω στους τέσσερις μήνες", λέει ο Παναγιώτης και κάπως κουρασμένος προσθέτει: "Δεν ξέρουμε πόσο θα κάτσουμε ακόμη, όσο χρειαστεί. Μπορεί να έχουμε καλό μεροκάματο αλλά αυτό που τραβάμε δεν αποζημιώνεται.
Μου λείπει το σπίτι μου, έχω να πάω ένα μήνα. Από την άλλη, έχουμε συνηθίσει. Μας αρέσει στο βουνό. Μένουμε στο Τουριστικό, αλλά έχουμε κάνει εδώ πίσω στο βουνό, κατασκήνωση". Τη δουλειά που κάνει με το τρακτέρ παλιά την έκαναν οι υλοτόμοι με τα μουλάρια, όπως σημειώνει, όμως, "τώρα σπάνια θα δεις μουλάρια, γιατί με τα μηχανήματα η δουλειά γίνεται πιο γρήγορα και ξεκούραστα". Και ο Παναγιώτης δουλεύει πρώτη φορά στον Ταΰγετο, για τον οποίο τονίζει: "Είναι ωραίο βουνό, αλλά δε βλέ- πεις πώς το κάνανε; Η ζημιά είναι μεγάλη, τεράστια η καταστροφή, κρίμα.

Έχω δουλέψει σε πάρα πολλά βουνά, αλλά τέτοια καταστροφή από πυρκαγιά δεν έχω ξαναδεί". Στον Ταΰγετο γίνονται αυτή την περίοδο υλοτομίες από συνολικά εφτά Δασικούς Συνεταιρισμούς. Κανένας από αυτούς δεν είναι από τη Μεσσηνία. Υπάρχει ένας από τα Μενινά του Ελαιοχωρίου, αλλά είναι ανενεργός. Όπως μας είπαν ο δασάρχης Καλαμάτας Γιώργος Σωτηρόπουλος και ο δασολόγος Κώστας Φούρκας, σκοπός είναι να απομακρυνθούν συνολιΗ κά περίπου 100.000 κυβικά μέτρα ξυλείας, ποσότητα πολύ μεγάλη, που αναδεικνύει και το μέγεθος της περσινής καταστροφής. Η υλοτόμηση της καμένης ξυλείας είναι πάρα πολύ σοβαρή υπόθεση. Αν μείνουν τα δέντρα έτσι, θα σαπίσουν και πιθανότατα θα μεταδώσουν ασθένειες και στο δάσος που γλίτωσε από τη φωτιά. Επιπροσθέτως, σε περίπτωση νέας πυρκαγιάς η συγκεκριμένη ξυλεία θα αποτελέσει εύφλεκτη ύλη δημιουργώντας μιαν ανεξέλεγκτη κατάσταση.
Ένας τρίτος λόγος είναι ότι η υλοτόμηση των καμένων δέντρων αποφέρει ένα καθόλου ευκαταφρόνητο έσοδο στο Δημόσιο, που στη συγκεκριμένη περίπτωση θα ξεπεράσει το 1.000.000 ευρώ. Χαρακτηριστικά επισημαίνεται ότι οι Δασικοί Συνεταιρισμοί για κάθε κυβικό μέτρο στρογγυλής ξυλείας που υλοτομούν, καταβάλλουν στο Δασαρχείο μίσθωμα ύψους 17 ευρώ. Πάντως, ο μεγαλύτερος από τον όγκο που υλοτομείται θα θρυμματιστεί και θα διατεθεί για βιομηχανική ξυλεία και το μίσθωμα αυτής της ξυλείας είναι πολύ χαμηλό. Μέχρι σήμερα έχουν υλοτομηθεί περίπου 40.000 κυβικά μέτρα και οι εργασίες συνεχίζονται εντατικά, με σκοπό, εάν είναι δυνατόν, να ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του χρόνου.

Ο δασάρχης και ο δασολόγος, σε ό,τι αφορά τη φυσική αναγέννηση του δάσους, τόνισαν ότι υπάρχουν αισιόδοξες ενδείξεις. Ήδη στη μεγαλύτερη έκταση του καμένου δάσους έχουν φυτρώσει φτέρες, ενώ αρχίζουν να βλασταίνουν και αρτίφυτρα πεύκα, ενώ τα επόμενα χρόνια αναμένεται να φυτρώσουν και έλατα. Σημειώνεται ότι υλοτομούνται μόνο τα εξ ολοκλήρου καμένα δέντρα γιατί αυτά που έχουν έστω ένα μικρό μέρος πράσινη κώμη είναι απαραίτητα ως σπορείς. Έξω από το δάσος, σε έκταση 5.000 στρεμμάτων περίπου, που είχε καεί και το 1998, θα γίνει τεχνητή αναδάσωση. Γενικά, οι δασολόγοι και οι υλοτόμοι είναι αισιόδοξοι ότι η φύση θα βρει τη δύναμη και θα υπάρξει φυσική αναγέννηση του δάσους. Ωστόσο, το μέγεθος της καταστροφής είναι τέτοιο που εξακολουθεί ένα χρόνο μετά να προκαλεί θλίψη, πόσο μάλλον στους ανθρώπους του βουνού, όπως τον Παναγιώτη Ζολώτα, που σχολίασε με πίκρα: "Η δουλειά του υλοτόμου είναι ωραία αρκεί να γίνεται σε ζωντανά δάση και δέντρα, όχι εδώ στα καμένα. Είναι κρίμα"

Φημίζονται οι Μεσσήνιοι για τις επιδόσεις τους στην πολιτική. Το μικρόβιο της τέχνης του εφικτού φαίνεται ότι στο αίμα των Μεσσηνίων βρίσκει πρόσφορο περιβάλλον. Πρέπει να είναι, μάλιστα, τόσο ανθεκτικό ώστε ενδημεί και στους δεύτερης γενιάς Μεσσήνιους της διασποράς!
Ο γιος του μετανάστη από τη Σπερχογεία στη Βουλή της Αυστραλίας Πώς αλλιώς να εξηγήσουμε ότι οι δύο από τους 150 ανθρώπους που κρατούν τις πολιτικές τύχες της Αυστραλίας στα χέρια τους, είναι Μεσσήνιοι; Αν δεν είναι απλά σύμπτωση, τότε σίγουρα "φταίει" το μικρόβιο. Πρόκειται για τον Στάθη (Στηβ κατά τους Αυστραλούς) Γεωργανά, από τη Σπερχογεία και τη Σοφία Πανοπούλου από τα μέρη της Πυλίας.Ο πρώτος ήταν και φέτος συνεπής στο καλοκαιρινό ραντεβού του με την πατρώα γη. Άφησε για λίγο τις πολλές υποχρεώσεις του στην εκλογική του περιφέρεια, στα δυτικά της Αδελαΐδας, επισκέφθηκε το χωριό του πατέρα του, τη Σπερχογεία και έκανε ολιγοήμερες διακοπές στην Καλαμάτα. Γεννήθηκε στην Αδελαΐδα, στην οποία μετανάστευσε το 1954 ο πατέρας του και την ίδια περίοδο και η μητέρα του, που κατάγεται από το χωριό Πλάκα της Μεγαλόπολης. Μας εξηγεί ότι τους ανάγκασαν να φύγουν "η φτώχεια και η δύσκολη ζωή στην Ελλάδα. Τους ρωτάω πολλές φορές γιατί έφυγαν και πάντα μου λένε ότι εκείνη την εποχή αν έμεναν στην πατρίδα δε θα είχαν να ελπίζουν σε τίποτα. Όταν δεν μπορείς να ονειρευτείς μια καλύτερη ζωή, είναι φυσικό να την αναζητήσεις σε μια ξένη χώρα".
-Γιατί πήγαν ειδικά στην Αυστραλία;
"Επειδή τότε η Ελλάδα είχε κάνει μια συμφωνία να στέλνει εργάτες και αγρότες. Πήγανε για λίγα χρόνια και, τελικά, μένουν εκεί 60 χρόνια, όπως έχει γίνει με το 90% των μεταναστών". Στην Αδελαΐδα ο Στάθης Γεωργανάς το πρωί πήγαινε στο κανονικό, αυστραλέζικο, σχολείο και το απόγευμα στο ελληνικό, που ήταν της Κοινότητας ή της Εκκλησίας. Ήταν πολλά τα ελληνόπουλα σαν εκείνον, "θυμάμαι ερχόντουσαν τα καράβια γεμάτα μετανάστες. Κάθε εβδομάδα ερχόταν και κάποιο καινούργιο παιδί από την Ελλάδα στο σχολείο.Πάντα οι καθηγητές τούς έβαζαν δίπλα μου για να κάνω το διερμηνέα και να εξηγώ. Μετά από ένα, δυο μήνες, πάντως, εγκλιματίζονταν, μάθαιναν και τη γλώσσα, οπότε δε χρειάζονταν καμία βοήθεια. Θυμάμαι σαν όνειρο μια κοπέλα, την Ελίζαμπεθ, που την είχαν βάλει δίπλα μου. Ήμασταν 8-9 ετών. Τη βοηθούσα μέχρι που ένα μεσημέρι μού είπε ότι δε με έχει ανάγκη γιατί τα είχε μάθει τα αγγλικά. Μετά από πολλά χρόνια ο γιος μου ο μικρός αρρώστησε και τον πήγαμε στο κρατικό νοσοκομείο. Εκεί ξαναείδα μετά από τόσο καιρό την Ελίζαμπεθ, ήταν παιδίατρος. Θέλω να σου δείξω με αυτό το παράδειγμα ότι, παρά τις δυσκολίες, τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά προόδευσαν, έγιναν επιστήμονες, επιχειρηματίες, πολιτικοί κ.λπ.". Μετά το σχολείο σπούδασε διοίκηση επιχειρήσεων, ενώ παντρεύτηκε και έκανε δύο παιδιά. Για να τα βγάζει πέρα οικονομικά δούλευε ταξί. Παραδέχεται ότι "ήταν δύσκολα χρόνια".
Και η πολιτική πώς μπήκε στη ζωή σας;
"Σε ηλικία 22-23 ετών γράφτηκα μέλος στο Εργατικό Κόμμα, χωρίς όμως να ανακατεύομαι πολύ. Απλώς πλήρωνα τη συνδρομή μου και στις εκλογές μοίραζα ψηφοδέλτια, τίποτα παραπάνω. Όμως, ένας καθηγητής μου από το Γυμνάσιο βγήκε βουλευτής εκείνη την εποχή. Ζήτησε να τον βοηθήσουμε και έτσι σιγά σιγά ξεκίνησα να ανακατεύομαι. Όπως συμβαίνει συνήθως, όταν κατάλαβα ότι είχα μπλέξει πια με την πολιτική, ήταν αργά να αποτραβηχτώ.Πάντως, δεν είχα σκοπό να ασχοληθώ, περισσότερο έτυχε".
Πότε θέσατε πρώτη φορά υποψηφιότητα;
"Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 1998. Εκεί, οι εκλογές είναι περιφερειακές. Βγαίνει ένας αντιπρόσωπος για κάθε περιφέρεια. Εγώ ήμουν στη δυτική περιφέρεια της Αδελαΐδας, που έχει πολλούς Έλληνες, είναι 10.000 με ελληνικά διαβατήρια, αν και ο συνολικός πληθυσμός είναι 103.000 άτομα. Στις πρώτες εκλογές έχασα για λίγο και βγήκε ο υποψήφιος του Φιλελεύθερου Κόμματος. Το ίδιο έγινε και το 2001. Την τρίτη φορά, το 2004, κέρδισα, ενώ ξαναβγήκα πέρσι με μεγάλη διαφορά, με 10.000 ψήφους". Όπως μας εξήγησε, το Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο του οποίου είναι μέλος αποτελείται από 150 βουλευτές, ενώ υπάρχει και η Γερουσία, που ελέγχει τα νομοσχέδια. Στους 150 ομοσπονδιακούς βουλευτές της Αυστραλίας, οι τέσσερις είναι Έλληνες. Από το Εργατικό Κόμμα ο ίδιος και η Μαρία Βαμβακινού και από το Φιλελεύθερο η Πύλια Σοφία Πανοπούλου και ο Πέτρος Γεωργίου.
Βλέψεις για κυβερνητικό αξίωμα της Αυστραλίας έχετε;
"Αυτά δεν μπορεί να τα ξέρει κανείς στην πολιτική. Τα πράγματα αλλάζουν συνεχώς. Μπορεί στο μέλλον. Μέχρι τώρα το ενδιαφέρον μου εξαντλείται στο να αντιπροσωπεύω όσο καλύτερα μπορώ την εκλογική μου περιφέρεια".
Στην Ελλάδα υπάρχει μια σοβαρή πολιτική κρίση, ο κόσμος δεν έχει καλή άποψη για τους πολιτικούς. Πώς είναι τα πράγματα στην Αυστραλία;
"Είναι παρόμοια.Όμως, αυτό είναι λυπηρό. Ο κόσμος πρέπει να έχει εμπιστοσύνη στους πολιτικούς του και αν νομίζει ότι δεν είναι καλοί, να μην τους ψηφίσει στις επόμενες εκλογές. Αυτή είναι η δημοκρατία. Φταίμε, όμως, και εμείς οι πολιτικοί. Πρέπει να έχουμε επαφή με τους ψηφοφόρους μας. Να τους ενημερώνουμε. Όταν ο πολίτης δεν είναι ενημερωμένος, νοιώθει απομονωμένος από τους πολιτικούς και την πολιτική, κι αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα".
Οικονομικά σκάνδαλα γίνονται στην Αυστραλία;
"Καμιά φορά ναι. Στην Αυστραλία, όμως, είναι δεδομένο ότι ο πολιτικός που έχει κάνει κάτι παράνομο θα τιμωρηθεί και, μάλιστα, πιο αυστηρά από τους υπόλοιπους πολίτες. Αυτό εφαρμόζεται". Οι Έλληνες της Αυστραλίας, βεβαιώνει ο Στάθης Γεωργανάς, είναι ένα πολύ ζωντανό κομμάτι της χώρας, "δεν είναι απλά μια μειονότητα. Μέσω των Ελλήνων όλοι στην Αυστραλία έχουν λίγο-πολύ μια επαφή με το ελληνικό πνεύμα, τον ελληνικό πολιτισμό". Υπογραμμίζει δε ότι η σημερινή κυβέρνηση της Αυστραλίας, όπως και η προηγούμενη, των φιλελεύθερων, κατανοεί τις θέσεις της Ελλάδας στα εθνικά της θέματα και δεν έχει αναγνωρίσει ούτε το τουρκικό ψευδοκράτος στην Κύπρο, ενώ τα Σκόπια τα αναγνωρίζει με την ονομασία FYROM. Επεσήμανε, επίσης, ότι πρόσφατα εκπρόσωποι όλων των ελληνικών οργανισμών της Αυστραλίας είχαν συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας και διαπίστωσαν ότι η πολιτική της κυβέρνησης των Εργατικών είναι κοντά στις ελληνικές θέσεις.
Οι Έλληνες της Αυστραλίας κρατούν ακόμη ζωντανή την Ελλάδα μέσα τους;
"Βέβαια. Υπάρχει πάντα μια δίψα για την Ελλάδα. Είναι δύσκολο να το εξηγήσω, αλλά ιδίως σήμερα με την τεχνολογία, με τα ελληνικά κανάλια που βλέπουμε εκεί, με τις ελληνικές εφημερίδες που διαβάζουμε, μπορούμε να διατηρήσουμε τη γλώσσα μας. Τα παιδιά μου είναι Έλληνες τρίτης γενιάς και μιλούν ελληνικά. Πάντως, τώρα που πάμε στην τέταρτη γενιά τα πράγματα θα δυσκολέψουν. Οι πρώτοι Έλληνες, όμως, έριξαν βαθιά και γερά θεμέλια και πιστεύω ότι θα βαστήξουν και τις επόμενες γενιές. Για τα ελληνόπουλα το σημαντικότερο πιστεύω ότι είναι η επαφή με την Ελλάδα, να έρχονται τα παιδιά και να αναγνωρίζουν μέσα τους την ελληνικότητά τους. Τα θέματα αυτά είχα την ευκαιρία να τα συζητήσω εδώ με το νομάρχη κ. Δράκο, το δήμαρχο κ. Νίκα, τον υφυπουργό Εξωτερικών κ. Κασσίμη και τον Πρόεδρο της Βουλής κ. Σιούφα. Κάναμε πολλές συζητήσεις για ανταλλαγές μαθητών, για να έρχονται παιδιά εδώ να παίρνουν μια γεύση Ελλάδας, που θα μείνει μαζί τους για πάντα".
Λένε ότι οι Έλληνες δεν είμαστε μονιασμένοι. Στην Αυστραλία πώς είναι τα πράγματα;
Οι Έλληνες στηρίζουν τους βουλευτές τους; "Είμαστε πάρα πολύ ενωμένοι. Μόνο ένα μικρό πρόβλημα υπάρχει σε κάποιες περιοχές με τις περιουσίες των Κοινοτήτων και των Εκκλησιών. Πιστεύω ότι θα ενωθούμε και θα είμαστε όλοι μια ομάδα. Είμαστε οι περισσότεροι ενωμένοι, υποστηρίζει ο ένας τον άλλον και αυτό είναι σημαντικό και για εμάς τους πολιτικούς".
Για το τέλος της συζήτησης ζητήσαμε από τον Στάθη Γεωργανά να μας πει τις εντυπώσεις του από την Καλαμάτα.
"Είναι από τις ομορφότερες πόλεις", τόνισε και απαρίθμησε τα πλεονεκτήματά της: "Έχει ομορφιά, το βουνό και τη θάλασσα, έχει ό,τι χρειάζεται μια μεγάλη πολιτεία, υποδομές, ωραία μαγαζιά. Κυρίως μου αρέσει η πλατεία της, νομίζω είναι από τις ομορφότερες που έχω δει στον κόσμο". Ό- ταν κλείσαμε το μαγνητόφωνο, "εκμυστηρεύτηκε" πάντως ότι αυτό που ζηλεύει εδώ και δεν υπάρχει στην Αυστραλία, είναι η μεσημεριανή σιέστα

Η Νέδα, ο μύλος του Καράμπελα και οι εκστασιασμένοι πεζοπόροι

Δεν είναι απλά μια περιήγηση σε απερίγραπτα όμορφες διαδρομές, ούτε ένα δροσερό και περιπετειώδες διήμερο σε στενά φαράγγια, παραδεισένιες λιμνούλες και εκπληκτικούς καταρράκτες. Το πέρασμα της Νέδας, όπως το οργανώνει ο Όμιλος Φίλων της Νέδας το πρώτο Σαββατοκύριακο κάθε Ιουλίου, είναι και ένα ταξίδι στη μυθολογία, την ιστορία και τη λαογραφία της περιοχής που διασχίζει ο ποταμός.
Φέτος, οι περίπου 60 φυσιολάτρες πεζοπόροι που εμπιστεύτηκαν τον Όμιλο για να γνωρίσουν τη Νέδα, είχαν την ευκαιρία να δουν να ξαναφτιάχνεται σχεδόν από το μηδέν ένας ιστορικός νερόμυλος στο Κακαλέτρι. Είναι ο μύλος του πατέρα του Κωνσταντίνου Καράμπελα, "αρχηγού" του Ομίλου Φίλων, που μαζί με τον Διονύση Αθανασόπουλο, τον Λάμπρο Μαρωνίτη και άλλους συμπατριώτες τους, έκαναν γνωστή τη Νέδα σε όλη την Ελλάδα, ενώ με την επιμονή τους, και όποτε χρειάστηκε με τις κινητοποιήσεις τους, καταφέρνουν να διατηρείται αναλλοίωτο το φυσικό κάλλος της, από παρεμβάσεις κυρίως της Νομαρχίας και ορισμένων Δήμων που ανοίγουν δρόμους οπουδήποτε, καταστρέφοντας τα πάντα.

Η ανακατασκευή του μύλου μόλις ολοκληρώνεται και αυτό που τον κάνει να ξεχωρίζει, είναι ότι όλα μα όλα τα εξαρτήματά του είναι τα αυθεντικά, τίποτα καινούργιο και καμία πατέντα, πέρα από κάποιες επισκευές που χρειάστηκε να γίνουν σε ορισμένα κατεστραμμένα από το χρόνο και την εγκατάλειψη κομμάτια. Για παράδειγμα οι μυλόπετρες: Ο Κωνσταντίνος Καράμπελας έκανε ολόκληρη …ανασκαφή και ξέθαψε μέσα από το μύλο όλες τις παλιές πέτρες, τις συναρμολόγησε, τις σφήνωσε με σφήνες από βελανιδιά που, όταν ξεραθεί, γίνεται άκαμπτη και άφθαρτη και τα αποκαλούμενα μονολίθια ήταν πλέον έτοιμα. Η εντύπωση που έχουμε ότι η μυλόπετρα ήταν μία "μασίφ", καλά πλανημένη και σκαλισμένη σκληρή πέτρα, δεν ανταποκρίνεται και πολύ στην πραγματικότητα. "Τέτοιες μυλόπετρες", εξήγησε ο ιδιοκτήτης του μύλου, "έρχονταν απ' έξω, συνήθως από το νησί της Μήλου και τις είχαν οι μύλοι σε πλούσια μέρη και με καλούς δρόμους. Εδώ σε μας δεν υπήρχαν ούτε δρόμοι, ούτε και πλούτος και γι' αυτό έφτιαχναν μονολίθια με πολλές κατάλληλες πέτρες, που τις σφήνωναν μέσα σε ένα μεγάλο στρογγυλό σιδερένιο στεφάνι". Το μόνο σύγχρονο εξάρτημα του μύλου είναι το μυλοβάγενο, η χοάνη στην οποία πέφτει νερό από το μυλαύλακα και με ταχύτητα χύνεται στο σιφούνι και από εκεί στην παλιά οριζόντια σιδερένια φτερωτή, που δίνει κίνηση στο μύλο.

Ο συγκεκριμένος μύλος είναι από τους παλιότερους που στέκουν ακόμη στη Μεσσηνία. Καταγράφεται σε ιστορικές πηγές από την εποχή της Τουρκοκρατίας ακόμη. Ο Κωνσταντίνος Καρά- μπελας τον αναπαλαίωσε σε ένδειξη τιμής προς το μυλωνά πατέρα του Γιάννη, που έμαθε την τέχνη από τον παππού του και εκείνος από τον προπάππου του και πάει λέγοντας. Ο μύλος αγοράστηκε από τον πατέρα του στα σχετικά νεότερα χρόνια. Μέχρι τότε είχε άλλον, που έφτιαξαν οι πρόγονοί του λίγο πιο πάνω στο ποτάμι. Ένας λόγος ακόμη που αποφάσισε να φτιάξει το μύλο ήταν προκειμένου να αποκτήσει το αγαπημένο του χωριό, το Κακαλέτρι, ένα χώρο που θα προσελκύει επισκέπτες, όχι για να αφήνουν τα χρήματά τους, δε θα γίνονται εμπορικές συναλλαγές, αλλά για να γνωρίσουν την απίθανη αυτή περιοχή. Ο τρίτος λόγος είναι επειδή έχει έντονο συναισθηματικό δέσιμο με αυτόν το μύλο, αφού εκεί μεγάλωσε. Εκεί παρακολουθούσε τα νερά της Νέδας να κυλούν και αναρωτιόταν πώς θα είναι το ταξίδι τους παρακάτω. Εκεί, έβαλε στοίχημα με τον εαυτό του ότι όταν θα ήταν έτοιμος θα δοκίμαζε και αυτός να ακολουθήσει την πορεία του ποταμού μέχρι τη θάλασσα. Στοίχημα που κάποια χρόνια μετά το κέρδισε και από τότε ενθουσιασμένος άρχισε να διοργανώνει το πέρασμα της Νέδας με την παρέα του. Ο μύλος θα λειτουργεί το πρώτο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου. Θα αλέθει στάρι, που θα καλλιεργεί ο ίδιος με τους φίλους του, με βιολογικό φυσικά τρόπο, με το οποίο θα φτιάχνουν αυθεντικό χωριάτικο ψωμί. Ο χώρος θα διατίθεται ελεύθερα σε κάθε καλή παρέα που θέλει να περάσει ώρες ξεγνοιασιάς στις όχθες της Νέδας.

Για να αντιληφθείτε πόσο φοβερά είναι εκεί, καταγράφουμε μόνο το εξής που είδαμε: Μπροστά από το μύλο, τα πλατάνια με τα κλαριά τους σκεπάζουν το ποτάμι. Στα κλαριά αυτά οι εργάτες που αναστήλωναν το μύλο "άπλωσαν" μια αιώρα και στα διαλείμματα απολάμβαναν την απόλυτη χαλάρωση πάνω από το κελάρυσμα και τη δροσιά του νερού!! Η ξενάγηση στο μύλο ήταν ένα πολύ ενδιαφέρον και όμορφο διάλλειμα στο φετινό πέρασμα της Νέδας, εμπειρία που έτσι και αλλιώς είναι ασυναγώνιστη. Από τις αξέχαστες στιγμές αυτής της εμπειρίας είναι, φυσικά, ο τερματισμός του περάσματος στους χωρίς καμία υπερβολή μαγευτικούς καταρράκτες των Πλατανίων και στη φοβερή σήραγγα που έχει δημιουργήσει με τα χρόνια το νερό στο μεγάλο βράχο. Εκστατική στιγμή είναι πάντα η διανυκτέρευση στο πλάτωμα κάτω από τα μεγάλα πλατάνια, στο ύψος του παλιού Κουβελαίικου πετρογέφυρου, όπως πολύ καλές δόσεις περιπέτειας περιέχει η διαδρομή στα "Σχοινιά", όπου το πέρασμα από τα μεγάλα βράχια γίνεται με τη βοήθεια σχοινιών, αφού το νερό με την ορμή του δεν αφήνει περιθώρια για ρίσκα. Το πιο εντυπωσιακό κομμάτι είναι ανεπιφύλακτα το φαράγγι της Νέδας μετά το τσιμεντένιο γεφύρι των Πλατανίων, ενώ το "Στοιχειό" μεταξύ Κούβελα και Σύρριζου και ο καταρράκτης της Φιγαλίας είναι σημεία της διαδρομής κορυφαίου φυσικού κάλλους. Υπάρχουν αναρίθμητα ακόμη σημεία μοναδικής ομορφιάς. Όλα αυτά οι Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις της Μεσσηνίας και της Ηλείας, με μια μελέτη που ολοκληρώνουν, φιλοδοξούν να τα διατηρήσουν αναλλοίωτα για να στηρίξουν την πολυπόθητη αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής. Αν είναι, όμως, ανάπτυξη απλώς να έρχονται όλο και περισσότεροι για να δουν τη Νέδα και να αφήσουν χρήματα, τότε να μας λείπει. Αν είναι να έρχονται για να ζήσουν τη Νέδα, όπως τη ζουν όσοι την περπατούν με τον Όμιλο Φίλων, δηλαδή με σεβασμό και ευγνωμοσύνη απέναντί της, τότε καλώς να έρθουν.

Λίγα λόγια για τον Γιώργη
Προσπάθησα αρκετές φορές τις τελευταίες ημέρες να πάρω μολύβι και χαρτί να γράψω λίγες γραμμές για τον Γιώργη. Δεν τα κατάφερνα. Πώς να χωρέσει σε λίγες γραμμές ο Γιώργης, πώς να εγκλωβίσω σε λίγες γραμμές το υπέροχο ταξίδι που έκανα μαζί του τα τελευταία 20 χρόνια. Τι να πρωτοθυμηθώ και τι να πρωτογράψω! Βλέπετε, τα όνειρα είναι καλύτερα να τα ζεις παρά να τα περιγράφεις.Το ίδιο συνέβη και σε αρκετούς συνταξιδιώτες που τους ζήτησα να μου γράψουν λίγα λόγια για τον Γιώργη. Κάποιοι, οι πιο δυνατοί, τα κατάφεραν, κάποιοι όχι. Αρκούμαι σ' αυτά, ελπίζοντας ότι ο φθοροποιός χρόνος θα μας δώσει τη δυνατότητα να του ανταποδώσουμε τα χρωστούμενα. Στο καλό, ακριβέ φίλε, σύντροφε, αδελφέ!
Πέτρος Α. Τσώνης

Στο καλό, Γιώργο Τσαγκάρη
Ένας σπουδαίος Έλληνας, ο Γιώργος Τσαγκάρης, το πρωί της 5ης Αυγούστου βιάστηκε να μετακομίσει στη γειτονιά των αγγέλων.Ίσως είχε απηυδήσει από τα τεκταινόμενα στην πολιτική και πολιτιστική ζωή του τόπου μας και ένιωσε την ανάγκη να συναντήσει τον Μάνο Χατζηδάκι, τον Γιάννη Ρίτσο, τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Μάνο Λοΐζο, τον Τάσο Λειβαδίτη, τον Νίκο Γκάτσο, τον Πάνο Γεραμάνη και τόσους άλλους ωραίους Έλληνες. Για το έργο και την προσφορά του Γιώργου Τσαγκάρη στον πολιτισμό μας θα μιλήσουν πολλοί και θα κρίνει ο χρόνος και η ιστορία.Εγώ θα εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου που με επέλεξε για το τελευταίο σπουδαίο έργο του, την "Ελλαδογραφία". Θα δώσω μια υπόσχεση στη μνήμη του, να προσπαθήσω με όλες μου τις δυνάμεις για να έχει η "Ελλαδογραφία" την πορεία και το ταξίδι που ήθελε ο Γιώργος. Και ξέρω πολύ καλά τι ήθελε και τι προσδοκούσε, γιατί επί 6 μήνες εργαζόταν για να έχουμε το αποτέλεσμα που αυτή τη στιγμή χαίρεται και απολαμβάνει ο κόσμος, αλλά, δυστυχώς, δε χαίρεται και δεν απολαμβάνει ο δημιουργός της "Ελλαδογραφία" Γιώργος Τσαγκάρης. Θα αφιερώσω στη μνήμη του ένα τραγούδι που μου βγήκε αυθόρμητα το απόγευμα της 5ης Αυγούστου:

Μυαλό μαχαίρι κοφτερό
πνεύμα ουράνιο λεύτερο
λόγος αντρίκειος καθαρός
πανάκριβος και στιβαρός.

 Στο καλό Γιώργο Τσαγκάρη
Έλληνα, και παλικάρι,
ποιος θα αντέξει για να πάρει,
φίλε, το δικό σου χνάρι.

Στο καλό Γιώργο Τσαγκάρη
του πολιτισμού φεγγάρι
το έργο σου προσκυνητάρι
λαμπερό μαργαριτάρι.
Γιάννης Λεμπέσης

Μέχρι που γράφονταν αυτές οι γραμμές- τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου- το λιοπύρι σιγόψηνε τους ανθρώπους και το περιβάλλον.
Εδώ και αρκετά χρόνια οι επιστήμονες μας προειδοποιούν για τις τρομακτικές αλλαγές που επέρχονται, αλλά κανείς δε φαίνεται να τους πήρε μέχρι σήμερα στα σοβαρά. Ο άνθρωπος με τις πράξεις του ή τις παραλείψεις του έβαλε τα χέρια του και έβγαλε τα μάτια του.

Μια ματιά στο παγκόσμιο χωριό είναι αρκετή για να μας πείσει. Ο συμπατριώτης μας δημοσιογράφος Πάνος Χαρίτοςσε συνέντευξή του στο περιοδικό, που θα δημοσιευθεί στο επόμενο τεύχος- μίλησε για τους Βεδουίνους της ερήμου. Άκουγαν από τους παππούδες και τους πατεράδες τους ότι σε κάποια μακρινά μέρη χιονίζει, ώσπου τον περσινό χειμώνα χιονοθύελλα σάρωσε τους καταυλισμούς τους στην έρημο. Τέτοια φαινόμενα θα ζούμε πιο συχνά στο άμεσο μέλλον. Στη Μεσσηνία βιώνουμε την καταστροφή των αγροτικών προϊόντων (σύκα, αμπέλια, ελιές) από την παρατεταμένη λειψυδρία και τον καύσωνα, που δε λέει να κοπάσει.
Αν το φαινόμενο συνεχισθεί για λίγα χρόνια, τότε θα λένε οι επόμενες γενιές (αν υπάρχουν) ότι ο τόπος αυτός ήταν ευλογημένος και παρήγαγε τα πάντα. Φέτος για πρώτη φορά είδαμε να κλείνουν δρόμοι στη Μεσσηνία από έλλειψη νερού. Κι αυτό το φαινόμενο αναμένεται να ενταθεί και να κυριαρχήσει τα αμέσως τα επόμενα χρόνια. Κι όμως, νερό υπάρχει, νερό που χάνεται χωρίς ορθολογική διαχείριση, χωρίς προγραμματισμό.

Η Πολιτεία, όπως πάντα ουραγός, εξήγγειλε- έστω και με μεγάλη καθυστέρηση- τη δημιουργία του πρώτου φράγματος στη Μεσσηνία. Ένα φράγμα, όμως, δε φθάνει, και μόνο με φράγματα το πρόβλημα δε λύνεται. Τι ζητάμε, όμως, από μια Πολιτεία, που δεν μπορεί να εξασφαλίσει ασθενοφόρο για να μεταφερθεί νεογέννητο σε νοσοκομείο της Αθήνας, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται οι γονείς του να το μεταφέρουν στη θερμοκοιτίδα με το ΙΧ!
Τι ζητάμε, όμως, από μια Πολιτεία, που χτίζει θηριώδη κτήρια για να υποδεχθεί 377 φοιτητές- κι αν έλθουν κι αυτοί!
Ο Θεός να βάλει το χέρι του!                                                                                                                                                                               Πέτρος Α. Τσώνης

Η φύση εκδικείται…

Το ακούμε χρόνια από τους επιστήμονες, αλλά μάλλον το προσπερνούσαμε γρήγορα, δε συμφέρει, βλέπεις, να παραδέχεσαι τα λάθη σου. Μέχρι που τα αποτελέσματα του "βιασμού" της φύσης έφθασαν και στη γειτονιά μας.
Θα αναφερθώ σε δύο χαρακτηριστικά γεγονότα που απασχολούν τελευταία την κοινή γνώμη.
Στη Μικρομάνη, οι αρουραίοι καταστρέφουν τις ρίζες από τις άγριες αγκινάρες. Είναι δε τέτοιου μεγέθους η καταστροφή, που αν δεν παρθούν σύντομα μέτρα, η παραγωγή αγκινάρας θα σταματήσει. Τόσο τραγικά τα πράγματα.
Οι επιστήμονες που κλήθηκαν να δουν τι συμβαίνει επισημαίνουν στο πόρισμά τους ότι αιτία του φαινομένου είναι η εξαφάνιση των φυσικών εχθρών των αρουραίων. Και οι φυσικοί τους εχθροί είναι τα φίδια, οι αλεπούδες και τα αρπαχτικά πουλιά, που- ως γνωστόν- εξαφανίστηκαν από ενέργειες των ανθρώπων.
Το δεύτερο γεγονός αφορά στα αγριογούρουνα, τα οποία έχουν πολλαπλασιαστεί και κατεβαίνουν από τα δάση στα χωριά της Μεσσηνίας, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές.
Δηλαδή, τρελάθηκαν τα ζωντανά και εγκαταλείπουν το φυσικό τους χώρο. Όχι, βέβαια, η ανάγκη τροφής τα οδηγεί στα χωριά μας, αφού πλέον στο βουνό δε βρίσκουν τίποτα. Και πώς να βρουν, αφού κάψαμε τα βουνά. Πώς, επίσης, να μην πολλαπλασιαστούν αφού οι φυσικοί τους εχθροί, οι λύκοι και τα τσακάλια, έχουν εξαφανιστεί. Φρόντισαν και γι' αυτό οι άνθρωποι.
Και είμαστε ακόμη στην αρχή τέτοιων φαινομένων, που όλο και θα πληθαίνουν, αφού κανείς δε φαίνεται να συγκινείται.
Η φύση εκδικείται και το δείχνει προειδοποιώντας μας.
Άραγε, θα πάρουμε το μήνυμα;

Ο ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΦΩΝΑΖΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΔΗΣΗ

ΜΕΤΑΔΙΔΕΙ ΕΓΚΑΙΡΑ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΑΜΜΗ ΠΥΡΟΣ ΧΩΡΙΣ ΚΡΑΥΓΕΣ, ΧΩΡΙΣ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΣΜΟΥΣ. ΠΕΡΝΑΕΙ ΤΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΦΙΛΤΡΟ ΤΗΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ. ΕΙΝΑΙ ΕΓΚΥΡΟΣ ΚΑΙ ΕΧΕΙ ΓΝΩΣΗ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΜΑΣ ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ. ΕΙΝΑΙ, ΦΥΣΙΚΑ, Ο ΠΑΝΟΣ ΧΑΡΙΤΟΣ ΤΗΣ ΕΡΤ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΠΕ, ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΛΥΤΕΡΟΥΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΑ ΠΕΔΙΑ ΤΩΝ ΣΥΡΡΑΞΕΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΥΦΛΕΚΤΕΣ ΖΩΝΕΣ.
Γεννήθηκε στην Αθήνα, ζει στην Ιερουσαλήμ, αλλά το "καταφύγιό" του βρίσκεται στο Γαμβριά του Λυκόδημου, στο σπίτι του πατέρα του, το οποίο επισκεύασε φέτος το καλοκαίρι. Εκεί τον συναντήσαμε, στο σπίτι της θείας του Καίτης Χαρίτου, όπου είχαμε μια μακρά κουβέντα, άκρως ενδιαφέρουσα από την αρχή μέχρι το τέλος, το οποίο μάλιστα μπήκε αναγκαστικά, αφού τον ζητούσαν οι εργάτες στο σπίτι του. Μας μίλησε για την πρώτη δημοσιογραφική επιτυχία του, για το πώς αντέδρασαν στο "Mega" την πρώτη φορά που είπε ότι θέλει να φύγει ανταποκριτής έξω και το τι έκανε ο ίδιος. Μας είπε γιατί δεν μπορεί να επιστρέψει και να δουλέψει στην Αθήνα, αναφέρθηκε στον κίνδυνο της δουλειάς του και στο πόσο τον επηρεάζει που απέκτησε οικογένεια. Στην ατζέντα μας ήταν, φυσικά, το Παλαιστινιακό, τη λύση του οποίου εκτίμησε ότι εμείς δε θα προλάβουμε να δούμε, εξηγώντας και το γιατί. Μιλήσαμε για τη δημοσιογραφία και την αρχή του ότι "δεν πρέπει να φωνάζεις περισσότερο απ' όσο φωνάζει το ίδιο το θέμα", για τους δημοσιογράφους που ενσωματώνονται σε στρατιωτικά τμήματα για να κάνουν τη δουλειά τους, για το Πατριαρχείο και τη γη του που είναι μήλον της έριδος για Ισραηλινούς και Παλαιστινίους, για την ελληνική διπλωματία, για τη μεγαλύτερη φρίκη που έχει βιώσει κατά τις αποστολές που έχει κάνει. Από ό λα αυτά, εκείνο που τον ανησυχεί, τον εντυπωσιάζει και τον ενδιαφέρει περισσότερο τώρα, είναι το περιβάλλον και οι κλιματικές αλλαγές στον πλανήτη.
Τι σε γοήτευσε στη δημοσιογραφία;
Το πώς ξεκίνησα έχει πλάκα. Από μια σχολική εκδρομή στη Βουλή. Τότε ήταν πρωθυπουργός ο Αβέρωφ. Έφυγα από τη Βουλή με εννιά σελίδες σημειώσεις και όλοι αναρωτιούνταν τι τις ήθελα. Εγώ γύρισα, έκατσα και έγραψα ένα χειρόγραφο, το οποίο ονόμασα και εφημερίδα. Ήταν η πρώτη φορά που ασχολήθηκα λίγο με τα πολιτικά της εποχής εκείνης.
Υπήρχε κανείς δημοσιογράφος στην οικογένεια που να σε επηρέασε;
Όχι κανείς, τίποτα. Απλά η δημοσιογραφία ήταν προσωπικό απωθημένο.
Η πρώτη επιτυχία;
Ήταν πάλι στο σχολείο. Με μια συμμαθήτριά μου βγάζαμε την εφημερίδα του σχολείου και θέλαμε να κάνουμε ρεπορτάζ στο Τμήμα Ανηλίκων των φυλακών του Κορυδαλλού. Τότε, ο Κορυδαλλός δεν είχε καμία σχέση με σήμερα. Ήταν κάτι σαν σούπερ μάρκετ. Δεν ήταν ανάγκη να έχεις διαπράξει κάποιο αδίκημα για να βρίσκεσαι μέσα. Δεν υπήρχαν ιδρύματα για τα παιδιά χωρίς οικογένεια, οπότε, λόγω έλλειψης υποδομών, έμπαιναν όλοι μαζί στον Κορυδαλλό, είτε είχαν διαπράξει αδίκημα είτε όχι. Πήγαμε στον υπουργό Δικαιοσύνης, που ήταν ο Μαγκάκης, για να μας δώσει την άδεια. Τότε στην τηλεόραση μεσουρανούσαν "Οι Ρεπόρτερς", ο Δημαράς, ο Λιάνης και ο Χαρδαβέλας, οι οποίοι είχαν ζητήσει και αυτοί άδεια για να μπουν στις φυλακές. Μας είπε, λοιπόν, ο Μαγκάκης ότι "εδώ δε δώσαμε άδεια στην ΕΡΤ να πάνε οι ''Ρεπόρτερς'' και θα δώσουμε σε εσάς;". Φύγαμε απογοητευμένοι, αλλά για κάποιον λόγο μετά από μια εβδομάδα ο Μαγκάκης άλλαξε γνώμη και μας τηλεφώνησαν από το γραφείο του για να μας πουν ότι θα μας δώσουν την άδεια. Ήταν η πρώτη φορά που μπήκε φωτογραφική μηχανή στο Τμήμα Ανηλίκων του Κορυδαλλού. Κάναμε ρεπορτάζ, τραβήξαμε και φωτογραφίες και λίγο αργότερα το υλικό μας χρησιμοποίησε και η "Ελευθεροτυπία".
Τι ρεπορτάζ έκανες όταν ξεκίνησες κανονικά τη δημοσιογραφία;
Κοινωνικό. Σε αυτές τις περιπτώσεις κοιτούν οι υπεύθυνοι τι τρύπες έχουν και βουλώνεις κάποιες από αυτές.
Το ρεπορτάζ που ονειρευόσουν τότε να κάνεις ποιο ήταν;
Να φύγω, να πάω εξωτερικό. Ήθελα να κάνω θέματα έξω, να γυρνάω και να ξαναφεύγω για αλλού.
Υπάρχει κάποιος δημοσιογράφος τον οποίο έχεις ως πρότυπο;
Δεν υπάρχει πια. Λεγόταν Κουρτ Σορτ, ήταν Αμερικανός και δούλευε για το πρακτορείο "Roiters". Σκοτώθηκε το 2000 στη Σιέρα Λεόνε.
Πότε έφυγες για πρώτη φορά έξω;
Το 1994 δούλευα στο "Mega" δύο χρόνια, ήταν τότε ο Λεβεντογιάννης. Ζήτησα να φύγω ανταποκριτής έξω. Γέλασαν, δεν απάντησαν καν. Ήμουν και πιτσιρικάς τότε. Παραιτήθηκα, βρήκα ένα φίλο καμεραμάν που είχε πάρει καινούργια μηχανήματα και του πρότεινα να φύγουμε. Του είπα να πάμε στον Καύκασο, που ήταν ο εμφύλιος και ό,τι βγάζαμε θα το μοιράζαμε στη μέση. Τα περισσότερα θέματα τότε τα πουλήσαμε στο "Roiters" και κάποια λίγα στο "BBC". Μετά γυρίσαμε στην Ελλάδα, όπου πουλήσαμε και εδώ κάποια θέματα.
Αυτά τα πρακτορεία ειδήσεων που τους πουλούσατε τα θέματα δεν είχαν στον Καύκασο απεσταλμένους;
Είχαν κόσμο, αλλά ο στόχος ο δικός μας δεν ήταν να κάνουμε την άμεση επικαιρότητα, αυτό που πήγαινε να καλύψει το πρακτορείο. Βλέπαμε πού ήταν τα κενά, βλέπαμε περιοχές που δεν πήγαιναν οι άλλοι και πηγαίναμε. Τα θέματά μας δεν ήταν η καυτή επικαιρότητα, ήταν η πίσω πλευρά του πολέμου, η άλλη όψη. Όλα αυτά όταν βρίσκεται μια κρίση σε εξέλιξη κανένας δεν τα καλύπτει, περιμένει να περάσει η κρίση. Εμείς καλύπταμε αυτά τα κενά που δεν μπορούσαν να καλύψουν οι άλλοι. Έτσι ανοίξαμε την πόρτα και εγώ και ο καμεραμάν, ο Βασίλης Μουρίκης. Σήμερα ο Βασίλης έχει στην Αθήνα το μεγαλύτερο πλέον γραφείο, που δουλεύει με όλα τα ξένα πρακτορεία που έρχονται στην Ελλάδα.
-Όταν επιστρέψατε στην Ελλάδα τι έγινε;
Με προσέγγισαν κατ' ευθείαν από το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων και μου ζήτησαν να φύγω για Τουρκία. Επίσης και από το "Mega" μου ζήτησαν να φύγω για Τουρκία. Το 1997, ενώ ήμουν έτοιμος για Τουρκία, προέκυψε η κρίση στην Αλβανία με τις πυραμίδες. Ήταν Μάρτιος και ήμουν έτοιμος, είχα το εισιτήριο για την Τουρκία, είχα βρει και 3-4 σπίτια στην Άγκυρα, όπου θα άνοιγα το δεύτερο γραφείο του Αθηναϊκού Πρακτορείου και θα ήμουν ανταποκριτής και του "Mega". Τελικά, μου είπε ο Χριστοδουλίδης από το ΑΠΕ να πάω τρεις μήνες στην Αλβανία, να γυρίσω μετά, να κάνω λίγο διακοπές, για να φύγω τότε για Τουρκία. Ε, πήγα για τρεις μήνες και έμεινα τρία χρόνια στην Αλβανία.
Γιατί διάλεγες τα δύσκολα; Δε θα ήταν πιο εύκολο να κάνεις μια δουλειά στην Αθήνα; Γιατί επέλεγες τα δύσκολα και τον κίνδυνο;
Μιλάμε για δημοσιογραφία. Τη δημοσιογραφία στην Αθήνα την έκανα. Το να στριμώχνεσαι και να διαγκωνίζεσαι με άλλους δέκα για το ποιος θα πάει να κάνει "σταντ απ" με το μικρόφωνο και την κάμερα την ώρα που σβήνει τη φωτιά ο πυροσβέστης σε ένα διώροφο στην Αθήνα, δεν έβρισκα ότι ήταν κάτι που είχε ιδιαίτερο νόημα. Από την άλλη, την πρωτοκαθεδρία εκείνη την περίοδο είχαν ιδιωτικά Μέσα Ενημέρωσης, που προσέγγιζαν τη δημοσιογραφία με έναν άλλο τρόπο. Για εμένα είχε πολύ μεγαλύτερο νόημα και πολύ μεγαλύτερη αξία να φύγω έξω, να ασχοληθώ με δέκα διαφορετικά ρεπορτάζ, να στήσω ένα γραφείο, να "τρέξω" ένα γραφείο σε μια χώρα σαν την Αλβανία, που ήταν κιόλας 50 χρόνια κλειδωμένη.
Πέρα από τον κίνδυνο, αυτό που έκανες ήταν και δύσκολο, γιατί απαιτούσε γνώση της ιστορίας και της κατάστασης. Αυτό δεν κουραστικό;
Αυτό είναι το ενδιαφέρον. Δεν υπάρχει ρουτίνα. Κάθε τι που κάνεις είναι καινούργιο γιατί ξεκινάς από την αρχή. Δεν μπορείς να πεις "το έκανα αυτό, το ξέρω". Σε κάθε μέρος που πηγαίνεις υπάρχει κάτι καινούργιο ή ακόμη και στο ίδιο μέρος, τα πράγματα αλλάζουν. Το 2006 πήγα στον πόλεμο στο Λίβανο και δύο μήνες αφότου έφυγα ο Λίβανος ήταν τελείως διαφορετικός. Ξεκινάς "φτου και από την αρχή" για να κατανοήσεις μια περιοχή, τα νέα δεδομένα. Όλα αυτά κατ' αρχάς αποκλείουν, κρατάνε μακριά οτιδήποτε εμπεριέχει το στοιχείο της ρουτίνας. Αυτό για εμένα φτάνει για να με κρατάει ζωντανό μέσα σε αυτό το επάγγελμα.
Ήταν και η νιότη που σε έκανε να αψηφάς τον κίνδυνο;
Δε θα το έλεγα. Δεν έχει να κάνει με το νεαρό της ηλικίας. Εξ άλλου, ό,τι έκανα το κάνω και σήμερα.
Πάντως, φαντάζομαι πως έχεις κινδυνέψει πολλές φορές…
Έχω κινδυνεύσει και αν η ερώτηση έχει να κάνει με το πότε και το πού, κυρίως στη διάρκεια της δεύτερης "Ιντιφάντα", κάτω στα παλαιστινιακά εδάφη, στην κρίση μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Δεν ήμουν ο μόνος που κινδύνευσε. Διάφοροι βρεθήκαμε στην ίδια θέση εκείνη την περίοδο. Ήταν ένα παιχνίδι, κυρίως για τον έλεγχο των Μέσων και της πληροφόρησης από την πλευρά των Ισραηλινών και λιγότερο των Παλαιστινίων. Ήθελαν πολύ περισσότερο να κρατήσουν μακριά από τα καυτά σημεία τους δημοσιογράφους. Αυτό είναι ένα σύνηθες φαινόμενο σε όλες τις κρίσεις, είτε έχει να κάνει με τη Μέση Ανατολή, είτε με τα Βαλκάνια ή οπουδήποτε αλλού. Ο κίνδυνος είναι μέρος αυτού που κάνεις, ειδικά σε ένα τέτοιο επάγγελμα, όταν καλύπτεις κρίσεις. Από την άλλη, από εσένα εξαρτάται πόσο το ελέγχεις αυτό το πράγμα, πόσο σου πάει, πόσο το αντέχεις.
Είπες, όμως, ότι ο δημοσιογράφος που είχες ως πρότυπο σκοτώθηκε…
Ο Κερτ ήταν από τους πιο έμπειρους στον τομέα αυτό. Δεν ξέρω ποια συγκυρία έφταιξε, ο ανταγωνισμός, το προχωρημένο της ηλικίας και το ότι θεωρούσε ότι έπρεπε να πάρει περισσότερα ρίσκα για να παραμείνει στο χώρο; Πήγε σε μια περιοχή που κανένας άλλος δεν πήγαινε, στη Σιέρα Λεόνε.
Τώρα που έχεις παντρευτεί και έχεις και ένα παιδί, κάνεις τα ίδια πράγματα;
Εξακολουθώ, δεν έχω σταματήσει.
Δε σε φρενάρει καθόλου η οικογένεια;
Λειτουργεί κάπως. Σου λείπει περισσότερο το σπίτι. Κοιτάς το ημερολόγιο και το ρολόι πολλές φορές αναζητώντας πότε θα γυρίσεις πίσω. Αλλά να αλλάξω τρόπο ζωής ή επάγγελμα επειδή απέκτησα οικογένεια, δεν το έχω σκεφτεί καθόλου.
Γιατί διάλεξες να είσαι στη Μέση Ανατολή;
Το 2000 είχα μια πρόταση να επιστρέψω στην Ελλάδα να δουλέψω σε κάποιο ιδιωτικό κανάλι, να κάνω μια εκπομπή. Δεν ήθελα να φύγω από τη ΝΕΤ, από την οποία μου αντιπρότειναν μια εκπομπή για να μείνω. Δεν ήμουν πολύ σίγουρος ότι ήθελα να γυρίσω. Απλά το δοκίμασα. Στο μήνα επάνω δε μου πήγαινε άλλο αυτό το κουστούμι. Μάλιστα, θυμάμαι ήταν πρόεδρος στην ΕΡΤ ο Παναγιώτης Παναγιώτου. Στους δύο μήνες ανέβηκα και του είπα ότι τα παρατάω. Με κοίταξε καλά και μου είπε: "κοίταξε, δεν έχουμε κόψει εκπομπή στα μισά της σαιζόν σε άλλες περιπτώσεις, δε θα κόψουμε τώρα, ούτε θα ψάχνουμε να βρούμε δικαιολογίες για αυτά που θα γράψουν οι εφημερίδες". Έμεινα μέχρι το τέλος της σαιζόν, οπότε τους είπα ότι θα κάνω μια συμφωνία με το BBC να κατέβω στην Ιερουσαλήμ. Τους ρώτησα αν τους ενδιαφέρει, μου απάντησαν αρνητικά και στις 29 Σεπτεμβρίου του 2000 έφυγα. Από σύμπτωση ήταν η πρώτη ημέρα της "Ιντιφάντα", αν θυμάστε οι Ισραηλινοί είχαν σκοτώσει σε ένα τσεκ πόιντ στη Γάζα τον πιτσιρικά που κρατούσε ο πατέρας του. Με το που προσγειώνομαι, με παίρνουν τηλέφωνο από την ΕΡΤ, με ρωτούν πού είμαι, τους απάντησα Ιερουσαλήμ και μου λένε: "ωραία, εκεί σε θέλουμε". Έτσι συνεχίσαμε, γιατί κανονικά εγώ είχα παραιτηθεί από την ΕΡΤ τότε.
Εκεί κάτω πιστεύεις ότι μπορεί να βρεθεί λύση μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών;
Η λύση μπορεί να βρεθεί για τα πάντα και παντού. Το θέμα είναι αν τη θέλουν τη λύση. Η αίσθηση που έχω αποκομίσει εγώ είναι ότι η λύση είναι εφικτή, είναι μονόδρομος το τι πρέπει να κάνουν οι δύο πλευρές για να έρθουν σε μια κατάσταση ειρηνικής συνύπαρξης. Από εκεί και πέρα, έχω πεισθεί ότι ούτε η μία ούτε η άλλη πλευρά είναι ειλικρινείς η μία απέναντι στην άλλη. Επίσης, κανένας από τους δύο δεν επιθυμεί να φορτωθεί το πολιτικό κόστος που έχει μια τέτοια ενέργεια, μια απόφαση για ένα σύμφωνο ειρήνης. Δε νομίζω ότι, τουλάχιστον στη δική μας ζωή, θα δούμε τη λύση στο Παλαιστινιακό.
Αυτό που σε κάνει να ξεχωρίζεις ως πολεμικός ανταποκριτής είναι ότι παρουσιάζεις τα θέματα χωρίς να χρωματίζεις, χωρίς υπερβολές, με αντικειμενικότητα, με…
Έχω μια αρχή, ότι όταν κανείς κάνει κάτι δεν πρέπει να φωνάζει περισσότερο απ' όσο φωνάζει το ίδιο το θέμα. Δηλαδή, το να φωνάξω, να χρωματίσω τη φωνή μου, να βουρκώσω ή οτιδήποτε άλλο, για ποιο λόγο να το κάνω, όταν από πίσω γίνεται ο κακός χαμός. Άσε την εικόνα να μιλήσει από μόνη της. Εσύ συμπλήρωσε αυτά που δε βλέπει ο άλλος.
Έχει γίνει, όμως, κανόνας ο δημοσιογράφος να φωνάζει και πολλές φορές το ζητά και ο τηλεθεατής…
Ποτέ δε με απασχόλησε πώς κινούνται οι υπόλοιποι. Κάνω αυτό που κάνω γιατί μου αρέσει, το κάνω όπως μου αρέσει εμένα, για να περνάω καλά και να ευχαριστιέμαι. Είναι αλήθεια ότι και οι εφημερίδες σήμε ρα έχουν ακολουθήσει έναν τηλεοπτικό τρόπο προσέγγισης των πραγμάτων. Από την άλλη, όμως, ο κόσμος έχει αρχίσει να το απορρίπτει αυτό. Δεν είναι τυχαίο ότι, ενώ σε γενικές γραμμές τα ιδιωτικά κανάλια κυριαρχούν σε ό,τι αφορά την τηλεθέαση, όταν υπάρχει κάποια κρίση ξαφνικά όλοι στρέφονται στην κρατική τηλεόραση. Αυτό είναι κανόνας, που ισχύει σχεδόν παγκοσμίως. Κυρίως στις ευρωπαϊκές χώρες, η ιδιωτική τηλεόραση κυριαρχεί στα νούμερα, όμως, όταν υπάρχει η κρίση, ένα σοβαρό διεθνές θέμα, όλοι στρέφονται στα κρατικά Μέσα Ενημέρωσης. Κάθε άλλο παρά τυχαίο είναι αυτό.
Σου έχουν ζητήσει ποτέ να βάλεις μέσα στο ρεπορτάζ σου ριπές πολυβόλων ή τέτοια πράγματα;
Μου έχουν ζητήσει να φωνάζω περισσότερο, αλλά δεν ασχολήθηκα καν.
Το πιο φρικιαστικό που είδες σε μια αποστολή σου, ποιο είναι;
Το πλέον σκληρό ως βίωμα, ως εικόνα, δεν έχει να κάνει με πυροβολισμούς και τέτοια πράγματα. Έχει να κάνει με την Αφρική, το 1996, στον πόλεμο του Ζαΐρ τότε, σήμερα Δημοκρατία του Κονγκό. Ήταν στα στρατόπεδα των Χούτου, των προσφύγων στην Τανζανία. Μιλάμε για τεράστιες εκτάσεις, για 10.000 στρέμματα. Φαντάσου ένα στρατόπεδο προσφύγων, όπου εκεί δραστηριοποιούνται τέσσερις πέντε μη κυβερνητικές οργανώσεις προσπαθώντας να παρέχουν μαζί με τον Ερυθρό Σταυρό βοήθεια. Ήταν αδύνατο να αντιμετωπίσουν το κύμα προσφύγων εκεί. Εκεί, έβλεπες παιδιά που ήταν σειρά, σου μιλώ τώρα για ηλικίες από λίγους μήνες μέχρι 6-7 χρονών. Τα παιδιά αυτά ήταν στη σειρά και κανένας δεν ασχολιόταν μαζί τους. Ρώτησα τους γιατρούς κάποια στιγμή γιατί δεν ασχολείται κανένας με εκείνο το τμήμα, και μου είπαν με κυνικότητα ότι από εκεί είναι το τμήμα των μελλοθάνατων, "δεν ασχολιόμαστε γιατί δεν έχουν καμία ελπίδα, δεν έχουμε τα φάρμακα να ασχοληθούμε μαζί τους".
Έχεις πάει σε εμπόλεμες ζώνες ακολουθώντας στρατιωτικά τμήματα; Είδαμε στο Ιράκ δημοσιογράφους να ακολουθούν τον αμερικανικό στρατό μέσα στα αμερικανικά άρματα. Το έχεις κάνει;
Εκείνη την περίοδο αυτό ήταν ένα μεγάλο θέμα, αν δηλαδή η δημοσιογραφία και οι δημοσιογράφοι, που είναι ενσωματωμένοι στις στρατιωτικές δυνάμεις της μιας ή της άλλης πλευράς, είναι ελεγχόμενοι. Το έχω κάνει αυτό, έχω πάει στο Ιράκ μετά τον πόλεμο, όχι στη διάρκεια του πολέμου, ακολουθώντας τις επιχειρήσεις των Αμερικανών στη Φελούτζα. Έμεινα τέσσερις, πέντε ημέρες μαζί με τους Αμερικανούς σε στρατόπεδο έξω από τη Φελούτζα, ακολούθησα τις επιχειρήσεις και όταν τελείωσα, έφυγα και πήγα από την άλλη μεριά, έκανα τη Φελούτζα το 2004 από την πλευρά της μιας από τις τρεις θρησκευτικές φατρίες που υπάρχουν εκεί πέρα. Είναι ο μόνος τρόπος. Εγώ δεν καταλαβαίνω γιατί γίνεται αυτή η κουβέντα. Εμάς που ήμασταν τότε στη Βαγδάτη και δεν ακολουθούσαμε τους Αμερικανούς, μας βοηθούσε φοβερά το να μιλάμε στα δορυφορικά τηλέφωνα με αυτούς που ήταν με τους Αμερικανούς. Με κάποιους από αυτούς γνωριζόμασταν, μιλούσαμε, λέγαμε τι ξέρουμε, τι ήξεραν εκείνοι και κάπου ανάμεσα έβλεπες τι γίνεται. Αν δεν υπήρχε αυτή η δυνατότητα, θα είχαμε ένα κενό.
Υπάρχει, πάντως, ένας προβληματισμός πόσο ουδέτερη είναι η μετάδοση της πληροφορίας;
Ο ίδιος προβληματισμός για εμένα υπάρχει με όλους αυτούς που βρίσκονται μακριά από τις αμερικανικές δυνάμεις, εργάζονται για Αμερικανικά Μέσα Ενημέρωσης και παρ' όλα αυτά η γραμμή στην οποία μεταδίδουν είναι ταυτισμένη στη γραμμή της προπαγάνδας του υπουργείου Εξωτερικών. Δεν ξέρω τι είναι χειρότερο, να είσαι με τις στρατιωτικές δυνάμεις ή να ταυτίζεσαι με ένα υπουργείο; Από την άλλη, εντάξει, υπάρχει ένα ουσιαστικό πρόβλημα για το πόσο ελεύθερος είσαι να μεταδώσεις αυτά που πραγματικά συμβαίνουν όταν έχεις 2-3 στρατηγούς δίπλα σου και όταν υπογράφεις ότι αποδέχεσαι τη λογοκρισία των στρατιωτικών δυνάμεων μέχρι να κρίνουν ότι είναι ασφαλές να μεταδώσεις την πληροφορία. Παρ' όλα αυτά, οι ενσωματωμένοι δημοσιογράφοι εξακολουθούν να αποτελούν ένα όπλο στην ενημέρωση, όπως τα βλέπω εγώ τα πράγματα, γιατί μέσα από αυτούς μπορείς και φιλτράρεις κάπως καλύτερα τις πληροφορίες που έρχονται από δεξιά και αριστερά.
Η ελληνική σου καταγωγή βοήθησε στη δουλειά σου στη Μέση Ανατολή;
Στη Μέση Ανατολή ναι, αν και το βασικό πρόβλημα εκεί κάτω είναι ότι ελάχιστοι αποδέχονται ότι είμαι Έλληνας. Οι περισσότεροι νομίζουν ότι είμαι Άραβας. Αυτό με βολεύει γιατί σε αποδέχονται διαφορετικά όταν μιλάς τη γλώσσα τους και σε βλέπουν φυσιογνωμικά οικείο. Δε με βοήθησε καθόλου η ελληνική μου καταγωγή την περίοδο της Αλβανίας, της κρίσης στο Κόσσοβο. Εκεί με βοήθησαν οι γνωριμίες που είχα κάνει έχοντας δύο χρόνια στην περιοχή. Θα θυμάσαι ότι η Ελλάδα στο Κόσσοβο ήταν σαφώς υπέρ των Σέρβων, δώσαμε γη και ύδωρ στους Σέρβους εκείνη την περίοδο, και ό,τι άλλο θέλεις δώσαμε. Όλα αυτά ήταν γνωστά στους Αλβανούς, κυρίως στους Αλβανούς του Κοσσόβου. Όταν ανέβηκα στο Κόσσοβο με τον Αλβανό εικονολήπτη και τον οδηγό, στο άκουσμα ότι είμαι Έλληνας η πρώτη αντίδραση ήταν να σηκωθούν τα όπλα από τους τύπους του UCK. Με την παρέμβαση του Αλβανού οδηγού τα πνεύματα ηρέμησαν. Δύο ημέρες μετά με έπαιρναν μαζί τους στις επιχειρήσεις που έκαναν. Εντάξει, με βοήθησε πάρα πολύ η γλώσσα, είχαμε εύκολη επικοινωνία.
Πού τα έμαθες τα αλβανικά;
Στην Αλβανία. Εκεί επέλεξα να μη συνεργαστώ με κανέναν από τους Βορειοηπειρώτες, μόνο με Αλβανούς. Ε, ο εικονολήπτης και ο οδηγός που είχα δεν ήξεραν γρι ελληνικά, οπότε στους έξι μήνες είχα μάθει τη γλώσσα. Στον ίδιο χρόνο έμαθα και τα τουρκικά.
Στη Μέση Ανατολή πού μένεις;
Στην Ιερουσαλήμ, στο δυτικό, στο εβραϊκό κομμάτι.
Αυτό δε σου δημιουργεί πρόβλημα από την άλλη μεριά;
Όχι, έτσι κι αλλιώς οι αποστάσεις εκεί είναι απειροελάχιστες. Ο χρόνος που δαπανάς είναι πολύ μεγαλύτερος λόγω των τσεκ ποιντ και των τοίχων που υπάρχουν. Επίσης, γενικά οι μεσογειακοί λαοί, Έλληνες, Ιταλοί, Ισπανοί, έχουν την αποδοχή όλων εκεί κάτω, Παλαιστινίων, Ισραηλινών κ.λπ.
Έχεις φίλους και από τις δύο μεριές, κάνετε κοινές παρέες;
Οι φίλοι που έχω εγώ και κάθε δημοσιογράφος στην περιοχή, είναι μια κατηγορία ανθρώπων οι οποίοι είναι οι πλέον ανοιχτόμυαλοι της περιοχής, διανοούμενοι, ασχολούνται με τα κοινά. Κανένας δεν έχει προβλήματα από όλους αυτούς να συνευρεθεί στο ίδιο τραπέζι με έναν Παλαιστίνιο ή έναν Ισραηλινό ή ό,τι άλλο. Από εκεί και πέρα, όμως, αν κάποιος περπατήσει λίγο την Ιερουσαλήμ, όλη αυτή την ένταση, έστω και αν είμαστε τώρα σε μια ειρηνική περίοδο, την οσμίζεται, τη βλέπει στη συμπεριφορά των ανθρώπων. Η κρίση είναι εκεί, διαλείμματα έχουμε.
Η σύζυγός σου είναι από το Ισραήλ. Ο γάμος αυτός δημιούργησε κανένα πρόβλημα στη δουλειά σου;
Όχι. Σε ό,τι με αφορά, σε ό,τι αφορά τη σχέση που έχω, τους φίλους μας και τη ζωή μας στην περιοχή, δεν τίθεται κανένα τέτοιο θέμα. Και Παλαιστινίους φίλους έχουμε και σε πόλεις παλαιστινιακές πηγαίνουμε.
Έχεις κανονικό διαβατήριο, μπορείς να μετακινείσαι άνετα;
Έχω κανονικό διαβατήριο. Παλιότερα υπήρχε μια κατηγορία δημοσιογράφων οι οποίοι βρίσκονταν στο εξωτερικό έχοντας υπηρεσιακό διαβατήριο, που είναι ένα στάδιο μεταξύ του διπλωματικού και του κοινού διαβατηρίου. Όταν έφυγα για Αλβανία, μου προτάθηκε να πάρω υπηρεσιακό διαβατήριο, αλλά το αρνήθηκα. Δεν καταλαβαίνω για ποιον λόγο ένας Έλληνας δημοσιογράφος χρειάζεται ένα διαφορετικού τύπου διαβατήριο από οποιονδήποτε άλλο δημοσιογράφο του κόσμου;
Τα ντοκυμανταίρ με θέματα από εμπόλεμες ζώνες ή άλλες δύσκολες καταστάσεις που κάνουν Έλληνες δημοσιογράφοι πώς τα κρίνεις; Υπάρχουν δυο, τρεις σειρές, όπως ο "Εξάντας" του Αυγερόπουλου, όπως η "Εμπόλεμη Ζώνη" του Δανέζη, που αποτελούν αξιόλογες προσπάθειες κατ' αρχήν. Κατά δεύτερον, είναι πολύ θετικό να βλέπεις, έστω και ιδιωτικά κανάλια, τα οποία βάζουν αργά το βράδυ τέτοιες εκπομπές, να χρηματοδοτούν τέτοιου είδους προσπάθειες. Ελπίζω σε αυτή την κατεύθυνση να κινηθούν πολλοί περισσότεροι απ' ό,τι ένας, δυο, τρεις που προσπαθούν, παλεύουν με νύχια και με δόντια να πείσουν εργοδότες και καναλάρχες να κάνουν τέτοιου είδους πράγματα. Πιστεύεις ότι το μέλλον είναι το Διαδίκτυο;
Το Διαδίκτυο είναι η πραγματικότητα, είναι το παρόν. Το Διαδίκτυο θα έχει εντελώς διαφορετική μορφή στο μέλλον. Η πληροφόρηση θα έρχεται πολύ πιο γρήγορα. Πλέον δε χρειάζεται να περάσει από καμία μορφή δεοντολογίας ή οποιοδήποτε γραφείο Τύπου σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου που προσπαθεί να φιλτράρει την πληροφόρηση. Γυρνάς, έχεις την κασέτα σου, συνδέεις την κάμερα στο κομπιούτερ, συνδέεσαι δορυφορικά, στέλνεις την εικόνα, δεν έχεις να δώσεις λογαριασμό σε κανέναν.
Έχεις φτιάξει μια ιστοσελίδα για τα θέματα της Μέσης Ανατολής. Τι σε οδήγησε να τη φτιάξεις και τι ανταπόκριση βρίσκεις;
Η ιστοσελίδα στήθηκε από σπόντα. Έχω ένα υλικό που είναι κάπου στις 1.200 ώρες από Αλβανία, από Μέση Ανατολή, από περιοχές που έχω καλύψει. Όλα αυτά ήθελα να τα βάλω σε κάποια σειρά. Έψαχνα να βρω σε τι αρχείο θα τα μετατρέψω, ούτως ώστε να μην τα χάσω στο πέρασμα του χρόνου, γιατί μετά από κάποια χρόνια ο σκληρός τα χάνει. Οπότε, καταλήξαμε με φίλους που συζητούσαμε ένα βράδυ, να τα αποθηκεύσω στο Διαδίκτυο. Αγοράζεις ένα χώρο σε ένα σέρβερ, τα ανεβάζεις εκεί και δε χάνονται ποτέ. Αφού αποφάσισα να κάνω αυτό ως αρχείο, η αμέσως επόμενη κίνηση ήταν να το ενισχύσω λίγο, δίνοντας πληροφορίες για το τι συμβαίνει κάτω, αναλύσεις, ειδήσεις κ.λπ
Η ανταπόκριση από τον αριθμό των επισκεπτών πρέπει να είναι μεγάλη, τι σου λέει;
Όπως σου είπα, ξεκίνησε από σπόντα αυτό το πράγμα, οπότε δεν είχα ασχοληθεί καθόλου για το πώς θα πάει σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή του κόσμου. Όταν έκλεισε ο πρώτος μήνας και μπήκα και είδα τα στατιστικά, δεν το πίστευα. Τον πρώτο μήνα είχαν μπει περίπου 6.000 άτομα. Εδώ στο χωριό φτιάχνεις το σπίτι σου. Τι είναι για σένα το Γαμβριά;
Ήταν απωθημένο χρόνων να έρθω να φτιάξω το σπίτι. Εγώ μπορεί να έχω γεννηθεί, να έχω μεγαλώσει στην Αθήνα, αλλά εδώ κάτω έχω μεγαλώσει τα καλοκαίρια. Πιτσιρικάς ερχόμουν με τον παππού και τη γιαγιά και καθόμουν τρεις μήνες. Επέστρεφα στην Αθήνα όταν ξανάνοιγαν τα σχολεία. Επίσης, στην περιοχή κάτω που κατεβαίναμε για μπάνιο σε καθημερινή βάση είχα γνωστούς και φίλους. Θέλω να σου πω ότι δεν είμαι ξένος στην περιοχή, ούτε νοιώθω ξένος. Πολλές φορές κατεβαίνω, έρχομαι να κάτσω δύο μέρες εδώ, έρχομαι μόνος μου και φεύγω και δεν έχω καταφέρει να δω όλους όσους θα ήθελα. Από την άλλη, υπάρχει κόσμος, από αυτούς που ξέρουν την περιοχή, που όταν τους λέω ότι φτιάχνω το σπίτι στο Γαμβριά, με κοιτούν κάπως λοξά. Για εμένα αυτό το μέρος προσφέρει ηρεμία. Είναι ένα μέρος συνδεδεμένο άμεσα με τις αναμνήσεις και τα βιώματα που έχω. Από εκεί και πέρα, όταν γυρνάς δεξιά και αριστερά στον κόσμο, δεν έχει σημασία σε ποιο μέρος του πλανήτη είσαι, αλλά περιμένεις πότε θα γυρίσεις στο σπίτι. Για εμένα αυτό το πράγμα είναι το σπίτι.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ
Είπες ότι στον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία "και τι δεν έδωσε η Ελλάδα στους Σέρβους". Με δεδομένο ότι ζεις τα γεγονότα, την ελληνική διπλωματία πώς την κρίνεις;
Μιλώντας συνολικά για την ελληνική διπλωματία, μπορώ να πω ότι δεν υπάρχει ένας σχεδιασμός σε βάθος χρόνου. Δεν υπάρχει μια συνέχεια στην πολιτική που ακολουθείται. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ βλέπεις ότι δεν έχει σημασία ποιος είναι πρόεδρος, υπάρχει μια συνέχεια και μια συνέπεια στην εξωτερική πολιτική που ακολουθούν, είτε έχει να κάνει με τη Μέση Ανατολή είτε με οποιοδήποτε άλλο μέρος του πλανήτη. Εγώ αυτό που έχω παρατηρήσει, είτε από τον Καύκασο, την εποχή που φέρναμε στην Ελλάδα τους Ελληνοπόντιους, είτε από τη Μέση Ανατολή, είτε από τα Βαλκάνια, είναι ότι η πολιτική που ασκείται αφορά μόνο στο σήμερα, δίχως να δίνεται βάση στο τι μέλλει γενέσθαι και πώς θα επηρεαστεί η μελλοντική κατάσταση. Σε ό,τι αφορά το Παλαιστινιακό και την ελληνική διπλωματία, το θέμα αυτό είναι ένα πρόβλημα που έχει κουράσει γενικότερα τον κόσμο και σε γενικές γραμμές οι κυβερνήσεις των χωρών αποφεύγουν πλέον να εμπλακούν γερά και να πάρουν πρωτοβουλίες, ακριβώς για το λόγο ότι δεν προσφέρει φοβερά ποσοστά επιτυχίας αυτή η ατζέντα.

Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων τα πράγματα μπορούν κάποια στιγμή να ομαλοποιηθούν; Το θέμα αυτό δεν είναι ξένο από το πρόβλημα των Παλαιστινίων και των Ισραηλινών. Μιλάμε για την Ιερουσαλήμ, που είναι η πρωτεύουσα των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών. Καλώς ή κακώς, το Πατριαρχείο βρέθηκε να κατέχει το μεγαλύτερο κομμάτι γης και, μάλιστα, φιλέτα γης που αφορούν και τους Ισραηλινούς και τους Παλαιστινίους. Τα κομμάτια γης που έχει το Πατριαρχείο, αν μπορούσαν να τα πάρουν οι Ισραηλινοί, θα ήλεγχαν πλέον την Ιερουσαλήμ, οπότε θα γινόταν αυτόματα η πρωτεύουσά τους. Αν μείνουν ως έχουν σήμερα τα πράγματα, οι Παλαιστίνιοι θα διατηρήσουν τα δικαιώματά τους στην περιοχή. Η κρίση αγγίζει και έχει εισβάλει στο Πατριαρχείο των Ιεροσολύμων, δεν είναι καινούργιο το πρόβλημα. Είναι, δηλαδή, πολιτικό το πρόβλημα; Είναι άμεσα πολιτικό και σχετίζεται με το παλαιστινιακό ζήτημα. Και οι δύο πλευρές θέλουν την Ιερουσαλήμ πρωτεύουσά τους. Το αν θα καταφέρουν να διαχειριστούν την κρίση όσοι βρίσκονται στην ηγεσία της Εκκλησίας εκεί κάτω ή όχι, είναι ένα στοίχημα προσωπικό που έχουν αναλάβει. Τι χρειάζεται για να λυθεί το πρόβλημα; Ένα καλό μάνατζμεντ. Το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων είναι ένα ίδρυμα το οποίο έφτασε στην παρακμή του την τελευταία 30ετία. Έ- χει τη δυνατότητα να βγει από τη θέση στην οποία έχει περιέλθει και να βάλει τα πράγματα σε μια σωστή βάση, οριοθετώντας τις σχέσεις και με τους μεν και με τους δε και ταυτόχρονα να σταθεί αξιοπρεπώς απέναντι στο ποίμνιο και, κυρίως, στους Έλληνες και τους Κυπρίους, που τρέχουν κάθε τρεις και λίγο στην περιοχή για να στηρίξουν το Πατριαρχείο. Επαφές με τον Πατριάρχη Θεόφιλο, που είναι συμπατριώτης μας από τους Γαργαλιάνους, έχεις; Συναντιόμαστε σχεδόν σε τακτά χρονικά διαστήματα και έχουμε καλή σχέση. Νομίζω ότι βιώνει πλέον την περίοδο μετά την κρίση την οποία παρέλαβε. Είναι πλέον πιο εύκολος ο χειρισμός των θεμάτων μετά την αναγνώρισή του από τους Ισραηλινούς.

Ποιος είναι
Γεννήθηκε στην Αθήνα αλλά η καταγωγή του, από την πλευρά του πατέρα του, είναι από το Γαμβριά Λυκοδήμου. Η καταγωγή της μητέρας του είναι από τον Πύργο. Μετά το σχολείο πέρασε στη Γυμναστική Ακαδημία, αλλά "δεν την παρακολούθησα ποτέ. Τελείωσα κατ' ευθείαν το Στρατό και μετά έφυγα για πολύ λίγο, ένα εξάμηνο περίπου, στη Νέα Υόρκη". Εκεί δούλεψε στη CBS, που έχει γίνει Sony music. "Είχα και έχω", μας λέει, "ένα βίτσιο, ένα χόμπι με τους δίσκους, τα παλιά βινύλια. Ως συλλέκτης δίσκων πήγαινα συχνά - πυκνά στο Λονδίνο και ξεσήκωνα μεταχειρισμένα δισκάκια και τέτοια πράγματα. Γι' αυτό πήγα και στη Νέα Υόρκη, εκεί που δούλευα ασχολήθηκα με τη μαύρη μουσική, τζαζ, σόουλ, φανκ και όλα αυτά". Η δημοσιογραφία τον είχε κερδίσει από το Δημοτικό Σχολείο. Έβγαζε την εφημερίδα του σχολείου. Ως επαγγελματίας δημοσιογράφος ξεκίνησε από την "Ελευθεροτυπία" και τον παλιό "Ταχυδρόμο". Μπήκε για τα καλά στο επάγγελμα όταν δούλεψε στο "Κανάλι 15", τον πρώτο ελεύθερο ραδιοφωνικό σταθμό, πριν ακόμη και από τον "9,84". Μετά το 1992 δούλεψε για δύο χρόνια στο "Mega", οπότε αποφάσισε να "την κάνει" για έξω. Πήγε ως ελεύθερος επαγγελματίας, με τον καμεραμάν Βασίλη Μουρίκη, στον Καύκασο, όπου μαινόταν ο εμφύλιος στην Τσετσενία και στη Γεωργία με την Αμπχαζία. Τα θέματα που έκαναν τα πωλούσαν στο BBC και άλλα ειδησεογραφικά πρακτορεία και σταθμούς. Μετά πήγαν σε αποστολή στην Κεντρική Αφρική. Ακολούθως στην Ανατολική Αφρική. Επέστρεψε στην Ελλάδα και το 1997 έφυγε στην Αλβανία για να καλύψει την κρίση με τις πυραμίδες, ως ανταποκριτής του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων. Έμεινε τρία χρόνια, καλύπτοντας τον πόλεμο και στο Κόσσοβο. Ξαναγύρισε, έκανε μια εκπομπή στην ΕΡΤ, "αλλά είδα ότι αυτό το κουστούμι δε μου πήγαινε". Έφυγε, λοιπόν, για τη Μέση Ανατολή, κάλυψε την Ιντιφάντα, την πρώτη κρίση στο Λίβανο, τον πόλεμο στο Λίβανο το 2006, τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003, τα πολιτικά της Συρίας, "τις μεταρρυθμίσεις και τις κόντρες με τους Αμερικανούς" και τακτικά πηγαίνει για ρεπορτάζ στην Αίγυπτο. Ζει με τη σύζυγο και το παιδί τους στο δυτικό τμήμα της Ιερουσαλήμ. Μιλάει αλβανικά, τουρκικά, αγγλικά και από λίγα αραβικά και εβραϊκά. Αυτή την περίοδο είναι συνεργάτης της ΕΡΤ και του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, ενώ σύντομα ξεκινά συνεργασία με το BBC, με το οποίο έχει συνεργαστεί και στο παρελθόν. Το "καταφύγιό του" είναι το χωριό του, το Γαμβριά, όπου υλοποιεί ένα απωθημένο που είχε για χρόνια, αναπαλαιώνει το σπίτι των προγόνων του.

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Το θέμα που σε ενδιαφέρει περισσότερο ποιο είναι, το Παλαιστινιακό; Το θέμα που με απασχολεί περισσότερο πλέον δεν είναι πολιτικό. Ούτε το Παλαιστινιακό ούτε τίποτε άλλο. Το Παλαιστινιακό το έχω αποκωδικοποιήσει, το ξέρω και δεν υπάρχει περίπτωση να δούμε κάποια συμφωνία στο προσεχές μέλλον. Το θέμα που με ενδιαφέρει πλέον είναι το περιβάλλον. Και δεν έχει να κάνει μόνο με τη Μέση Ανατολή ή τα Βαλκάνια. Είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Ελάχιστοι έχουν κατανοήσει το μέγεθος του προβλήματος και το τι θα σημάνει αυτό για τα επόμενα χρόνια, το πόσο γρήγορα έρχονται οι επιπτώσεις. Είναι κάτι μοναδικό, κάτι ιδιαίτερο να είσαι στη Μέση Ανατολή και να βιώνεις ένα βαρύ χειμώνα, όταν είσαι μαθημένος να κυκλοφορείς με ένα κοντομάνικο μπλουζάκι και με ένα ψιλό, φθινοπωρινό, μπουφανάκι. Ενώ έχεις μάθει έτσι, ξαφνικά βιώνεις ένα χειμώνα με καταιγίδες και χιονοθύελλες που διαρκούν τέσσερις και πέντε ημέρες. Έχω φίλους Βεδουίνους που κατοικούν μέσα στην έρημο, τους οποίους χρησιμοποιώ για τη δουλειά και για πολλά πράγματα, για πληροφόρηση. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν μεγαλώσει με παραμύθια από τους παππούδες των παππούδων τους για κάποιες περιοχές στον κόσμο που υπάρχει χιόνι. Μιλάμε για Βεδουίνους που δεν έχουν ούτε τηλεόραση, ούτε τίποτα. Και ξαφνικά πέρσι το χειμώνα βρέθηκαν αποκλεισμένοι πέντε μέρες με χιόνι ένα μέτρο στην έρημο. Αυτά είναι αδιανόητα πράγματα. Το να καταλάβει κανείς και να προσπαθήσει να περιγράψει τις αλλαγές σε κλιματικό επίπεδο μέσα από την καθημερινότητα κάποιων φυλών, κάποιων περιοχών, για εμένα έχει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το να εξακολουθείς να εστιάζεις κάθε μέρα στο Παλαιστινιακό ή οπουδήποτε αλλού. Οπότε μήπως σε δούμε σε λίγο καιρό στην Κίνα ή τον Αμαζόνιο; Η Κίνα έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν ξέρω πόσο ενδιαφέρει την Ελλάδα. Έπαιξε ένα σενάριο πριν από ένα χρόνο περίπου για να κάνουμε κάτι στην Κίνα. Η ελληνική αγορά δεν είναι ώριμη για μια τέτοια κίνηση, τουλάχιστον προς το παρόν. Έτσι εκτιμούν οι άνθρωποι της τηλεόρασης, αλλά πιστεύω ότι μέσα στην επόμενη πενταετία τα πράγματα θα διαφοροποιηθούν σε ό,τι αφορά και την Ελλάδα. Η Κίνα μπαίνει πλέον στο προσκήνιο των διεθνών εξελίξεων, είτε αυτές είναι πολιτικές είτε είναι οικονομικές, κυρίως τέτοιες.

 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΥΣ ΠΕΤΡΟ ΤΣΩΝΗ ΚΑΙ ΣΤΑΥΡΟ ΜΑΡΤΙΝΟ

Έστω και με καθυστέρηση, η Μεσσηνία τίμησε το Σουηδό αρχαιολόγο Νάταν Βαλμίν. Σε μια καλά οργανωμένη εκδήλωση στην περιοχή της Μάλθης, η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Μεσσηνίας, σε συνεργασία με το Δήμο Δωρίου και τους τοπικούς συλλόγους, απέδωσε τα οφειλόμενα σε ένα σπουδαίο άνθρωπο και επιστήμονα. Εκτός από την αποκάλυψη της προτομής που φιλοτέχνησε η γλύπτρια Ελισάβετ Βάλβη, έγινε αναφορά στη ζωή και το έργο του από την προϊστάμενη της ΛΗ΄ Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξένη Αραπογιάννη. Στην εκδήλωση παρευρέθησαν ερχόμενοι από τη Σουηδία, η κόρη του Νάταν Βαλμίν Λένα, καθώς και τα εγγόνια του Γιέρκερ και Γιέσικα. Την κυρία Βαλμίν και τα παιδιά της συναντήσαμε στο Ιστορικό Κέντρο της Καλαμάτας να επισκέπτονται το Μπενάκειο Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου εκτίθενται τα ευρήματα του Νατάν Βαλμίν και στη συνέχεια να απολαμβάνουν τον καφέ τους στον πεζόδρομο της οδού Μπενάκη. Μαζί τους ο συμπατριώτης μας Θανάσης Ψαρούλης, ο οποίος βοήθησε τα μέγιστα στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης στη μνήμη του Νάταν Βαλμίν. Η κυρία Βαλμίν μάς μίλησε για τις εντυπώσεις της από την εκδήλωση αλλά και τη Μεσσηνία, που γνώρισε τις ημέρες της παραμονής της.
Έχετε την αίσθηση από την παρουσία σας στη Μεσσηνία και την εκδήλωση στη Μάλθη, ότι ο νομός ανταπέδωσε τα χρωστούμενα στον Νάταν Βαλμίν;
"Ήταν μια πάρα πολύ ωραία εκδήλωση προς τιμήν του πατέρα μου, ήταν συγκινητικές οι στιγμές για μένα και τα παιδιά μου. Οφείλω να σας ομολογήσω ότι ήταν κάπως ξεχασμένη για μας αυτή η ιστορία. Ιδιαίτερα συγκινητικές ήταν οι στιγμές της αποκάλυψης της προτομής, αλλά και το πλήθος των ανθρώπων που ήρθαν από τα γύρω χωριά. Αρκετοί από αυτούς σε νεαρή ηλικία είχαν γνωρίσει και θυμούνταν τον πατέρα μου".
Ως παιδί είχατε ακούσει από τον πατέρα σας περιγραφές για τη Μεσσηνία;
"Ο πατέρας μάς είχε διηγηθεί πάρα πολλά πράγματα για τη Μεσσηνία και τους ανθρώπους της. Ήταν πολύ χαρούμενος που ήρθε εδώ, για τους ανθρώπους που τον υποδέχθηκαν, αλλά και για τη φιλοξενία τους. Θυμάμαι που μας έλεγε ότι τα καλύτερα χρόνια της καριέρας του, ως αρχαιολόγος, τα πέρασε στη Μεσσηνία. Αυτό δε θα το ξεχάσω ποτέ".
Είδαμε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης αρκετούς ανθρώπους να σας πλησιάζουν και να σας μιλούν, τι σας έλεγαν;
"Ναι, έχετε δίκιο, αρκετοί άνθρωποι ήρθαν να μου μιλήσουν, βέβαια δε γνωρίζω ελληνικά, όμως με τη βοήθεια κάποιων φίλων, μου είπαν ότι γνώριζαν τον πατέρα μου και οι νεώτεροι είχαν ακούσει από τους γονείς τους διηγήσεις για τη ζωή και τη δράση του στην περιοχή. Το 1963, ο αδελφός μου ακολούθησε τον πατέρα στη Μεσσηνία. Τον ξενάγησε σε όλα αυτά τα μέρη, στις ανασκαφές του και του γνώρισε τους ανθρώπους στα χωριά. Επιστρέφο- ντας ο αδελφός μου μας μετέφερε την εκτίμηση που είχε ο κόσμος στον πατέρα".
Τώρα που έγινε η αρχή σκέπτεσθε να έρχεσθε πιο τακτικά στον τόπο που δούλεψε ο πατέρας σας;
"Φυσικά και θα επιστρέψουμε, αυτά τα μέρη είναι ένα κομμάτι της οικογένειάς μας. Άκουσα ότι η Νομαρχία σκοπεύει να κάνει κάθε χρόνο κάποια εκδήλωση στη μνήμη του Βαλμίν. Μπορούμε και εμείς να βοηθήσουμε".
Υπάρχουν κάποια χειρόγραφα του Βαλμίν για τη Μεσσηνία που δεν έχουν δημοσιευθεί.
"Υπάρχει το καθημερινό του ημερολόγιο, όπου υπάρχουν όλες οι σημειώσεις του.
Υπάρχουν, όμως, και αρκετά μετάλλια από το ελληνικό κράτος. Με την εκδήλωση επανέρχονται ξεχασμένα πράγματα στη μνήμη μας, θα τα δούμε όλα αυτά, για να δούμε πώς και εμείς μπορούμε να βοηθήσουμε".
Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από την Καλαμάτα και τη Μεσσηνία;
"Τώρα καταλάβαμε πόσο δίκιο είχε ο πατέρας που περιέγραφε τη Μεσσηνία ως μια φανταστική περιοχή. Είχαμε την τύχη να ξεναγηθούμε στο ανάκτορο του Νέστορα και στην Αρχαία Μεσσήνη. Η Καλαμάτα μάς ενθουσίασε όχι μόνο ως τόπος, οι άνθρωποί της είναι φιλόξενοι και πολύ φιλικοί". Ολοκληρώνοντας τη μικρή μας συζήτηση, η κ. Βαλμίν μάς αποκάλυψε ότι ο βασιλιάς της Σουηδίας Γουστάβος καλούσε μια- δυο φορές το χρόνο σε γεύμα τον Νάταν Βαλμίν. Σκοπός του ήταν να ενημερωθεί γύρω από την Αρχαιολογία και ειδικότερα για την πορεία των ανασκαφών στη Μεσσηνία και την υπόλοιπη Ελλάδα.

ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΠΕΤΡΟ ΤΣΩΝΗ

Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Σ Τ Α Θ Ο Π Ο Υ Λ Ο Σ
"Υπάρχει μια στιγμή που το μυαλό, το μάτι και η καρδιά έρχονται σε μία ευθεία. Τότε θα γεννηθεί μια φωτογραφία που θα σε ακολουθεί σε όλη σου τη ζωή". Δανειζόμενος τα λόγια του Μπρεσόν, ο Γιώργος Σταθόπουλος μας μιλά με πάθος και ενθουσιασμό για την τέχνη της φωτογραφίας. Ερασιτέχνης φωτογράφος - μηχανοδηγός του ΟΣΕ στο επάγγελμα - πραγματοποιεί την πρώτη του έκθεση με τίτλο "Παρά θίν' αλός", στο καφέ "…στο κύμα". Πρόκειται για στιγμές από την παραλία της Καλαμάτας, δοσμένες με προσωπικό ύφος και ατμοσφαιρική διάθεση. Τον συναντήσαμε στο χώρο της έκθεσης, μια μέρα πριν αναχωρήσει για τα Κύθηρα, όπου διεξάγεται η καθιερωμένη πανελλήνια φθινοπωρινή συνάντηση καλλιτεχνικής φωτογραφίας.
Τι σημαίνει για σας φωτογραφία;
Δεν είναι η απλή αποτύπωση ενός γεγονότος. Η φωτογραφία είναι αναζήτηση, δημιουργία, σύνθεση. Πρέπει ο φωτογράφος να δώσει τη δική του ματιά, τη δική του αισθητική. Αυτό είναι που με τράβηξε στη φωτογραφία.
Γιατί διαλέξατε ως θέμα την παραλία;
Το λιμάνι και η θάλασσα της Καλαμάτας είναι για μένα η καρδιά της πόλης, το κομμάτι που τη χαρακτηρίζει. Προσπάθησα να δώσω σε αυτές τις εικόνες τη δική μου αισθητική. Είμαι γέννημα - θρέμμα Καλαματιανός και μ' αρέσει πολύ αυτή η περιοχή. Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν σε βόλτες στην παραλία, είναι στιγμές που έχω ζήσει, χειμώνα και καλοκαίρι. Κυρίως χειμώνα. Ασπρόμαυρες και έγχρωμες. Κυριαρχεί, βέβαια, το ασπρόμαυρο, αλλά υπάρχουν και μερικές έγχρωμες που μου άρεσαν και είπα να τις βάλω.
Τα πιο ωραία σχόλια που ακούσατε;
Με ικανοποιεί όταν ακούω από ανθρώπους που έρχονται στην έκθεση να λένε: "Μα είναι έτσι η παραλία; Δεν την αναγνωρίζω!". Είναι μια επιβράβευση για μένα, γιατί σημαίνει ότι έχω δώσει μια διαφορετική ματιά. Φωτογραφία δεν είναι να σηκώσεις απλά την κάμερα και να κάνεις ένα "κλικ". Αυτό μπορεί να το κάνει ο καθένας. Το θέμα είναι να βγάλεις από μέσα σου αυτό που αισθάνεσαι.
Δείχνοντας την εικόνα που θέλετε, κρύβετε και την άσχημη πραγματικότητα;
Όχι, ακριβώς. Δεν υπάρχει και τόση ασχήμια. Κάποια "κακώς κείμενα" μπορεί να υπάρχουν, αλλά όχι ασχήμια. Υπάρχει πολλή ομορφιά γύρω μας.
Προτιμάτε την ασπρόμαυρη φωτογραφία;
Όταν αφαιρείς το χρώμα, παίρνει άλλη διάσταση η φωτογραφία. Αλλάζει η εικόνα. Μπορεί να γίνει πιο δραματική ίσως, ανάλογα με το τι θέλει να δείξει ο φωτογράφος. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι αυτό που θα "αιχμαλωτίσεις". Όπως έλεγε και ο Μπρεσόν, ο μεγάλος φωτογράφος, "υπάρχει μια στιγμή που το μυαλό, το μάτι και η καρδιά έρχονται σε μία ευθεία. Τότε θα γεννηθεί μια φωτογραφία που θα σε ακολουθεί σε όλη σου τη ζωή". Κι αυτό προσπαθούν όλοι οι φωτογράφοι που θέλουν να δημιουργήσουν.
Η τύχη παίζει ρόλο;
Ναι, είναι γεγονός ότι χρειάζεται και τύχη. Το φως, η στιγμή, το θέμα, όλα παίζουν ρόλο. Πάνω απ' όλα, είναι το μάτι του φωτογράφου, αλλά η τύχη βοηθάει. Μπορεί να τραβήξεις ένα θέμα σε διαφορετικές στιγμές της μέρας και η μία φωτογραφία να είναι τελείως διαφορετική από την άλλη.
Πώς ασχοληθήκατε με τη φωτογραφία;
Το ερέθισμα ήρθε από τον αδελφό μου, που είχε ασχοληθεί πριν από μένα. Στην αρχή τον παρατηρούσα από περιέργεια. Σιγά σιγά, μπαίνοντας στον κόσμο της φωτογραφίας, άρχισα να καταλαβαίνω τη δύναμή της. Παρακολούθησα κάποια μαθήματα στη Φωτογραφική Λέσχη Καλαμάτας, πήρα σχετικά βιβλία, αλλά με έχει βοηθήσει πολύ και το Διαδίκτυο. Υπάρχουν "site" όπου στέλνω φωτογραφίες, γίνεται σχολιασμός κ.λπ. Βοηθάει πολύ αυτή η επικοινωνία. Χρειάζεται ενημέρωση και τεχνική, δεν είναι μόνο η "ματιά".
Και φωτογραφίζετε με ψηφιακή;
Ναι. Το φιλμ, βέβαια, παραμένει σταθερή αξία, αλλά η ψηφιακή έχει άλλες ευκολίες. Βλέπεις τις εικόνες σου, μπορείς να σβήσεις κάποιες…
Τα ταξίδια με το σιδηρόδρομο, λόγω δουλειάς, σας "βοηθούν";
Πολύ. Όταν ταξιδεύεις με το τρένο, οι παραστάσεις εναλλάσσονται. Έ- χω δει πολύ όμορφες εικόνες σε διάφορες ώρες της μέρας και της νύχτας.
Σκέφτεστε κάποια έκθεση με αυτό το θέμα;
Το σκέφτομαι. Έχω βγάλει αρκετές φωτογραφίες. Θέλω, όμως, να εμπλουτίσω το άλμπουμ που ήδη υπάρχει. Ναι, το τρένο πάντα συγκινεί. Είναι ωραίο θέμα για φωτογράφηση.
• Η έκθεση του Γιώργου Σταθόπουλου "…στο κύμα" διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Αντίλογο και θα διαρκέσει μέχρι τις 26 Οκτωβρίου.

ΜΑΡΙΑ ΝΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΡΡΟΣ

Η ΟΜΠΡΕΛΛΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΛΟΣ ...
Ενώ βρέχει, ο Γιώργος ανοίγει την ομπρέλλα και την κρατάει ανοιχτή μπροστά του - οριζοντίως...
"Αυτή: η καταιγίδα της επικρατούσας μετριότητας παντού στον τόπο, εμένα δεν με βρέχει" - έλεγε...
Το εξώφυλλο του Σεπτεμβρίου του θαυμάσιου "Φλας της Μεσσηνίας" ήταν η συγκλονιστική απεικόνιση της φιλοσοφίας και της στάσης ζωής του Γιώργου Τσαγκάρη - συν την εμπνευσμένη λεζάντα "Θητεία Κάλλους". Όχι μόνο στο ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, αλλά σε όλη τη σύντομη πορεία του. Θητεία Κάλλους. Δύο λέξεις αρκούν.
Δεν περίσσευαν οι Τσαγκάρηδες στη ζωή μας. Μέσα στην απαξίωση θεσμών και ορίων που υποβαθμολογεί την κοινωνία μας, με προσβεβλημένο βαρύτατα - ίσως αθεράπευτα - τον κοινωνικό ιστό, ο Γιώργος Τσαγκάρης ήταν η συναρπαστική εξαίρεση της πλειοψηφίας του ενός...
Δε λύγιζε. Τον σκότωναν οι βολεμένοι στην ευζωία της τεμενάδας και εκείνος επιβίωνε. Γι' αυτό ο Γιώργος δεν ήταν ο συνήθης νεκρός μιας κηδείας.
Πώς να δεχτείς πως αυτός ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, αυτός ο Γιώργος, αυτός ο Τσαγκάρης, αυτός ο μέγας καλλιτέχνης, αυτός ο μοναδικός, εντάσσεται τώρα ως διαδικαστική καταγραφή σε μία ληξιαρχική πράξη θανάτου; Ποιος το πιστεύει;
Όταν δέχτηκα σε νησί του Αιγαίου τον κεραυνό της ξαφνικής φυγής του, πήρα χαρτί και μολύβι... Μα, δεν. Για μέρες ήθελα να γράψω για τον αγαπημένο φίλο μα δεν μπορούσα να βάλω στη σειρά δυο λέξεις - να τις στείλω στον φίλο του, τον Πέτρο τον Τσώνη, που είδε τον Γιώργο να φεύγει μέσα από τα χέρια του.
Δεν είναι περίεργο. Εγώ και άλλοι, εκείνες τις ώρες της πικρής είδησης, είχαμε θυμώσει πολύ με τον νεκρό Γιώργο. Γιατί δεν ήταν σαν κι εμάς. Εκείνος δεν φρόντιζε την υγεία του. Μπαϊ- πάς, σοβαρό αναπνευστικό - κι όμως κάπνιζε, έπινε, έπινε πολύ, κάπνιζε πολύ, ξενυχτούσε δημιουργώντας, ξοδευόταν στην προσφορά, δεν άκουγε ούτε γιατρούς ούτε φίλους. ΖΟΥΣΕ, απολάμβανε κάθε σταγόνα ζωής, ευτυχούσε με την αφοσίωσή του στη μουσική, στο θέατρο, στο γράψιμο, στη δημιουργία, στους φίλους του.
Α, ρε Γιώργο, τι μας έκανες; Αν πρόσεχες λίγο, αν αγαπούσες και τον Τσαγκάρη όπως αγαπούσες τη μουσική, όπως αγαπούσες τους φίλους σου, όπως είχες αγαπήσει το "Δεύτερο" και το "Τρίτο", όπως είχες αγαπήσει το θέατρο, όπως είχες αγαπήσει τις αληθινές αξίες της ζωής, όπως είχες αγαπήσει στο τέλος την Καλαμάτα. Και αυτή σε κράτησε για πάντα κοντά της.
Θυμάμαι μια νύχτα Σεπτέμβρη στη Σκιάθο - άλλη μια αγάπη του το νησί του Παπαδιαμάντη. Με μεγάλη παρέα είχαμε επιδοθεί σε μια προκλητική ψαροφαγία. Στο φιλικό τραπέζι ξεχώριζαν και ορισμένοι κληρικοί, υψηλού και χαμηλού βαθμού. Σε μια στιγμή, η συζήτηση άναψε γύρω στο θέμα Κοινωνίας και Εκκλησίας.
Το βασικό καύσιμο ενέργειας και δημιουργίας στη ζωή του Γιώργου ήταν το πάθος. Αυτό του έδινε εκρηκτικές εξάρσεις συναρπαστικού λόγου, προικισμένου από τις πολλές γνώσεις του. Δεν διάβαζε, μελετούσε. Ό,τι ήξερε, το ήξερε καλά. Το μυαλό του χώραγε πολλά. Και η μνήμη του άλλα τόσα.
Κάποια στιγμή κοντραρίστηκε έντονα με δύο από τους ιερωμένους. Με το γνωστό του πάθος υποστήριζε ανυποχώρητα τις απόψεις του. Με ακλόνητα επιχειρήματα, που απεκάλυπταν βαθειά γνώση και των θεμάτων Εκκλησίας - Θρησκείας. Ο λόγος του πέρα για πέρα τολμηρός, λόγος - μαχαίρι που ανέτρεπε συμβατικότητες και ανέβαζε πικρές αλήθειες κατά ριπάς. Λόγος προκλητικός που έφτανε στα όρια ευρηματικής αναίδειας. Στο τέλος καταλάβαινες, διαπίστωνες ότι αυτός ο πυρπολημένος από το πιστεύω του ήταν ο πραγματικός χριστιανός του τραπεζιού. Ο Γιώργος.
Είχε ξεχωρίσει στη ζωή του, εκτιμούσε και αγαπούσε, τρία μέγιστα ορόσημα της Εκκλησίας και της Πολιτείας. Τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο, τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο και τον Αρχιεπίσκοπο Αλβανίας Αναστάσιο. Τον είχαν ξεχωρίσει και αυτοί, τον τιμούσαν με τη φιλία τους. Τους συναντούσε συχνά.
Σε πολλές επίσημες επισκέψεις του Προέδρου Στεφανόπουλου σε ξένες χώρες, ο Γιώργος Τσαγκάρης έδενε την άμεση πολιτισμική επαφή διευθύνοντας μουσικό σύνολο και λυρικούς καλλιτέχνες, ως Διευθυντής του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας.
Επί οκτώ χρόνια είχε δώσει τα πάντα για το "Τρίτο" και το είχε ανεβάσει πολύ ψηλά. Και, όμως, βρέθηκαν δεξιοτέχνες της σπασμένης μέσης που κατάφεραν να τον διώξουν από το "Τρίτο". Έ- παυσαν τον αναδημιουργό του. Δεν ήξεραν ότι ο Τσαγκάρης δεν παύεται - ο δημιουργός συνεχίζει. Τώρα αναπαύεται. Βιάστηκε.
Ήταν αδικία, προπαντός αγνωμοσύνη σ' έναν καλλιτέχνη που πρόσφερε πάντοτε περισσότερα από όσα του ζητούσαν.
Μετά το "Τρίτο" πέρασε δύσκολη περίοδο, μα η "ομπρέλλα" προστάτευε την αξιοπρέπειά του.
Στο Δημοτικό Θέατρο της Καλαμάτας έδωσε κυριολεκτικά το είναι του. Δούλεψε με το πάθος και τη συνέπεια που σφράγιζε όλη την πορεία του. Ολοκλήρωσε προσφέροντας την ίδια του τη ζωή. Τι άλλο;

ΤΟΥ ΜΙΜΗ ΠΑΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ

ΕΙΝΑΙ ΣΙΓΟΥΡΑ ΕΝΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΛΥΤΕΡΟΥΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΟΥΣ ΗΘΟΠΟΙΟΥΣ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ.
ΣΕ ΟΠΟΙΑ ΤΑΙΝΙΑ Η ΣΕΙΡΑ ΤΗΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΠΗΡΕ ΜΕΡΟΣ ΔΙΑΚΡΙΘΗΚΕ, ΚΕΡΔΙΖΟΝΤΑΣ ΒΡΑΒΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ.

Ο λόγος για το συμπατριώτη μας Νίκο Καλογερόπουλο, που αυτόν τον καιρό πραγματοποιεί ένα μεγάλο του όνειρο, γυρίζοντας την ταινία "Οι ιππείς της Πύλου" σε διάφορα μέρη της Μεσσηνίας Ο Νίκος Καλογερόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Φιλιατρά, όπου, όπως λέει ο ίδιος, εδιδάχθη την "Αγροτικήν". Παρακολούθησε μαθήματα στις σχολές θεάτρου Κωστή Μιχαηλίδη, Βεάκη και Αθηνών. Η πρώτη του εμφάνιση στην τηλεόραση ήταν στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται". Ακολούθησαν η "Μεθυσμένη Πολιτεία" του Σωτήρη Πατατζή, παίζοντας το χαρακτηριστικό ρόλο του "Μπε", "Χαίρε, Τάσο Καρατάσο", "Όλη η δόξα, όλη η χάρη", "Στο κάμπινγκ", "Ερασιτέχνης άνθρωπος" κ.ά. Στον κινηματογράφο πρωτοεμφανίστηκε το 1981 στην ταινία του, επίσης συμπατριώτη μας, Θόδωρου Μαραγκού "Μάθε, παιδί μου, γράμματα", όπου κέρδισε το β΄ βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Ακολούθησαν το "Άρπα κόλλα", "Είμαι", "Ρεμπέτικο" (Βραβείο εξαιρετικής ερμηνείας), "Λούφα και παραλλαγή" (Βραβείο α΄ ανδρικού ρόλου). Το 1986 επιχειρεί να γυρίσει την πρώτη δική του ταινία, μια ταινία που ποτέ δε θα φθάσει στις αίθουσες των κινηματογράφων. Αυτό στάθηκε η αφορμή να μείνει "εκτός" για 16 ολόκληρα χρόνια. Η επιστροφή του στον κινηματογράφο έγινε το 2000 με την ταινία "Ένας κι ένας", κερδίζοντας και πάλι το βραβείο α΄ ανδρικού ρόλου. Στο διάστημα της απουσίας του από τον κινηματογράφο έγραψε τα θεατρικά "Σατιρικό των Ελλήνων" και "Οι κυνικοί ξανάρχονται", ενώ το 1981 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο "Θετή ταυτότης" και το 1991 την ποιητική συλλογή "Επιστρόφια". Το πρώτο του θεατρικό έργο "Ο μπαμπούλας" παίχθηκε το 1976 στο Θέατρο "Κάβα". Το 1994 κυκλοφόρησε το πρώτο του CD με τον τίτλο "Τα Δέοντα". Τον συναντήσαμε στην Πύλο, την ημέρα εορτασμού της επετείου της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου. Λίγο πριν είχε αναστατώσει Αρχές και Αστυνομία, εισβάλλοντας στην παρέλαση ως κουρελής τρελός. Με το χειμαρρώδη λόγο του, μας μίλησε για όλα. Απολαύστε τον…

 Έχω την εντύπωση, Νίκο, πως γυρνώντας αυτή την ταινία, εκπληρώνεις ένα όνειρό σου, είναι έτσι;
Έτσι ακριβώς όπως το λες. Θυμάσαι ότι πάντα ήθελα να κάνω και ταινίες στη Μεσσηνία και σειρές για την τηλεόραση και θέατρο. Το Δημοτικό Θέατρο της πατρίδας μου δε με κάλεσε ούτε να παίξω, ούτε να σκηνοθετήσω, ούτε να ανεβάσω ένα έργο δικό μου. Δεν πειράζει, να 'ναι καλά οι άνθρωποι, τώρα όμως ήρθε η στιγμή να αφήσω κι εγώ κάτι στη Μεσσηνία. Να μην ξεχάσω, όμως, τον Γιώργη τον Τσαγκάρη, που, καθώς ανέλαβε το θέατρο, με κάλεσε αμέσως να παίξω. Άκου, φίλε, είναι μεγάλη απώλεια ο θάνατος του Γιώργη, τέτοιοι άνθρωποι είναι πολύτιμοι για την πατρίδα και τον πολιτισμό μας. Και να σου πω κάτι, αλλού έπρεπε να είναι ο Γιώργης, πολύ πιο πάνω, πολύ ψηλότερα.

Τα "τρώει" η Ελλάδα τα παιδιά της;
Τα "τρώει" λέει, αλλά μερικά παιδιά, σαν και μένα, έχουνε πολλά κόκαλα, σκληρά κόκαλα και σπάνε τα δόντια τους.

 Να πάμε λίγο στην ταινία. Ο τίτλος "Οι Ιππείς της Πύλου" πώς βγήκε;
Με την Πύλο έχω τις σχέσεις μου και τους δεσμούς μου. Είναι η μεγάλη μου αγάπη. Θυμάμαι από πιτσιρικάς που διάβαζα στον Όμηρο για την Πύλο ένιωθα πολύ ωραία. Έχει ένα μεγαλείο η Πύλος μέσα μου. Εδώ, στην Πύλο, έκανα και το πρώτο μου πλάνο στον κινηματογράφο, το 1971, σπουδαστής ακόμη, για μια ταινία του Κώστα Ζυρίνη.

Δική σου ταινία πότε πρωτόκανες;
Το 1985 έκανα απόπειρα να κάνω την πρώτη μου ταινία, η οποία όμως δε βγήκε ποτέ, γιατί δεν ολοκληρώθηκε. Δεν άφησα εγώ να βγει, γιατί τη μοντάρανε ερήμην μου, χωρίς να έχουμε γυρίσει το φινάλε, χωρίς να έχουμε γυρίσει 7-8 σκηνές. Τους είπα τότε: "Μάγκες, η ταινία δε θα βγει, γιατί θα σας κόψω τα πόδια".

Πώς την έλεγαν την ταινία;
Η ταινία είχε δύο ονόματα - σαν τις πουτάνες. Την είχα υποβάλει στο Κέντρο Κινηματογράφου ως "Όνειρο αριστερής νύχτας", ήταν μια σάτιρα, μια κριτική στην Αριστερά. Αργότερα, την έδωσα στο Κέντρο με τον τίτλο "Στα χνάρια της Γοργόνας". Αλλά, άσε, δε θέλω να μιλήσω γι' αυτό. Κάποτε θα το κάνω.

Πονάει;
Δεν πονάει καθόλου. Ίσα ίσα που θέλω να τους πω και ευχαριστώ. Πρώτα πρώτα, θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους εχθρούς μου, μεγάλο ευχαριστώ διότι δε με σκοτώσανε και έγινα δυνατότερος. Μετά, θέλω να πω ένα μεγάλο ευ- χαριστώ στους φίλους μου και πιο πολύ στον Καπετάνιο, που μου έδωσε ό,τι όφειλε η Πολιτεία να μου δώσει. Άκου, φιλαράκι, ψωνάρα δεν είμαι, ξέρω τι κάνω και έχω πλήρη συνείδηση, γι' αυτό και κάνω μεγάλες σιωπές όταν δεν μπορώ να πω κάτι όπως το θέλω εγώ, όταν δεν είναι πρόσφορο το έδαφος και συνήθως δεν είναι ποτέ πρόσφορο, αφού δεν έχω λεφτά. Ποτέ δεν πήρα επιχορήγηση από κανέναν. Για να τους πικάρω που λες, έβαλα στη θεατρική παράσταση "Μέγας χορηγός: προφυλακτικά Πύρκαυλος" και μαζί με το εισιτήριο έδινα και ένα προφυλακτικά.

 Νίκο, μίλησέ μου για τους "Ιππείς της Πύλου".
Είναι μια λαϊκή ελληνική ταινία, μια σάτιρα που δεν αφήνει λαμπόγυαλο όρθιο, με γέλιο, με περιερχόμενο, με σεβασμό στην ιστορία μας και τον πολιτισμό μας, με σεβασμό στον κόσμο. Οι "Ιππείς της Πύλου" είναι οι συνειδητοί πολίτες όπου γης, είναι οι εθελοντές, είναι οι κοινότητες. Οι εθελοντές ούτε ψωνάρες είναι ούτε βλαμμένοι είναι. Έχουν σπίτι, οικογένεια, παιδιά, νοιάζονται για το τι θα γίνει γύρω τους, δε λένε να τα κάνει όλα ο Δήμος, η Νομαρχία, το υπουργείο. Έχουνε συνείδηση για τον πλανήτη ολόκληρο, για το περιβάλλον, για τα πουλιά.

Η ταινία, όπως μου είπες, υμνεί τον εθελοντισμό. Καταγγέλλει κάποιους;
Δε χρειάζεται να καταγγείλει κανέναν, δεν είναι ηλίθιος ο κόσμος, το καταλαβαίνει. Εμείς θέλουμε να του δώσουμε μια νότα αισιοδοξίας, μια νότα χαράς, να γελάσει το χειλάκι του. Ρε φίλε, πληγώνομαι πολύ, δε βλέπεις τι γίνεται γύρω μας, χάσαμε το χαμόγελό μας, χάσαμε την παρεούλα μας, τα γλεντάκια μας, την ανθρωπιά μας.

Τι φταίει γι' αυτό;
Πώς να γλεντήσει ο άλλος, πώς να ερωτευτεί όταν τον κυνηγάνε 45 τράπεζες, έκανε βλέπεις τη μαλακία και μπήκε στο λούκι, τον οδηγήσανε βέβαια, από ανάγκη μπήκαν οι περισσότεροι. Έτσι είναι, αφού μας μάθανε να μη σκεπτόμαστε και να είμαστε μόνο καταναλωτικά όντα. Να σου πω, ρε φίλε, στεναχωριέμαι που βλέπω τον κόσμο να πηγαίνει σαν κοπάδι.

Τα κόμματα τι ρόλο παίζουν σ' αυτή την ιστορία;
Ποια κόμματα, κληρονομική δημοκρατία έχουμε, ρε φιλαράκι. Και να σου πω κάτι, σπαράζει η καρδιά μου βλέποντας τους παππούδες που πάνε μετά το μεσημέρι στις λαϊκές αγορές να πάρουν τέσσερα μήλα και τρία πορτοκάλια και κοιτάνε τον παραγωγό στα μάτια για να τους λυπηθεί. Κλαίω, ρε φίλε, να βλέπω αυτούς τους ανθρώπους που έχουνε πολεμήσει, που έχουν πεινάσει, που έχουνε μεγαλώσει παιδιά μέσα σε κακουχίες να γίνονται διακονιάρηδες. Από την άλλη, θέλω αυτόν τον παππού, το γέροντα, να του πάρω την μαγκούρα και να του χώσω μια στο κεφάλι. Πού πας, ρε φίλε, ποιον ψηφίζεις; Το δυνάστη σου, κουνήσου, ρε φίλε. Αυτά τα καταγγέλλω στην ταινία, με τον τρόπο μου βέβαια.

Η Αριστερά τι ρόλο παίζει σε όλα αυτά;
Αν ο Τσιπράκος κάνει καμιά κίνηση, κάτι μπορεί να γίνει. Έχω μια ελπίδα, από εκεί βλέπω μια ανάσα. Θα δείξει.

Κάποτε στην Ελλάδα οι πνευματικοί άνθρωποι, οι καλλιτέχνες παίζαν κάποιο ρόλο, είχαν μια φωνή, σήμερα γιατί σιωπούν;
Πώς να μιλήσουν αφού τους έχουνε μπουκώσει οι κάθε λογής Ζαχόπουλοι. Θα μου πεις, εμένα άμα με μπουκώνανε, θα μίλαγα; Φίλε, δε σταματάω και δεν μπουκώνομαι με τίποτα απ' όλους αυτούς, δεν κάνω διακονιά σε κανέναν. Αυτά που ζητάω τα δικαιούμαι. Είμαι φτωχός, το ξέρεις πολύ καλά και αν δεν ήταν ο Καπετάνιος, θα με είχε χώσει φυλακή το ΙΚΑ. Βέβαια, αν είχα πληρωθεί από τις περσινές και προπέρσινες παραστάσεις, δε θα είχα κανένα πρόβλημα.

Πώς ξεκίνησες να κάνεις την ταινία;
Στην παράσταση των "Κυνικών" είχα καλέσει όλους τους φίλους μου, το νομάρ χη, τον Μήτσο τον Δράκο και πολλούς άλλους. Με γράψανε κανονικά, κανείς δεν ήρθε. Τον Καπετάνιο τον είχα καλέσει, αν και δεν τον γνώριζα προσωπικά. Ένα βράδυ, αργοπορημένος και τρέχοντας φορτσάτος προς τα καμαρίνια, βλέπω έναν παππού με το τραγιασκάκι του, κρατώντας στο χέρι του ένα τριαντάφυλλο. Μου μίλησε ο άνθρωπος, εγώ στην αρχή δεν τον γνώρισα. Τέλος πάντων, τον ευχαρίστησα που ήρθε και φεύγοντας για το καμαρίνι, μου έδωσε το τριαντάφυλλο, που μέσα είχε και την κάρτα του. Τελειώνει η παράσταση και περιμένω να έρθει ο Καπετάνιος, δεν ήρθε, έφυγε ο άνθρωπος μετά την παράσταση. Ε, τον πήρα την άλλη μέρα να τον ευχαριστήσω που ήρθε και με τίμησε. Μου λέει επί λέξει: "Ρε μανάρι, τι ήταν αυτό που είδα χθες το βράδυ, αυτό πρέπει να το δουν όλοι οι Έλληνες και ειδικά τα Ελληνόπουλα". Του λέω "Καπετάνιε, με συγκινείς". Μου λέει: "Ποιος σε στηρίζει εσένα;". "Κανένας" του απαντάω. "Μα εσύ έχεις να πληρώσεις 16 άτομα" μου λέει (είχε μετρήσει ο άνθρωπος τα παιδιά του θιάσου). "Ε", του λέω, "κουτσά - στραβά τα καταφέρνω". Και τα κατάφερνα, ρε φίλε, μέχρι που κάποιος που με παρακάλεσε να τον πάρω στο θίασο, μου την έκανε με το ΙΚΑ. Πήγα να τρελαθώ, έβαλα να πουλήσω ένα σπιτάκι που είχα, αλλά και αυτό δε γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Ώσπου οι μούσες το σφύριξαν στον Καπετάνιο και με ξελάσπωσε. "Ρε παιδάκι μου, τι θες να κάνεις", με ρωτάει ο καπετάνιος. "Καπετάνιε, να κάνουμε μια σειρά για τη Μεσσηνία στην τηλεόραση, να αναδείξουμε τα τραγούδια μας, τον πολιτισμό μας, τα τραγούδια μας, τα αρχαία μας". Μου λέει: "Κάνε ό,τι σε φωτίσει ο Θεός". Στο μεταξύ γνωρίστηκα με το γιο του καπετάνιου τον Χρήστο, ένα παιδί μάλαμα, με επίπεδο και κουλτούρα, που λατρεύει τον σινεμά. "Ρε συ, είναι πολύ ωραίο το σενάριο, δεν το κάνουμε ταινία", μου λέει ο Χρήστος, έτσι ξεκινήσαμε. Ρε φίλε, είχα ξεχάσει τον κινηματογράφο, ήταν απαγορευτικός για μένα λόγω χρημάτων. Από την άλλη μεριά, αν πήγαινα αυτό το σενάριο στο Κέντρο Κινηματογράφου, θα γελούσανε ακόμη εις βάρος μου, ακόμη και αν τους άρεσε, πάλι θα με γράφανε στ' αρχίδια τους. Έτσι, δεν τους έδωσα τη χαρά και την ικανοποίηση να μου πούνε όχι. Ρε φίλε, το γουστάρω το σινεμά, είναι η καψούρα μου. Μετά το "Ένας και ένας" έχω διαβάσει 43 σενάρια για να κάνω πρωταγωνιστικούς ρόλους σε 43 ταινίες. Είπα 43 φορές όχι. Χώρια την τηλεόραση, σε αυτούς έχω απαγορεύσει να μου φέρνουν να παίξω ηλίθια πράγματα.

Στην ταινία παίζουν πολύ σημαντικοί ηθοποιοί, πώς τα κατάφερες;
Έχω ευτυχήσει εδώ, φίλε. Όταν ξεκινήσαμε, με ρωτάει ο φίλος μου ο Κώστας ο Λαμπρόπουλος, που έχει αναλάβει την εκτέλεση παραγωγής, ποιοι θα παίξουνε. Του λέω ο Καφετζόπουλος, ο Κιμούλης, ο Λογοθέτης, ο Καμπερίδης, η Λεονάρδου, η Μπάρμπα, ο Σπυριδάκης, ο Τσιπίδης, ο Θεοδωρακόπουλος. Για να παίξουν αυτοί, μου λέει ο Κώστας, πρέπει να έχουμε εφτά φορές τον προϋπολογισμό της ταινίας, εγώ δεν παίρνω κανέναν απ' αυτούς. Του λέω, φτιάξε μου ένα καφεδάκι και δώσ' μου τα τηλέφωνά τους. Μέσα σε τρία τέταρτα είχα μιλήσει με όλους, όλοι μου είπαν "Καλόγερα, κοντά σου ό,τι πεις". Τους ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου.

Για πρωταγωνίστρια διάλεξες μια νέα ηθοποιό γιατί;
"Ρε φίλε, ήθελα να βρω μια Δημοκρατία (η πρωταγωνίστρια) που ή να έχει παράλληλη πορεία με την δικιά μου, πράγμα λιγουλάκι δύσκολο, ή να μην έχει παίξει καθόλου, να είναι παρθένα στο χώρο. Είδα πάνω από 70 κοπέλες, αλλά δεν έβρισκα αυτό που ήθελα. Πήγα να σταματήσω την ταινία γι' αυτό το λόγο. Δεν ήθελα να πάω σαν τον μπάρμπα μου που τον πήγε ο παππούλης μου να δει μια νύφη. Την είδαν, του άρεσε του μπάρμπα μου και κανονίσανε να πάνε σε 15 ημέρες να αρραβωνιάσουνε. Όμως, την ημέρα του αρραβώνα ο τσοπάνης έβγαλε την άλλη την κόρη, την κουτσή. "Ρε μπάρμπα Αντρέα", του λέει ο θείος μου, "την προηγούμενη φορά δεν κούτσαινε". "Σώπα, ρε παιδάκι μου, μιας και ήρθαμε πρέπει να πάρουμε μια απόφαση" (κατά πάσα πιθανότητα ο μπάρμπας με τον τσοπάνη εί- χαν συνεννοηθεί για να σπρώξουν την κουτσή). Άντε γεια μας, άντε γεια μας, ρε η ζωή είναι ωραία, τον μεθύσανε τον μπάρμπα και είπε το ναι και την πήρε τη θεία μου την Κατίγκω. Έτσι πήγα να την πάθω κι εγώ, να πάω με Δημοκρατία σαν την θεία μου την Κατίγκω. Θα με ενοχλούσε η ηθοποιός να κάνει τη Δημοκρατία και να την βλέπω στην τηλεόραση να κάνει διάφορες παπαριές. Τελικά, εκεί που ήμουνα στο δίλημμα, βρέθηκε μια νέα ηθοποιός, η Ιουλία Καλογρίδη, πιστεύω ότι θα είναι η έκπληξη της ταινίας. Κάνει ντεμπούτο στον κινηματόγραφο και ελπίζω να τιμήσει το ρόλο της.

Στα γυρίσματα συμμετέχουν και πολλοί από τη Μεσσηνία.
Είναι συγκινητικό, ρε φίλε, και θέλω να ευχαριστήσω όλους αυτούς τους απλούς ανθρώπους. Στα γυρίσματα, στα γεφύρια στο Νιοχώρι του Μελιγαλά, πάνω από 1.000 άνθρωποι καθίσανε μέχρι τα μεσάνυ χτα, ενώ οι μισοί απ' αυτούς καθίσανε μέχρι το πρωί. Θέλω να ευχαριστήσω αυτούς τους ανθρώπους, καθώς και τη δήμαρ χο του Μελιγαλά Ελένη Αλειφέρη για τη βοήθειά της.

Στην ταινία όλα τα ονόματα είναι από την αρχαία Ελλάδα;
Είναι το χρέος μου, φιλαράκι. Εμένα παππούς μου είναι ο Αριστοφάνης, είναι ο Αισχύλος, είναι ο Μεγαλέξανδρος, είναι ο Κολοκοτρώνης, είναι ο Μανώλης ο Γλέζος. Τον Μανώλη τον φώναξα για να κάνει ένα πέρασμα, ένα συμβολικό ρολάκι, δεν τα κατάφερε όμως, δεν ήθελα κιόλας να τον κουράσω, να τον ζορίσω. Αλλά θέλω να του πω, Μανώλη, σ' ευχαριστώ για ό,τι μας άφησες, για ό,τι μας δίδαξες, για ό,τι μας έμαθες και για ό,τι έκανες για την πατρίδα.

 Και βέβαια, δε θα μπορούσε να λείπει από την ταινία η φιγούρα του τρελού.
Έχω αδυναμία στους τρελούς, άμα με διώξουν από εδώ, θα πάω στις Ινδίες, όπου οι τρελοί είναι ιερά πρόσωπα. Ο τρελός της ταινίας είναι ένας συμβολικός ρόλος, τρέχει και πιστεύει μέσα στην τρέλα του ότι θα σώσει τον κόσμο, θα προστατέψει το δάσος. "Τι κάνεις εδώ" τον ρωτάει ο Τηλέμαχος (πρωταγωνιστής). Θα το κάψουν το δάσος, ποιος, ο Ιμπραήμ, έρχεται ο Ιμπραήμ, να μην ξεχάσετε να πάρετε νερό μαζί σας. Μας τα είχε πει ο Μιχάλης ο Κατσαρός, όμως οι Μεσσήνιοι τον ξέχασαν πλήρως. Του το χρωστάω εγώ, τον τραγουδάω μέσα στην ταινία, όπως τραγουδάω και τον Αλέξη Δαμιανό, τον Μάνο Λοΐζο και τον Κολοκοτρώνη.

Η μουσική στην ταινία είναι δική σου;
Ο Καραϊσκάκης μού τη σφύριξε στ' αυτί. Τα μισά λόγια είναι του Καραϊσκάκη, είναι η απάντηση που έδωσε όταν τον κατηγόρησαν πως μπαινοβγαίνει στους τούρκικους μαχαλάδες και τον είπανε προδότη. Το τραγούδι για τον Καραϊσκάκη θα το τραγουδήσει ο Ψαραντώνης πάνω στο Ιερό του Δία Ιθωμάτα, ενώ τα υπόλοιπα τραγούδια θα τα πουν οι μόνιμοι συνεργάτες μου, οι "Άποροι Άρχοντες" (Θέλμα Καραγιάννη, Πάνος Αντέλης, Πάνος Χούτρας, Πασχάλης Τσέρνας, Γιώργος Ταυρίδης). Α, να σου πω και το τελευταίο, έχω προσκαλέσει το μεγάλο Έλληνα ηθοποιό, τον Θανάση Βέγγο, να έρθει να παίξει στην ταινία ένα μικρό αλλά πολύ χαρακτηριστικό ρόλο, ελπίζω να τα καταφέρουμε. Να σημειώσουμε, τέλος, ότι διευθυντής Φωτογραφίας είναι ο Γιάννης Δρακουλαράκος, τον ήχο επιμελείται ο Μαρίνος Αθανασόπουλος, το σκηνικό η Στέλα Ράτσιου και τα κοστούμια η Μαρία Καραπούλιου.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΠΕΤΡΟ ΤΣΩΝΗ

 ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΙ ΕΛΕΝΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ
Όποια πέτρα και αν σηκώσεις, οπουδήποτε στον κόσμο, σίγουρα κάποιον Έλληνα θα βρεις από κάτω.

Είναι γνωστό αυτό και το έχουμε εμπεδώσει. Ότι θα βρίσκαμε όμως Έλληνες, και μάλιστα Καλαματιανούς, μέχρι και στο σημαντικότερο ορεινό θέρετρο της Αυστραλίας, στο Mt Buller (mountain Buller), ούτε που το φανταζόμασταν. Και δεν πρόκειται για δυο συμπολίτες μας που απλά βρέθηκαν και έζησαν σε αυτό το εντυπωσιακό μέρος, αλλά για δύο ανθρώπους που άφησαν εκεί ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους και όλοι έχουν να λένε γι' αυτούς.
Είναι ο Γιώργος και η Έλενα Βασιλοπούλου. Ο κ. Γιώργος είναι από το χωριό Σάγκας της Τρίπολης, τον έχουμε "πολιτογραφήσει" όμως Καλαματιανό, αφού εδώ, στον τόπο της γυναίκας του, έφτιαξαν το σπίτι τους.
Ο Γιώργος Βασιλόπουλος πήγε στην Αυστραλία το 1952, σε ηλικία 15 ετών. Είχε πάει πρώτα ο αδελφός του, ενώ μετά από εκείνον ακολούθησαν και τα άλλα αδέλφια του. Ο λόγος της μετανάστευσης ήταν η φτώχεια και η ανυπαρξία ελπίδας. Τα πρώτα δυόμισι χρόνια δούλεψε "σαν σκλαβάκι" στο θείο του, που είχε εστιατόριο στο Geelong της Μελβούρνης. Δεν άντεξε την εκμετάλλευση και έφυγε, πήγε να δουλέψει στην κουζίνα ενός ξενοδοχείου στην ίδια περιοχή. Μετά από ενάμιση χρόνο είχε έντονες ενοχλήσεις στα γόνατα από την ορθοστασία. Έφυγε πάλι για να πάει στο παραθαλάσσιο μέρος Lorne, το οποίο ήταν θερινό παραθεριστικό κέντρο. Εκεί δούλευε σερβιτόρος, την ημέρα σε ξενοδοχείο και το βράδυ στο espresso bar, "Arab". Το χειμώνα, όμως, δεν υπήρχε δουλειά, οπότε μαζί με τους ιδιοκτήτες του "Arab", το 1959, πήγαν να δουλέψουν στο βουνό, στο Mt Buller, που ήταν ήδη κοσμοπολίτικο μέρος, για λίγους όμως τότε. Το ίδιο έγινε και τα υπόλοιπα χρόνια, μέχρι που το 1962 ο κ. Γιώργος έγινε συνεταίρος στο "Arab". Δύο χρόνια μετά, διέθεσε ό,τι οικονομίες είχε, έβαλαν χρήματα και οι συνεταίροι του και έφτιαξαν στο Mt Buller ένα εκπληκτικό εστιατόριο. Μέ- χρι και σήμερα στο βουνό αυτό τα εστιατόρια είναι μέσα στα ξενοδοχεία, ενώ το "ΑΒΟΜ" ήταν και εξακολουθεί να είναι το μοναδικό σκέτο εστιατόριο. Το 1972 ο συμπολίτης μας αγόρασε το μερίδιο των συνεταίρων του και το "ΑΒΟΜ" ήταν πλέον όλο δικό του, μέχρι το 1987 που το πούλησε.
"Γιατί το "ΑΒΟΜ" ξεχώρισε και έγινε σημείο αναφοράς;", ρωτήσαμε τον κ. Γιώργο: "Επειδή είχε ποιότητα, ασυνήθιστο σχέδιο και ντιζάιν, καλό φαγητό και καταπληκτική ατμόσφαιρα". Ήταν ένα μαγαζί σε σχήμα οκτάγωνου, με έξι διαφορετικά επίπεδα και με την κουζίνα στο κέντρο. Ήταν το πρώτο εστιατόριο με επιφάνειες από τούβλο και ξύ- λο. Η κ. Έλενα πρόσθεσε από την πλευρά της για την προσωπικότητα του εστιατορίου: "Ο κόσμος που ερχόταν στο Mt Buller και στο εστιατόριο ήταν κοσμοπολίτες, είτε ήταν Αυστραλοί είτε Ευρωπαίοι. Ήταν άνθρωποι που ταξίδευαν και είχαν μια ξε- χωριστή κουλτούρα. Το δε προσωπικό ήταν όλοι νέα παιδιά, οι περισσότεροι φοιτητές. Ήταν μοντέρνοι, πράγμα που λειτουργούσε πολύ θετικά στην ατμόσφαιρα. Παράλληλα, προσφέραμε και ιδιαίτερο φαγητό. Η Αυστραλία δε φημιζόταν για τα φαγητά της, εμείς βάλαμε και λίγη ευρωπαϊκή γεύση, βάλαμε φρέσκα φρούτα, φρέσκες σαλάτες. Ήταν, λοιπόν, μια ατμόσφαιρα ζωντανή και διαφορετική. Δεν ήταν ένα εστιατόριο που ο κόσμος ερχόταν απλά για να φάει".
Δεν είναι, όμως, μόνο αυτά που έκαναν το "ΑΒΟΜ" διάσημο. Όπως μας λέει ο φίλος του ζεύγους Βασιλοπούλου, που έχει ζήσει και στην Αυστραλία, Γιώργος Μπούρας, το εστιατόριο αυτό απέκτησε μεγάλη φήμη, γιατί "ο Γιώργος Βασιλόπουλος δεν έπαιρνε δεύτερο πράγμα στο μαγαζί του, διάλεγε πάντα την καλύτερη ποιότητα. Έ- χω έναν άλλο φίλο που μου έχει πει για τον Βασιλόπουλο: ''Aυτός δεν έκανε short cuts, δεν πήγαινε να πετύχει κόβοντας δρόμο, αλλά επέλεγε τη δύσκολη διαδρομή γιατί είχε εντιμότητα και πίστη". Το πόσο επιτυχημένο ήταν το μαγαζί αποδεικνύεται και από ένα άλλο στοιχείο, από τον επιχειρηματία που το αγόρασε. Είναι ο Ιταλός Γκρόλλο, ο μεγαλύτερος κατασκευαστής οικοδομών στην Αυστραλία. Όπως παρατήρησε ο κ. Γιώργος, με την αγορά του "ΑΒΟΜ" ο Γκρόλλο ξεκίνησε τις επενδύσεις του στο βουνό και σήμερα, μάλιστα, κατέχει σχεδόν το 90% του Mt Buller.
Ο λόγος που πούλησαν το εστιατόριο ήταν επειδή είχαν χορτάσει πια από δουλειά και ήθελαν να απολαύσουν αυτό που αγαπούν περισσότερο, τα ταξίδια. Έχουν ταξιδέψει σε 80 χώρες σε όλον τον κόσμο και, μάλιστα, στα πιο απίθανα μέρη. Δεν έχουν πάει μόνο στις Ινδίες και στη Μέση Ανατολή. Πάντως, ταξίδευαν πριν ακόμη αφήσουν το "ΑΒΟΜ", πήγαιναν κυρίως σε αντίστοιχα θέρετρα σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Συνδύαζαν δε, και συνδυάζουν ακόμη, τα ταξίδια με το πιο αγαπημένο τους χόμπι, το σκι.
Πάντως, μετά το "ΑΒΟΜ" ο κ. Γιώργος δεν έμεινε άνεργος… Βρήκε άλλη απασχόληση, έγινε επενδυτής σε Χρηματιστήρια. Στο Mt Buller γνώρισε και έγινε φίλος με τους μεγαλύτερους οικονομολόγους της Αυστραλίας. Ένας από αυτούς "με βοήθησε πολύ, όταν έφευγα μου είπε τι μετοχές να πάρω για να έχω επιτυχία. Ήξερε πόσο σκληρά έχω δουλέψει και μου είπε ''εσύ δεν πρέπει να κοιτάζεις την εφημερίδα κάθε μέρα, πρέπει να τοποθετήσεις τα χρήματά σου κάπου σίγουρα''. Τον εμπιστεύτηκα γιατί ήταν φίλος μου και δεν ήταν κανένας τυχαίος, αλλά διευθύνων σύμβουλος σε μια τεράστια εταιρία. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πέφτουν έξω".
Στην Καλαμάτα, το σπίτι τους το έφτιαξαν το 1986, "όταν έγινε ο σεισμός έβαζαν τα πλακάκια στην πισίνα". Μένουν εδώ πολλούς μήνες του χρόνου και τους υπόλοιπους στη Μελβούρνη, την πόλη με την καλύτερη ποιότητα ζωής στον κόσμο, όπως λέει ο κ. Γιώργος. Πάντως, το σπίτι τους στην Καλαμάτα είναι και μια άτυπη Πρεσβεία της Αυστραλίας στην Ελλάδα. Κάθε χρόνο όλο και κάποιες σημαντικές προσωπικότητες από την Αυστραλία φιλοξενούν. Φέτος έμεινε εκεί ο πρέσβης της Αυστραλίας, ο ομοσπονδιακός βουλευτής της Αυστραλίας Στηβ Γεωργανάς και άλλοι παράγοντες.
Σε ό,τι αφορά τους δεσμούς τους με το Mt Buller, ποτέ δε θα τους ξεκόψουν. Άλλωστε και μέτοχοι είναι στο τελεφερίκ της περιοχής, ενώ το όνομά τους έχει χαραχτεί στο καμπαναριό της εκκλησίας, που κατασκευάστηκε και με δική τους χορηγία. "Είμαστε πολύ ευτυχείς και υπερήφανοι", μας είπε η κ. Έλενα για ό,τι άφησαν στο βουνό: "Οι Έλληνες ναι μεν πετυχαίνουμε, αλλά μην ξεχνάμε ότι ζούμε σε μια αγγλοσαξονική χώρα και πολιτεία. Έχουμε όλα τα δικαιώματα και την αναγνώριση, όμως το να αναφέρονται με τόσο σεβασμό και εκτίμηση για ό,τι κάναμε, μας γεμίζει υπερηφάνεια. Όχι μόνο για εμάς, αλλά και για την Ελλάδα.. Έχουμε φύγει περισσότερα από 20 χρόνια, όμως, ακόμη μας θυμούνται εντονότατα".
Από την πλευρά, του ο κ. Γιώργος μάς είπε ότι όταν έγινε η εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου και μίλησαν για εκείνον, ένοιωσε ότι του κόβονταν τα πόδια και τον κυρίευσε η συγκίνηση. "Αναγνωρίστηκε", είπε, "η προσπάθειά μου. Είμαι ένας εργάτης που δούλεψα σκληρά, βρέθηκα στο κατάλληλο μέρος την κατάλληλη εποχή, άρπαξα τις ευκαιρίες που μου δόθηκαν και έκανα τόσα χρήματα ώστε να μπορώ να ζω άνετα. Είμαι ευχαριστημένος γιατί φτιάξαμε κάτι εκεί που δεν πρόκειται να σβήσει, το ''ΑΒΟΜ'' έχει μείνει ήδη στην ιστορία".

Είναι κάτι πράματα που έχουνε σφραγίσει τους χρόνους, τις εποχές και τους ρυθμούς του τόπου μας. Το φθινόπωρο θα το καταλάβεις στην Κορώνη, παλιός ή καινούργιος κάτοικος κι αν είσαι, από μια - δυο μαγεριές σαλίγκους, από αυτούς τους άσπρους τους μπουρμπουριστούς που βγαίνουνε το πρωτοβρόχι από το χώμα και είναι πεντανόστιμοι κοκκινιστοί με κρεμμυδάκι ξερό και κρασί από το "πιράφι*" (η κάνουλα θα μπει κανονικά του Αγίου Δημητρίου).

Το γερό μπάσιμο στην εποχή, όμως, είναι η πρώτη του Οκτώβρη. Εκεί γύρω στο μεσημέρι, που θα έρθει στο μουράγιο η τράτα του καπετάν Γρηγόρη. Με το που μπαίνει ο Οκτώβρης, η τράτα και όλα της τα εργαλεία, σαν έτοιμα από καιρό, καλάρουνε για το πρώτο μαριδάκι και ό,τι άλλο τρατίσιο ψάρι φέρει μέσα του ο σάκος. Είναι κάτι σαν την Aνάσταση που καρτεράμε και λίγο ή πολύ, στα περισσότερα σπίτια αλλά και στις λιγοστές ταβέρνες πια, έχει την τιμητική του το μαριδάκι - αμβροσία του ουρανίσκου -, το τηγανητό μαριδάκι. Ξεροτηγανισμένο σκέτο ή και με σάλτσα φρέσκιας ντομάτας, είναι η γεύση που φέρνει θύμισες από τα παλιά, από τότε που ακόμη δεν είχανε πλημμυρίσει την ζωή μας τα πολυεθνικά τοξικά και μεταλλαγμένα σκευάσματα. Ο άνθρωπος που μας ταξιδεύει στις παλιές, γνωστές και σωστές γεύσεις, είναι ο καπετάν Γρηγόρης Καπινιάρης, γόνος ψαράδων από πολλές γενιές και από την μεριά του πατέρα του αλλά και από την μεριά της μάνας του. Είναι ο τελευταίος τραταδόρος τώρα πια στην Κορώνη, αφού πριν εννιά χρόνια σταμάτησε να δουλεύει η τράτα του "Χαραλάμπη" και πριν δύο χρόνια η άλλη τράτα, τα "4 αδέλφια", που είχανε οι "Σπυρδουλαίοι". Έτσι έμεινε σε αυτήν την τέχνη σήμερα μόνος του ο Γρηγόρης. Γνώστης και κάτοχος, λοιπόν, των μυστικών μιας τέχνης που δε διδάσκεται σε σχολές και θρανία, αλλά μαθαίνεται σιγά σιγά μέσα απ' την ανάγκη, με ξενύχτια, αρμύρα, υγρασία και κούραση πολλή. Μέσα του Οκτώβρη βρεθήκαμε πίνοντας τον καφέ μας στην παραλία, ένα απόγευμα με λιακάδα.

Μια νέα χρονιά για την τράτα άρχισε, πες μου τώρα που είσαι ακόμα στις αρχές, πώς είναι το ξεκίνημα;
"Μέχρι τώρα πάμε καλά. Έχει αρχίσει το ψάρεμα με την τράτα την πρώτη του Οκτώβρη, οι ετοιμασίες όμως, η χοντροδουλειά και όλες οι λεπτομέρειες που θέλει τούτη η τέχνη έχουν αρχίσει δύο μήνες πριν. Εκτός από την τράτα (δίχτυ, δηλαδή, με όλα τα χρειαζούμενά του), έχει ξυστεί και βαφτεί το καΐκι, έχει συντηρηθεί η μηχανή, έχουν σενιαριστεί βίτζια και κεφαλάρια, άντε και στο τέλος μπήκε και η τράτα στην κουβέρτα, έτοιμη φτιαγμένη και ψαγμένη μέχρι την τελευταία της λεπτομέρεια".

Τα ψάρια της τράτας είναι κυρίως το μαριδάκι και μετά έρχονται όλα τα άλλα. Η ποιότητα, η ποικιλία της ψαριάς αλλά και η ποσότητα από πού εξαρτώνται;
"Να σου πω. Εδώ στην περιοχή μας που θα βγούνε οι καλάδες* είναι περίπου 15-20 μίλια ακτές. Ο τραταδόρος σε αυτήν την περιοχή γνωρίζει ακριβώς πώς είναι ο πάτος, πού και πώς θα καλάρει. Για να βγάλεις ψάρι θέλει και ρίσκο αλλά και μεγάλη μαεστρία, γιατί ο πάτος είναι και βραχώδης και αν δεν έχεις υπολογίσει σωστά το ρέμα*, θα πάθεις ζημιά. Ο τραταδόρος, για να είναι σωστός καπετάνιος, πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά το ρέμα (ένταση -κατεύθυνση) τη συγκεκριμένη ώρα στη συγκεκριμένη καλάδα. Το ρέμα για την τράτα είναι το Α και το Ω και εκείνο είναι που θα σε κάνει ή καπετάνιο ή μηδέν".

Υπάρχουν περιορισμοί στο ψάρεμα της τράτας;
"Ναι και ο βασικός περιορισμός είναι ότι το καΐκι θα πρέπει να ψαρέψει φουνταρισμένο σε μια απόσταση από το κυμοθάλασσο από 1 έως 70 μέτρα. Στα όρια αυτά, λοιπόν, φουντάρεις να πιάσει γερά η άγκυρα και παίρνεις την τράτα απάνω στην κουβέρτα. Αυτόν τον περιορισμό τον φτιάξανε στα χαρτιά και στα γραφεία για προστασία του γόνου των ψαριών, εκείνο όμως που ξέρω εγώ, είναι ότι αντί για καλό, το μέτρο ετούτο κάνει το αντίθετο, γιατί το εργαλείο σαν συρόμενο στα ίδια ρηχά νερά, κάνει μεγαλύτερη καταστροφή στον πάτο".

Είναι εύκολο να φτιάξεις μια τράτα;
"Το να φτιάξεις μια τράτα ίσως είναι η μεγαλύτερη τέχνη της ψαρικής. Είμαι σήμερα 45 χρονών και από παιδάκι μέσα στη θάλασσα, εμείς στην οικογένεια έχουμε δική μας Trata.qxd 2/11/2008 3:33 Page 3 26 FLASH τράτα από το '82, πρώτη φορά που τόλμησα να αρμετώσω τράτα μόνος μου, ήταν πριν 10 χρόνια. Δάσκαλός μου στα χρόνια που πέρασαν - καλή του ώρα όπου και να είναι - ήταν ο μεγάλος μου μάστορας, ο Σταύρος ο Αυγουστίδης από την Καλαμάτα. Ο άνθρωπος αυτός μου έμαθε ό,τι ξέρω, το μεράκι και η αγάπη του για την τράτα με έκανε και μένα να αγαπήσω πολύ τούτη την τέχνη. Για να καταλάβεις πόσο τέχνη και σημασία έχουνε οι λεπτομέρειες, σε 1000 οργιές δίχτυ άμα κάνεις ένα λάθος 10 εκατοστά και άμα τα ζύγια δεν είναι στην ακρίβεια σενιαρισμένα, τότε το εργαλείο θα σου φέρει στον σάκο (εκεί μαζώνονται τα ψάρια) το 1/4 από εκείνο που θα έφερνε κανονικά. Για να σενιάρω τέλεια και εξ αρχής μια τράτα, θα πάρει χρόνο 2 με 2,5 μήνες. Για επισκευή τράτας από ζημιές, αυτό μπορεί να πάρει και 10 και 20 μέρες. Η τράτα με τους ρυθμούς που τη δουλεύω, έχει ζωή 6 με 7 χρόνια, οπότε αλλάζεται με καινούργια".

Με πόσα άτομα δουλεύεται η τράτα;
"Βασικά είμαστε 4 άτομα πλήρωμα μόνιμο, αλλά στο μουράγιο για διάφορες μικροδουλειές βοηθάνε και οι γυναίκες μας. Βλέπεις, η δουλειά είναι οικογενειακή, εδώ δουλεύει και ο αδελφός μου και τα ανήψια μου".

Οικονομικά η τράτα σε συμφέρει;
"Βγαίνει ένα καλό μεροκάματο, όμως θα πρέπει να αφαιρεθούν και κάτι ζημιές που γίνονται πού και πού. Η περίοδος της τράτας είναι 6 μήνες τον χρόνο. Εδώ δεν έχουμε την πολυτέλεια αργίας το Σαββατοκύριακο, γιατί τις μέρες που θα δουλέψουμε τις κανονίζει το ρέμα. Από τις 180 μέρες που έχουμε για δουλειά, οι 50 μέρες περίπου είναι για μας χωρίς ψάρεμα γιατί έχει πολύ ρέμα. Άλλες φορές γυρίζουμε στον μώλο νωρίς και με λίγα ψάρια, γιατί το ρέμα δεν μας άφησε. Η τράτα είναι ίσως το μοναδικό εργαλείο που θα πρέπει να στέκεται οικονομικά γερά στα πόδια της σαν επιχείρηση, και τούτο γιατί ενώ άλλες τέχνες της ψαρικής επιδοτούνται και παίρνουν δάνεια, η τράτα ούτε επιδοτείται ούτε και δάνεια παίρνει. Άμα δεν έχεις σερμαγιά για να δουλέψεις σωστά την τράτα και καταφεύγεις σε δανεισμό από τους ψαρομανάβηδες, τότε σε παίρνει και η κάτω βόλτα, γιατί θα παίρνεις και εντολές στη δουλειά σου, τι ψάρι θα φέρεις και πόσο και πότε κ.λπ.".

 Εσύ διαθέτεις τα ψάρια σου στην Κορώνη, τι γίνεται αν π.χ. φέρεις πολλή μαρίδα και δεν πουλιέται ή πέφτει η τιμή της;
"Αν συμβεί μια τέτοια κατάσταση, τότε θα πρέπει να κάνω άλλες καλάδες που θα βγάλω μπαρμπούνι ή καλαμαράκια, σουπιές, κουτσομούρα, γόπα κ.λπ. Υπάρχουν οι λύσεις γιατί η τράτα είναι μια τέχνη που, αν την ξέρεις καλά, θα σε βγάλει παλικάρι. Στην τράτα, λόγω του ότι είναι μάχιμη δουλειά το καλάρισμά της και έχει σε κάθε φάση την παρουσία μας και την προσοχή στη δουλειά μας, δεν έχουμε ζημιές από δελφίνια ή φώκιες που έχουνε άλλοι τρόποι ψαρέματος. Θα έλεγα τα ψάρια της τράτας είναι και από οικονομικής μεριάς τα πιο προσιτά φρέσκα, ακόμα και για φτωχούς ανθρώπους".

Γρηγόρη, τώρα ξεκινάς με μαριδάκι κυρίως, μετά γίνεται μαρίδα και άμα μπει ο Μάρτης παραμεγαλώνει πια και δεν είναι και τόσο νόστιμη.
"Ναι, σωστά. Το μαριδάκι, μαρίδα, κατά τον Μάρτη μεγαλώνει, το σερνικό (ο γαμιάς που λέμε) αχαμναίνει και ψοφάει στο τέλος, αυτή είναι η μαρίδα η ξερή η άνοστη. Η άλλη μαρίδα η θηλυκιά που αυγώνει και γεννάει είναι νόστιμη, αυτή η θηλυκιά που λες, άμα ζήσει, του χρόνου θα γίνει σερνικιά".

Είσαι ο τελευταίος τραταδόρος στην Κορώνη. Ποιος θα ακολουθήσει μετά από σένα;
"Αν είχα γιο, δεν θα δίσταζα να του μάθω τούτη την τέχνη, γιατί την έχω τόσο πολύ αγαπήσει και δεν θέλω να χαθεί, εξάλλου θα εξασφάλιζε και με το παραπάνω τα προς το ζην. Αν κάποιος από τα ανήψια μου θέλει να συνεχίσει, εγώ εδώ είμαι και θα βοηθήσω όσο μπορώ. Είναι καλή η τράτα, αλλά βαριά η δουλειά και από τα ζόρια και την υγρασία, λίγο - πολύ όσοι είμαστε στο επάγγελμα έχουμε προβλήματα με τη μέση μας, τις πλάτες μας κ.λπ. Δεν μπορείς να κάνεις τούτη τη δουλειά μέχρι τα γεράματα". Σουρούπωσε και δεν πήραμε χαμπάρι πώς πέρασε η ώρα. Γεια σου, ρε καπετάν Γρηγόρη, και καλές ψαριές, πάντα να γυρίζεις στο μώλο γεμάτος με ασίμη σπαρταριστό στην κουβέρτα του καϊκιού σου.

* πιράφι: μικρός ξύλινος πύρος στο κρασοβάρελο
* καλάδα: το μέρος που σύρεται - τραβιέται το δίχτυ
* ρέμα: το θαλάσσιο ρεύμα

Είχα την ευκαιρία να περιηγηθώ τον προηγούμενο μήνα στα υπό κατασκευή νέα τμήματα του εθνικού δρόμου Τρίπολης- Καλαμάτας
και να ακούσω από πρώτο χέρι, από τον υπουργό ΠΕΧΩΔΕ Γιώργο Σουφλιά (έναν από τους ελάχιστους σοβαρούς πολιτικούς της χώρας μας),
τα χρονοδιαγράμματα ολοκλήρωσης των έργων.
Όπως θα διαβάσατε και στα ρεπορτάζ των εφημερίδων, το τμήμα Αθήναιον- Λεύκτρο (δηλαδή οι στροφές της Μεγαλόπολης) ολοκληρώνεται
σε έναν περίπου χρόνο, ενώ όλα τα υπόλοιπα τμήματα, συμπεριλαμβανομένου του τμήματος Τσακώνας- Καλαμάτας και του περιφερειακού δακτυλίου,
θα έχουν ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια.
Στα τέλη του 2010 (δηλαδή αύριο) ο χρόνος που θα απαιτείται για την απόσταση Αθήνα - Καλαμάτα θα είναι κάτι λιγότερο από 2 ώρες.
Το πρόβλημα, κατά την ταπεινή μου γνώμη, αρχίζει από τη στιγμή της ολοκλήρωσης του δρόμου.
Σε μια Καλαμάτα που έχει ήδη κορεστεί κυκλοφοριακά, τι θα γίνει με τον επιπλέον όγκο οχημάτων που εκ των πραγμάτων θα προστεθεί;
Καλές και άγιες οι πεζοδρομήσεις στην οδό Αριστομένους και στους υπόλοιπους κεντρικούς δρόμους της βιτρίνας, τι θα γίνει όμως με το υπόλοιπο υπάρχον οδικό δίκτυο της πόλης;
Τι θα γίνει με την οδό Μπουλούκου, ας πούμε, ένα δρόμο διπλής κατεύθυνσης που τις ώρες αιχμής γίνεται αδιάβατος;
Πρόγευση του τι θα γίνει μετά από δύο χρόνια παίρνουμε τα Χριστούγεννα, το Πάσχα και το καλοκαίρι με την κάθοδο επισκεπτών, όμως το κυρίως μενού δεν το έχουμε γευτεί ακόμη.
Η Δημοτική Αρχή, αν θέλει να προσφέρει σε αυτήν την πόλη, ας σταματήσει να σκέφτεται κάθε τι άλλο και ας ασχοληθεί τα δύο επόμενα χρόνια μόνο με το κυκλοφοριακό.
Ας μελετήσει τι γίνεται σε ευρωπαϊκές πόλεις με τον ίδιο πληθυσμό, ας πάρει τη γνώμη και την εμπειρία ειδικών επιστημόνων και ας πράξει τα δέοντα.
Διαφορετικά, σε δύο χρόνια η πόλη μας δε θα διαφέρει από την Κυψέλη και το Παγκράτι.
Το ίδιο, βέβαια, ισχύει για το επαρχιακό δίκτυο του νομού, όπου και εκεί φυσικά θα υπάρξουν τεράστια προβλήματα.
Κι εδώ θα πρέπει να βιαστούμε, να τελειώσει ο δρόμος Ριζόμυλος-Καλαμάτα, να αρχίσουν οι παρεμβάσεις στους δρόμους Ριζόμυλος- Κορώνη,
Ριζόμυλος- Πύλος, Καλαμάτα -Μάνη και να ολοκληρωθεί, επιτέλους, ο περιφερειακός δακτύλιος του νομού, που καρκινοβατεί εδώ και 50 χρόνια.

Πέτρος Α. Τσώνης

Η ύπαρξη προξενείων σε μια πόλη την καθιστά σημείο αναφοράς, όχι μόνο των κατοίκων της, αλλά και των ξένων επισκεπτών της.
Η Καλαμάτα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και των εμπορικών δραστηριοτήτων που ανέπτυξε επί σειρά ετών χάρις στο λιμάνι της,
ήταν επόμενο να γίνει έδρα προξενείων.
Πολλές χώρες, λοιπόν, είχαν κατά καιρούς προξενεία στη μεσσηνιακή πρωτεύουσα, όπως η Γερμανία, το Βέλγιο, η Νορβηγία, η Ρωσία, η Αγγλία,
η Γαλλία, η Ολλανδία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Φινλανδία, αλλά και η Αμερική. Σήμερα στην Καλαμάτα, παρ' όλο που οι εμπορικές δραστηριότητες
με ξένες χώρες μέσω του λιμανιού έχουν περιοριστεί κατά πολύ, εξακολουθούν να υφίστανται πέντε προξενεία.
Το Flash συνάντησε τους επίτιμους πρόξενους που υπάρχουν στην Καλαμάτα και μίλησε μαζί τους, όπως και με τον εγγονό του μοναδικού έμμισθου πρόξενου,
του μηχανικού Σωτήρη Καραμπατέα. Από τις απαντήσεις τους μπορείτε να διαπιστώσετε ότι δεν τους λείπει ο διπλωματικός οίστρος:

ΣΩΤΗΡΗΣ ΚΑΡΑΜΠΑΤΕΑΣ (1878-1961)
Πρόξενος της Αμερικής στην Καλαμάτα
Η θέση του επίτιμου πρόξενου είναι συνήθως άμισθη. Υπάρχουν, ωστόσο, και εξαιρέσεις. Μια τέτοια εξαίρεση στη Μεσσηνία ήταν ο Σωτήρης Καραμπατέας, ο οποίος διετέλεσε επί σειρά ετών πρόξενος της Αμερικής στην Καλαμάτα. Η δε ζωή του υπήρξε περιπετειώδης και θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει μυθιστόρημα. Για τον Σωτήρη Καραμπατέα μάς μίλησε ο εγγονός του Τάσος Κόκκιζας: "Ο παππούς μου γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1878. Ήταν παιδί ιερέως και τελείωσε με άριστα το Σχολαρχείο. Επειδή ήταν ευφυέστατος, επιδίωξε κι έμαθε μόνος του την αγγλική γλώσσα, που τελικά αποδείχτηκε καλή κίνηση, αφού τον βοήθησε στην επαγγελματική του σταδιοδρομία".

Η Αμερική πώς προέκυψε;
"Τα χρόνια τότε ήταν πολύ δύσκολα. Απ' όσο γνωρίζω, πήγε στην Αμερική για να σπουδάσει, και σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις μηχανικός".

Πόσο καιρό έμεινε στην Αμερική;
"Συνολικά είκοσι πέντε χρόνια. Δύο φορές, όμως, διέκοψε την παραμονή του εκεί. Το 1912 και το 1922, για να επιστρέψει στην Ελλάδα και να πολεμήσει για την πατρίδα του. Υπήρξε, μάλιστα, ιδιαίτερα γενναίος και τιμήθηκε με παράσημα ανδρείας για τα κατορθώματά του".

Πώς ανέλαβε πρόξενος της Αμερικής στην Καλαμάτα;
"Μετά τους πολέμους συνέχισε την επαγγελματική του δραστηριότητα. Όταν αργότερα κάποια στιγμή πήγε για υπόθεσή του στην ελληνική πρεσβεία στην Αμερική, εκτιμήθηκαν οι γνώσεις του και η καλή χρήση των δύο γλωσσών και του προτάθηκε να γίνει πρόξενος της Αμερικής στην Ελλάδα. Να σημειωθεί ότι το επίσημο προξενείο ήταν στην Πάτρα, αλλά αυτός ήταν ο μοναδικός πρόξενος στην Ελλάδα, ορισμένος από Αμερική. Το 1927 απέκτησε τη μοναδική του κόρη, τη Μαρία. Στη διάρκεια της κατοχής εξορίστηκε στα Καλάβρυτα. Μετά την κατοχή επέστρεψε στην Καλαμάτα, ενώ, πιθανότατα λόγω ηλικίας, έπαψε να είναι πρόξενος και εργάστηκε, κυρίως, ως μαθηματικός. Συνταξιοδοτήθηκε από την Αμερική επισήμως το 1953, αλλά διατήρησε την αμερικανική υπηκοότητα ως το θάνατό του. Πέθανε στην Καλαμάτα το 1961".

ΈΛΕΝΑ ΦΟΙΦΑ
Eπίτιμη πρόξενος Ισπανίας
Παραδοσιακές είναι οι σχέσεις της οικογένειας Φοίφα με το προξενείο της Ισπανίας, παράδοση που συνεχίζει εδώ και μια δεκαετία η συμβολαιογράφος Έλενα Φοίφα.

Πότε αναλάβατε επίτιμος πρόξενος της Ισπανίας;
"Διορίστηκα το 1997. Ήταν μια ιστορία που ξεκίνησε βάσει οικογενειακής προϊστορίας και θα σας εξηγήσω τι εννοώ. Αυτό το προξενείο το είχε αναλάβει ο προπάππους μου και στη συνέχεια, για μικρό χρονικό διάστημα, ο παππούς μου. Αυτά, από τις αρχές του αιώνα και μέχρι λίγο πριν τον πόλεμο, οπότε και σταμάτησε η δραστηριότητα".

Εσείς πώς αποφασίζετε να ασχοληθείτε;
"Με παρότρυνση του πατέρα μου, που ήταν φίλος και γνώστης της Ιστορίας και των παραδόσεων, κάναμε μια επαφή με την πρεσβεία της Ισπανίας, η οποία ανταποκρίθηκε και ξανασυστήθηκε το επίτιμο προξενείο της Καλαμάτας, το οποίο έχει αρμοδιότητα για τη Μεσσηνία και τη Λακωνία".

Η οικογένειά σας πώς είχε αυτή τη σχέση με την Ισπανία;
"Ο προπάππους μου ήταν Αλσατός και στις αρχές του 20ού αιώνα ήρθε στην Ελλάδα ως εμπορικός ακόλουθος της Γαλλίας. Τότε, ανάμεσα στις άλλες δραστηριότητές του, είχε αναλάβει διάφορα επίτιμα προξενεία, μεταξύ των οποίων και της Ισπανίας. Μετά συνεχίστηκε από το γαμπρό του, που παντρεύτηκε τη γιαγιά μου. Ο πατέρας του πατέρα μου συνέχισε για λίγα χρόνια και μετά ατόνησε η δραστηριότητα του προξενείου. Άλλωστε, δεν υπήρχε λόγος πια, αφού έπαψε να είναι σημαντικό εμπορικό κέντρο η Καλαμάτα κι όλες οι υποθέσεις διεκπεραιώνονταν πλέον από την πρεσβεία στην Αθήνα, ώσπου ανέλαβα εγώ το 1997".

Ποιες είναι οι αρμοδιότητες που έχετε ως επίτιμος πρόξενος;
"Αυτές οι θέσεις είναι σαν αντιπροσωπεία του κράτους στη συγκεκριμένη περιοχή που υπάρχουν και είναι εξαρτώμενες από την πρεσβεία. Δεν υπάρχει αυτοτελής αρμοδιότητα δική μου".

Υπάρχουν αρκετοί Ισπανοί στη Μεσσηνία;
"Υπάρχουν, αλλά δεν είναι πολλοί. Κυρίως είναι γυναίκες Ισπανίδες, που έχουν κάνει οικογένεια με Έλληνες. Η επαφή μας γίνεται για επικύρωση διαβατηρίων κι άλλων εγγράφων. Επίσης, όλα αυτά τα χρόνια έχουν συμβεί διάφορα περιστατικά με Ισπανούς που πέρασαν από την περιοχή και κάτι χρειάστηκαν για λόγους υγείας και νομικές υποθέσεις. Είμαι, με άλλα λόγια, ένας αντιπρόσωπος της ισπανικής πρεσβείας στην Καλαμάτα".

Όσοι διαμένουν σε Μεσσηνία - Λακωνία, τι δραστηριότητες έχουν;
"Ασχολούνται, κυρίως, με τον τουρισμό και έχουν τις επιχειρήσεις τους στην Κορώνη, τον Άγιο Ανδρέα και τη Σπάρτη".

Στη διάρκεια που είστε πρόξενος έχετε αναπτύξει δράσεις με τους Ισπανούς της περιοχής;
"Όχι, δεν έχω κάνει, δυστυχώς. Και λόγω των επαγγελματικών μου δραστηριοτήτων, που δε μου αφήνουν πολύ χρόνο, αλλά κυρίως γιατί δεν υπάρχουν πολλοί Ισπανοί εδώ που να ενδιαφέρονται. Είπαμε κάποια στιγμή να κάνουμε ένα σύλλογο για πολιτιστικές δραστηριότητες, αλλά δεν ανταποκρίθηκαν. Βεβαίως, σε οτιδήποτε χρειαστούν έχουμε επαφή. Άλλωστε, στα περιστατικά αυτά πρέπει να ενεργήσεις άμεσα. Ο πρόξενος βρίσκεται πάντα σε ετοιμότητα. Από τότε που ανέλαβα έχουν αλλάξει τρεις πρέσβεις και τώρα περιμένω τον τέταρτο να πραγματοποιήσει την καθιερωμένη εθιμοτυπική επίσκεψη".

Οι Ισπανοί της περιοχής είναι καθολικοί ή ορθόδοξοι;
"Οι Ισπανίδες που είναι εδώ είναι καθολικές οι περισσότερες, αλλά οι οικογένειές τους είναι ορθόδοξες και οι ίδιες έχουν ενσωματωθεί στην ελληνική πραγματικότητα, άλλωστε μοιάζει πολύ ο τρόπος ζωής τους με το δικό μας".

Στο ζήτημα με την παραχώρηση εκκλησιαστικού χώρου στους καθολικούς, σας ζήτησαν να πάρετε θέση;
"Όχι, δε χρειάστηκε, άλλωστε, όπως σας είπα, είναι λίγοι και όχι οργανωμένοι".

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΠΟΒΙΤΣΕΛΙ
Eπίτιμη πρόξενος Ιταλίας
Δεκαεπτά χρόνια βρίσκεται στη Μεσσηνία η Ιταλίδα Μαργαρίτα Μποβιτσέλι. Μόνιμα εγκατεστημένη πια και παντρεμένη με Μεσσήνιο, όχι μόνο διατηρεί τις επαφές με την πατρίδα της, αλλά έχει όλα αυτά τα χρόνια ενεργό παρουσία σε δράσεις που αφορούν στον πολιτισμό και την κοινωνική ζωή σε Ελλάδα και Ιταλία, ενώ εδώ και τρία χρόνια έχει αναλάβει χρέη προξένου της χώρας της στη Μεσσηνία.

Πόσο καιρό είστε σε αυτή τη θέση;
"Εδώ και τρία χρόνια αντιπροσωπεύω τις ιταλικές Αρχές στην Καλαμάτα, ρόλο που μου ανέθεσε το υπουργείο Εξωτερικών της Ιταλίας". Ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος σας; "Ο επίτιμος πρόξενος κάνει πολλά και ο ρόλος του είναι πολύ ενδιαφέρων. Πέρα από τις έκτακτες περιπτώσεις που αφορούν διάφορα προβλήματα των Ιταλών σε μια άλλη χώρα, όπως απώλεια εγγράφων, χρημάτων, εκκρεμοτήτων με τη δικαιοσύνη και άλλες Αρχές, αντιπροσωπεύουμε τις ιταλικές Αρχές σε ό,τι χρειαστεί και βοηθάμε όσο καλύτερα μπορούμε".

Υπάρχουν πολλοί Ιταλοί στη Μεσσηνία;
"Είναι αρκετοί θα έλεγα. Οικογένειες που ένα από τα δύο μέλη, κυρίως γυναίκες, είναι ιταλικής καταγωγής, οι οποίες έχουν παντρευτεί Έλληνες και μένουν πλέον εδώ".

Οι επαγγελματικές τους δραστηριότητες ποιες είναι κυρίως;
"Υπάρχουν αρχιτέκτονες, δικηγόροι, φαρμακοποιοί, αλλά και πολλοί συνταξιούχοι, οι οποίοι, παίρνοντας τη σύνταξή τους και ξέροντας καλά την Ελλάδα, έρχονται να ζήσουν μόνιμα εδώ. Πολλοί από αυτούς έρχονται στη Μεσσηνία. Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια".

Ενδιαφέρονται να αναπτύξουν σχέσεις με τους ντόπιους ή τους αποφεύγουν;
"Δε ζουν απομονωμένοι. Το αντίθετο θα έλεγα, είναι ιδιαίτερα κοινωνικοί και θέλουν πάρα πολύ να γνωρίσουν κόσμο, στα χωριά κυρίως που μένουν. Παράδειγμα χαρακτηριστικό δύο ζευγάρια Ιταλών που διαμένουν στη Μεγάλη Μαντίνεια, όπου έχουν γνωριστεί με όλους στο χωριό κι έχουν φιλικές σχέσεις. Πολλοί εξ αυτών έρχονται και στην Καλαμάτα και παίρνουν μέρος στις εκδηλώσεις που κάνουμε ως προξενείο".

Πώς επιλέγεται κάποιος για να γίνει πρόξενος;
"Μπορώ να απαντήσω μόνο για μένα. Λόγω της δραστηριότητας που είχα εδώ, στη Μεσσηνία, και με την γκαλερί "Πολύτροπον" και τις επαφές μέσω των εκθέσεων και των συναυλιών που έχουμε κατά καιρούς κάνει, γνωρίστηκα με αρκετό κόσμο κι αυτό είχε ως αποτέλεσμα πολλοί συμπατριώτες μου να απευθύνονται σε μένα για διάφορα προβλήματα που αντιμετώπιζαν. Κάποια στιγμή, λοιπόν, με κάλεσαν και μου είπαν αν θέλω να αναλάβω πρόξενος και εγώ δέχθηκα".

Πήρατε ξεκάθαρη θέση και στο ζήτημα που προέκυψε με την παραχώρηση εκκλησίας από τη Μητρόπολη Μεσσηνίας για τους καθολικούς…
"Δεν είναι μεγάλη έκπληξη για μένα οι αντιδράσεις που υπήρξαν για την παραχώρηση λατρευτικού χώρου ώστε να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα οι καθολικοί. Υπήρχαν και υπάρχουν πάντοτε άνθρωποι που στο όνομα μιας οποιαδήποτε πίστης σκορπίζουν φανατισμό και μίσος".

Πώς αντιμετώπισαν οι καθολικοί της Μεσσηνίας αυτή την άρνηση των ορθοδόξων;
"Υπήρξε, βέβαια, έντονη στεναχώρια. Από τη στιγμή, όμως, που ο Μητροπολίτης πήρε αυτή την απόφαση, να παραχωρήσει μια εκκλησία και για τους καθολικούς, δεν καταλαβαίνουμε γιατί να υπάρχουν τόσες αντιδράσεις. Διατηρώ, πάντως, την ελπίδα ότι είναι μια πάρα πολύ μικρή ομάδα ανθρώπων που αντιδρά. Οι περισσότεροι μας δείχνουν αλληλεγγύη και λένε ότι αυτό που έγινε με πρωτοβουλία του Μητροπολίτη είναι σωστό και το υποστηρίζουν. Μου κάνει εντύπωση, όμως, πώς οι Αρχές της Μεσσηνίας, νομάρχης και δήμαρχοι, δεν παίρνουν θέση. Δεν είναι μια υπόθεση μόνο της Εκκλησίας. Είναι μια υπόθεση δημοκρατίας".

Εσείς είστε καθολική ή ορθόδοξη;
"Δεν είμαι ούτε καθολική ούτε ορθόδοξη".

ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
Επίτιμος πρόξενος Ολλανδίας
Δέκα χρόνια συμπληρώνει σε λίγο καιρό ο δικηγόρος Άγγελος Ασημακόπουλος στη θέση του επίτιμου προξένου της Ολλανδίας και οι εμπειρίες από τη θέση αυτή είναι αρκετές και ενδιαφέρουσες.

Από πότε είστε επίτιμος πρόξενος της Ολλανδίας;
Από το 1999. Η Ολλανδία διαθέτει ένα δίκτυο προξένων σε 13 μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, ανάμεσά τους και η Καλαμάτα. Το προξενείο στην πόλη μας υφίσταται από το 1872. Οι προηγούμενοι πρόξενοι ήταν συνήθως άνθρωποι που είχαν να κάνουν με την εμπορική ζωή της Καλαμάτας, την κίνηση, για παράδειγμα, του λιμανιού που ήταν σε άνθιση παλαιότερα. Τα χρόνια που ακολούθησαν, όμως, άλλαξαν οι συνθήκες, αφού στην περιοχή- όχι μόνο στη Μεσσηνία αλλά και σε Λακωνία και Αρκαδία, καθώς οι αρμοδιότητες του προξενείου εκτείνονταν και εκεί- εγκαταστάθηκαν αρκετοί Ολλανδοί. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να διευρυνθούν οι αρμοδιότητες και, φυσικά, οι ευθύνες του προξενείου. Όλες αυτές οι αλλαγές ανάγκασαν την Ολλανδία να αναπτύξει καλύτερα το δίκτυο προξένων, αλλά και να απευθυνθεί σε πρόσωπα που θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν καλύτερα τους Ολλανδούς της περιοχής, κατά την κρίση τη δική τους βέβαια.

Πώς προταθήκατε για τη θέση αυτή;
Η πρόταση σε μένα έγινε μέσω του αείμνηστου πλέον Παναγιώτη Πετρόπουλου, ο οποίος ήταν ο προηγούμενος πρόξενος επί σειρά ετών, με μεγάλο έργο στην πόλη. Αποδέχθηκα την πρόταση κι ύστερα από τις σχετικές διαδικασίες, ανέλαβα καθήκοντα.

Στη διάρκεια της θητείας σας έχουν συμβεί σημαντικά γεγονότα;
Εξαρτάται πώς βλέπει κανείς το σημαντικό. Για μένα σημαντικό γεγονός θα ήταν αν υπήρχε μια συνεργασία που θα ήταν υλοποιήσιμη, αφού η Ολλανδία είναι εμπορικό κράτος κι ένας δραστήριος λαός, πολύ ανεπτυγμένος οικονομικά, τεχνολογικά, αλλά και πολιτιστικά.

Υπάρχει ενδιαφέρον για μια τέτοια συνεργασία;
Οι Ολλανδοί ενδιαφέρονται. Εκτός από το δίκτυο των προξένων, έχουν δημιουργήσει τον Ελληνοολλανδικό Σύνδεσμο, ο οποίος είναι εμπορικός, βιομηχανικός και πολιτιστικός. Σε αυτόν ανήκουν ολλανδικές και ελληνικές επιχειρήσεις, και μέσω αυτής της αμοιβαίας επαφής και συνεργασίας γίνονται πολλές ανταλλαγές προϊόντων, αντιλήψεων, αντιπροσωπειών. Αυτή η δυνατότητα του Ελληνοολλανδικού Συνδέσμου είναι μια άριστη προοπτική, αν μπορούσε να υλοποιηθεί και στη Μεσσηνία.

Υπάρχουν τομείς στους οποίους έχει υπάρξει συνεργασία στη Μεσσηνία;
"Ο ρόλος μας είναι βοηθητικός. Πέρα από τα διαβατήρια, τις βίζες και γενικά το ενδιαφέρον που πρέπει να δείχνουμε προς τους Ολλανδούς αν χρειάζονται βοήθεια, ο ρόλος μας είναι και συμβουλευτικός, με την έννοια ότι μπορούμε να δώσουμε μια ιδέα ή μια πληροφορία στο Σύνδεσμο ή στην πρεσβεία ότι υπάρχει μια προοπτική για συνεργασία. Στους τομείς που εγώ ήξερα, όπως στον τομέα του χορού, της μουσικής, στα πολιτιστικά γενικότερα, μιας και είμαι και γραμματέας στους "Φίλους της Μουσικής", έχω προσπαθήσει να γίνουν κάποια πράγματα.

Έχει υπάρξει ανταπόκριση;
Αρκετά ικανοποιητική θα έλεγα. Ήδη έχουν γίνει ανταλλαγές. Έχουν έρθει συγκροτήματα στο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού και έχει γίνει συνεργασία με τη ΔΕΠΑΚ. Στον οικονομικό τομέα έχει υπάρξει, επίσης, ενδιαφέρον, αφού έχει έρθει αντιπροσωπεία από την Ολλανδία και ενημερώθηκε από αρμόδιους της Νομαρχίας για τις καλλιέργειες καρπουζιού στην Τριφυλία. Επίσης, είχαν επισκεφθεί πρότυπα παραδοσιακά ελαιοτριβεία. Από την Καλαμάτα έχουν επισκεφθεί την Ολλανδία και έχουν ενημερωθεί για τον τομέα των λουλουδιών. Ως γνωστόν, η Ολλανδία είναι από τις πρώτες χώρες παγκοσμίως.

Υπάρχουν πολλοί Ολλανδοί στη Μεσσηνία;
Συνήθως μόνιμοι κάτοικοι Ολλανδοί είναι συνταξιούχοι οι οποίοι μένουν στα Γιαννιτσάνικα, στο Αρχοντικό, στη Στούπα, επίσης στη Λακωνία, το Γύθειο, τη Νεάπολη κι αλλού. Απολαμβάνουν την Ελλάδα κι έχουν αγοράσει σπίτια και ελαιοπερίβολα. Υπάρχουν, επίσης, ένας δικηγόρος στη Μεθώνη και δύο ζωγράφοι, ένας στα Φιλιατρά κι ένας στη Γιάλοβα, αλλά και κάποιοι που ασχολούνται με την πώληση γης ως μεσίτες. Οι δε γυναίκες Ολλανδέζες, που έχουν παντρευτεί Έλληνες, ασχολούνται με τις οικογένειές τους.

Το θρήσκευμά τους ποιο είναι;
Μεικτό όπως όλων των λαών της Κεντρικής Ευρώπης, καθολικοί και διαμαρτυρόμενοι.

Σας ζητήθηκε να κάνετε παρέμβαση με αφορμή την εκκλησία που παραχώρησε ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας για να εκτελούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα οι καθολικοί;
Όχι. Δε μου ζητήθηκε να πάρω θέση.

Έχουν συμβεί σημαντικά περιστατικά στη μέχρι τώρα θητεία σας;
Είχαμε δύο περιστατικά. Ο θανάσιμος τραυματισμός δύο Ολλανδών στη Μεθώνη και το περιστατικό με τους Ολλανδούς που συνελήφθησαν να φωτογραφίζουν το αεροδρόμιο της πόλης μαζί με Άγγλους και κατηγορήθηκαν ως κατάσκοποι. Στο δικαστήριο, βέβαια, αθωώθηκαν

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΜΟΥΤΖΟΥΡΗΣ
Eπίτιμος πρόξενος της Γαλλίας
Στενές σχέσεις με τη Γαλλία έχει ο ψυχολόγος Αριστείδης Μουτζούρης. Δικαιολογημένα, άλλωστε, αφού έζησε εκεί, σπούδασε και άσκησε την επιστήμη του για δεκαπέντε χρόνια. Αναπόφευκτη συνέχεια αυτής της σχέσης είναι η θέση του ως επίτιμος πρόξενος της Γαλλίας στην Καλαμάτα.

Πότε αναλάβατε επίτιμος πρόξενος της Γαλλίας;
Το 2003. Η θητεία του επίτιμου πρόξενου είναι πενταετής και ανανεώνεται μέχρι την ηλικία των 70 ετών.

Οι αρμοδιότητες του προξένου αφορούν μόνο στη Μεσσηνία;
Όχι. Έχουμε αρμοδιότητα για επαφές με τους Γάλλους σε Αρκαδία και Λακωνία, οι περισσότεροι όμως βρίσκονται εδώ στη Μεσσηνία. Ένας πρώτος στόχος είναι να εγγραφούν όλοι οι Γάλλοι που ζουν στην περιοχή. Επίσης, ενημερώνουμε τους Γάλλους που μένουν στην περιοχή για τις υπηρεσίες της πρεσβείας, οι οποίες μάλιστα παρέχονται πλέον και μέσα από το site, που είναι το ambafrance-gr. Ακόμη, ενημερώνουμε την πρεσβεία για τυχόν προβλήματα στη γαλλική κοινότητα της περιοχής. Ένας ακόμα ρόλος, κι αυτός σημαντικός, έχει να κάνει με την προστασία του Γάλλου υπηκόου, σε περιπτώσεις όπως πυρκαγιές, σεισμοί και άλλες τέτοιες καταστάσεις. Επιπρόσθετα, πρέπει να πληροφορούμε την κοινωνική υπηρεσία του προξενικού τμήματος της πρεσβείας σε περιπτώσεις κοινωνικών δυσκολιών που συναντούν οι οικογένειες Γάλλων. Τέτοιες περιπτώσεις είναι οι αναπηρίες παιδιών και ηλικιωμένων. Τέλος, οι Γάλλοι που είναι περαστικοί από την περιοχή μας μπορούν να απευθυνθούν στο προξενείο και να εξυπηρετηθούν σε θέματα απώλειας εγγράφων και αντικειμένων, όπως και να έρθουν σε επαφή με την οικογένειά τους στη Γαλλία. Τους πληροφορούμε για την ύπαρξη δικηγόρων, γιατρών κι ό,τι άλλο χρειαστούν.

Είναι απαραίτητο ένας επίτιμος πρόξενος να γνωρίζει τη γλώσσα της χώρας που αντιπροσωπεύει;
Η εμπειρία μου έχει δείξει ότι είναι απαραίτητο, γιατί έχει να κάνει με τους Γάλλους που είτε μένουν μόνιμα στην περιοχή είτε είναι περαστικοί. Οπωσδήποτε χρειάζεται να γνωρίζεις τη γλώσσα για να συνεννοηθείς μαζί τους και να υπάρχει αποτελεσματικότερη επικοινωνία.

Υπάρχουν πολλοί Γάλλοι στη Μεσσηνία;
Εγγεγραμμένοι στο ληξιαρχείο, το οποίο υπάρχει για τους Γάλλους στην Ελλάδα, είναι γύρω στους 85 στη Μεσσηνία. Η εγγραφή τούς παρέχει κάποιες ευκολίες για λήψη εγγράφων που τους αφορούν.

Ποιες είναι οι ασχολίες των Γάλλων που μένουν στην περιοχή;

Κυρίως είναι συνταξιούχοι. Έχουμε, όμως, και κάποιες περιπτώσεις πιο νέων που ασχολούνται με ελεύθερα επαγγέλματα και μένουν συνήθως σε Φοινικούντα, Μεθώνη, Κορώνη αλλά και προς Καρδαμύλη. Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι που διαμένουν σε άλλες περιοχές της Μεσσηνίας, αλλά οι περισσότεροι είναι συγκεντρωμένοι εκεί που σας ανέφερα.

Συμμετέχουν στις δραστηριότητες της τοπικής κοινωνίας;
Σε σημαντικές τοπικές δραστηριότητες που κάνουν ο Δήμος, η Νομαρχία, το Πανεπιστήμιο θέλουμε ασφαλώς να έχουμε συμμετοχή κι όποτε μας καλούν, παίρνουμε μέρος. Επίσης, είμαστε σε συχνή επαφή με τον Ελληνογαλλικό Σύλλογο, που είναι ένας πολύ δραστήριος σύλλογος με παρελθόν, παρόν και μέλλον και ευχαριστούμε την πρόεδρό του, Αγγελική Κουτσομητοπούλου, για τη συνεργασία.

Ως πρόξενος έχετε αντιμετωπίσει κάποιο σημαντικό περιστατικό;
Όχι, δε θα έλεγα ότι έχει συμβεί κάτι ιδιαίτερα σημαντικό.

Για το ζήτημα που προέκυψε με την παραχώρηση της εκκλησίας από το Μητροπολίτη Μεσσηνίας για τους καθολικούς και τις αντιδράσεις που προέκυψαν σας ζητήθηκε κάποια παρέμβαση;
Όχι, δε μου ζητήθηκε καμία παρέμβαση από τους Γάλλους καθολικούς.

Γιατί δεχθήκατε, τέλος, να γίνετε επίτιμος πρόξενος της Γαλλίας;
Είναι η αγάπη μου για τη Γαλλία και η επαφή μου με τη γλώσσα και τους ανθρώπους που με έκαναν να δεχθώ αυτή τη θέση, η οποία, όπως ίσως θα γνωρίζετε, είναι άμισθη. Άλλωστε, έζησα, σπούδασα και εργάσθηκα εκεί για δεκαπέντε χρόνια. Όλα αυτά συνέβαλαν καθοριστικά στην απόφασή μου να δεχθώ αυτή την τιμητική θέση.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΛΙΚΟΥΝΗΣ
Eπίτιμος πρόξενος Φινλανδίας

Πολυετής είναι η σχέση της οικογένειας Καλλικούνη με το προξενείο της Φινλανδίας στην Καλαμάτα. Μια σχέση που ξεκίνησε το 1969 με τον Νικόλαο Καλλικούνη και συνεχίζεται σήμερα από το γιο του Γιώργο, ο οποίος μας μίλησε για την εμπειρία του.
Είναι πολύχρονη η σχέση της οικογένειάς σας με το προξενείο της Φινλανδίας εξ όσων γνωρίζω.
Ναι. Μέχρι το 1969 επίτιμος πρόξενος της Φινλανδίας στην Καλαμάτα ήταν ο Παναγιώτης Λαμπρόπουλος, ο γνωστός σταφιδέμπορος. Τότε, παραιτήθηκε και ανέλαβε ο πατέρας μου Νικόλαος, ο οποίος παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι το θάνατό του. Ό- ταν πέθανε το 1990, πήγα στην πρεσβεία της Φινλανδίας και συζήτησα με τον πρέσβη για να συνεχίσω ως πρόξενος στη θέση του πατέρα μου. Όμως, μου απάντησαν ότι έχουν αλλάξει την πολιτική που ακολουθούσαν κι έχουν περιορίσει τα προξενεία, κρατώντας μόνο ένα στη Ρόδο. Έτσι, παρέμεινε σε εκκρεμότητα αυτή η θέση, ωστόσο τώρα με το νέο πρέσβη που θα έρθει, θα εξεταστεί πάλι το ζήτημα και ίσως υπάρξουν εξελίξεις".

Πώς ασχοληθήκατε οικογενειακά με το προξενείο της Φινλανδίας;
Λόγω της σχέσης με τον Παναγιώτη Λαμπρόπουλο, με τον οποίο ο πατέρας μου συνδεόταν με αδελφική φιλία. Όταν έφυγε για την Αθήνα, ο Φινλανδός πρέσβης ζήτησε να του προτείνει κάποιον για αντικαταστάτη που να είχε σχέση με επιχειρήσεις, έντιμο και με κύρος. Ο Λαμπρόπουλος πρότεινε τον πατέρα μου και ανέλαβε, τελικά, αυτή τη θέση.

Ποιος ήταν ο ρόλος του;
Δουλειά του ήταν να καταγράφει σε ετήσια βάση τις εμπορικές σχέσεις Φινλανδίας - Καλαμάτας, δηλαδή τα φινλανδικά πλοία που έρχονταν στο λιμάνι. Ο Καρέλιας έπαιρνε τότε χαρτί τσιγαρόχαρτο από τη Φινλανδία, ενώ ερχόταν και ξυλεία. Αυτό που έκανε ο πατέρας μου ήταν να στέλνει κάθε χρόνο ραπόρτο γι' αυτές τις συναλλαγές. Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν η συνδρομή στους Φιλανδούς.

Υπάρχουν πολλοί Φιλανδοί στη Μεσσηνία;
Τώρα όχι. Εκείνα τα χρόνια, όμως, έρχονταν πολλοί τουρίστες. Σταματούσαν, έβλεπαν το θυρεό και έμπαιναν στο μαγαζί, όπου ενημερώνονταν για ό,τι τους αφορούσε. Μάλιστα, όταν γινόταν κάποιο ατύχημα, ήμασταν υποχρεωμένοι ως προξενείο να τους συνδράμουμε.

Οι Φινλανδοί που διέμεναν στη Μεσσηνία με τι ασχολούνταν;
Ήταν μια λογοθεραπεύτρια και δύο ζευγάρια συνταξιούχοι, που έχουν αγοράσει σπίτια στην Κορώνη και περνούν πότε πότε και με βλέπουν. Είναι, πάντως, ήρεμος και εργατικός λαός, πράοι άνθρωποι και τους αρέσει η καλή μουσική.

Είχαν αναπτύξει δραστηριότητες στη Μεσσηνία;
Όχι, τίποτα το ιδιαίτερο.

Υπάρχει κάτι χαρακτηριστικό που θυμάστε από την εποχή εκείνη;
Θυμάμαι που μας καλούσαν στη γιορτή της πρεσβείας στις 6 Δεκεμβρίου, που ήταν και η γιορτή του πατέρα μου. Τότε, λοιπόν, μας υποχρέωναν να βάζουμε τη φινλανδική σημαία, που μοιάζει με την ελληνική, κι όσοι την έβλεπαν έλεγαν: ο Καλλικούνης στη γιορτή του γιατί βάζει τη σημαία στο μπαλκόνι του; Την περίοδο που ο πατέρας μου ήταν πρόξενος είχε έρθει δύο φορές Φινλανδός πρέσβης στην Καλαμάτα. Τη μια φορά ήταν πρέσβης η Μικελάιν, μια πολύ σπουδαία προσωπικότητα και μορφωμένη. Μάλιστα, είχα πάει στον Μπένο, που τότε ήταν δήμαρχος, για να τους φέρω σε επαφή, αφού η πρέσβης είχε έρθει για να προωθήσει στην αγορά της πόλης φινλανδικά προϊόντα. Από τότε δε συνέβη τίποτε άλλο ιδιαίτερο.

Στη Φιλανδία έχετε πάει;
Όχι, δεν έτυχε, αλλά το καλοκαίρι την είδαμε από την Αγία Πετρούπολη, όπου είχαμε πάει με την σύζυγό μου. Ακριβώς απέναντι φαίνονταν οι ακτές της Φινλανδίας.

Τα χρόνια που εσείς πλέον είστε, ατύπως έστω, στη θέση του πατέρα σας, συνέβη κάποιο σημαντικό περιστατικό;
Όχι κάτι ιδιαίτερο τώρα πια, άλλωστε δεν έχει και Φινλανδούς τουρίστες στην περιοχή μας. Εκείνο που μπορώ να πω, όμως, είναι πως λίγο πριν φύγει από το προξενείο ο πατέρας μου, του απένειμαν ένα παράσημο τιμητικό για την προσφορά του. Υπήρξε, επίσης, μέλος του Συλλόγου Επίτιμων Προξένων.

Με το ζήτημα που προέκυψε με την εκκλησία που έδωσε ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας για τους καθολικούς, σας ζητήθηκε κάποια παρέμβαση για τους Φινλανδούς καθολικούς;
Όχι, αλλά θεωρώ ότι ήταν αδικαιολόγητη η αντίδραση που υπήρξε εκ μέρους ορισμένων. Επιτέλους, και οι καθολικοί χριστιανοί είναι.

Άσχημα είναι τα μαντάτα για το μεσσηνιακό ελαιόλαδο. Ήταν που ήταν μικρή η φετινή παραγωγή, ήλθε και η πτώση στην τιμή του και το πράγμα έδεσε.
Κι αν συνδυάσουμε την κακή χρονιά του ελαιολάδου με την οικονομική δυσπραγία που επικρατεί στη χώρα μας αλλά και παγκοσμίως, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο οδυνηρή.
Στο μικρό αφιέρωμα που επιχειρούμε σ' αυτό το τεύχος, θα διαβάσετε ενδιαφέροντα ιστορικά και οικονομικά στοιχεία, ίσως δε κάποια από αυτά να σας εντυπωσιάσουν. Θα αναφερθώ σε ορισμένα εξ αυτών επιγραμματικά.
Το 1970 οι Έλληνες κατανάλωναν 80% ελαιόλαδο και 20% σπορέλαια. Σήμερα η κατάσταση έχει εντελώς αναστραφεί.
Μόνο το 13% των Ελλήνων γνωρίζει τι σημαίνει εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και ποια η διαφορά του από το παρθένο και το ελαιόλαδο.
Τη μάχη, πάντως, το ελαιόλαδο την έχει χάσει και στην πηγή του, δηλαδή στο Νομό Μεσσηνίας των 60.000 ελαιοπαραγωγών, αφού τα σπορέλαια επίσης βρίσκονται στην πρώτη θέση.
Αφού και εδώ- εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων - οι ταβέρνες, τα εστιατόρια και γενικά οι χώροι μαζικής εστιάσεως δε χρησιμοποιούν ελαιόλαδο.
Ο Έλληνας κατά μέσο όρο καταναλώνει κάθε χρόνο είκοσι κιλά ελαιόλαδο, σε αντίθεση με τον Γερμανό που καταναλώνει 800 γραμμάρια και τον Αμερικανό που καταναλώνει 1 κιλό.
Έτσι είναι πιο εύκολο να πείσουμε 1,5 εκατομμύριο Έλληνες παρά 37 εκατ. Γερμανούς ή 30 εκατ. Αμερικανούς. Ο συνολικός πλούτος που εισρέει κάθε χρόνο στο νομό από το ελαιόλαδο είναι 200 εκατ. ευρώ.
Για φανταστείτε, τι παράπλευρες απώλειες θα φέρει η όπιοα μείωση αυτού του πλούτου.
Γι' αυτό, το λαδάκι και τα μάτια μας.

Πέτρος Α. Τσώνης

Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΠΑΝΗΣ ΤΑ ΛΕΕΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΔΟΝΤΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΗ ΔΡΑΚΟ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΝΟΜΟ του Σταύρου Μαρτίνου

"Στη Νομαρχία Μεσσηνίας υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας"
Εκνευρίζεται ο Χρήστος Μαλαπάνης στη Νομαρχία, έτσι όπως τη διοικεί ο Δημήτρης Δράκος. Ως αναγνωρισμένος τεχνοκράτης, δεν μπορεί να συμβιβαστεί με "αυτό το πράγμα το χύμα, με το οποίο πορεύεται η Νομαρχία και για το οποίο υπεύθυνος είναι ο νομάρχης". Αυτή "η πρακτική του ό,τι βγει", τον αναγκάζει να υψώνει τους τόνους της αντιπαράθεσης με το μεγάλο του αντίπαλο. Θα είναι, όμως, αντίπαλοι και στις επόμενες εκλογές; Η απάντηση του επικεφαλής της μείζονος μειοψηφίας του Νομαρχιακού Συμβουλίου δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη. Αντίθετα, στην ερώτηση αν θα πάει για βουλευτής απαντά με αποφασιστικότητα: "Σαφώς όχι". Ο Χρήστος Μαλαπάνης στη συνέντευξή του καταγγέλλει "έλλειμμα δημοκρατίας" στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Μεσσηνίας, καταλογίζοντας ευθέως την ευθύνη στο νομάρχη Δημήτρη Δράκο, που "έχει βασικό στόχο τη μικροεξυπηρέτηση των πολιτών μέσω ρουσφετολογικού τρόπου και το να μη θίγει κανέναν", ώστε να επανεκλέγεται και να διατηρείται στην εξουσία. Επιρρίπτει προσωπικά στον Δημήτρη Δράκο και ευρύτερα στη νομαρχιακή πλειοψηφία την ευθύνη για τη θέση ουραγού στην οποία βρίσκεται η Μεσσηνία από άποψη ανάπτυξης και παρουσιάζει τις θέσεις του για όλα τα μεγάλα θέματα, τα έργα, το ελαιόλαδο, τον τουρισμό, το περιβάλλον, τους πυροπλήκτους, την ανασυγκρότηση των πυρόπληκτων περιοχών, τη διοικητική μεταρρύθμιση. Ο Χρήστος Μαλαπάνης απαντά με αιχμηρό τρόπο και στο δήμαρχο Παναγιώτη Νίκα, για όσα είπε περί "ιδιοκτητών της πόλης", σχολιάζοντας ότι επιδιώκει να εμφανιστεί ως σωτήρας της πόλης, στην οποία, όμως, τελικά κάνει κακό. Κρίνει ακόμη την απόφαση του Μητροπολίτη να παραχωρήσει ναό στους καθολικούς για τις λατρευτικές τους ανάγκες, ενώ μιλά και για τη δυνατότητα συνεργασίας ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ στη Νομαρχία.
Συμπληρώνετε δύο χρόνια στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση μετά από μια μακρά θητεία στο Δήμο Καλαμάτας. Εδώ στη Νομαρχία τα πράγματα πώς είναι; Πιο δύσκολα ή πιο εύκολα; Πιο χάλια ή πιο οργανωμένα;
Απογοητευτικά από κάθε άποψη. Το νομικό πλαίσιο εξακολουθεί να είναι περίπου το ίδιο από την εποχή του διορισμένου νομάρχη και, κατά συνέπεια, ελάχιστες αρμοδιότητες έχουν μεταφερθεί στο Νομαρχιακό Συμβούλιο. Άρα, αν ο Δήμος ήταν δημαρχοκεντρικός μια φορά, η Νομαρχία είναι νομαρχοκεντρική δέκα φορές. Σε αυτό πρέπει να προσθέσετε και τη μεθοδευμένη, έστω και εντός εισαγωγικών, λειτουργία του Νομαρχιακού Συμβουλίου, όπου τα θέματα που ζητάμε να συζητηθούν έρχονται για συζήτηση μετά από πέντε μήνες! Αντιλαμβάνεστε ότι το Νομαρχιακό Συμβούλιο ως θεσμός είναι εξαιρετικά υποβαθμισμένος και δεν αφήνει σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης δραστηριότητας και κριτικής από τη μεριά της μειοψηφίας. Έ- τσι, θα έλεγα ότι υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας, το οποίο με τη μακροχρόνια παρουσία της ίδιας παράταξης στη διοίκηση της Νομαρχίας τείνει να γίνει εξαιρετικά μεγάλο.
Μπορούμε να μιλάμε για έλλειμμα δημοκρατίας όταν η παράταξη που διοικεί εκλέγεται με δημοκρατικό τρόπο;
Σαφέστατα και δεν αμφισβητεί κανείς το ποσοστό της εκλογής του κ. Δράκου στη Νομαρχία. Όπως, επίσης, δεν αμφισβητεί κανείς τη χαμηλή κατάταξη της Μεσσηνίας στην ανάπτυξη. Αν αυτά τα δύο πράγματα συνδυάζονται ή πόσο συνδυάζονται ή αν είναι παντελώς ανεξάρτητα, υπόκειται στον καθέναν να απαντήσει. Θα πρέπει, όμως, να ξέρετε ότι ο νομάρχης κ. Δράκος, έχοντας παράξει εξαιρετικά ελάχιστο έργο, έχει βασικό στόχο και προορισμό της δράσης του τη μικροεξυπηρέτηση των πολιτών μέσω ρουσφετολογικού τρόπου και το να μη θίγει κανέναν. Έτσι, η Νομαρχία, που είναι ένας μηχανισμός παροχής υπηρεσιών από τη φύση της, λόγω της μακροχρόνιας άσκησης της εξουσίας από το ίδιο άτομο έχει καναλιζαριστεί προς συγκεκριμένη κατεύθυνση εξυπηρέτησης και αυτό το πράγμα βοηθά πάρα πολύ στην επανεκλογή και στη διατήρηση στην εξουσία του ίδιου ανθρώπου.
Λέτε, λοιπόν, ότι ο κ. Δράκος είναι ένας κακός νομάρχης;
Πιστεύω βαθύτατα ότι ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί δεν προάγει την ανάπτυξη της Μεσσηνίας. Την καθυστερεί, την πισωγυρίζει. Είναι ποτέ δυνατόν να είσαι υπεύθυνος για την αναπτυξιακή πορεία και την αναπτυξιακή στρατηγική ενός νομού και ο νομός να είναι στον πάτο, αλλά εσύ να μην έχεις καμία ευθύνη; Δε γίνεται. Εγώ δε λέω ότι ο νομάρχης έχει την αποκλειστική ευθύνη, αλλά έχει τεράστιο μερίδιο ευθύνης.
Γι' αυτό και η αντιπολίτευση που κάνετε είναι τόσο δυναμική, αν όχι σκληρή;
Η δυναμική αντιπολίτευση που λέτε είναι θέμα συμπεριφοράς από την πλευρά του κ. Δράκου. Δεν τείνει ευήκοον ους στις όποιες προτάσεις κάνουμε ή όποιο θέμα βάλαμε στο Νομαρχιακό Συμβούλιο "χτικιάσαμε" μέχρι να συζητηθεί. Κατά συνέπεια, προσπαθώ να βρω άλλες διεξόδους για να μπορέσει να ακουστεί η φωνή της μειοψηφίας και η διαφοροποίηση από αυτά που γίνονται. Αυτό κάνουμε.
Πάντως, η δημοσκόπηση που έγινε πρόσφατα για τον τηλεοπτικό σταθμό "Best", έδειξε ότι η απήχηση των δικών σας θέσεων και της πολιτικής σας παραμένει περιορισμένη σε όσους σας ψήφισαν το 2006. Πόσο φταίτε εσείς γι' αυτό;
Δε θεωρώ τον εαυτό μου αλάθητο, αλλά δεν μπορώ να σας πω πόσο φταίω εγώ. Εάν μπορούσα να βγάλω το ποσοστό φταιξίματος το δικό μου, να είστε σίγουρος ότι θα είχα αλλάξει τη στρατηγική μου. Πάντως, μη συγκρίνουμε ανόμοια πράγματα. Εγώ είμαι δύο χρόνια στη Νομαρχία, ο κ. Δράκος είναι 14. Εγώ δεν έχω καμία εξουσία, ο κ. Δράκος τις έχει όλες και, μάλιστα, "κομμένες και ραμμένες" στα μέτρα του. Εγώ έχω έναν κομματικό φορέα που με υποστήριξε και είναι στην αντιπολίτευση, ενώ ο κ. Δράκος έχει έναν κομματικό φορέα που είναι κυβέρνηση. Παραδοσιακά στο νομό μας έχει υπεροχή η συντηρητική παράταξη, το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας. Κατά συνέπεια, δεν είναι και τόσο εύκολα τα πράγματα για τη δική μας παράταξη. Πρέπει να αναγνωριστεί αυτό. Βέβαια, υπάρχει και το όριο εκλογής του 42%, το οποίο λειτουργεί ευνοϊκά υπέρ του κ. Δράκου. Νομίζω, λοιπόν, ότι πιο απογοητευτικό είναι το αποτέλεσμα της δημοσκόπησης για τον κ. Δράκο και λιγότερο για τη δική μας παράταξη.
Η οικονομία της Μεσσηνίας εξαρτάται κατά πολύ από το ελαιόλαδο. Η τιμή, όμως, έχει πέσει σε απογοητευτικά επίπεδα. Αν ήσασταν νομάρχης, τι θα κάνατε για να βελτιωθεί αυτή η κατάσταση;
Δεκατέσσερα χρόνια αιρετός νομάρχης ο κ. Δράκος, θυμάστε εσείς μια ουσιαστική δράση πάνω στο λάδι; Εάν τη θυμηθείτε, πείτε την και σε εμένα να την ξέρω, εκτός από μία γιορτή λαδιού που είχε γίνει στο Διαβολίτσι, και κάτι εκθέσεις. Σε εθνικό πλαίσιο δεν υπάρχει στρατηγική για το λάδι και ούτε πρόκειται να φτιαχτεί. Σε τοπικό πλαίσιο πάλι, δεν υπάρχει στρατηγική. Έτσι, λοιπόν, είμαστε δέσμιοι των γεγονότων. Εμείς έχουμε προτάσεις αλλά τις ακολουθούν με τόσο βραδύ ρυθμό, που φαίνεται θα χρειαστούν άλλα 14 χρόνια για να τις υλοποιήσουν. Το πρώτο που έχουμε πει είναι επέκταση της ένδειξης "ΠΟΠ Καλαμά- τα" σε όλο το νομό. Δύο χρόνια μετά από τότε που το είπαμε, γιατί το είπαμε πολύ πριν τις εκλογές, φαίνεται ότι δρομολογείται αλλά με μισή καρδιά. Έχουμε πει ότι σε έναν ελαιοπαραγωγικό νομό δεν μπορεί η Διεύθυνση Γεωργίας να μην έχει Τμήμα Ελαιολάδου, που να μεριμνά για τη διατήρηση της ποιότητας του λαδιού, για τη βελτίωση και την αύξηση της βιολογικής γεωργίας, της ολοκληρωμένης διαχείρισης κ.λπ. Δεν έχει υλοποιηθεί αυτό. Έχουμε πει να αναδειχθεί η Καλαμάτα σε κέντρο λαδιού για την Ελλάδα ολόκληρη. Αυτό θα γίνει με μια προγραμματική σύμβαση με τους άλλους φορείς, που θα μας βοηθήσει να βρούμε ανθρώπους οι οποίοι θα ασχοληθούν με το εμπόριο και θα βοηθήσει ακόμη να κάνουμε μια μεγάλη έκθεση εμπορική και μια μεγάλη γιορτή για το λάδι. Πρέπει να δημιουργήσουμε ένα μεγάλο γεγονός, ένα σημαντικό event γύρω από το προϊόν. Τίποτα δεν έχει γίνει απ' αυτά, αν και σήμερα που η κρίση είναι σοβαρή οι προτάσεις μας ακούγονται θετικά. Ωστόσο, με αυτή τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση κανείς δεν ξέρει πόσο θα προχωρήσουμε. Εάν η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση μαζί με τους άλλους φορείς, που είναι η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών, το Επιμελητήριο, η ΤΕΔΚ, οι ελαιοπαραγωγοί Δήμοι, δε βγουν μπροστάρηδες για να δημιουργήσουν μια διαφήμιση και μια στρατηγική για το μεσσηνιακό λάδι, εάν δε σχεδιασθεί και υποστηριχθεί η προώθηση στις αγορές, η κατάσταση θα παραμείνει ως έχει, με τους παραγωγούς έρμαια των διαθέσεων των εμπόρων, των μεταπρατών, των εξαγωγέων, του ιταλικού και του ισπανικού μονοπωλίου.
Γιατί θεωρείτε ότι η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση καθυστερεί να υλοποιήσει τις προτάσεις σας αυτές, όταν μάλιστα ακούγονται εφικτές;
Ίσως επειδή τα λέμε εμείς. Ίσως επειδή κάποιοι βολεύονται με αυτή την κατάσταση. Ίσως επειδή κάποιοι δε θέλουν να παλέψουν. Εγώ, όμως, χαίρομαι γιατί ο κόσμος βλέπει ότι είναι εφικτές και υλοποιήσιμες οι προτάσεις μας και δεν κοστίζουν και πάρα πολλά χρήματα. Εάν η Νομαρχία ξόδευε για το λάδι τα μισά απ' όσα ξοδεύει για τον τουρισμό και εάν η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών ξόδευε για το λάδι το 1/10 εκείνων που παίρνει για την ενεργοποίηση των δικαιωμάτων, το μεσσηνιακό ελαιόλαδο θα ήταν πολυδιαφημισμένο και στην Ελλάδα και σε επιλεγμένες αγορές του εξωτερικού.
Τα έργα που κάνει η Νομαρχία συνήθως αργούν, έχουν και κακοτεχνίες και, τελικά, η αναπτυξιακή τους πνοή δεν είναι η προσδοκώμενη. Τι φταίει και τι πρέπει να γίνει;
Κοιτάξτε, γενικά στη Νομαρχία υπάρχει ένα μεγάλο έλλειμμα επάνω στην εκτέλεση των έργων και ένα τρομακτικό περίσσευμα επάνω στις εξαγγελίες. Ένα έργο μπορεί να εξαγγέλλεται εκατό φορές, πάρτε για παράδειγμα τα φανάρια στον κόμβο του Ζαφείρη, που ο αρμόδιος αντινομάρχης έχει εξαγγείλει εκατό φορές λες και είναι κανένα έργο που θα αναπτύξει τη Μεσσηνία, ενώ είναι έργο ασφάλειας, που έπρεπε να έχει γίνει εδώ και χρόνια. Όταν όλα γίνονται με καθυστέρηση, όταν όλα γίνονται με ελλιπείς μελέτες λόγω του επείγοντος, όταν δεν υπάρχει στρατηγική, στόχος και όραμα για την ανάπτυξη, τότε όλα έρχονται και γίνονται κατά τρόπο που δημιουργεί απογοητεύσεις.
Οι Μεσσήνιοι προσδοκούν πολλά για να βελτιώσουν το εισόδημά τους από την ανάπτυξη του τουρισμού. Εσείς έχετε ενστάσεις για την τουριστική πολιτική της νομαρχιακής πλειοψηφίας, γιατί;
Η τουριστική προβολή έτσι όπως λειτουργεί στη Νομαρχία Μεσσηνίας είναι προβολή του νομάρχη, προβολή του προέδρου της Επιτροπής Τουριστικής Προβολής, ενδεχομένως και κάποια ταξίδια για ορισμένους. Σε καμία περίπτωση δεν είναι προβολή της Μεσσηνίας διότι δεν υπάρχει στρατηγική. Για παράδειγμα, οι δημοσιεύσεις που γίνονται στις εφημερίδες: Υπάρχει στρατηγική ποιο target group πρέπει να στοχεύσουμε ώστε να βάλουμε στον αντίστοιχο Τύπο τις αντίστοιχες καταχωρήσεις ή απλώς δέχονται ένα αίτημα για να εξυπηρετήσουν τον τάδε; Σε ό,τι αφορά τις εκθέσεις, η Νομαρχία πηγαίνει σε ασύλληπτο αριθμό εκθέσεων. Εκτός από ταξίδια, οι εκθέσεις αυτές τι άλλο προσφέρουν; Υπάρχει υποστηρικτική διαδικασία από πίσω που να προβάλλει τα μεσσηνιακά προϊόντα, που να διοργανώνει μια γιορτή αλλά και επαφές με τους tour operators;Υπάρχει στρατηγική σε αυτή την κατεύθυνση; Αν υπάρχει και δεν την έχω δει, τότε είναι λάθος δικό μου. Το μόνο το οποίο είδα από άποψη στρατηγικής, είναι το λογότυπο της Μεσσηνίας, το οποίο δε δίστασα και να εκθειάσω και να υπεραμυνθώ και να ζητήσω να εφαρμοστεί. Όλα τα άλλα γίνονται για να γίνονται, κι αυτός είναι ο λόγος της μείωσης των επισκεπτών από το εξωτερικό. Βέβαια, αιτία της μείωσης και είναι η κατάσταση στο εσωτερικό του νομού. Όταν ο Σουηδός πηγαίνει στη Βοϊδοκοιλιά τον Αύγουστο και βλέπει το ρέμα κατάμαυρο από τα λιόζουμα και να έχει κουνούπια, ε, θα φύγει, θα βρίζει και δε θα ξανάρθει.
Άρα τουρισμός και λιόζουμα στις θάλασσες και τα ποτάμια δεν μπορούν να συνυπάρξουν. Εσείς πώς θα λύνατε το πρόβλημα με τα λιόζουμα;
Ο σεβασμός και η προστασία του περιβάλλοντος είναι και υπευθυνότητα και αρμοδιότητα και υποχρέωση της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης. Δεν μπορούμε να κρυβόμαστε. Αν δεν προφυλάξουμε το περιβάλλον μας, όχι μόνο για τουριστικούς λόγους, αλλά και για καθαρά αναπτυξιακούς, θα είμαστε καταδικασμένοι στην υπανάπτυξη. Τα λιόζουμα μπορεί να ήταν αναγκαιότητα πριν 20 χρόνια, αλλά οι Ισπανοί το έλυσαν το πρόβλημα. Ο κ. Δράκος το ξέρει αυτό, όπως ξέρει ότι υπάρχουν και εδώ οι υποδομές, όπως στην Ισπανία, για να μπορέσει να λυθεί το πρόβλημα. Φωνάζαμε επί δύο χρόνια για να φτάσουμε σε μία απόφαση απαγόρευσης διάθεσης λιόζουμων σε ορισμένους φυσικούς αποδέκτες και αυτό το πράγμα, τελικά, ακυρώνεται. Εάν δεν υπήρχαν οι υποδομές για να γίνει η επεξεργασία του ελαιοπυρήνα, θα έλεγα και εγώ ότι δε λύνεται το πρόβλημα. Αλλά δεδομένου ότι υπάρχουν οι υποδομές αλλά και η δυνατότητα άλλου τρόπου διάθεσης, όπως η φερτάρδευση, θεωρώ ότι είναι απαράδεκτη η υπαναχώρηση του κ. Δράκου στις πιέσεις. Είναι ένα σημαντικό πολιτικό και ουσιαστικά αναπτυξιακό λάθος του.
Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση έχει σταθεί στο ύψος των περιστάσεων σε ό,τι αφορά τη στήριξη των πυρόπληκτων περιοχών και των ίδιων των πυροπαθών;
Η ουσιαστική συζήτηση για τις πυρόπληκτες περιοχές έγινε στο Νομαρχιακό Συμβούλιο μετά από αίτημά μας. Εκεί διαπιστώθηκε ότι η αποζημίωση των πυροπλήκτων ήταν σαφέστατα ελλειμματική όσον αφορά τόσο στην απώλεια παραγωγής όσο και στην ανασυγκρότηση του κατεστραμμένου φυτικού και ζωικού κεφαλαίου, αλλά και την αποκατάσταση των υποδομών. Μολονότι δεν έγινε δεκτό το ψήφισμα που καταθέσαμε, εντούτοις το παραδέχτηκε ο νομάρχης ότι υπάρχει έλλειμμα και είπε μέσω της ΕΝΑΕ ότι έχει κάνει αίτημα στον υπουργό Γεωργίας για να υπάρξει αποζημίωση 100% στους πληγέντες. Αυτή είναι η διεκδικητικότητα του νομάρχη απέναντι στην Πολιτεία, μια επιστολή. Τhat's all και τίποτα άλλο. Έχει ανακοινωθεί ένα πρόγραμμα για τις πυρόπληκτες περιοχές ύψους 2,3 δισ. ευρώ. Στην πραγματικότητα, είναι έργα που θα γίνονταν έτσι κι αλλιώς και τώρα η Πολιτεία τα βαφτίζει έργα για την αποκατάσταση των πυροπλήκτων. Δυστυχώς, η παρουσία της Πολιτείας δίπλα στους πυροπλήκτους εξαντλήθηκε με τη διενέργεια των εκλογών. Εύχομαι και ελπίζω να κατανοήσει το λάθος της και σύντομα να προχωρήσει σε ουσιαστικές αποζημιώσεις, διότι πολλά χωριά και στον Ταΰγετο και στην Άνω Μεσσηνία έχουν υποστεί τέτοια ζημιά, που οδηγούνται ουσιαστικά σε εγκατάλειψη και οι πραγματικοί αγρότες θα γίνουν μετανάστες στην πατρίδα τους.
Ξεκινά σύντομα το νέο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. Οι Μεσσήνιοι δεν ξέρουν ποιος είναι ο σχεδιασμός, ποιοι οι στόχοι της Μεσσηνίας. Θα γίνει τίποτα στον τόπο μας πέρα από το φράγμα στο Φιλιατρινό; Ποια ευκαιρία δεν πρέπει να χάσει αυτή τη φορά η Μεσσηνία;
Το Δ' Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης ο κ. Δράκος το έχει τάξει σε όλο το νομό τρεις φορές. Όλα θα ενταχθούν στο Δ' ΚΠΣ. Εγώ σας λέω ότι το Δ' ΚΠΣ έχει για την οδοποιία 111 εκατ. ευρώ, από τα οποία τα 70 είναι μεταφερόμενες πιστώσεις για έργα που έχουν ξεκινήσει. Αντιλαμβάνεστε τι δυνατότητες υπάρχουν για την ένταξη νέων έργων. Αλλά και στα τομεακά προγράμματα του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ έχουν ταχθεί όλα αλλεπάλληλες φορές. Κατά συνέπεια, το τι θα ενταχθεί και τι δε θα ενταχθεί θα εξαρτηθεί από τις πιέσεις της τελευταίας στιγμής και την ωριμότητα των μελετών που θα υπάρχουν. Θέλει πάρα πολύ μεγάλη προσοχή διότι ούτε πολλά είναι τα χρήματα, ενώ ένα μεγάλο ποσό είναι δεσμευμένο για έργα που έχουν ήδη δρομολογηθεί. Από εκεί και πέρα, πάρα πολλοί θα μείνουν με τις υποσχέσεις.
Η Μεσσηνία τι συγκεκριμένα πρέπει να διεκδικήσει;
Εάν θεωρήσουμε δεδομένους τους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους, είναι ξεκάθαρο ότι η αναπτυξιακή προοπτική της Μεσσηνίας περνά μέσα από μία αναμόρφωση του εσωτερικού της οδικού δικτύου. Περνάει, δηλαδή, μέσα από το Καλαμάτα- Ριζόμυλος, το Ριζόμυλος - Κορώνη, το Ριζόμυλος - Πύλος-Μεθώνη, από το δρόμο προς τη Μάνη, από το δρόμο προς την Αρχαία Μεσσήνη, από το δρόμο Τουλούπα Χάνι-Χώρα, από το Χώρα- Κορυφάσιο, από ένα οδικό δίκτυο περιμετρικό, από ένα δίκτυο προσέγγισης της Μάνης και από ένα δίκτυο που θα ενώνει χιαστί τη Μεσσηνία. Ξέρετε ότι οι μελέτες για αυτά τα έργα είναι υπό ανάθεση ή έχουν ανατεθεί πριν από λίγο; Ξέρετε ότι το Ριζόμυλος- Κορώνη είναι η μόνη μελέτη που προχωρά από παλιά και δεν εί- ναι ολοκληρωμένη; Ξέρετε ότι το Καλαμάτα- Ριζόμυλος μελετάται με φετινή απόφαση και με δαπάνες του καπετάν Βασίλη Κωνσταντακόπουλου; Ξέρετε ότι το Ριζόμυλος-Πύλος τώρα ανατίθεται από το ΥΠΕΧΩΔΕ; Ξέρετε ότι το Φιλιατρά-Γαργαλιάνοι τώρα ανατέθηκε από την Περιφέρεια; Ξέρετε ότι ο δρόμος στη Μάνη τώρα ανατέθηκε από την Περιφέρεια; Ξέρετε ότι οι μελέτες για Αρχαία Μεσσήνη, για Τουλούπα Χάνι-Χώρα, για Κιτριές, μολονότι ανατέθηκαν χρόνια πριν, τώρα προχωράνε, μετά από πρόταση δική μας, που είπαμε να ληφθεί δάνειο; Αντιλαμβάνεστε ποια είναι η προετοιμασία της Νομαρχίας. Αλλά θα ήθελα να κατανοήσετε και ποια είναι η δική μας συμβολή, που φωνάζοντας δύο χρόνια, καταφέραμε, πρώτον, να τους δραστηριοποιήσουμε και, δεύτερον, να τους αναγκάσουμε ακόμη και να δανειστούν για να ετοιμάσουν τις μελέτες με σκοπό την ένταξη σε κάποιο κοινοτικό πλαίσιο. Εκτός από το οδικό δίκτυο, όμως, η Μεσσηνία θέλει και αεροδρόμιο, θέλει και σιδηρόδρομο, θέλει και ενασχόληση με την αγροτική παραγωγή και ανάδειξή της, θέλει και καθαρές ακτές και όλα όσα την κάνουν ελκυστική. Με όλα αυτά αντιλαμβάνεται κανείς την καθυστέρηση της Νομαρχίας από την παράταξη που είναι επί 14 χρόνια στη διοίκησή της.
Εφόσον η διοικητική μεταρρύθμιση αναβάλλεται επ' αόριστον, λογικά θα έχουμε και μια δεύτερη εκλογική κόντρα Μαλαπάνη-Δράκου;
Μην προεξοφλείτε τίποτα. Κατ' αρχήν, εγώ που είμαι μάλλον απαισιόδοξος για τη διοικητική μεταρρύθμιση, δε βλέπω ότι η κυβέρνηση μπορεί να υπαναχωρήσει τόσο ολοκληρωτικά. Είχε επενδύσει πάρα πολλές ελπίδες επάνω στη διοικητική μεταρρύθμιση και είχε αφήσει να διαφανεί ότι θα ήταν το έργο εκείνο που θα επιβεβαίωνε ότι είναι μεταρρυθμιστική κυβέρνηση. Αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχουν οικονομικές δυσκολίες, αλλά επιτρέψτε μου να σας πω ότι τα οικονομικά δε μεταβλήθηκαν τώρα και, προφανώς, πρόκειται για δικαιολογία. Απλώς, πολιτικά δεν της "βγαίνει" της κυβέρνησης η μεταρρύθμιση στους Δήμους, στις Νομαρχίες όμως εκτιμώ ότι κάτι θα γίνει. Δηλαδή, επειδή η κυβέρνηση θα θέλει να έχει και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο, θα καθυστερήσει τη διοικητική μεταρρύθμιση στους Δήμους, όπου συναντά ισχυρές αντιδράσεις, και θα προχωρήσει στη διοικητική μεταρρύθμιση στις Νομαρχίες, εισάγοντας μια imitation λύση περιφερειακής αυτοδιοίκησης, που βεβαίως θα έχει περιορισμένες αρμοδιότητες και θα προΐσταται της αυτοδιοίκησης του πρώτου βαθμού. Εάν δε ληφθεί, λοιπόν, μια οριστική απόφαση για το πώς θα προχωρήσει η διαδικασία, είναι πολύ δύσκολο να προβλέψει κανείς τα πρόσωπα τα οποία θα πρωταγωνιστήσουν στο πολιτικό σκηνικό, στον ένα βαθμό ή στον άλλο. Ας κρατήσουμε, λοιπόν, αναπάντητη αυτή την ερώτησή σας.
Αν, πάντως, μείνει η Νομαρχία ως αυτοδιοικητικός θεσμός ή μηχανισμός, η θέση του νομάρχη σάς ενδιαφέρει;
Αυτή τη στιγμή και με όλες αυτές τις αμφίβολες καταστάσεις που υπάρχουν, αυτό που με ενδιαφέρει είναι η σωστή προβολή και προώθηση των θέσεων της παράταξής μας και η καταγραφή των αδυναμιών της νομαρχιακής πλειοψηφίας, σε μια προσπάθεια να περιορίσουμε όσο μπορούμε το χρόνο υστέρησης της Νομαρχίας και της Μεσσηνίας στην αναπτυξιακή της προοπτική.
Πολλοί ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ θεωρούν ότι η κάθοδός σας στις βουλευτικές εκλογές θα βοηθούσε πολύ το κόμμα, πέρα από τη συγκομιδή ψήφων που θα είχατε ο ίδιος. Θα σας δούμε υποψήφιο βουλευτή;
Σαφώς όχι.
Συνεργασία στη Νομαρχία, ανεξαρτήτως του τι θα γίνει με τη διοικητική μεταρρύθμιση, μπορεί να υπάρξει μεταξύ των παρατάξεων που στηρίζουν το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ;
Νομίζω ότι είναι πάρα πολύ δύσκολο να απαντήσει κανείς. Είναι και γενικότερο πολιτικό θέμα αυτό. Προσωπικά, έχω συνεργαστεί και ως δήμαρχος με τις δυνάμεις του Συνασπισμού και δε νομίζω ότι ήταν άσχημα ή ότι ήταν αγεφύρωτες οι διαφωνίες. Πιστεύω ότι η διατήρηση του 42% δίνει ένα σημαντικό προβάδισμα στον υποψήφιο της παράταξης που υποστηρίζεται από τη Νέα Δημοκρατία, το οποίο όμως ακυρώνεται αυτομάτως ευθύς ως εξαγγελθεί συνεργασία που είπατε. Εξαρτάται, όμως, από πάρα πολλά πράγματα, και από τα πρόσωπα βεβαίως, και είναι πάρα μα πάρα πολύ νωρίς να συζητηθεί κάτι τέτοιο, αν και το έχω ζήσει και νομίζω ότι δε θα ήταν αδύνατο.
Θα επιδιώκατε, λοιπόν, μια τέτοια συνεργασία εφόσον ήσασταν υποψήφιος;
Δεν ξέρω αν θα την επιδίωκα, ξέρω όμως ότι δε θα δυσκόλευε τη διοίκηση της Νομαρχίας μια τέτοια συνεργασία. Ενδεχομένως να τη διευκόλυνε, θεαματικά μάλιστα.
Πρόσφατα στο Δημοτικό Συμβούλιο ο δήμαρχος Π. Νίκας είπε και για εσάς και γενικότερα για τη δημοτική παράταξη από την οποία προέρχεστε, ότι θεωρείτε πως είστε ιδιοκτήτες της πόλης. Αισθάνεστε ιδιοκτήτης της Καλαμάτας;
Είναι αλήθεια ότι το είπε και αυτό ο κ. Νίκας. Το να ακολουθεί ο κ. Νίκας μια πολιτική για να εμφανίσει τον εαυτό του σωτήρα, μηδενίζοντας το έργο των προκατόχων του και απαξιώνοντας την ιστορία του Δήμου και των δημοτικών επιχειρήσεων, ενδεχομένως να είναι καλό για τον ίδιο, αλλά είναι σίγουρα κακό για το Δήμο. Ιδιοκτήτης του Δήμου ούτε αισθάνθηκα ούτε υπήρξα ποτέ. Υπηρέτης των δημοτών υπήρξα, όπως υπηρέτης των δημοτών πρέπει να είναι κάθε σωστός, λογικός και σοβαρά σκεπτόμενος δήμαρχος. Οι πράξεις του δημάρχου και ιδιαίτερα η διάλυση της ΔΕΠΑΚ, που ουσιαστικά δεν την υπαγόρευσε καμία ανάγκη, γιατί ούτε οικονομίες κλίμακας εξασφαλίζει, στοχεύει απλά και μόνο στην εξάλειψη της ιστορίας του Δήμου, στη διαγραφή του έργου που έγινε από τη ΔΕΠΑΚ και στην αντικατάστασή του από το "λαϊκίστικο", κοινωνικό μοντέλο. Πέραν του γεγονότος ότι μπορούσαν να αναπτυχθούν αυτοτελώς ο πολιτιστικός και ο κοινωνικός τομέας, η συνένωσή τους απλά και μόνο καταγράφει την επιθυμία του δημάρχου για διαγραφή της ιστορίας του Δήμου και εδώ θα πρέπει να δει κανείς ποιος έχει ιδιοκτησιακές βλέψεις επάνω στο Δήμο. Δυστυχώς, ο κ. δήμαρχος επιδίδεται μετά μανίας στην κατασυκοφάντηση των προκατόχων του, αντί να επιδίδεται μετά μανίας στην παραγωγή έργου και στη χάραξη αναπτυξιακής στρατηγικής της πόλης. Εύχομαι να μην το πληρώσει η πόλη.
Και μια και φύγαμε από τα θέματα της Νομαρχίας, πώς κρίνετε το έργο του Μητροπολίτη Μεσσηνίας και την απόφασή του να παραχωρηθεί ναός στους καθολικούς για τα λατρευτικά τους καθήκοντα;
Δεν είμαι καλός γνώστης των εκκλησιαστικών θεμάτων, αλλά το θέμα της παραχώρησης λατρευτικού χώρου σε άλλο δόγμα δεν το κρίνω άσχημα. Μάλιστα, θα έλεγα ότι ακόμη καλύτερα θα ήταν να μπορούσε η Νομαρχία ή ο Δήμος να έδινε ένα οικόπεδο για να χτίσει την εκκλησία του οποιοδήποτε άλλο δόγμα ήθελε στην πόλη της Καλαμάτας. Από εκεί και πέρα, τη μέχρι σήμερα πορεία του Μητροπολίτη, που έχει δημιουργήσει σχόλια κ.λπ., δεν έχω τις γνώσεις για να την κρίνω. Ίσως είναι πολύ διαφορετική από του προκατόχου του, με την έννοια ότι συμμετέχει μέσα στη σύγχρονη κοινωνία, αλλά θρησκευτικά δεν μπορώ και δε θέλω να την κρίνω.
Αυτά τα δύο χρόνια παρουσίας σας στη Νομαρχία ποια απόφαση, αμέλεια ή λάθος χειρισμός της πλειοψηφίας σάς απογοήτευσε περισσότερο ή ακόμα ακόμα σας εκνεύρισε;
Με εκνευρίζει στη Νομαρχία ότι εξαγγέλλονται πράγματα χωρίς να στοχοθετείται χρονικά η υλοποίησή τους. Θυμάστε την εξαγγελία για το παρατηρητήριο τιμών για την καταπολέμηση της ακρίβειας; Ξέρετε αν έγινε τίποτα; Θυμάστε την εξαγγελία του πρωθυπουργού κ. Καραμανλή ότι θα γίνει εργαστήριο μέτρησης ποιότητας ελαιολάδου; Πότε θα γίνει; Έχουν περάσει τρία χρόνια από τότε. Θυμάστε εξαγγελίες για την εκτέλεση έργων από τον κόμβο του Ζαφείρη μέχρι το Πλάτσα-Μηλέα; Πότε θα γίνουν; Υπάρχει χρονικός ορίζοντας τέλους σε κάθε μία δράση; Αυτό το πράγμα το χύμα, με το οποίο πορεύεται η Νομαρχία και για το οποίο υπεύθυνος είναι ο κ. Δράκος, αφού αυτός είναι ο νομάρχης, είναι η βασική αιτία της υπανάπτυξης του νομού μας. Αυτό το να εξαγγέλλονται όλα χύμα, χωρίς συγκεκριμένο χρόνο υλοποίησης και στο πέρασμα του χρόνου να ξεχνιούνται, είναι ο λόγος για τον οποίο η Μεσσηνία έχει μείνει τόσο πίσω. Αυτή η απρογραμμάτιστη πορεία της Νομαρχίας χωρίς στόχους και όραμα, χωρίς χρονικό προγραμματισμό, αυτή η πρακτική, του εξαγγέλλουμε τα πάντα και πρακτικά ό,τι βγει, αυτή η τακτική, του εμείς τα είπαμε και για ό,τι δεν έγινε φταίνε οι άλλοι, είναι εκείνη που έχει κάνει το πισωγύρισμα στη Μεσσηνία τόσο δυνατό και έντονο.

Θα προσπαθήσω να παρουσιάσω με όσο πιο απλό τρόπο γίνεται πώς είναι δομημένο σήμερα το σύστημα της ελαιοπαραγωγής στο Νομό Μεσσηνίας, ποια τα δυνατά και ποια τα αδύνατα σημεία του, τι πρέπει να γίνει ώστε να εναρμονιστεί με τη φιλοσοφία της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (Κ.Α.Π.) και του Κανονισμού 1019 που διέπει την εμπορία του προϊόντος, αλλά και τι θα πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα στο μέλλον. Του Αντώνη Κορακάκη, Προέδρου Συνδέσμου Ελαιοτριβέων Μεσσηνίας
Ελαιοκαλλιέργεια
Θα ξεκινήσουμε με τον πρωτογενή τομέα, την ελαιοκαλλιέργεια. Οι καλλιεργούμενες ποικιλίες που συναντάμε στο νομό είναι η κορωνέικη, η μαυροελιά και η μαστοειδής. Τα στρέμματα που καλλιεργούνται είναι 817.537 και τα ελαιόδεντρα 15.477.000, εκ των οποίων παραγωγικά είναι τα 14.799.000. Η μέση ετήσια παραγωγή στο νομό είναι 50.000 τόνοι. Όμως, τα τελευταία τρία χρόνια παρατηρείται μια πτωτική τάση, που δικαιολογείται από τους παρακάτω παράγοντες: αποσύνδεση επιδότησης από την παραγωγή, κλιματολογικές συνθήκες, χαμηλή τιμή προϊόντος. Το παρήγορο είναι ότι στη Μεσσηνία υπάρχουν καλλιέργειες με ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Έχουμε 23 ομάδες ολοκληρωμένης διαχείρισης, με συνολική καλλιεργούμενη έκταση 91.509 στρέμματα και 1.372.000 ελαιόδενδρα. Παραγόμενο ελαιόλαδο με συνθήκες ολοκληρωμένης διαχείρισης: 5.000 τόνοι. Υπάρχει ακόμη η βιολογική γεωργία, όπου καλλιεργούνται 31.424 στρέμματα και παράγονται 950 τόνοι βιολογικό ελαιόλαδο. Υπάρχει και το Π.Ο.Π. Καλαμάτας, με όρια την πρώην επαρχία Καλαμάτας, όπου παράγονται περίπου 6.000 τόνοι ελαιόλαδο. Ποια είναι η σημασία της ελαιοκαλλιέργειας; Απασχολούνται 60.000 ελαιοπαραγωγοί, ενώ ο συνολικός πλούτος που εισρέει ετησίως για το νομό, 200.000.000 ευρώ, έχει λειτουργήσει θετικά ώστε να παραμείνουν χιλιάδες άνθρωποι στον τόπο τους, διατηρώντας έτσι τον κοινωνικό ιστό της Μεσσηνίας σε μια ικανοποιητική ισορροπία, αποτρέποντας φαινόμενα ερημοποίησης. Κύριο χαρακτηριστικό του παραγόμενου ελαιολάδου είναι η εξαιρετική ποιότητα. Το 98% της παραγωγής είναι εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Στο ότι έχουμε αυτή την ποιοτική υπεροχή συντελούν οι καλλιεργούμενες ποικιλίες, οι εδαφολογικές συνθήκες, ο τρόπος συλλογής και το μικροκλίμα της περιοχής. Μειονέκτημα σοβαρό, το αυξημένο κόστος καλλιέργειας λόγω του μικρού και κατακερματισμένου κλήρου. Εάν δεν καταφέρουμε να αναδείξουμε την ποιότητα και να εξασφαλίσουμε καλύτερη τιμή στο προϊόν, σε ένα ελεύθερο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, θα έχουμε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα στο μέλλον.
Ελαιοτριβείο
Τα ελαιοτριβεία σε αριθμό φθάνουν τα 250, με κύριο χαρακτηριστικό τις μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις και τους συ- νεταιρισμούς. Είναι μια παραδοσιακή δραστηριότητα με αξίες και ηθική και ταυτόχρονα τεράστια συνεισφορά στην ποιότητα του προϊόντος και την οικονομία του νομού. Τα περισσότερα ελαιοτριβεία είναι σε καλό δρόμο, καθώς έχουν εκσυγχρονισθεί, εκμεταλλευόμενα τους αναπτυξιακούς νόμους, όμως χρειάζεται να προσαρμοστούν άμεσα σε αυτά που επιτάσσει η φιλοσοφία της νέας Κ.Α.Π. Να δώσουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παραγωγή ασφαλούς προϊόντος, την πιστοποίηση των διαδικασιών κατά την παραμονή του ελαιοκάρπου στο ελαιοτριβείο, την έκθλιψη σε συνθήκες ορθής υγιεινής πρακτικής, την αποθήκευση του ελαιολάδου σε κατάλληλες δεξαμενές και τη σωστή διαχείριση των υπολειμμάτων ελαιουργίας.
Τυποποίηση
Περνώντας στην τυποποίηση, διαπιστώνουμε ότι λειτουργούν 82 μονάδες. Κύριο χαρακτηριστικό των περισσοτέρων ότι είναι μεικτού τύπου, δηλαδή ελαιοτριβείο και τυποποίηση, τυποποίηση και εμπορία χύμα προϊόντος. Υπάρχουν, όμως, αρκετές που είναι μόνο για τυποποίηση. Από πλευράς μεγέθους, με εξαίρεση ένα μονοψήφιο αριθμό, που έχουν ικανοποιητικό κύκλο εργασιών, οι υπόλοιπες είναι μικρές. Τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι: η αδυναμία συγκέντρωσης απαιτουμένης μάζας με σταθερή ποιότητα, η έλλειψη ρευστότητας, η τεράστια δυσκολία διείσδυσης στις μεγάλες αλυσίδες σουπερ μάρκετ, η έλλειψη εργαστηριακής υποστήριξης, οι ελλιπείς υποδομές σε κτίρια, μηχανήματα και αποθηκευτικούς χώρους. Όσο για τα πλεονεκτήματά τους: είναι ευέλικτες και μπορούν να "χτυπήσουν" κομμάτια της αγοράς που δεν καλύπτουν οι αλυσίδες κατανάλωσης, έχουν για πρώτη ύλη ένα ποιοτικά ανώτερο προϊόν και μπορούν να τυποποιήσουν ποιοτικές κατηγορίες, όπως βιολογικό ελαιόλαδο, ελαιόλαδο ολοκληρωμένης διαχείρισης και Π.Ο.Π. ελαιόλαδο.
Καθορισμός τιμής
Ένα κεφάλαιο που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι πώς καθορίζεται η τιμή και πώς διακινείται το προϊόν σήμερα. Η τιμή στα συμβατικά ελαιόλαδα διαμορφώνεται από την τιμή που προσφέρουν οι Ιταλοί εισαγωγείς στους εξαγωγείς χύμα ελαιολάδου του νομού. Έχει δε χρηματιστηριακή συμπεριφορά: αλλάζει συνεχώς ανάλογα με την προσφορά και τη ζήτηση, με κύριο όμως χαρακτηριστικό τα τελευταία 15 χρόνια ότι οι υψηλότερες τιμές προσφέρονται τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο. Αυτό έχει μια λογική εξήγηση, διότι αυτή την περίοδο είμαστε οι πρώτοι στη λεκάνη της Μεσογείου που παράγουμε φρέσκο ελαιόλαδο και το χρειάζονται οι Ιταλοί τυποποιητές για να αναβαθμίσουν ποιοτικά τα αποθέματα που διαθέτουν από την προηγούμενη περίοδο. Θα πρέπει, λοιπόν, να διαχειρισθούμε σωστά αυτή τη ζήτηση, να τροφοδοτούμε συνεχώς την αγορά, να μην κλείνουμε "πόρτες", διότι πέρυσι, με κάποιες υψηλές απαιτήσεις, οι Ιταλοί στράφηκαν στην αγορά της Τυνησίας, έκλεισαν την "πόρτα" στην ελληνική αγορά και μας έμειναν αδιάθετοι 50.000 τόνοι, με συνολική ζημία που ξεπερνά τα 35 εκατομμύρια ευρώ πανελλαδικά. Δυστυχώς, οι 82 μονάδες τυποποίησης δεν έχουν καταφέρει να προωθούν επώνυμα μεγάλο ποσοστό από το μεσσηνιακό παρθένο ελαιόλαδο. Τυποποιούν ένα μικρό ποσοστό του παραγόμενου προϊόντος και αναγκαστικά οι τιμές που προσφέρουν στον παραγωγό είναι ανάλογες με αυτές που προσφέρουν οι Ιταλοί τυποποιητές. Το παρήγορο είναι ότι στις περισσότερες μονάδες τυποποίησης υπάρχει σοβαρή υποδομή, υπάρχουν νέοι άνθρωποι με μεράκι και αγάπη γι' αυτό που κάνουν, όμως το μικρό μέγεθος δεν τους επιτρέπει συνεργασίες με τους κολοσσούς των αλυσίδων κατανάλωσης, με αποτέλεσμα να καλύπτουν μικρά κομμάτια της κατανάλωσης με ζήτηση για ιδιαιτέρα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Σχολιάζοντας τη σημερινή κατάσταση σε όλη την ελαιοπαραγωγή βλέπουμε ότι υπάρχει σοβαρή υποδομή και στην ελαιοκαλλιέργεια και στα ελαιοτριβεία και στην τυποποίηση, όμως υπάρχει τεράστιο πρόβλημα στην προβολή και προώθηση του προϊόντος σε ελληνικό και παγκόσμιο επίπεδο, με συνέπεια αυτό το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο που παράγουμε να μην προωθείται επώνυμα και τυποποιημένο, αλλά στη συντριπτική του πλειοψηφία ανώνυμο, χύμα και με υποτιμημένη τιμή. Το ερώτημα που ευλόγως τίθεται είναι: Μπορεί να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση; Και η απάντηση είναι: μπορεί, αλλά με προϋποθέσεις. Ποιες είναι, λοιπόν, αυτές οι προϋποθέσεις που θα δημιουργήσουν ένα καλύτερο μέλλον στο προϊόν; -Το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να δημιουργήσουμε ένα νόμιμο οικοδόμημα σε όλη την ελαιοπαραγωγή, βασισμένο στη φιλοσοφία της νέας Κ.Α.Π. και του κανονισμού εμπορίας 1019. -Προωθούμε την ταυτότητα του προϊόντος Π.Ο.Π. σε όλο το νομό, διότι αυτή τη στιγμή προϊόν με ταυτότητα έχει μόνο η πρώην επαρχία Καλαμάτας. -Κάνουμε έρευνα σε ελληνική και παγκόσμια αγορά και επιλέγουμε αγορές - στόχους για το επώνυμο τυποποιημένο προϊόν. Εδώ θέλω να επισημάνω ότι μας περισσεύουν κάθε χρόνο στη Μεσσηνία κατά μέσο όρο 30.000 τόνοι, τους οποίους θα πρέπει να διαθέσουμε. Εάν, λοιπόν, απευθυνθούμε στην ελληνική αγορά, με δεδομένο ότι ο κάθε Έλληνας καταναλώνει περίπου 20 κιλά ελαιόλαδο, πρέπει να πείσουμε 1.500.000 Έλληνες να προτιμήσουν το προϊόν μας. Εάν απευθυνθούμε στην αγορά της Γερμανίας, με δεδομένο ότι ο κάθε Γερμανός καταναλώνει 800 γραμμάρια ελαιόλαδο, θα πρέπει να πείσουμε να καταναλώσουν το προϊόν μας 37.500.000 Γερμανοί. Εάν απευθυνθούμε στην αγορά των ΗΠΑ, με δεδομένο ότι ο κάθε Αμερικανός καταναλώνει περίπου 1 κιλό ελαιόλαδο, θα πρέπει να πείσουμε 30.000.000 Αμερικανούς. Από τα παραπάνω, προκύπτει ότι υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον στην ελληνική αγορά, το οποίο οφείλουμε να αξιοποιήσουμε. -Ξεκινάμε διαφημιστική καμπάνια. Να μάθουμε τον Έλληνα καταναλωτή τι σημαίνει εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και ποια η διαφορά του από το παρθένο και το ελαιόλαδο. Σας πληροφορώ ότι μόλις το 13% των Ελλήνων καταναλωτών γνωρίζει αυτή τη διαφορά. Θα πρέπει, λοιπόν, να μάθει ο Έλληνας καταναλωτής ότι το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο είναι προϊόν ανωτέρας κατηγορίας, που παράγεται απευθείας από ελιές και μόνο με μηχανικές μεθόδους και ότι η Μεσσηνία παράγει κατά 98% αυτό το προϊόν. -Η μεγάλη μάχη θα πρέπει να δοθεί πρώτα στη Μεσσηνία, διότι έχουμε χάσει τη μάχη μέσα στον ίδιο το νομό. Η αντεπίθεση να αρχίσει από τη Μεσσηνία. Θα πρέπει οι 60.000 ελαιοπαραγωγοί να γίνουν πρεσβευτές του προϊόντος, να δώσουν τη μάχη σώμα με σώμα, να πείσουν τα εστιατόρια, τις ταβέρνες, γενικά τους χώρους μαζικής εστίασης, να χρησιμοποιούν και να προβάλλουν το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο, να πείσουν τους χιλιάδες επισκέπτες του νομού να αγοράζουν μεσσηνιακό παρθένο ελαιόλαδο. -Ισχυρά οικονομικά κίνητρα στην τυποποίηση του νομού και χαμηλά επιτόκια δανεισμού. Δημιουργούμε το δικό μας μύθο μελετώντας το μύθο της Τοσκάνης, καθώς έχουμε πολλά κοινά σημεία στην ελαιοκαλλιέργεια, στην ποιότητα, στην πολιτιστική κληρονομιά. Αυτοί κατάφεραν να πουλάνε 7 ευρώ στο ελαιοτριβείο, όταν στην Πούλια στη νότια Ιταλία, που έχουν αφήσει τα πράγματα στην τύχη τους, πουλάνε 2.50 ευρώ. -Προσπαθούμε να κερδίσουμε μερίδιο της αγοράς έναντι των σπορελαίων σε εθνικό επίπεδο, προσπαθώντας να πείσουμε τους Έλληνες να χρησιμοποιήσουν πάλι ελαιόλαδο, όπως τη δεκαετία του '70, όταν κατανάλωναν 80% ελαιόλαδο και 20% σπορέλαια. Σήμερα, δυστυχώς, έχουν γυρίσει την πλάτη στο ελαιόλαδο και καταναλώνουν μόλις 20% ελαιόλαδο και 80% σπορέλαιο. -Ζητάμε από την Πολιτεία να λειτουργήσει το εργαστήριο του ελαιολάδου στο νομό μας και επίσης να είναι αρωγός σε όλη την προσπάθεια προβολής και προώθησης του προϊόντος. Τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι για όλους εμάς τους Μεσσήνιους είναι θέμα τιμής και αξιοπρέπειας να αγωνιστούμε για να δώσουμε την οικονομική αξία που αρμόζει σε αυτό το εξαιρετικό προϊόν. Τώρα στα δύσκολα μας χρειάζεται το προϊόν, δεν πρέπει να λιποτακτήσουμε, πρέπει να συνεχίσουμε αυτή την παραδοσιακή δραστηριότητα, όπως την παραλάβαμε από τους προγενέστερους, εδώ και 5.000 χρόνια. Στο χέρι μας είναι να παλέψουμε, με εφόδια την αγάπη μας για το προϊόν, την τεράστια εμπειρία μας, την επιστημονική γνώση. Εάν τα καταφέρουμε, θα έχουμε προσφέρει ένα τεράστιο έργο στην κοινωνική συνοχή και στην οικονομία του Νομού Μεσσηνίας.

Ως γνωστόν, η κρίση του ελαιολάδου δεν έχει άμεση σχέση με τη γενικότερη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση, η οποία φαίνεται να χαρακτηρίζεται ως "διόρθωση" σε έντονο βαθμό, επηρεάζοντας την ψυχολογία του καταναλωτή αρνητικά και επιδεινώνοντας έτσι το κλίμα ακόμα περισσότερο. Του Βασίλη Κοζομπόλη, προέδρου ΕΑΣ Μεσσηνίας
Η κρίση του ελαιολάδου άρχισε πριν ενάμιση χρόνο περίπου. Είναι διεθνής, εισαγομένη και, κυρίως, καθοδηγείται από τη μεγάλη δύναμη της αγοράς, που είναι η Ισπανία. Όσο για την τιμή, τελευταία πλησιάζει επικίνδυνα το κόστος παραγωγής στην Ελλάδα, ενώ βλέπουμε μια επιθετική πολιτική της Ισπανίας σε όλα τα επίπεδα.
Παραγωγή
Στο στάδιο της παραγωγής καταγράφεται μια συνεχής αύξηση τα τελευταία χρόνια, από 700.000 τόνους σε 1.300.000 ετησίως. Δυστυχώς για εμάς, το κόστος καλλιέργειας στην Ισπανία είναι πολύ κάτω σε σχέση με την Ελλάδα. Δηλαδή, ο παραγωγός στην Ισπανία κερδίζει πολύ περισσότερο από τον Έλληνα παραγωγό και με σαφώς υποδεέστερη ποιότητα από τη δική μας. Αυτό οφείλεται, κυρίως, στο πολύ μεγάλο κλήρο έναντι του πολύ μι- κρού στην Ελλάδα, αλλά και στη μηχανική καλλιέργεια των αχανών εκτάσεων, ενώ γίνεται πολύ μεγάλη προσπάθεια για τη βελτίωση της κακής έως μέτριας ποιότητας που είχαν.
Παρέμβαση στην εμπορία
Η επεκτατική εθνική πολιτική των Ισπανών με τις αθρόες εξαγορές ιταλικών brands, που φθάνουν το 50% της παγκόσμιας αγοράς στο τυποποιημένο ελαιόλαδο, "έβαλε χέρι" στη διεθνή αγορά, με κατοχυρωμένη ταυτόχρονα τη δική τους ποιότητα και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ισπανικού ελαιόλαδου. Δυστυχώς, οι Ισπανοί έχουν βλέψεις και στην Ελλάδα για την εξαγορά της μεγάλης εταιρίας "ΕΛΑΪΣ", η οποία κατέχει το 35% στο ελληνικό ράφι. Αυτό πρέπει πάση θυσία να αποφευχθεί, ενώ έχουμε ζητήσει την παρέμβαση, επιτέλους, του κράτους για μια ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ στο ελαιόλαδο.
Πρωτοβουλίες για αύξηση της αυτοκατανάλωσης
Δυστυχώς, τόσα χρόνια είχαμε επαναπαυθεί λόγω της ζήτησης του προϊόντος μας από τους Ιταλούς, οι οποίοι αναγνώριζαν την ποιοτική του διαφορά έναντι των άλλων. Χωρίς να δώσουμε τη δέουσα σημασία στην εγχώρια αγορά, γυρίσαμε την πλάτη στον Έλληνα καταναλωτή, στρέφοντας την ελληνική διατροφή στα σπορέλαια. Έτσι απαξιώσαμε μόνοι μας ένα αγαθό υψηλής διατροφικής αξίας, τη στιγμή που σε παγκόσμιο επίπεδο η αναγνώρισή του κάθε χρόνο αυξάνει με την αύξηση της κατανάλωσης. Αυτή η αύξηση της παγκόσμιας κατανάλωσης που υπερέχει της αύξησης της παγκόσμιας παραγωγής, κατά 100.000 τόνους το χρόνο, είναι πολύ ενθαρρυντικό στοιχείο, που μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε για το μέλλον. Στην Ελλάδα μάς περισσεύουν για χύμα εξαγωγή περίπου 80 έως 100 χιλ. τόνοι το χρόνο. Εάν, λοιπόν, λάβουμε υπ' όψιν μας ως κράτος ότι από τη Λάρισα και πάνω το ελαιόλαδο είναι προϊόν πολυτελείας στη διατροφή των Ελλήνων και ελάχιστη η κατανάλωσή του, τότε μπορεί να είναι ο εθνικός μας στόχος. Να μάθουμε, δηλαδή, τους Έλληνες να τρώνε λάδι ελληνικό. Η συμβολή του κράτους στην αύξηση της αυτοκατανάλωσης είναι κομβική για την ενημέρωση των καταναλωτών και την προβολή του προϊόντος, κυρίως στους νέους και τα σημεία μαζικής εστίασης. Αυτή η εθνική προσπάθεια, όμως, για να φθάσει στη βάση του καταναλωτή πρέπει να είναι κοινή και να συμμετέχουν οι Νομαρχίες, οι Δήμοι, τα Επιμελητήρια, οι Συνεταιρισμοί, όλοι μας... Τέλος, το ίδιο το κράτος θα μπορούσε να είναι ο μεγαλύτερος πελάτης για τους Έλληνες παραγωγούς και των Συνεταιρισμών τους, θέτοντας τις κατάλληλες προδιαγραφές για το ελαιόλαδο που προμηθεύονται κάθε χρόνο τα Ιδρύματα, τα Νοσοκομεία, ο Στρατός κ.λπ.
Συνεργασία με τους Ιταλούς
Τελευταία έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια συνεννόησης της ΠΑΣΕΓΕΣ και της αντίστοιχης οργάνωσης της Ιταλίας (Ρώμη) μαζί με την Ελληνική Πρεσβεία, για κοινή μελέτη και κατάθεση φακέλου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο την αναγνώριση μιας ποιοτικής κατάταξης του λαδιού που παράγεται μόνον στην Ελλάδα και την Ιταλία, με μέγιστη οξύτητα 0,3%. Η κατηγορία αυτή θα είναι πάνω από το EXTRA VIRGIN, με πιθανή ονομασία "EXTRISIMO". Η δε συμμαχία με τους Ιταλούς θα πρέπει να αντιμετωπίσει την πολιτική της Ισπανίας, η οποία προσπαθεί να λανσάρει στη διεθνή αγορά ένα λάδι ουδέτερο, μέτριας οργανοληπτικής αξίας, με ελάχιστη οξύτητα 0,8% και χαμηλή τιμή.

PETER TOPPING*
Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Μετάφραση Άντας Αποστολάκη 

Το έγγραφο που δημοσιεύω πιο κάτω απεικονίζει την αγροτική και εμπορική πολιτική των Βενετών στις ελληνικές αποικίες τους. Στο διάστημα των έξι αιώνων (1204-1797 μ.Χ.) κυριαρχίας τους σε διάφορα ελληνικά εδάφη, έδωσαν ιδιαίτερη προσοχή στην καλλιέργεια της ελιάς (όπως έκαναν και στην καλλιέργεια των αμπελιών). Το λάδι, που παρήγαγαν οι Έλληνες υποτελείς τους, ήταν ένα σημαντικό στοιχείο του εμπορίου και της βιομηχανίας τους ως και της διατροφής του μητροπολιτικού πληθυσμού1. Η κατάσταση ολόκληρου του Μορέως (κυρίως το 1685-1688) επανάφερε τους Βενετούς στη Μεσσηνία. Ενωρίτερα, δέσποζαν για τρεις αιώνες (1206-1500 μ.Χ.) στο νότιο άκρο αυτής της εύφορης επαρχίας, στην Κορώνη και τη Μεθώνη. Η ελιά ήταν εκλεκτό προϊόν των παραλιακών πεδιάδων και της ενδοχώρας, που βρισκόταν υπό τον έλεγχό τους από τα στρατηγικά αυτά φρούρια. Όπως μαθαίνουμε από το έγγραφό μας, οι Βενετοί προέβαιναν σε συστηματική επαναφύτευση της ελιάς στην περιοχή (territorio) της Κορώνης το 1690. Προς το τέλος της τριαντάχρονης κυριαρχίας τους στον Μορέα, το 1712, οι επαρχιακοί και περιφερειακοί διοικητές ή κυβερνήτες (proveditori) έκαμαν υπολογισμούς της μέσης ετήσιας παραγωγής ελαιόλαδου, έπειτα από οδηγίες των κεντρικών Αρχών. Οι αναφορές φυλάσσονται στη συλλογή Proveditori Sopra Olii στο Archivo di Stato της Βενετίας. Εκτός από την έκδοση ολόκληρου του κειμένου της αναφοράς του Zaccaria Bembo, του τοπικού προβλεπτή της Κορώνης, θα παραπέμψω και στην αναφορά του προβλεπτή της επαρχίας της Λακωνίας2. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς ο Bembo έφτασε στα 7.000 βαρέλια, ως η ποσότητα της κατά μέσον όρον παραγωγής, δεδομένου ότι δεν δίνει τους αριθμούς της πραγματικής παραγωγής για το 1711- 1712 ή ακόμα και την παραγωγή προηγούμενων εποχών που παρουσίασαν αύξηση. Όπως φαίνεται, περίμενε μια μεγαλύτερη παραγωγή, από 7.000 βαρέλια, για το 1712-1713 με βάση την "passata esperienza". Προσθέτοντας αυτή τη μεγαλύτερη αναμενόμενη ποσότητα, στη γνωστή ποσότητα για το 1711-1712 και διαιρώντας την με 2, θα βρήκε το ποσόν των 7.000 βαρελιών. Επρόκειτο για την μέθοδο υπολογισμού που χρησιμοποιούνταν από τον Vicenzo Palta, προβλεπτή της επαρχίας της Λακωνίας, στην αναφορά του, με ημερομηνία 1η Αυγούστου 1712. Ο Palta, έγραφε από τον Μυστρά, την πρωτεύουσα της Λακωνίας και έδινε τις ποσότητες για τις περιφέρειες της Μονεμβασίας, Μυστρά και Βορδώνιας. Έτσι, για τον Μυστρά, ανάφερε τις παρακάτω ποσότητες: 300 βαρέλια παρήχθησαν στο 1711-1712, 5.800 υπολογίσθηκαν για το 1712-1713 και 3.050 σαν μέσος όρος. Έκτος από αριθμούς της παραγωγής μαθαίνουμε και πολλά άλλα από την αναφορά του Bembo. Μας υπενθυμίζει την μονοπωλιακή πολιτική της Δημοκρατίας: 5.000 από τα 7.000 βαρέλια προορίζονταν για την Μητρόπολη (Οι χρήσεις του λαδιού ήταν πολλές: για επανεξαγωγή, στην βιομηχανία μαλλιού και σαπουνιού και ως τροφή). Μόνο 600 βαρέλια λιγότερο από το 1/10 της εσοδείας, καταναλώθηκαν από τους Μεσσήνιους αγρότες-το μόνο "άρτυμα" που είχαν οι πτωχοί για να νοστιμεύουν το ψωμί τους, όπως παρατηρεί o Bembo. O προβλεπτής δείχνει οικειότητα με τον κύκλο της καλλιέργειας και της συγκομιδής της ελιάς και με τους παρεπόμενους κινδύνους της. Ήξερε κάτι από την ιστορία των βενετικών προσπαθειών να επαναφέρουν και να επεκτείνουν την καλλιέργεια της ελιάς μετά τις αναστατώσεις των χρόνων της κατακτήσεως. Οι ζημιές στα δέντρα, που ήταν επακόλουθο μιας σειράς από αλλεπάλληλους σκληρούς παγετούς στην Μεσσηνία το 1693-1697, ήσαν ακόμη αισθητές, σχεδόν δυο δεκαετηρίδες αργότερα. Ήταν βεβαίως, ενήμερος για το γνωστό φαινόμενο της ετήσιας εναλλαγής στην καρποφορία της ελιάς. Πόσο βίαιη θα μπορούσε να είναι αυτή η εναλλαγή, υποδηλώνεται από τους αριθμούς που δίνονται από τον Palta για την περιφέρεια του Μυστρά για το 1711-1712 και 1712- 1713. Βλέπουμε ακόμη στην αναφορά του Βembo πόσο σπουδαίο ήταν το σκάφος marciliana για το βενετικό εμπόριο στην Αδριατική, στο Ιόνιο και το Αιγαίο πέλαγος. Αυτό το μικρό σκάφος, με το ελαφρύ εκτόπισμα, ήταν ειδικά προετοιμασμένο στο να μεταφέρει ελαιόλαδο. Ονόματα όπως Cotoni3, Foresti και Giatro, δείχνουν ότι Έλληνες έμποροι συμμετείχαν στην μεταφορά του ελαιόλαδου ανάμεσα στη Μεσσηνία και τη Βενετία. Στην περίπτωση των Ελλήνων εμπόρων που κατονομάζονται, αυτοί έπρεπε να πηγαίνουν στα λιμάνια της Μεθώνης και του Ναβαρίνου (της σύγχρονης πόλης της Πύλου) για να συμπληρώνουν τα φορτία τους με λάδι από την περιφέρεια της Αρκαδίας, δηλαδή την περιοχή γύρω από την Μεσσηνιακή Κυπαρισσία. Ο Bembo σημειώνει, ακόμη, την σταθερή αύξηση στη τιμή του λαδιού ανάμεσα στον Οκτώβριο του 1711 και Ιούνιο του 1712, σε μία τιμή που κυμαίνεται στο διάστημα της εποχής της παραγωγής περίπου από την αρχή της και πέρα από το τέλος της. Ορισμένα αλλά σημεία στην αναφορά του Βembo χρειάζονται σχόλια. Οι ελαιώνες σε δημόσιες εκτάσεις προέρχονται από τουρκικές ιδιοκτησίες που είχαν περιέλθει στους Βενετούς κατακτητές και ενοικιάζονται σε καλλιεργητές. Τα 400 βαρέλια λαδιού, που έφθασαν "di qualche distaza", προφανώς προέρχονταν έξω από την περιφέρεια της Κορώνης. Με τον ίδιο τρόπο, ποσότητα λαδιού έφθασε στην Κορώνη από την Μάνη και από άλλα μέρη, από αγορά των πλουσίων κατοίκων της πόλεως. Επειδή η Κορώνη ήταν ένα λιμάνι εξαγωγής λαδιού, ήταν αναγκασμένη να δέχεται ποσότητες που παράγονταν έξω από τα όρια της δικής της περιφέρειας. Η ποσότητα των 1.000 βαρελιών, που συμπέρανα από την τελευταία παράγραφο στο folio 1 verso, θα προοριζόταν για τις ανάγκες των Βενετών επισήμων, των στρατευμάτων και των εμπόρων στα διάφορα μέρη στη Μεσσηνία, έξω από την Κορώνη και ειδικά την Τριπολιτσά, το Άργος και τη Ρομανία. Στην τελευταία περιφέρεια βρισκόταν η Napoli di Romania (δηλ. το Ναύπλιο), η πρωτεύουσα ολόκληρου του "βασιλείου" (Regno) του Μορέως. Ο κοσμοπολίτικος πληθυσμός του - Βενετοί, Ιταλοί, Έλληνες, Εβραίοι και άλλοι-δημιουργούσε μια ζήτηση για ελαιόλαδο που εν μέρει ικανοποιούνταν από την σχετικά άφθονη παραγωγή της Μεσσηνίας. Σημείωση για τα μέτρα. Botte ("Baut") σήμαινε ένα μεγάλο βαρέλι για υγρά ή την χωρητικότητά του. Ήταν ανάλογο με το tun, το μεγάλο δοχείο για το κρασί. Σε όρους βάρους ελαιόλαδου, ο Ciriacono θεωρεί το botte ότι ισούται με 2 miara (πληθ.) ελαιόλαδο. Κάθε miaro (εν.) ζυγίζει 1.000 libbre grosse (1 libra grossa = KG. 0.477). Δίνει την χωρητικότητα μιας barile σε 64.38 λίτρες. 1. Βλπ. Salvatore Ciriacono, Olio ed ebrei nella republica veneta del settecento (Deput. di storia patria per le Venezie, Misc. de studi e memorie, XVI, Venezia, 1975). Ο συγγραφέας, ανάμεσα στα άλλα, τονίζει την σημασία του ελαιόλαδου στην οικονομία και στα δημόσια έσοδα της Βενετίας, από τον δέκατο τρίτο αιώνα ως την πτώση της Δημοκρατίας. 2. Και οι δύο αναφορές βρίσκονται στα αρχεία στην busta 72 των Proveditori Sopra Olii. Οι Βενετοί διαίρεσαν ή "χώρισαν" την Πελοπόννησο σε τέσσερις επαρχίες, της Λακωνίας νοτιοανατολικά, της Μεσσηνίας νοτιοδυτικά, της Ρομανίας βορειοανατολικά και της Αχαΐας βορειοδυτικά. Στις επαρχίες υπήρχαν 24 περιοχές (territory). 3. Πρβλ. Cirriacono, Olio ed ebrei, p. 21.

Ο Zaccaria Bembo προβλεπτής της περιφέρειας της Κορώνης υπολογίζει την παραγωγή του ελαιολάδου για τον χειμώνα 1712-1713 με βάση τη γνωστή παραγωγή του 1711-1712. Κάνει διάκριση ανάμεσα στις ποσότητες που καταναλώθηκαν τοπικά και εκείνες που εξήχθησαν από την ξηρά και τη θάλασσα, ανάμεσα στις ποσότητες που εξήχθησαν από την ξηρά και τη θάλασσα και τι απομένει για να εξαχθεί.
Ηπεριφέρεια αυτή είναι γεμάτη από ελαιόδεντρα και στις δημόσιες εκτάσεις και στις πατρογονικές των ιθαγενών Ελλήνων. Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι η παραγωγή λαδιού θα είναι άφθονη. Ωστόσο, η ελιά υπόκειται σε μεγάλους κινδύνους. Χάνεται εύκολα και δύσκολα μαζεύεται. Έ- τσι, η μέση ετήσια παραγωγή, εδώ, ανέρχεται σε 7.000 βαρέλια. Τούτο δεν πρέπει να θεωρηθεί ως αλάθητος υπολογισμός, βασισμένος, όπως είναι στην αβεβαιότητα στην οποία συμπεριλαμβάνεται η άθλια τύχη της εντελώς άγονης φύτευσης του 1693 και των τεσσάρων χρόνων που ακολούθησαν. Τα ελαιόδεντρα ανθίζουν σε εποχή υγρασίας που υπόκειται σε συχνές βροχές και καταιγίδες, που τελειώνουν με μικρά διαστήματα άσχημου ζεστού καιρού το καλοκαίρι. Με τέτοιες βίαιες εναλλαγές μπορούν να χάσουν τα άνθη τους. Μετά, όλος ο καρπός που έχει απομείνει από τέτοιους κινδύνους, μπορεί ακόμη να χαθεί, επειδή πρέπει να μαζευτεί μέσα στο ψύχος του χειμώνα: ο ξηρός καρπός πρέπει να αντέξει τους θυελλώδεις ανέμους και στις χιονοθύελλες όπως και στις καταρρακτώδεις βροχές που τον διαβρέχουν. Θεού θέλοντος, μπορεί κανείς να βασιστεί στην πιο πάνω ποσότητα των 7.000 βαρελιών. Από την ποσότητα αυτή, 600 περίπου βαρέλια καταναλώνονται από ντόπιους κατοίκους στις πόλεις και στα χωριά. Δεν πρόκειται για μεγάλη ποσότητα, δεδομένου ότι οι φτωχοί δεν έχουν άλλο άρτυμα για το ψωμί τους, εκτός από το ελαιόλαδο. Έχουν το πλεονέκτημα να μαζεύουν τις ελιές και δεν πληρώνουν άλλο φόρο εκτός από την δέκατη. Άλλα 400 βαρέλια περίπου τα φέρνουν εδώ άλλοι χωρικοί από κάποια απόσταση: αυτό βγαίνει από τις ελιές που παραμένουν στο έδαφος και τους επιτρέπουν να τις παίρνουν στα σπίτια τους. Με μια μεγάλη ποσότητα (1.000 βαρέλια περίπου) εφοδιάζονται διάφορα μέρη αυτής της επαρχίας, από την ξηρά, και ιδιαίτερα οι περιφέρειες της Τριπολιτσάς, Άργους και Ναυπλίου ως και διάφορα πλοία που σταματούν, εδώ, για τις ανάγκες τους. Αν αφαιρέσουμε τις παραπάνω ποσότητες συμπεραίνουμε με βεβαιότητα ότι 5.000 βαρέλια μπορούν να αποθηκευτούν για εξαγωγή στην Μητρόπολη. Αν, παρ' όλα αυτά, σε ένα περασμένο χρόνο, όπως το 1711, εξήχθηκε μία μεγαλύτερη ποσότητα, δεν θα πρέπει να στηριχθούμε σε αυτή, επειδή σε συνεχόμενες χρονιές η παραγωγή ήταν μικρότερη και περισσότερη την επόμενη χρονιά. Γιατί τέτοια είναι η φύση αυτών των φυτών, στο ότι δεν παράγουν όλα πάντοτε καρπό αλλά ένα μέρος - σε μεγαλύτερο αριθμό - τον ένα χρόνο και σε μικρότερο αριθμό τον άλλο. Έτσι, κατά μέσον όρο οι παραπάνω ποσότητες έχουν καλώς. Επίσης με δεδομένη την ελευθερία που έχουν μερικοί εύποροι, να αγοράζουν λάδι και να το φέρνουν από την Μάνη και άλλα μέρη, δεν μπορούμε να υπολογίσουμε όλη την παραγωγή με ακρίβεια. Οι τιμές είναι οι παρακάτω: Οκτώβριος - Νοέμβριος 1711, 4 ½ ρεάλια το βαρέλι, Δεκέμβριος 1711 - Ιανουάριος 1712, 5 ρεάλια, Φεβρουάριος - Μάρτιος, 2 τσεκίνια, Απρίλιος - Μάιος 6 ρεάλια και στον μήνα που τρέχει 6 ½ ρεάλια. Δυο σκάφη marciliane ανεχώρησαν από την Κορώνη με φορτίο λαδιού για την Μητρόπολη. Το ένα είναι το Μadona di Lorreto και Sant' Antonio που ανήκει στον Giacomo Adorno, στον οποίο ο Bernando Locattelo φόρτωσε 68 botte, 1.200 βαρέλια και ο πλοιοκτήτης και οι ναύτες 80 βαρέλια. Το άλλο, το Sant' Issepo και Cinque Santi, που ανήκει στον Vicenzo Crivellaro, φόρτωσε για λογαριασμό διαφόρων εμπόρων, 70 botte, 1191 βαρέλια, εκτός από 6 botte για τον πλοιοκτήτη και άλλους arnasi που ανέρχονται σε 165 βαρέλια. Βρίσκονται ακόμη εδώ δυο άλλα σκάφη marciliane, το ένα προερχόμενο από την Μάνη με φορτίο από βελανίδια, για να παραλάβει μια ποσότητα λαδιού και να κατευθυνθεί για την Μητρόπολη, ενώ το άλλο ετοιμάζεται για να παραλάβει ένα πλήρες φορτίο (λαδιού). Το πρώτο από τη Μάνη, είναι ιδιοκτησία του Mattio Zennaro, του δεύτερου ο πλοιοκτήτης ονομάζεται Issepo Constantini. Αναμένονται τρία σκάφη marcilane, το ένα για τους αδελφούς Cottoni, το δεύτερο για τον Zuanne Foresti και τον τρίτο για τον Giorgio Giattro από την Καλαμάτα. Αυτά δεν θα μπορέσουν να παραλάβουν ποτέ ένα πλήρες φορτίο από την Κορώνη, έστω κι αν υπάρχει εδώ λάδι από τις περιφέρειες της Μάνης και της Καλαμάτας. Πρέπει να κατευθυνθούν στα λιμάνια της Μεθώνης και του Ναβαρίνου για ένα πλήρες φορτίο, στα οποία μεταφέρεται το λάδι της Αρκαδίας. Γιατί στην Κορώνη, μετά τα φορτία των σκαφών marciliane του Zennaro και του Costantini, μόνο 2.000 βαρέλια απομένουν για εξαγωγή στην Μητρόπολη. Και όπως ελέχθη ενωρίτερα στην αναφορά αυτή, η ποσότητα θα υπερβεί κατά πολύ το maximum των 5.000 βαρελιών εν όψει του γεγονότος ότι με την αυξημένη τιμή των 6 ? ρεαλιών ο καθένας συγκεντρώνει και πωλεί λάδι στα σκάφη που προορίζονται για την Μητρόπολη. Η μόνη επιβάρυνση στο λάδι, πριν από την φόρτωση, είναι τα κόμιστρα από τις αποθήκες στις botte και στην ακτή και ο εξαγωγικός δασμός 4% στην τρέχουσα τιμή.
Zaccaria Bembo προβλεπτής *Από τα "Μεσσηνιακά Γράμματα" Τόμος Γ' 1981, Έκδοση της Λαϊκής Βιβλιοθήκης Καλαμάτας

ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΚΑΡΠΑΛΕΖΟΥ
Επιμένει παραδοσιακά… Του Σταύρου Μαρτίνου
Πρώτα πρώτα σε κερδίζει ο τόπος. Παρκάρεις το αυτοκίνητο στην όμορφη μικρή πλατεία της Μάλτας με την πετρόχτιστη εκκλησία της Υπαπαντής στη μέση και έχεις θέα από κάτω το Σταυροπήγιο. Μετά έρχεται η σειρά της όσφρησης και της ακοής. Μπαίνοντας στο δρομάκι προς το παραδοσιακό ελαιουργείο, η μυρωδιά του ζωντανού χυμού της ελιάς και η βουή του ελαιοτριβείου σε τραβούν να πλησιάσεις. Φτάνεις στην είσοδο. Κοντά στην πόρτα δύο παλιά λιθάρια και δίπλα τους πάνινα σακιά γεμάτα μανιάτικο ελαιόκαρπο. Από πάνω, η ξύλινη ζωγραφισμένη πινακίδα "Παραδοσιακό Ελαιουργείο Γεώργιος Σ. Σκαρπαλέζος". Εάν περάσεις την πόρτα αυτή, μετά δε θα θέλεις να φύγεις με τίποτα. Είναι πιθανότατα το πιο παλιό και πιο παραδοσιακό ελαιοτριβείο της Μεσσηνίας. Εκεί βγαίνει τόσο αγνό λάδι, όσο αυτό που θα βγάζαμε αν παίρναμε μερικές ελιές στη χούφτα και τις τρίβαμε στο λεμονοστύφτη. Αυτό, όμως, έχει και το τίμημά του, δεν αφήνει περιθώρια κέρδους στον ιδιοκτήτη Γιώργο Σκαρπαλέζο. Αν δεν υπήρχε δίπλα από το ελαιουργείο η τυποποιητική μονάδα του ιδίου, που είναι κερδοφόρα, τότε το ελαιοτριβείο ίσα που θα κάλυπτε τα λειτουργικά του έξοδα και μοιραία θα σταματούσε η λειτουργία του.
Γιατί, όμως, ο Γιώργος Σκαρπαλέζος επιμένει παραδοσιακά; Γιατί είναι πιο δημιουργικό και επειδή το λάδι για εκείνον είναι φιλοσοφία και όχι επιχείρηση. Ο ίδιος ανέλαβε το ελαιοτριβείο το 1968, το θυμάται όμως από τις αρχές του '60, όταν "τα λιθάρια γύριζαν ακόμα με το άλογο και τα πιεστήρια με τα χέρια. Μετά ήρθε και στη Μάνη ο ηλεκτρισμός και σιγά σιγά μπήκαν μηχανήματα, που λειτουργούσαν με το ρεύμα". Η ιστορία του ελαιοτριβείου ξεκινά πριν από 150- 200 χρόνια, "έχουμε πληροφορίες ότι λειτουργούσε την εποχή της Τουρκοκρατίας, πέντε γενιές πριν από εμάς". Σε μια γωνία του ελαιοτριβείου έχει και φωτογραφίες των προγόνων του, που μόχθησαν εκεί μέσα. Σήμερα, το ελαιοτριβείο διαθέτει ηλεκτρική πρέσα, ενώ η άλεση του ελαιοκάρπου γίνεται με λιθάρια. Σε αυτή τη μονάδα μπορεί να δει κανείς ζωντανά κάθε στάδιο της επεξεργασίας του καρπού, δε γίνεται η διαδικασία μέσα στα ντεκάτερ των σύγχρονων ελαιοτριβείων. Γι' αυτό και το ελαιοτριβείο του Γιώργου Σκαρπαλέζου έχει πάντα επισκέπτες, από μαθητές σχολείων, ακόμη και από την Αθήνα, μέχρι και επίσημους επισκέπτες της Νομαρχίας, των Δήμων, του Επιμελητηρίου κ.λπ.
Ποια είναι, όμως, η διαφορά του συγκεκριμένου ελαιουργείου από τα σύγχρονα; Ο ιδιοκτήτης του επισημαίνει: "Εδώ βγαίνει η καλύτερη ποιότητα γιατί δεν υπάρχουν τριβές, η θερμοκρασία δεν είναι μεγάλη και έτσι δεν καταστρέφονται τα ωφέλιμα του λαδιού, που είναι οι βιταμίνες Ε και όλα τα άλλα ιχνοστοιχεία". Είναι τόσο κορυφαίας ποιότητας το λάδι του ελαιουργείου Σκαρπαλέζου, που οι Ελβετοί το πωλούν ως φάρμακο: "Στην Ελβετία έχουμε κάνει μια μεγάλη επιτυχία. Μια φαρμακοβιομηχανία μάς ζήτησε μια μικρή ποσότητα για να κάνει χημική ανάλυση σε βάθος. Αφού είδαν ότι όλα τα ωφέλιμα του λαδιού ήταν αναλλοίωτα σε μεγάλο βαθμό, αποφάσισαν να κυκλοφορήσουν το δικό μας λάδι σε αμπούλες στα φαρμακεία. Κυκλοφορεί πειραματικά εδώ και δύο χρόνια. Δεν ξέρουμε ακόμη αν θα συνεχιστεί, ωστόσο είναι σημαντικό αυτό για τις ιδιότητες του ελαιολάδου και τη φήμη του". Είπαμε, πάντως, ότι το ελαιουργείο δεν έχει κέρδη. Είναι χαρακτηριστικό ότι το συγκεκριμένο επεξεργάζεται 500 κιλά ελιές την ώρα, ενώ ένα μικρό φυγοκεντρικό 3.000 κιλά την ώρα. Η διαφορά είναι τεράστια και ο Γιώργος Σκαρπαλέζος σχολιάζει: "Εδώ, από την επεξεργασία με τους εργάτες που έχουμε, ίσα που καλύπτουμε τα έξοδα, δεν έχουμε βέβαια ζημιά αλλά δεν έχουμε και κέρδος. Κερδίζουμε από την πώληση του προϊόντος, τυποποιούμε το λάδι και το στέλνουμε στην Ευρώπη, κυρίως στην Ελβετία και τη Γερμανία, αλλά και στην ελληνική αγορά. Εάν δεν ήταν να εμπορευόμαστε το λάδι, δε θα συνέφερε να το έχουμε το ελαιουργείο, είναι αντιπαραγωγικό". Πέρσι τυποποιήθηκαν περίπου 70 τόνοι λαδιού, όλοι βιολογικό ή προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης "Καλαμάτα". Φέτος τα πράγματα είναι δύσκολα. Όχι ότι δεν υπάρχει ποιότητα, απλά το οικονομικό πρόβλημα είναι μεγάλο: "Τη φετινή χρονιά η παραγωγή είναι μειωμένη, το μεγάλο δυστύχημα όμως είναι ότι έχουμε κάθετη πτώση στις τιμές. Υπάρχει πρόβλημα και για τον παραγωγό αλλά και για εμάς, γιατί και εμείς το δικαίωμα το παίρνουμε σε είδος, όχι σε ευρώ. Έτσι μειώνεται το κέρδος. Πάντως, η ποιότητα είναι πολύ καλή, δεν είχαμε προσβολή δάκου και στην περιοχή μας είχε βρέξει".
Το κλίμα μέσα στο ελαιουργείο σε τίποτα δε θυμίζει άλλες μονάδες όπου επικρατεί άγχος και πολλές φορές εκνευρισμός για την ταχύτητα με την οποία πρέπει να δουλέψει το σύστημα. Υπάρχει φυσικά εξήγηση. Είναι η χημεία που υπάρχει ανάμεσα στον ιδιοκτήτη και τους εργάτες, η οποία βέβαια δεν οφείλεται στην τύχη, αλλά στον εξαιρετικό χαρακτήρα του Γιώργου Σκαρπαλέζου, που σημειώνει: "Εδώ δουλεύουν τρεις εργάτες και κάθε χρόνο είναι οι ίδιοι και είναι και ντόπιοι. Έχουμε καλή σχέση μαζί τους, δεν τους βλέπουμε σαν μηχανές και τους πληρώνουμε όσο καλύτερα μπορούμε. Οι εργάτες μας, λοιπόν, είναι οι καλύτεροι, χωριανοί, 15 χρόνια οι ίδιοι. Αυτό παίζει ρόλο. Έχουν και μεράκι και βγάζουν καλύτερη δουλειά, γιατί το λάδι θέλει προσοχή, αν το ταλαιπωρήσεις, το υποβαθμίζεις". Όλα αυτά μας τα επιβεβαίωσε και ο καραβοκύρης του λιοτριβιού, ο Νίκος Μαυροειδής, που εργάζεται στον Γιώργο Σκαρπαλέζο επί 14 συναπτά έτη. Αυτό που στενοχωρεί τον παραδοσιακό ελαιοτριβέα είναι ότι το αγνό λάδι δεν έχει βρει στην αγορά τη θέση που του αξίζει, ακόμη και στην Ελλάδα, ακόμη ακόμη και στην ίδια τη Μεσσηνία: "Το λάδι που παράγουμε εμείς και όλη η Μεσσηνία, όλη η Ελλάδα σχεδόν, είναι προϊόν παραγωγού, ενώ όλα τα άλλα λάδια, τα υποβαθμισμένα, τα ραφιναρισμένα, είναι προϊόντα βιομηχανίας. Αυτά, λοιπόν, με τη δύναμη της διαφήμισης έχουν καλύτερη θέση στην αγορά, ενώ το λάδι του παραγωγού δεν έχουμε τη δύναμη ούτε εμείς ούτε οι συνεταιρισμοί να το διαφημίσουμε στα μεγάλα Μέσα Ενημέρωσης και να το μάθει ο κόσμος. Βομβαρδίζεται, λοιπόν, ο κόσμος με τις διαφημίσεις για τα σπορέλαια και τα ραφινέ και το δικό μας λάδι δεν έχει καλή τύχη. Έχουμε πληροφορίες ότι ακόμη και στην Καλαμάτα πρώτα σε κατανάλωση έρχονται τα σπορέλαια. Ακολουθούν τα ελαιόλαδα, τα οποία είναι υποβαθμισμένα λάδια, ισπανικά ή από τρίτες χώρες ραφιναρισμένα, αφού η Ελλάδα δεν έχει τέτοια ποιότητα, έχει κατά 90% έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, που στην Καλαμάτα έρχεται τρίτο σε κατανάλωση. Σκεφτείτε, λοιπόν, όταν συμβαίνει αυτό στην Καλαμάτα, σε μια ελαιοπαραγωγική περιοχή, τι κατάσταση επικρατεί στη Φλώρινα ή την Καστοριά". Πάντως, ακόμη και σε ό,τι αφορά το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, ο Γιώργος Σκαρπαλέζος σημειώνει ότι συντελείται μια αδικία απέναντι σε όσους παράγουν υψηλή ποιότητα. Εξηγεί σχετικά: "Το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο έχει μια μεγάλη ομπρέλα που τα βάζει όλα από κάτω. Εμείς θα θέλαμε να ανέβει ο πήχης πιο ψηλά, να πάει 50% πιο πάνω. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση έφτιαχνε μια ποιοτικά άριστη κατηγορία, πάνω από το έξτρα παρθένο, με νέους όρους και με την αναγραφή στην ετικέτα των βιταμινών, των ιχνοστοιχείων, της οξύτητας και των υπεροξειδίων, τότε πράγματι ο πήχης θα ανέΟ βαινε και θα είχαμε μεγάλο όφελος, γιατί πολύ λίγα ελαιουργεία θα μπορούσαν να τον φτάσουν. Λίγα τέτοια παραδοσιακά ελαιουργεία υπάρχουν στην Ιταλία, στην Τοσκάνη, και γι' αυτό το λάδι της περιοχής αυτής πωλείται πάρα πολύ ακριβά. Είναι κρίμα, γιατί στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένα τέτοιο κίνημα που να ζητάει να ανέβει ο πήχης. Οι Ιταλοί το έχουν καταφέρει και το λάδι της Τοσκάνης μπορεί να έχει και τη διπλάσια τιμή από τα υπόλοιπα".
Σιγά σιγά τη σκυτάλη από τον Γιώργο Σκαρπαλέζο παίρνουν οι κόρες του, προς το παρόν η Χριστίνα και η Άρτεμις και μελλοντικά πιθανότατα η Κορίνα. Η Χριστίνα φαίνεται ότι έχει το ίδιο μεράκι με τον πατέρα της, αφού μας λέει: "Όσο θα υπάρχουμε και όσο θα μπορούμε, το ελαιουργείο θα το λειτουργούμε. Δεν είναι θέμα ότι βγάζουμε λεφτά, δουλεύουμε και βγάζουμε έναν πολύ μικρό μισθό όλοι μας. Το θέμα είναι ότι το αγαπάμε". Το πρόβλημα και το εμπόδιο για τη συνέχιση της λειτουργίας του ελαιουργείου με την παραδοσιακή τεχνολογία είναι ότι δε βγαίνουν πια υλικά και εξαρτήματα γι' αυτό. Επισημαίνει η Χριστίνα Σκαρπαλέζου: "Έχουμε ήδη πρόβλημα με τις τσαντίλες (τα πανιά μέσα στα οποία μπαίνει ο πολτός της ελιάς και με τη συμπίεσή του βγαίνει λάδι). Τα εργοστάσια έχουν σταματήσει να βγάζουν αυτόν τον τύπο, ενώ δυσκολευόμαστε να βρούμε και διάφορα ανταλλακτικά. Ακόμη και καινούργια λιθάρια δεν ξέρω αν θα βρούμε. Όσο, πάντως, υπάρχουν αυτά, εμείς το ελαιουργείο θα το δουλεύουμε. Μπορεί να κρατήσει άλλα 20 χρόνια, μπορεί όμως να κρατήσει και λιγότερο".
Η Χριστίνα, όμως, είναι και η "ψυχή" του Γυναικείου Συνεταιρισμού, ενώ το ελαιουργείο είναι χώρος στον οποίο δραστηριοποιούνται οι γυναίκες του χωριού. Κάθε Παρασκευή και Σάββατο βράδυ στην πανέμορφη σάλα του ελαιοτριβείου η Χριστίνα με τις συναδέλφισσές της δέχονται επισκέπτες και τους προσφέρουν τα καλούδια τους. Πρώτα πρώτα, τους ξεναγούν στο ελαιουργείο, τους δείχνουν πώς γίνεται η επεξεργασία του ελαιοκάρπου και μετά "στήνεται" το τραπέζι με πατάτες τηγανιτές σε φρέσκο λάδι στο τζάκι, με πίτες από τις γυναίκες του Συνεταιρισμού και με διάφορα αγνά τοπικά εδέσματα και γλυκίσματα. Επειδή, πάντως, οι επισκέπτες είναι πολλοί, πριν ξεκινήσετε για τη Μάλτα πρέπει να επικοινωνήσετε τηλεφωνικώς για να κλείσετε τραπέζι. Γραμματέας του Συνεταιρισμού είναι η Βασιλική Μοσχολέα, από το Σταυροπήγιο, που σημείωσε για αυτή την προσπάθεια: "Φτιάξαμε το Συνεταιρισμό, όχι για λόγους επιχειρηματικότητας, ούτε για να βγάλουμε κάποια χρήματα. Το μόνο που θέλουμε είναι να διατηρήσουμε τις παραδόσεις που υπάρχουν στη Μάνη. Υπάρχουν τόσα πολλά που μπορούμε να παρουσιάσουμε στην Ελλάδα και παρά έξω, από παραδοσιακά προϊόντα μέχρι έθιμα του τόπου μας, που αξίζει να προσπαθήσουμε. Εξάλλου, είμαστε όλες φίλες και είναι περισσότερο χόμπι παρά εργασία".
Ενεργά μέλη του Συνεταιρισμού είναι 10 γυναίκες, οι περισσότερες μόνιμοι κάτοικοι του χωριού. Έχουν να παρουσιάσουν ήδη έργο και ευελπιστούν ότι με τη στήριξη της Νομαρχίας και του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης θα καταφέρουν πολλά περισσότερα. Σας βεβαιώνουμε ότι τα λαλάγγια τους που δοκιμάσαμε ήταν εξαιρετικά, ενώ σίγουρα θεσπέσια θα είναι και τα παξιμάδια τους, τα γλυκά του κουταλιού, ο τραχανάς, οι χυλοπίτες και ό,τι άλλο φτιάχνουν με τον παραδοσιακό μανιάτικο τρόπο. Όπως καταλαβαίνετε, η επίσκεψη στο ελαιουργείο του Γιώργου Σκαρπαλέζου είναι πολλά περισσότερα από μια απλή γνωριμία με τον τρόπο επεξεργασίας του ελαιοκάρπου. Είναι μια μύηση στην τελετουργία παραγωγής του χυμού της ελιάς και μια επικοινωνία με ανθρώπους ξεχωριστούς. Γι' αυτό και όσο βρίσκεσαι εκεί, περνάει η ώρα χωρίς να το καταλάβεις και αναγκάζεσαι να φύγεις ενώ θες να δεις και να ακούσεις κι άλλα…

Του Βασίλη Αμέρικα
Οι πρωτοπόροι του μεσσηνιακού ποδοσφαίρου και ιδρυτές της ΕΠΣΜ και του Συνδέσμου Διαιτητών
Τι να πρωτογράψεις για τον Κώστα και τον Βασίλη Αλησμόνη, τους ανθρώπους που έφεραν το ποδόσφαιρο στη Μεσσηνία και χάρις σε αυτούς υπάρχουν σήμερα οι περισσότερες ομάδες στο νομό μας, αλλά και ο τοπικός Σύνδεσμος Διαιτητών. Τα δύο αδέρφια αποτελούν, όντως, την ιστορία του μεσσηνιακού ποδοσφαίρου.
Συναντηθήκαμε στο ξενοδοχείο Ρεξ, αγαπημένο στέκι των "παλιών" και ρομαντικών Καλαματιανών. Αμφότεροι πλέον διανύουν την όγδοη δεκαετία τους, το '25 έχει γεννηθεί ο Κώστας και το '28 ο Βασίλης.
Οι αφηγήσεις τους μεταφέρουν σε άλλες εποχές, τότε που η μπάλα ήταν χαρά και διασκέδαση και ένωνε ακόμα και "εμπόλεμους".
Πρώτος το λόγο πήρε ο μικρότερος, ο Βασίλης, που μας εξιστόρησε τις πρώτες κλοτσιές στις προπολεμικές αλάνες της Καλαμάτας: "Τότε το ποδόσφαιρο ήταν αλλιώτικο. Παίζαμε, θυμάμαι, πριν τον πόλεμο στις αλάνες της πόλης, στους Ταξιάρχες, στη Ράχη και σε άλλες γειτονιές. Ομάδες δεν υπήρχαν κανονικές, με καταστατικά και χαρτιά. Ούτε μπάλες είχαμε, κλέβαμε τις κάλτσες των μανάδων μας και τις γεμίζαμε με πανιά. Υπήρχε ένα άτυπο πρωτάθλημα της πόλης, με τις γειτονιές να συμμετέχουν σε αυτό. Οι περισσότεροι ξυπόλυτοι. Λίγοι οι τυχεροί που είχανε παπούτσια, και όταν λέω παπούτσια, όχι ποδοσφαιρικά, γενικώς.
Σιγά σιγά, αρχίσαμε να παίρνουμε μπάλες κανονικές, αλλά και παπούτσια. Δυστυχώς, εκεί που πήγαμε να κάνουμε κάτι και να οργανωθούμε, με τη συμβολή βέβαια κάποιων μεγαλύτερων, γιατί εμείς τότε ήμασταν πιτσιρίκια 12 και 13 χρόνων, ήρθε ο πόλεμος. Κατοχή και πείνα, πού καιρός για μπάλα θα φανταζόσαστε, αλλά έλα που έγινε το ανάποδο! Η Κατοχή μαζί με όλα τα δεινά έφερε και το ποδόσφαιρο στην Καλαμάτα. Κι αυτό, γιατί οι Ιταλοί πρωτίστως αλλά και οι Γερμανοί ήταν μεγάλοι λάτρεις του αθλήματος και έπαιζαν μπάλα σε κάθε ευκαιρία. Είχανε φέρει μαζί με τα πολυβόλα τους, μπάλες, παπούτσια ποδοσφαιρικά, στολές και όλα τα συναφή. Στην αρχή έπαιζαν μεταξύ τους, αλλά αφού βαρέθηκαν μάλλον (οι Γερμανοί νικούσαν συνέ χεια, θυμάμαι), κάλεσαν σε φιλικό αγώνα τη Μεικτή Καλαμάτας.
Το '42, λοιπόν, έγινε το πρώτο μεγάλο παιχνίδι στο ξερό γήπεδο του Μεσσηνιακού. Ο κόσμος, χιλιάδες. Εξέδρες δεν υπήρχαν, πάνω στα δέντρα σκαρφάλωναν δέκα δέκα για να μας δουν. Από εμάς, την οικογένειά μας εννοώ, έπαιζαν τα δύο αδέρφια μου, ο μακαρίτης ο Γιώργος και ο Κώστας. Ο Κώστας ήταν, μάλιστα, αθλητής του Μεσσηνιακού στο τρέξιμο και πολύ γρήγορος.
Οι Γερμανοί έχασαν στο παιχνίδι και ο διοικητής της Κομαντατούρ τρελάθηκε από το θυμό. Όρισε, λοιπόν, ρεβάνς για να πάρει τη χαμένη τιμή τους πίσω. Όταν πήγαμε στο γήπεδο για το παιχνίδι, όμως, είδαμε πίσω από το τέρμα στημένο ένα μυδράλιο. Καταλάβαμε τι θα γινόταν αν ξαναχάνανε και έτσι, λοιπόν, το παιχνίδι έληξε με νίκη των Γερμανών και σκορ 3-2. Έτσι τη γλιτώσαμε, δεν ξέρω τι θα είχε γίνει αν τους είχαμε νικήσει ξανά.
Όταν ο πόλεμος τελείωσε, έκαναν την εμφάνισή τους οι πρώτες πια ομάδες, με βάση πάντα τις γειτονιές της πόλης. Στη Φυτειά ήταν τα Πράσινα Πουλιά, στους Ταξιάρχες ο Απόλλων και στη Ράχη ο Ολυμπιακός. Όταν θελήσαμε, όμως, να κάνουμε το 1ο πρωτάθλημα στη Μεσσηνία, βρήκαμε ένα μεγάλο εμπόδιο. Αυτό ήταν η στάση του τότε προέδρου της Ελληνικής Ομοσπονδίας, του θρυλικού Μέρμηγκα, ο οποίος απαίτησε να έχουμε 20 ομάδες δυναμικό για να γίνουμε μέλη. Τότε, εγώ με τα αδέρφια μου πήγαμε, θυμάμαι, πόρτα πόρτα σε όλη τη Μεσσηνία και καταφέραμε να μπούμε στην ΕΠΟ. Έτσι ιδρύθηκε η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μεσσηνίας. Το μεγάλο ντέρμπι της επο- χής ήταν ο αγώνας ανάμεσα στα Πράσινα Πουλιά και τον Απόλλωνα, με 7-8 χιλιάδες κόσμο όρθιο".
Σκυτάλη στην αφήγηση παίρνει ο κύριος Κώστας, ο οποίος θυμάται τα ονόματα των παικτών της εποχής: "Στα Πράσινα έπαιζαν μεγάλοι παίκτες, όπως ο Τσαντήλας, ο Μίχος, ο Μπαλίλης, ο Αμέρικας ο Δημητρός, ο Ασημακόπουλος, ο γνωστός σπάρδακλας, και άλλοι.
Το 1958 έγινε στο γήπεδο του Παμμεσσηνιακού άλλο ένα ιστορικό φιλικό παιχνίδι, όταν καλέσαμε ως Μεικτή στην Καλαμάτα την τουρκική ομάδα Ντεμί Σπορ. Οι σχέσεις των δύο λαών τότε καταλαβαίνετε ότι δεν ήταν όπως τώρα. Παίξαμε δύο αγώνες, στον πρώτο νικήσαμε με 3-1 και στο δεύτερο χάσαμε με 1-0.
Βγήκαν, μάλιστα, κάποιοι καλοθελητάδες να πουν ότι οι Τούρκοι ήταν μαζεμένοι από τα καφενεία της Πόλης, αλλά αυτή η ομάδα έπαιζε τότε και παίζει ακόμα στην Α΄ Εθνική, ενώ έχει βγει και ΟΥΕΦΑ. Η κακία τούς έμεινε".

Σύνδεσμος Διαιτητών
Όσον αφορά στο Σύνδεσμο Διαιτητών, ο κύριος Κώστας, ο οποίος θα σταματήσει την μπάλα το '68- '69, κι ενώ έχει έρθει η Χούντα, με τον Λυκούργο τον Γαϊτανάρο να "λύνει και να δένει", αναφέρει: "Το πρώτο γραφείο των διαιτητών ήταν μια τρύπα απέναντι από την εκκλησία του Αγίου Νικόλα. Εκεί μαζευτήκαμε με τον Λια τον Κανελλόπουλο, τον Μπένο από τον Μελιγαλά και άλλους. Στις αρχαιρεσίες βγαίνω εγώ πρόεδρος και μετά από εμένα ο αδερφός μου ο Βασίλης. Καλοί διαιτητές που έβγαλε τότε ο Σύνδεσμος ήταν ο γυμναστής ο Δέδες και ο Σαρακηνός, αλλά και ο Βασίλης".
Το λόγο παίρνει ξανά ο κύριος Βασίλης, ο οποίος μας διηγείται απίστευτες ιστορίες από τη διαιτησία του σε παιχνίδια της Α΄ Εθνικής: "Θυμάμαι την απεργία που έκαναν οι Αθηναίοι με τους Πειραιώτες και τους Θεσσαλονικείς. Με παίρνει, λοιπόν, τηλέφωνο ο μακαρίτης ο Σαβαρρής και μου λέει: "Βασίλη, πάρε δέκα, τους καλύτερους που έχεις, και ελάτε στην Αθήνα να παίξετε στο πρωτάθλημα. Έτσι έπαιξα πολλά παιχνίδια πρώτης Εθνικής, τα περισσότερα ως επόπτης, αφού για διαιτητές είχανε φέρει και κάποιους ξένους. Θυμάμαι και τη μεγαλύτερη λαχτάρα που έχω ζήσει σε γήπεδο. Ήταν ένα παιχνίδι - ντέρμπι στη Λειβαδιά. Έπαιζαν ο Λεβαδειακός με τη Λάρισα. Εγώ ήμουν επόπτης στην πλευρά των γηπεδούχων και έβλεπα τα αγριεμένα μάτια στην εξέδρα, αφού είχανε προηγούμενα από παλιά. Σε μια φάση που ο διαιτητής ήρθε κοντά μου, του λέω: "Δεν τα βλέπω καλά τα πράγματα". "Σώπα, ρε", μου λέει, "δεν τρέχει τίποτα". Πριν γυρίσει το κεφάλι του, γίνεται ντου από τους μεν στους δε. Εγώ τι να κάνω τώρα, που είμαι στη μέση; Δίνω ένα σάλτο, όπως ήμουν και ευκίνητος τότε, και ανεβαίνω στο κοντάρι της σημαίας, απάνω απάνω. "Ρε, κατέβα κάτω, δε σε πειράζουμε", μου έλεγαν, που να κατέβω εγώ. Δε θυμάμαι πόση ώρα έκατσα εκεί πάνω, μόνο ότι κατέβηκα μόλις είχαν φύγει όλοι από το γήπεδο".

Καλαμάτα
Την περίοδο της Χούντας ο Λυκούργος ο Γαϊτανάρος πρωτοστάτησε στην ίδρυση της νέας ομάδας της πόλης, της Καλαμάτας. Για την οργάνωσή της, κάλεσε τους ειδικούς, τα αδέρφια Αλησμόνη, αφού ο ίδιος τότε δε γνώριζε από ποδόσφαιρο.
Ο κύριος Κώστας, που ήταν και ο πρώτος πρόεδρος της ομάδας το '68, θυμάται: "Η ίδρυση της Καλαμάτας στηρίχθηκε στο υπάρχον καταστατικό του Απόλλωνα. Ο Λυκούργος δεν ήξερε από μπάλα, αλλά πρόσφερε άλλα που δεν μπορούσε να προσφέρει κανείς άλλος τότε. Θυμάμαι ότι στις αρχές, επειδή δε γνώριζε τους κανονισμούς, κάθε φορά που η μπάλα πήγαινε στα δίχτυα, σηκωνότανε και χειροκροτούσε δυνατά. Του λέω, λοιπόν, εγώ: "Λυκούργο, δεν είναι όλα γκολ, υπάρ χει και το οφσάιντ, δε μετράνε όλα τα γκολ". Μου λέει αυτός: "Kαι πώς θα ξέρω ποιο είναι κανονικό γκολ και ποιο όχι;". Και του απαντώ: "Θα κοιτάς εμένα, όταν χειροκροτώ εγώ, θα χειροκροτείς και εσύ". Έτσι τον εκπαιδεύσαμε τον Λυκούργο και έμαθε τα κατατόπια γρήγορα, οφείλω να ομολογήσω πως ήταν καλός μαθητής. Ο Γαϊτανάρος έχει προσφέρει πολλά στο μεσσηνιακό ποδόσφαιρο γενικότερα και όχι μόνο στην Καλαμάτα. Μακάρι οι σημερινοί πρόεδροι να έμοιαζαν στην Λυκούργο, έστω και λίγο!
Από την τωρινή κατάσταση είμαι απογοητευμένος, έχω χρόνια να πάω στο γήπεδο".
Εδώ θα παρέμβει ο κύριος Βασίλης που έχει την απάντηση: "Τα λεφτά, παιδί μου, χαλάσανε την μπάλα. Εμείς τότε πριμ παίρναμε μια πάστα. Οι Απολλωνιστές, όταν έπαιρναν το πρωτάθλημα, έτρωγαν τσάμπα γλυκά στου Κούση και οι Πρασινοπουλίτες στο δικό μας το ζαχαροπλαστείο (τα δύο αδέρφια επί σειρά δεκαετιών είχαν το ζαχαροπλαστείο Μασκώτ, στο κέντρο της πόλης)".
Οι ιστορίες δεν τελειώνουν ποτέ, δυστυ χώς, όμως, ο χώρος των σελίδων ενός περιοδικού δεν είναι ποτέ αρκετός. Αν δείτε τον κύριο Κώστα και τον κύριο Βασίλη στο δρόμο, χαμογελάστε τους και πείτε τους μια αληθινή, ζεστή και ανθρώπινη καλημέρα. Τους αξίζουν πολλά ευχαριστώ, από πολλούς. Προσωπικά, θα ήθελα να τους ευχαριστήσω που μου διέθεσαν το χρόνο τους και το πλούσιο φωτογραφικό τους αρχείο.

Του Πέτρου Α. Τσώνη

Χρόνια τώρα, που συλλέγονται στοιχεία για μια έρευνα γύρω από το λαϊκό τραγούδι στην Καλαμάτα, ένα όνομα ακούω συνεχώς από τους παλιούς οργανοπαίχτες: Γιώργος Σεβαστέλης. Όλοι μιλούν γι' αυτόν με δέος και θαυμασμό. Για ένα σπουδαίο ταλέντο του μπουζουκιού, που μεσουράνησε στην πίστα του "Κήπου της Εδέμ", αλλά που εδώ και πάρα πολλά χρόνια βρίσκεται στην Αμερική.
Δε σας κρύβω ότι τον είχα μυθοποιήσει. Με έκπληξη και χαρά στα τέλη του καλοκαιριού φίλοι με πληροφόρησαν ότι ο θρυλικός Γιώργος Σεβαστέλης βρίσκεται στην Καλαμάτα. Δε δυσκολεύτηκα να τον εντοπίσω και να 'μαι απέναντί του, σε ταβερνάκι της πόλης, να μου εξιστορεί την πορεία του, που ξεκινά από τα Προσφυγικά της Καλαμάτας για να φθάσει μέχρι το Χόλυγουντ.
Ογδοντάχρονος σήμερα, ο Γιώργος παίζει ακόμα το αγαπημένο του μπουζούκι επαγγελματικά στην Αμερική, ενώ με την προτροπή φίλων ανέβηκε στο πάλκο και χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία, κατέπληξε τους θαμώνες.
Ας πάρουμε τα πράγματα, όμως, από την αρχή. Από γονείς πρόσφυγες γεννιέται ο Γιώργος Σεβαστέλης το 1928. Ο πατέρας του φεύγει για την Αμερική, για να επιστρέψει το 1934 και να φτιάξει το σπίτι όπου θα μετακομίσει η οικογένεια.
Σχολείο ο μικρός Γιώργος δεν πήγε, όμως πηγαίνει κρυφά στο σπίτι ενός θείου του, ξεκρεμάει το μπουζούκι και αρχίζει τα πρώτα του χτυπήματα. Υπάρχει, βέβαια, και ο εξάδελφός του Τάσος Αναγνώστου (πατέρας του μπουζουξή Τζίμη Αναγνώστου), που του δείχνει τα πρώτα βήματα.
Ξεπετάγεται γρήγορα και μόλις 14 χρόνων ανεβαίνει στο πάλκο, στο καφενείο του Καλαπόδα. Εκεί το πάλκο είναι αυτοσ χέδιο με ένωση τραπεζιών.
Το όνομά του ακούγεται γρήγορα και έτσι του προτείνει συνεργασία ο Θωμόπουλος, που διατηρούσε καμπαρέ.
Ορχήστρα με κιθάρες, ντραμς, ακορντεόν και μπουζούκι χωρίς μικροφωνική εγκατάσταση στην αρχή, με αυτοσχέδιες στη συνέχεια, μέχρι που καταφέρνει να πάει στην Ιταλία και να φέρει τη δική του μικροφωνική εγκατάσταση, μάρκας "Τζελότο".
Βρισκόμαστε πια στον εμφύλιο στα 1945 και ο ίδιος μας αφηγείται: "Μάθαινα τότε ακόμη και έπαιζα και λίγα τραγουδάκια. Ήταν χειμώνας του '45 που με πήρε μια ομάδα ταγματασφαλιτών με το μπουζούκι μου και πάμε σε μια ταβέρνα. Άρχισα με φόβο να παίζω ό,τι ήξερα, ώσπου μου λέει ένας: ''Παίξε το τάδε τραγούδι'', θυμάμαι ήταν ένα ζεϊμπέκικο, δεν το ήξερα. Μου δίνει μια καρπαζιά. ''Παίχ' το, ρε κωλόπαιδο'', μου λέει και ο άλλος με πλακώνει στις κλωτσιές. Δύσκολες εποχές".
Μετά το καμπαρέ, πάει στην μπυραρία στην πλατεία του Σιδηροδρομικού Σταθμού. Ένα μαγαζί όπου συχνάζουν οι Αρχές και η καλή κοινωνία της Καλαμάτας. Είναι η εποχή που το μπουζούκι αρχίζει να βγαίνει από τα καταγώγια και να μπαίνει στα καλά μαγαζιά, να γίνεται σιγά σιγά αποδεκτό. Εκεί, εκτός από τον ίδιο, παίζει ακόμα μπουζούκι ο εξάδελφός του Ανδρέας Αναγνώστου, ο Δημητρόπουλος κιθάρα και ο Μανωλόπουλος ακορντεόν.
Στη συνέχεια και μέχρι το 1961 παίζει βασικό μπουζούκι στον "Κήπο της Εδέμ" του Βασίλη Γαραντζιώτη. Εκεί μεσουρανεί με το όνομα Τζίμης. Ο ίδιος μιλάει με τα καλύτερα λόγια για τον "Κήπο της Εδέμ" και τον ιδιοκτήτη του: "Ήταν ένα από τα καλύτερα μαγαζιά της Ελλάδος και ο Βασίλης σπουδαίος επιχειρηματίας, δίκαιος και αυστηρός. Θυμάμαι ένα βράδυ ο δεύτερος μπουζουξής -από την Αθήνα-άργησε ένα λεπτό, ήρθε ότι είχα αρχίσει εγώ να μπαίνω στο πρώτο κομμάτι. Τον φωνάζει ο Βασίλης, του λέει: ''Σήμερα δε θα παίξεις, θα φας, θα πιείς, θα πάρεις το μεροκάματο, αλλά δε θα παίξεις για τιμωρία που άργησες''".
Το καλοκαίρι ο Σεβαστέλης παίζει στα μεγάλα πανηγύρια ανά τη Μεσσηνία: "Θυμάμαι στο πανηγύρι του Μελιγαλά, εγώ έπαιζα με τον Περπινιάδη και στο διπλανό ο Καζαντζίδης. Τα δυο μαγαζιά τα χώριζε μια λινάτσα. Όταν τελείωσε το πανηγύρι έρχεται ο Γαραντζιώτης με τον Στέλιο και μου λέει να δουλέψουμε μαζί. Του λέω: ''Βασίλη, δε γίνεται αφού δε γνωρίζω τα κομμάτια του Στέλιου''. Δεν πήγα, βρέθηκε κάποιος άλλος που είπε το ναι, αλλά δε γνώριζε και αυτός τα τραγούδια και ξεφτιλιστήκανε. Ήταν λιγάκι ζαμανφουτίστας ο Στέλιος".
Τα υψηλά μεροκάματα της Αμερικής αποτελούν δέλεαρ για τον Σεβαστέλη και το 1961 αποφασίζει να μεταναστεύσει: "Παίζω κανονικά την τελευταία βραδιά στον Κήπο, ώσπου στις 12 η ώρα έρχεται ο Βασίλης και μου λέει: ''Τώρα που θα φύγεις δε θα πεις καληνύχτα σε κανέναν''. Σου λέει, άμα φύγει το μπουζούκι, θα μου φύγουν οι πελάτες".
Με εξάμηνο συμβόλαιο φθάνει στην Αμερική στο Χόλυγουντ, όπου αντικαθιστά τον Γιάννη Παπαϊωάννου.
Τελειώνοντας το συμβόλαιο φεύγει για Σαν Φρανσίσκο και στη συνέχεια για Σικάγο.
Το 1963 επιστρέφει στην Καλαμάτα. Με το ταξί, πριν πάει σπίτι του, περνάει από τον "Κήπο της Εδέμ": "Πέρασα να δω τι γίνεται, και ο Βασίλης μου λέει: ''Αύριο η καρέκλα σου σε περιμένει''". Μετά από δύο χρόνια φεύγει πάλι για την Αμερική με τον ίδιο τρόπο από τον "Κήπο της Εδέμ". Στο μεταξύ, έχει κάνει οικογένεια, την οποία παίρνει μαζί του. Λος Άντζελες, Βοστώνη… παίζει στα καλύτερα μαγαζιά της Αμερικής. Συμμετέ χει σε κινηματογραφικές ταινίες, ενώ συνεργάζεται αρκετά χρόνια στην πετυχημένη σειρά "Κότζακ" του συμπατριώτη μας Τέλη Σαβάλλα. Ακόμη και σήμερα, έχει την καλλιτεχνική διεύθυνση και παίζει τρεις φορές την εβδομάδα σε μαγαζί στο Μπέβερλι Χιλ.
Στην Καλαμάτα, ο Γιώργος Σεβαστέλης έρχεται μόνο για διακοπές πια, αν και αυτή τη φορά άργησε να 'ρθει, αφού πέρασαν δέκα ολόκληρα χρόνια. Ο θάνατος της γυναίκας του αλλά και ένα δικό του πρόβλημα υγείας ήταν οι λόγοι.
Τον ρωτάμε να μας πει πώς βρίσκει σήμερα τους οργανοπαίχτες και το λαϊκό τραγούδι: "Οι μουσικοί έ- χουν προοδεύσει σήμερα, τα ''ξεσκίζουν'', τα ''τρώνε'' τα όργανα, οι νέοι μαθαίνουν σήμερα σωστά, τα δικά μας χρόνια ήταν πολύ δύσκολα. Όσο για τα σημερινά λαϊκά τραγούδια, δεν ακούω τίποτα, αφού όλοι πάνε στην ευκολία, γράφοντας τραγούδια μόνο για να τσιμπήσουν δέκα δραχμές χωρίς να τους νοιάζει τίποτε άλλο".
Όσα χρόνια και να περάσουν, πάντως, ο Γιώργος Σεβαστέλης δεν ξεχνά τα πρώτα του βήματα και ιδιαίτερα τον "Κήπο της Εδέμ", όπου και ανδρώθηκε ως μουσικός, γι' αυτό και στο μαγαζί που τραγουδά σήμερα στο Μπέβερλι Χιλ δεσπόζουν τεράστιες φωτογραφίες από εκείνη την εποχή.

Του Νίκου Σαρέλλα
Μια ηλιόλουστη ημέρα του Νοέμβρη, οι πατέρες Δαμιανός και Ιάκωβος με ξενάγησαν για κάμποση ώρα στις μονές των παλαιοημερολογιτών, αρχής γενομένης από του "Παναγουλάκη". Στη μικρή βιβλιοθήκη - γραφείο, στη μέση του χώρου, συνάντησα το σεβάσμιο γέροντα, Δεσπότη Γρηγόριο, ο οποίος είναι αρχιερέας από το 1958 - αν και ο πόθος του ήταν να παραμείνει απλός μοναχός, όπως μου είπε. Είναι δε ένας από τους τέσσερις δεσποτάδες παλαιοημερολογητών στον ελλαδικό χώρο και πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου. Αν και προχωρημένης ηλικίας, έχει μια ξε- χωριστή δική του προσέγγιση σε πολλά πράγματα. Για μισή ώρα περίπου συζητήσαμε για αρκετά θέματα και ο δεσπότης ήταν κατατοπιστικός, δεν αναφέρθηκε όμως στο ταλέντο του στη ζωγραφική, την αγιογραφία και τη γλυπτική, κάτι πάντως που ανακάλυψα αργότερα.

Μονή Παναγουλάκη
Μια ανάσα είναι η απόσταση που χωρίζει τη Μονή Παναγουλάκη (Μονή της Ευαγγελιστρίας) από το κέντρο της Καλαμάτας. Το μοναστήρι βρίσκεται 200 - 250 μέτρα βόρεια του νεκροταφείου της Καλαμάτας και ο κύριος όγκος του εκτείνεται σε περίπου δύο στρέμματα γης. Εκεί βρίσκεται ο υπό κατασκευή ναός της Ευαγγελιστρίας, ένα κτίσμα πραγματικό έργο τέ- χνης του αρχιτέκτονα Μανώλη Κλαμπατσέα. Στην εκκλησία αυτή συνυπάρχουν αρμονικά το κλασσικό και το μοντέρνο, ενώ ο σχεδιασμός του κυρίως κτιρίου, καθώς και οι βοηθητικοί χώροι, π.χ. το βαπτιστήρι (για ενήλικους νεοφώτιστους), το εργαστήριο, το μουσείο κ.λπ., φανερώνουν πολλή αγάπη, κόπο, γνώση και μεράκι. Η κύρια είσοδος του μοναστηριού είναι από την ανατολική μεριά. Με το που μπαίνεις στο χώρο, δεξιά και αριστερά είναι το μικρό νεκροταφείο και στη γωνία αριστερά το οστεοφυλάκιο. Κολλητά σχεδόν βρίσκεται το καταταλαιπωρημένο από τους σεισμούς εκκλησάκι της Αγίας Τριάδας. Στα δεξιά, με το που τελειώνει ο χώρος του νεκροταφείου, είναι το εκκλησάκι της Υπαπαντής. Εκεί, και αριστερά όπως μπαίνεις, είναι η κάρα του ιδρυτή της μονής του Ηλία Παναγουλάκη (1873 - 1918), καθώς και μια ασπρόμαυρη φωτογραφία του, όπου τον δείχνει σε ηλικία περίπου 35 χρόνων. Εκεί βρίσκεται και μια μικρή σκάλα που οδηγεί στην υπόγεια σπηλιά, όπου ο μοναχός Παναγουλάκης αποσυρόταν για συγκέντρωση και προσευχή, άσκηση σωματική και ψυχική, το "πένθος" όπως λένε οι καλόγεροι. Ο Ηλίας Παναγουλάκης ήταν ένας άνθρωπος του γλεντιού και της διασκέδασης, είχε δικό του καπηλειό με μουσική και όλα τα συνεπακόλουθα της εποχής εκείνης. Στα 29 του χρόνια, χάνει από αρρώστια τον καλύτερό του φίλο από τη γλεντζέδικη παρέα του. Το γεγονός αυτό τον συγκλόνισε και κατά την τελετή της ταφής χαράχτηκε μέσα του το Κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο "…μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις την ζωή…". Αυτό ήτανε που οδήγησε τον ανέμελο κάπελα να γίνει ασκητής μονα- χός. Στο μικρό αύλειο χώρο που έχει το εκκλησάκι, βρίσκεται η "Αγία Τράπεζα", που θα τοποθετηθεί στην Ευαγγελίστρια όταν θα τελειώσει. Λίγα μέτρα δυτικότερα υπάρχει ένα άλλο εκκλησάκι, αφιερωμένο στη Ζωοδόχο Πηγή και λίγο βορειότερα είναι τα κελιά των μοναχών (σήμερα είναι 7-8 άτομα). Στη νοτιοδυτική γωνία βρίσκεται το κηροπλαστείο. Κάποτε ήταν μύλος για άλεσμα δημητριακών, αλλά με μελετημένες παρεμβάσεις, έγινε ένα πρωτότυπο εργαστήρι κεριών. Εκεί οι μοναχοί κατασκευάζουν κεριά και λαμπάδες από ατόφιο κερί μέλισσας. Βραστήρας, νήματα και όλα τα χρειαζούμενα για το φτιάξιμο των κεριών, είναι έξυπνες "πατέντες" των μοναχών

Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Τελευταία μονή των παλαιοημερολογιτών είναι της "Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού", στα βόρεια της Καλαμάτας, στην περιοχή του Προφήτη Ηλία και στο δρόμο προς Κουταλά. Στο πλάτωμα που σταματήσαμε και ακριβώς λίγα μέτρα μπροστά μας, είναι το μικρό νεκροταφείο και το απαραίτητο πια οστεοφυλάκιο, αλλά από εκεί και κάτω, το μάτι αγκαλιάζει σχεδόν όλη τη Μεσσηνία. Η θέα είναι φανταστική, αρχίζοντας από την Κορώνη και τελειώνοντας στη Μάνη, το πανέμορφο τοπίο απλώνεται στα πόδια σου, με κέντρο την Καλαμάτα και το Νησί. Ολόκληρο το μοναστήρι είναι κτισμένο στο πλάτωμα του βουνού και όλα τα κτίρια είναι σχετικά καινούρια. Η βυζαντινού τύπου εκκλησία του "Τιμίου Σταυρού" είναι κτισμένη σε μια ισάδα και περιβάλλεται από κελιά, με τέτοιον τρόπο που η εκκλησία βρίσκεται στο κέντρο μιας εσωτερικής αυλής, γεμάτη με πορτοκαλιές. Το τέμπλο της εκκλησίας είναι ξυλόγλυπτο, πολύ τεχνικά δουλεμένο, και εντυπωσιάζει με την πρώτη ματιά, οι δε αξιόλογες αγιογραφίες και εικόνες είναι έργο του Δεσπότη Γρηγορίου. Εκεί στην ίδια αυλή είναι και το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, το οποίο έχει πολλές τοιχογραφίες, καμωμένες από τις μονα χές της μονής που μαθήτευσαν κοντά στο Δεσπότη. Στα δυτικά και έξω από την αυλή ευρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Ξενίας της Καλαματιανής, ενώ απέναντι ακριβώς είναι το εργαστήρι των παλιών ξύλινων αργαλειών. Εκεί, είναι αρματωμένοι και σε άμεση χρήση 6 παμπάλαιοι αλλά λειτουργικοί αργαλειοί, με έτοιμα τα μεταξωτά νήματα για να υφάνουν. Υπάρχουν άξιες μοναχές υφάντρες και κεντήστριες, με πιο έμπειρη την αδελφή Ευγενία. Έξω από τον όγκο του μοναστηριού είναι το Δεσποτικό, κατάλυμα του Δεσπότη, στο ισόγειο του οποίου υπάρχει μια θαυμάσια τοιχογραφία που επιγράφεται "Φιλοξενία του Αβραάμ", φτιαγμένη από τον ίδιο Δεσπότη Γρηγόριο. Κάπου εδώ τελείωσε το περπάτημα στις παλαιοημερολογίτικες μονές της Μεσσηνίας. Θα ήταν παράλειψη, όμως, να μην αναφέρουμε το μοναστήρι της Κορώνης, το οποίο έχει τη δική του ξεχωριστή ιστορία, που ίσως καταγράψουμε αργότερα.

Εισόδια της Θεοτόκου
Με οδηγό τον πατέρα Ιάκωβο, πήγαμε στα Γιαννιτσάνικα στη Μονή "Εισόδια της Θεοτόκου", όπου μας υποδέχτηκαν δύο ηλικιωμένες καλόγριες. Στην ουσία ο χώρος είναι ένα περιβόλι με ξινά και ελιές. Σε ένα παράξενο σύμπλεγμα στη μέση είναι κτισμένη μια τριπλή εκκλησία, που είναι αφιερωμένη η πρώτη στον Άγιο Νεκτάριο, η δεύτερη στα Εισόδια της Θεοτόκου και η τρίτη στην Αγία Ειρήνη Χρυσοβαλάντου. Στη νότια γωνία του περιβολιού βρίσκεται το μικρό νεκροταφείο και το απαραίτητο οστεοφυλάκιο.

Γέννηση της Θεοτόκου
Φεύγοντας, σε λιγότερο από πέντε λεπτά φθάσαμε στην περιο χή της Αγίας Παρασκευής. Εκεί είναι το μετόχι η "Γέννηση της Θεοτόκου". Στην εσωτερική του αυλή βρίσκεται η εκκλησία και στον αύλειο χώρο η μικρή αίθουσα, που έχει τα υφαντά και μεταξένια χειροποίητα που φτιάχνουν οι μοναχές στα εργαστήρια μιας άλλης μονής, που αφήσαμε για το τέλος.

Η ΛΙΜΝΟΘΑΛΑΣΣΑ ΓΙΑΛΟΒΑΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΝΟΤΙΟΤΕΡΟΣ, ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΥΓΡΟΤΟΠΟΣ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ. Η ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΑΝΙΔΑ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΦΑΣΜΑ ΕΙΔΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΕΝΔΗΜΙΚΑ ΦΥΤΑΚΑΙ ΕΡΠΕΤΑ ΠΟΥ ΣΠΑΝΙΑ ΑΠΑΝΤΟΥΝ ΑΛΛΟΥ. Η ΥΨΗΛΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ, ΣΕ ΣΥΝΔΥΑΣΜΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΛΟΥΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑ, ΑΝΑΔΕΙΚΝΥΟΥΝ ΤΗ ΓΙΑΛΟΒΑ ΣΕ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ.

Η προστατευόμενη περιοχή
Η πραγματική οικολογική σημασία της Γιάλοβας ανακαλύφθηκε μόλις στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Στο παρελθόν, ο υγρότοπος υπέφερε λόγω της απόπειρας αποξήρανσής του στα τέλη της δεκαετίας του 1950, διαδικασία που είχε ως αποτέλεσμα τη σταδιακή υποβάθμισή του. Τελικά, το σχέδιο αυτό απέτυχε, αφού είχε όμως ήδη οδηγήσει στη μείωση της αρχικής επιφάνειας της λιμνοθάλασσας κατά το ένα τρίτο. Κατά τη διάρκεια των αποξηραντικών έργων, οι εισροές γλυκών νερών εκτράπηκαν προς τη θάλασσα και, στη συνέ- χεια, ποτέ δεν αποκαταστάθηκαν στην αρχική τους θέση, με αποτέλεσμα ο υγρότοπος να υποφέρει από έλλειψη γλυκού νερού για περισσότερα από 40 χρόνια. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την κατασκευή, κατά τη δεκαετία του 1980, ενός μεγάλου καναλιού, το οποίο συνέδεε μόνιμα τον υγρότοπο με τον κόλπο του Ναυαρίνου, αλλά και ενός εσωτερικού δρόμου που χώρισε τον υγρότοπο στα δύο (την κυρίως λιμνοθάλασσα από το έλος), οδήγησε σε σοβαρή αύξηση της αλατότητας του νερού. Το αποτέλεσμα ήταν οι περισσότεροι από τους βάλτους γλυκού νερού προοδευτικά να μετατραπούν σε αλμυρόβαλτους, ενώ μόνο μικρές περιοχές διατήρησαν την αρχική τους βλάστηση. Αυτή η σημαντική αλλαγή του οικοσυστήματος επέδρασε πολύ αρνητικά στη βιοποικιλότητα του υγροτόπου. Ευτυχώς, το πρόσφατο ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE-Φύση (1997-2000) στό- χευε στην αποκατάσταση του υγροτόπου επαναφέροντας το γλυκό νερό και δημιουργώντας οικοτουριστικές υποδομές. Όλο και περισσότερα πουλιά επισκέπτονται τώρα τον υγρότοπο, το έλος του γλυκού νερού επανακάμπτει και οι επισκέπτες της περιοχής συμβάλλουν στο να πεισθούν οι τοπικές Αρχές και οι κάτοικοι ότι η διατήρηση της λιμνοθάλασσας είναι για το δικό τους όφελος.
Ο υγρότοπος προστατεύεται ως Καταφύγιο Άγριας Ζωής και Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ). Μαζί με την κοντινή Σφακτηρία έχει κηρυχθεί Τόπος Κοινοτικού Ενδιαφέροντος (ΤΚΕ) στα πλαίσια του δικτύου Natura 2000 (35,48 τ.χλμ.). Η περιοχή προστατεύεται, επίσης, ως αρχαιολογικός χώρος και έχει κηρυχθεί Περιοχή Εξαιρετικής Φυσικής Ομορφιάς.

Βλάστηση και χλωρίδα
Η βλάστηση στη λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας αποτελείται από είδη που φυτρώνουν στα έλη γλυκού νερού και στους αλμυρόβαλτους, με μικρές συστάδες από αρμυρίκια. Η μακία βλάστηση και τα φρύγανα χαρακτηρίζουν τον περίγυρο της λιμνοθάλασσας, ενώ σημαντική θέση έχει και η αγροτική ζώνη, η οποία κυριαρχείται από ελαιώνες. Δεν έχει ακόμα πραγματοποιηθεί πλήρης απογραφή των φυτών στη Γιάλοβα. Παρόλα αυτά, η γνωστή χλωρίδα της περιοχής της Πύλου είναι πολύ ενδιαφέρουσα και περιλαμβάνει διάφορα ενδημικά και σπάνια είδη: από αυτά η Fritillaria conica είναι ενδημικό της περιο χής. Η Stachys canescens είναι ενδημικό της Μεσσηνίας, ενώ το σπάνιο αμάραντο Limonium pylium είναι είδος ενδημικό λίγων ασβεστολιθικών παραθαλάσσιων τοποθεσιών στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο και η Arenaria peloponnesiaca περιορίζεται στη νοτιοδυτική Πελοπόννησο καθώς και σε κάποια νησιά του Ιονίου. Τέσσερα είδη που φυτρώνουν στους λόφους γύρω από τη λιμνοθάλασσα, ιδιαίτερα η σκουλαρικιά Galanthus reginae-olgae subps. reginae-olgae, το κυκλάμινο Cyclamen peloponnesiacum, το κολχικό Colchicum pariatoris και η νεραγκούλα Ranunculus millii είναι ενδημικά της Πελοποννήσου, ενώ το αγριο- γαρύφαλλο Dianthus fruticosus, κρόκος Crocus boryi, η Anchusella variegata, η Veronica glauca subps. peloponnesiaca, το σκόρδο Allium callimischon και τα μελισσάκια Ophrys argolica και O. spuneri είναι ενδημικά της Ελλάδας. Άλλα ενδιαφέροντα είδη της περιο χής περιλαμβάνουν το Κρητικό Σφεντάμι, το κρίνο Hermodactylus tuberosus και τον συγγενικό του Iris unguicularis, τη Fritillaria messanensis, το Σπαθόχορτο, τον Κρίνο της Παναγίας, τον Μανδαγόρα, τη σκίλλα Scilla autumnalis, τους νάρκισσους Narcissus serotinus και N.tazetta, τον Κρίνο της Θάλασσας, το Νερόκρινο και 20 είδη ορχιδέας, που παραλαμβάνουν τα Barlia robertiana, Orchis lactea, O. papilionacea, το σαλέπι Orchis laxiflora, τα μελισσάκια Ophrys ferumenquinum, O. herae, O. spesulum, O. tenthrendinifera, O. lutea, O. cornuta, O. mammosa, O. leucadica και διάφορα είδη Serapias.

Πανίδα
Η λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας αποτελεί καταφύγιο για πολλά διαφορετικά είδη πανίδας, ιδιαίτερα πουλιών και ερπετών. Εκτός από τα κοινά είδη θηλαστικών που ζουν εδώ (Αλεπούδες, Ασβοί, Κουνάβια κ.λπ.), έχουν επίσης παρατηρηθεί δώδεκα είδη νυχτερίδας. Αυτά περιλαμβάνουν τα Rhinolophus mehelii και R. ferrumequinum, που το καλοκαίρι συγκεντρώνονται σε μεγάλες αποικίες στις σπηλιές της περιοχής, π.χ. στη σπηλιά του Νέστορα ή κάτω από γέφυρες, όπου μεγαλώνουν τα νεαρά τους. Οι Βίδρες κατοικούν στο έλος γλυκού νερού, ενώ τα τελευταία χρόνια, τα Τσακάλια ακούγονται ξανά στην κοιλάδα Καλάμαρη και αν όλα πάνε καλά, ίσως δημιουργήσουν μια μικρή αγέλη στην περιοχή. Η λιμνοθάλασσα Γιάλοβας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον χάρη στην πλούσια ορνιθοπανίδα που διαθέτει. Ως και 275 είδη πουλιών έχουν παρατηρηθεί εκεί, καθιστώντας τη Γιάλοβα το σπουδαιότερο υγρότοπο της νότιας Πελοποννήσου. Η πλειονότητα των πουλιών επισκέπτεται τον υγρότοπο κατά τη διάρκεια της ανοιξιάτικης και της φθινοπωρινής μετανάστευσης. Μπορεί κανείς να δει μεγάλους αριθμούς από όλα τα είδη ερωδιών, αρκετά είδη αρπακτικών, τα περισσότερα είδη παρυδάτιων, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων σπάνιων για τη χώρα ειδών, όπως οι Βουνοσφυρίχτες, οι Θαλασσολιμόζες, οι Κοκκινοσκαλήδρες, αλλά και πολλά είδη στρουθιόμορφων σε μεγάλους αριθμούς. Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, οι Λευκοτσικνιάδες και οι Αργυροτσικνιάδες, τα Φλαμίνγκο, οι Κορμοράνοι, οι Αλκύονες και τα περισσότερα είδη πάπιας βρίσκουν καταφύγιο στη λιμνοθάλασσα. Μεταξύ των αρπακτικών, Ψαραετοί, Στικταετοί, Βασιλαετοί και Γερακαετοί συνήθως διαχειμάζουν εδώ. Εξαιτίας της απόπειρας αποξήρανσης και της επακόλουθης υποβάθμισης του υγροτόπου, λίγα είναι εκείνα τα είδη πουλιών που ακόμη αναπαράγονται στη λιμνοθάλασσα. Το πιο κοινό, 40 περίπου φωλιές το χρόνο, είναι ο Καλαμοκανάς και ακολουθούν ο Κοκκινοσκέλης, ο Μικροτσίκνιας και ο Θαλασσοσφυρι- χτής. Το Νεροχελίδονο αναπαράγεται σποραδικά, ενώ ο Καλαμόκιρκος έχει σταματήσει να φωλιάζει από τα τέλη του 1980. Άλλα ενδιαφέροντα είδη που φωλιάζουν στην ευρύτερη περιοχή συμπεριλαμβάνουν Πετρίτες, Κερκότρι- χες, Λιοστριτσίδες, Τσαλαπετεινούς και έξι είδη γλαυκόμορφων, από τους μεγάλους Μπούφους ως τους μικρούς Γκιώνηδες. Το είδος που αναπαράγεται πρώτο κάθε χρόνο είναι ο Μαυρολαίμης, του οποίου τα πρώτα μικρά, κατά τις καλές χρονιές, αρχίζουν να πετούν ήδη στα τέλη Φεβρουαρίου. Η ερπετοπανίδα στη Γιάλοβα είναι, επίσης, πολύ ενδιαφέρουσα. Από τα 39 είδη ερπετών και αμφιβίων που παρατηρούνται εδώ, τα 4 είναι ενδημικά της νότιας Ελλάδας: η Πελοποννησιακή Σαύρα, η Ελληνική Σαύρα, η Πελοποννησιακή Γουστέρα και το Κεφαλλονίτικο Κονάκι. Ένα άλλο ενδιαφέρον είδος που ζει στην περιοχή είναι το Ερημόφιδο. Όμως, το κατεξοχήν ιδιαίτερο είδος είναι ο Αφρικάνικος Χαμαιλέων, ο οποίος από όλη την Ευρώπη δε συναντάται παρά μόνο στη περιοχή της Πύλου. Άλλα ερπετά είναι ο Οφιόμορος, το Αγιόφιδο, ο Τυφλίτης, οι Κρασπεδωτές και Μεσογειακές Χελώνες, η Ο- χιά, το Σαυρόφιδο, και ο Τυφλίνος. Έξι είναι τα είδη των αμφιβίων: ο Λιμνοβάτρα χος, ο Ελληνικός Βάτραχος, ο Πηδοβάτραχος, η Μπράσκα, ο Πρασινόφρυνος και ο Δεντροβάτραχος.

Ο Αφρικάνικος χαμαιλέων της Πύλου
Ο τρόπος με τον οποίο έφτασε ο Αφρικάνικος Χαμαιλέων στην Πύλο παραμένει ένα μυστήριο. Μία πιθανότητα είναι να τον έφεραν από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου οι Ρωμαίοι, που είναι γνωστό ότι διατηρούσαν αυτά τα ζώα ως κατοικίδια. Η Πύλος είναι μοναδικό μέρος της Ευρώπης στο οποίο ζει ο Αφρικάνικος Χαμαιλέων. Αυτά τα δενδρόβια ερπετά είναι γνωστά για την ικανότητά τους να πιάνουν έντομα με τις μακριές τους γλώσσες και να αλλάζουν γρήγορα χρώμα. Είναι λιγότερο γνωστό το γεγονός ότι το χρώμα χρησιμοποιείται περισσότερο ως μέσον επικοινωνίας και μόνο δευτερευόντως ως αμυντική στρατηγική. Οι Αφρικανικοί Χαμαιλέοντες στην πραγματικότητα "μιλάνε" με τα χρώματα: κατά την αναπαραγωγική περίοδο, τα αρσενικά υιοθετούν ένα ανοιχτό πράσινο χρώμα για να δείξουν στα θηλυκά την επιθυμία τους για ζευγάρωμα, αν τα θηλυκά γίνουν μαύρα, στέλνουν, με τον τρόπο αυτό, το μήνυμα "μείνε μακριά μου!" και είναι έτοιμα για μάχη, αν χρειαστεί. Αλλά αν, αντίθετα, πάρουν ένα ανοιχτό γκρι χρωματισμό, δηλώνουν ότι είναι έτοιμα να δεχτούν το φλερτάρισμα των αρσενικών. Έπειτα, δύο μέρες μετά τη συνουσία, παίρνουν ένα όμορφο χρωματισμό με κίτρινες και τιρκουάζ κάθετες ρίγες, ο οποίος δείχνει ότι έχουν γονιμοποιηθεί. Οι Αφρικάνικοι Χαμαιλέοντες μπορεί να φτάσουν τα 47 εκ. σε μήκος και γεννούν μέσα στο χώμα 20 ως 90 αβγά. Ύ- στερα από 11 μήνες επώασης, οι νεαροί χαμαιλέοντες αναδύονται μέσα στο χώμα και σκαρφαλώνουν αμέσως στην κοντινότερη βλάστηση, καθώς είναι ήδη τελείως ανεξάρτητοι. Τα τελευταία 20 χρόνια, ο βιότοπος του χαμαιλέοντα στην περιοχή της Πύλου έχει συρρικνωθεί σημαντικά, κυρίως λόγω της εντατικοποίησης της γεωργίας. Μόνο γύρω στα τριακόσια άτομα επιζούν σήμερα. Από το 1998, η Ελληνική Ορθολογική Εταιρία οργανώνει, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ένα εθελοντικό πρόγραμμα, με σκοπό τη μελέτη του χαμαιλέοντα, την καταγραφή του πληθυσμού του και την προστασία του βιοτόπου αναπαραγωγής.

Γεωγραφία και γεωλογία
Η λιμνοθάλασσα Γιάλοβας βρίσκεται στο παραθαλάσσιο νοτιοδυτικό άκρο της Πελοποννήσου, στο Νομό Μεσσηνίας, 45 χλμ. δυτικά της Καλαμάτας. Η πλησιέστερη κωμόπολη στη λιμνοθάλασσα είναι η Πύλος, που απέχει 6 χλμ. από τον υγρότοπο. Στα δυτικά, η λιμνοθάλασσα χωρίζεται από το Ιόνιο Πέλαγος με τις μεγάλες αμμοθίνες στην παραλία της Βοϊδοκοιλιάς και με το ακρωτήριο Κορυφάσιο, όπου είναι χτισμένο το Παλαιόκαστρο, ενώ στα νότια χωρίζεται από τον κόλπο του Ναυαρίνου με μια λεπτή λωρίδα γης. Στα ανατολικά, οι χαμηλοί λόφοι διακόπτονται από μικρές χαράδρες και από τα ρέματα που πλαισιώνουν τον όμορφο καταρράκτη Καλάμαρη. Στα βόρεια του υγροτόπου εκτείνονται καλλιεργημένες εκτάσεις. Οι κύριοι γεωλογικοί σχηματισμοί της περιοχής είναι ασβεστολιθικοί, ενώ το έδαφος του υγροτόπου συνιστάται από αλλουβιακά ιζήματα.

Andrea Bonetti
Ο Andrea Bonetti γεννήθηκε στο Lugano της Ελβετίας, το 1968. Σπούδασε Βιολογία στο Πανεπιστήμιο της Παβίας στην Ιταλία και το 1995 ήρθε στην Ελλάδα, προκειμένου να διεξάγει έρευνα για τα πουλιά της λιμνοθάλασσας της Γιάλοβας. Από το 1997 ως το 2000 εργάστηκε για την Ελληνική Ορθολογική Εταιρία, ως τοπικός συντονιστής του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE-Nature, για τη διατήρηση και διαχείριση της λιμνοθάλασσας. Πρωτοασχολήθηκε με τη φωτογραφία της άγριας φύσης το 1993 και κατά τη διάρκεια των ερευνών του, μπόρεσε να δώσει, μέσω των φωτογραφιών, μια εις βάθος περιγραφή της ζωής στον υγρότοπο. Ο Andrea Bonetti έχει γράψει τα βιβλία "Μια μέρα στη λιμνοθάλασσα" και "Έρπουν, πετούν και ανθίζουν στο Μυστρά", που κυκλοφόρησαν με τις εκδόσεις "Σύνολο" και, σε συνεργασία με το φωτογράφο Φίλιππο Κατσίγιαννη, το βιβλίο "ΦΥΣΗ 365", που κυκλοφόρησε με τις εκδόσεις "Μίλητος". Το 2002 είχε την ιδέα να γράψει έναν οδηγό για την Ελληνική Φύση εν γένει, ένα βιβλίο που και ο ίδιος θα επιθυμούσε να είχε μαζί του, ταξιδεύοντας σε όλη τη χώρα, μόνο που τότε δεν υπήρχε ακόμη - ένα βιβλίο που θα συγκέντρωνε συμπυκνωμένες πληροφορίες γύρω από τη μοναδική άγρια ζωή της χώρας και τις περιοχές τις οποίες θα μπορούσε να επισκεφτεί κάποιος για να την παρατηρήσει. Κάπως έτσι, λοιπόν, προέκυψε το βιβλίο "Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα - 40 φυσικοί παράδεισοι", που κρατάτε στα χέρια σας. Οι φωτογραφίες του έχουν δημοσιευθεί, επίσης, σε σημαντικά ξένα και ελληνικά περιοδικά, όπως είναι το "BBC Wildlife Magazine", το "National Geographic" και το "Γεωτρόπιο" της εφημερίδας "Ελευθεροτυπία". Κέρδισε δύο βραβεία στον έγκριτο διαγωνισμό "BG Wildlife Photographer of the Year", το 1999 και ξανά το 2004.

Η εκδίκηση του τενεκέ
Τελικά, τα πράγματα όσον αφορά στο ελαιόλαδο εξελίχθηκαν πολύ άσχημα. Οι τιμές κατρακύλησαν κάτω από τα δύο ευρώ το κιλό, φέρνοντας σε απόγνωση τους Μεσσήνιους ελαιοπαραγωγούς.
Και το χειρότερο είναι ότι κανείς δε μιλάει, κανείς δεν παίρνει πρωτοβουλία, για να γίνει κάτι που θα μας βγάλει από αυτήν την κρίση. Και όταν λέω κανείς, δεν εννοώ τους απλούς ελαιοπαραγωγούς, αλλά τους Συνεταιρισμούς, την Ένωση, το Επιμελητήριο, τη Νομαρχία, την κυβέρνηση.
Τουλάχιστον να έφθανε φθηνό το λάδι στο ράφι, θα λέγαμε ότι βοηθάμε στην ελάφρυνση των καταναλωτών. Αμ δε, ένα λίτρο λάδι (γύρω στα 900 γραμμάρια δηλαδή) πωλείται στα ράφια των σούπερ μάρκετ 6 ευρώ.
Ο κατασυκοφαντημένος τενεκές αποκτά και πάλι αίγλη σε μια απέλπιδα προσπάθεια των Μεσσήνιων ελαιοπαραγωγών να καλύψουν τα έξοδά τους. Αυτό, δηλαδή, που θα έπρεπε να κάνουν οργανωμένα οι εκπρόσωποί τους και οι φορείς του νομού, το κάνουν μόνοι τους.
Χιλιάδες τενεκέδες φορτώνονται σε φορτηγάκια με προορισμό την Αθήνα, αλλά κυρίως τη Βόρεια Ελλάδα, μια αγορά παρθένα, που μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Το γράψαμε και στο προηγούμενο σημείωμά μας και θα το γράφουμε, όσο και αν γινόμαστε κουραστικοί.
Αν καταφέρουμε τους Έλληνες να τρώνε λάδι, δε χρειάζεται τίποτα άλλο, όμως θα πρέπει να δώσουμε το καλό παράδειγμα εμείς πρώτοι, εδώ στη Μεσσηνία.
Δεν είναι δυνατόν στην Καλαμάτα, στην Κορώνη, στην Κυπαρισσία και στις άλλες πόλεις και χωριά του νομού, όπου παράγουν λάδι, τα εστιατόρια και οι ταβέρνες να χρησιμοποιούν σπορέλαια. Μέσα σε αυτό το ομιχλώδες τοπίο, οι Μεσσήνιοι ελαιοπαραγωγοί θα ρίξουν από ελάχιστο έως καθόλου λίπασμα στα ελαιόδεντρα και δε θα οργώσουν.
Έτσι, αν συνεχισθεί αυτή η κατάσταση, οι ελιές θα αποτελούν τροφή πρώτου είδους για τα πετούμενα του ουρανού ή καυσόξυλα για τα τζάκια των αστικών περιοχών.
 

Πέτρος Α. Τσώνης

ΕΝΑ ΘΑΥΜΑΣΙΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΕ ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΛΕΥΚΩΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΤΡΑΜ ΑΘΗΝΩΝ-ΠΕΙΡΑΙΩΣ, ΠΑΤΡΑΣ ΚΑΙ ΚΑΛΑΜΩΝ
Περασμένα μεγαλεία διηγώντας τα να κλαις; Όχι, δεν αξίζει τέτοια αντιμετώπιση η Καλαμάτα. Πάντως, στο παρελθόν ήταν μια πόλη που ξεχώριζε περισσότερο στην Ελλάδα. Την ιστορία της αυτή έρχεται να αναδείξει ένα σπουδαίο και πολυτελές λεύκωμα. "Οι τροχιόδρομοι ΑθηνώνΠειραιώς, Πάτρας και Καλαμάτας" ονομάζεται. Περιέχει εξαιρετικές φωτογραφίες από το Μουσείο Φωτογραφίας "Χρήστος Καλεμκέρης" του Δήμου Καλαμαριάς και τα κείμενα είναι των Γιώργου Τόγια, Σπύρου Φασούλα και Γιώργου Χανδρινού. "Η Καλαμάτα, ήδη από το τέλος του 19ου αιώνα, είχε μεγάλη οικονομική ανάπτυξη, που οφειλόταν στην πλούσια γεωργική παραγωγή της μεσσηνιακής πεδιάδας και στην ανάπτυξη του λιμανιού της.
Όπως ήταν φυσικό, σύντομα αναπτύχθηκε σε περιφερειακό εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας εύπορης αστικής τάξης, η οποία αντέγραφε τα πρότυπα της ζωής της Αθήνας και της Πάτρας", γράφει η εισαγωγή του κειμένου, που αναφέρεται στο τραμ της Καλαμάτας. Όσο η πόλη αναπτυσσόταν και γινόταν εμπορικό κέντρο της χώρας και το λιμάνι της εξαγωγικός σταθμός, τόσο μεγάλωνε και η ανάγκη για τη συγκοι- νωνιακή σύνδεση του κέντρου με την παραλία, που χωρίζονταν από μια απόσταση δύο χιλιομέτρων.
Στο λεύκωμα σημειώνεται ότι στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Δήμος ανέλαβε την πρωτοβουλία για να εξασφαλιστεί μια τέτοια συγκοινωνία, με τραμ: "Οι πρώτες προσπάθειες για την κατασκευή δικτύου ηλεκτροκίνητου τραμ άρχισαν την αυγή του 20ού αιώνα, με αποτέλεσμα το 1903 να υπογραφεί η πρώτη σύμβαση κατασκευής και λειτουργίας τροχιόδρομου στην Καλαμάτα, μεταξύ του Δήμου Καλαμών, όπως αποκαλούνταν τότε η Καλαμάτα, και του επιχειρηματία Κονοπισόπουλου, πλην όμως ο ανάδοχος του έργου δεν κατάφερε να φέρει εις πέρας τη συμβατική του υποχρέωση. Την ίδια τύχη είχε και η δεύτερη σύμβαση με την "Ηλεκτρική Εταιρεία" το 1905. Έτσι φθάνουμε στον Ιανουάριο του 1908, οπότε επί δημαρχίας Π. Μπενάκη υπογράφεται, με το υπ' αριθ 21243/1908 συμβόλαιο του συμβολαιογράφου Α. Λίγγρη, η τρίτη στη σειρά σύμβαση, αυτή τη φορά με την εταιρεία του επιχειρηματία Απέργη, η οποία εγκρίνεται από το Δημοτικό Συμβούλιο και επικυρώνεται από τη Βουλή με τον ν. ΓΡΞΒ' "Περί χορηγήσεως αδείας εις τον Δήμον Καλαμών προς σύναψιν συμβάσεων περί κατασκευής και εκμεταλλεύσεως ηλεκτρικού τροχιοδρόμου εν τη πόλει των Καλαμών και τοις περιχώροις"". Εκ μέρους της εταιρείας το συμβόλαιο υπέγραψε ο Γεώργιος Σεκάκος.
Η εταιρεία αναλάμβανε την εκμετάλλευση του τραμ για μια 50ετία, με την προϋπόθεση ότι θα κατασκεύαζε και εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος για τις ανάγκες του τραμ. Τα έργα ξεκίνησαν το Νοέμβριο του 1908 και ειδικότερα "στις 13/11/1908 κατέπλευσε επιτέλους στο λιμάνι της Καλαμάτας το ατμόπλοιο "Αραράς", προερχόμενο από την Αμβέρσα, με τα διάφορα υλικά που είχε παραγγείλει η ανάδοχος εταιρεία στο Βέλγιο και άρχισαν οι εργασίες κατασκευής του δικτύου και του εργοστασίου, οι οποίες ολοκληρώθηκαν σε ένα χρόνο περίπου και έτσι, τον Απρίλιο του 1910 ξεκίνησε να κυκλοφορεί τραμ και στην Καλαμάτα. Η γραμμή ήταν μετρικού εύρους και μονή, με παρακαμπτήριες σιδηροτροχιές σε ορισμένα σημεία για τις διασταυρώσεις. Υπήρχαν τέσσερα τέτοια σημεία στα οποία η γραμμή διπλασιαζόταν προκειμένου να πραγματοποιούνται οι απαραίτητες διασταυρώσεις. Μετά την επέκτασή του το έτος 1915, το δίκτυο είχε συνολικό μήκος 5 χιλιομέτρων. Το τροχαίο υλικό περιελάμβανε έξι οχήματα Siemens διαξονικά με κλειστούς εξώστες, με 16 θέσεις καθημένων σε καναπέδες αντικριστούς (στα δύο πλαϊνά). Η εταιρεία ήταν υποχρεωμένη να εκτελεί τουλάχιστον 24 δρομολόγια την ημέρα το καλοκαίρι και 20 το χειμώνα. Το αμαξοστάσιο των οχημάτων βρισκόταν μεταξύ των σημερινών οδών Αριστομένους, Πινδάρου και Φιλελλήνων περίπου.
Όπως δείχνουν οι καρτ-ποστάλ της εποχής, που όμως είναι επιχρωματισμένες, τα τραμ της Καλαμάτας ήταν κίτρινα. Αρχικά λειτούργησαν δύο γραμμές, μία από την Κάτω Πλατεία μέσω της σημερινής οδού Αριστομένους και της παραλίας μέχρι τα "θαλάσσια λουτρά" και μία από την πλατεία Φραγκολίμνης μέσω της σημερινής οδού Φαρών μέχρι την παραλία. Το 1915, με την κατεδάφιση της εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου στην πάνω πόλη, ενώθηκαν οι δύο γραμμές. Τελικά, το τραμ, μετά την ολοκλήρωση του δικτύου του, κινούνταν κυκλικά και διερχόταν από τις σημερινές οδούς Ναυαρίνου-Φαρών-ΠλατείΤο ας Φραγκολίμνης-Μητροπολίτου Μελετίου- Υπαπαντής-Πλατείας και 23ης Μαρτίου, Αριστομένους και από τις οδούς του λιμανιού κοντά στο Τελωνείο, για να καταλήξει και πάλι στην οδό Ναυαρίνου, όπου ήταν η αφετηρία του, στο ύψος περίπου των τότε "θαλασσίων λουτρών", κοντά στη σημερινή ψαροταβέρνα "Κοιλάκου''". Θεωρείται πολύ σημαντικό που σε μια μεσαίου μεγέθους πόλη το τραμ λειτούργησε βιώσιμα επί τριάντα χρόνια. Ήταν όμως κάτι φυσιολογικό, καθώς ο τροχιόδρομος κάλυψε σημαντικές ανάγκες μετακινήσεων των κατοίκων, αφού συνέδεσε τη σχετικά αποκομμένη παραλία με το κέντρο. Η πιο παραγωγική δεκαετία θεωρείται αυτή από το 1928 έως το 1938, οπότε κατά μέσο όρο χρησιμοποιούσαν το τραμ 930.000 επιβάτες το χρόνο. Η μεγαλύτερη κίνηση υπήρξε το 1934 με 1.500.000 επιβάτες, το 1933 με 1.200.000 και το 1936 με 1.000.000 επιβάτες. Το τραμ έκανε το τελευταίο του δρομολόγιο στις 11 Ιανουαρίου 1940, σύμφωνα με κάποιες άλλες πηγές στις 24 Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου. Υπάρχουν δημοσιεύματα στον Τύπο της εποχής (το κείμενο παραθέτει άρθρα από το "Θάρρος") με διαμαρτυρίες για τη διακοπή των δρομολογίων, τόσο επειδή το επιβατικό κοινό έχασε αυτή την εξυπηρέτηση όσο και για τους εργαζόμενους της εταιρείας, που έμειναν άνεργοι.
Το κείμενο με το αφιέρωμα στον τροχιόδρομο της Καλαμάτας κάνει αναφορά και στη σύγχρονη προσπάθεια για την εγκατάσταση ενός καινοτόμου συστήματος ελαφρού τραμ στην πόλη. Προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από 15 χρόνια περίπου, επί δημαρχοντίας Χρήστου Μαλαπάνη και προς το παρόν, τουλάχιστον, έχει εγκαταλειφθεί. Σημειώνεται στο κείμενο σχετικά: "Ο Δήμος ανέθεσε την εκπόνηση σχεδίου επαναλειτουργίας στην πόλη (μεταξύ πόλης και παραλίας) ενός ελαφρού τραμ, το οποίο θα κινείται με συσσωρευτές ρεύματος, ώστε να μην επιβαρυνθεί το έργο με την πολυδάπανη κατασκευή εναέριου καλωδίου τροφοδοσίας ηλεκτρικού ρεύματος". Το σωστό είναι ότι η τότε Δημοτική Αρχή επέλεξε να εγκαταστήσει τραμ με μπαταρίες, όχι λόγω μικρότερου κόστους, αλλά στο πλαίσιο του καινοτομικού προγράμματος για ένα φιλικό στο περιβάλλον τροχιοδρομικό μέσο μεταφοράς.
Λέει ακόμη το κείμενο: "Η λειτουργία του τραμ θα συνδυαζόταν με εκτεταμένες αναπλάσεις και πεζοδρομήσεις στην πόλη. Το όλο σχέδιο είχε δεχθεί να χρηματοδοτήσει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Δυστυχώς, με την αλλαγή της τότε Δημοτικής Αρχής, το έργο επανασυζητήθηκε αλλά αμφισβητήθηκε, με αποτέλεσμα να μην υλοποιηθεί τίποτα μέχρι σήμερα". Για πολλούς, το τραμ της Καλαμάτας είναι μια τελειωμένη υπόθεση και δεν υπάρχει λόγος να ξανανοίξει. Για άλλους, όμως, παραμένει ζωντανό όνειρο, από το οποίο η πόλη θα κερδίσει πολλά εάν επιχειρήσει να το κάνει πραγματικότητα. Άλλωστε, στον επίλογο του θαυμάσιου λευκώματος τονίζεται: "Τα τελευταία 25 χρόνια πολλές πόλεις στον κόσμο επαναφέρουν ή κατασκευάζουν για πρώτη φορά δίκτυο τραμ.
Εάν τα τραμ παρέμεναν, εκσυγχρονίζονταν και επεκτείνονταν σταδιακά, η Αθήνα και άλλες πόλεις της χώρας δε θα αντιμετώπιζαν τα σημερινά αδιέξοδα, στην έκταση τουλάχιστον που τα βιώνουν σήμερα. Όπως είναι γνωστό, το τραμ είναι ένα μέσης μεταφορικής ικανότητας μέσο μεταφοράς (μεταφέρει μέχρι 15.000 επιβάτες ανά ώρα και κατεύθυνση), έναντι της μικρής μεταφορικής ικανότητας του λεωφορείου και του τρόλεϊ (μέχρι 3.000 επιβάτες ανά ώρα και κατεύθυνση) και της μεγάλης του μετρό (μέχρι 60.000 επιβάτες ανά ώρα και κατεύθυνση), γι' αυτό και προτιμάται σε ορισμένες διαδρομές με μεσαία ζήτηση μεταφορικού έργου.
Η μηδενική ρύπανση που προκαλεί (σε αντίθεση με το λεωφορείο αλλά και το τρόλεϊ), σε συνδυασμό και με τα υπόλοιπα πλεονεκτήματά του, καθιστούν το τραμ ιδανικό μέσο μεταφοράς, εάν ενταχθεί σωστά στο σύνολο του δικτύου των αστικών συγκοινωνιών μιας πόλης".

ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΜΑΡΤΙΝΟΥ

Το Θέατρο, από τους αρχαίους χρόνους, ήταν η αγαπημένη ενασχόληση των Ελλήνων. Δεν υπήρχε πόλη στην αρχαία Ελλάδα που να μην είχε μεγαλοπρεπές Θέατρο. Πολλά απ' αυτά, με σπουδαιότερο εκείνο της Επιδαύρου, λειτουργούν ακόμη και σήμερα. Ελπίζουμε, δε, σύντομα να αναστηλωθεί και να δοθεί προς χρήση και το σπουδαίο Θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης, που με το Στάδιο, το Ωδείο και το Γυμνάσιο, θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους χώρους της πατρίδας μας.
Παρά τις δυσκολίες που πέρασε η Ελλάδα, είτε από τη νέα θρησκεία είτε από την επί 400 χρόνια δουλεία της, το Θέατρο κατάφερε να μείνει ζωντανό. Ούτε στα χρόνια της γερμανικής κατοχής κατάφεραν να διώξουν το Θέατρο από τη συνείδηση των Ελλήνων, που ακόμη και στο βουνό έστηναν παραστάσεις. Μετά τη μεταπολίτευση, το Θέατρο άρχισε σιγά σιγά να φθίνει. Πολλοί ήταν οι παράγοντες σ' αυτή τη φθορά, μα νομίζω, κυρίως, έφταιξε η τηλεόραση, που έκλεισε τους ανθρώπους στο σπίτι τους και τους καθήλωσε στους καναπέδες.
Η πρωτοβουλία της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη για δημιουργία Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων έδωσε μιαν ελπίδα ανάτασης του Θεάτρου, που χάθηκε όμως από τις παρεμβάσεις των βλαχοδημάρχων και ταλανίστηκε από τα αλύτρωτα εγώ των καλλιτεχνικών διευθυντών που κλήθηκαν να υλοποιήσουν το "όραμα". Οι περισσότεροι απ' αυτούς δεν κατάφεραν να πιάσουν το σφυγμό της κοινωνίας και αρκέσθηκαν να συμπληρώσουν το βιογραφικό τους με παραστάσεις που δε θα έβλεπαν ούτε στον ύπνο τους, αν δεν έρεε άφθονο κρατικό χρήμα. Όμως, η εποχή των παχιών αγελάδων πέρασε ανεπιστρεπτί και τα περιφερειακά θέατρα άρχισαν να βιώνουν την κρίση.
Το Θέατρο της Καλαμάτας, που στο ξεκίνημά του κατάφερε να ακουστεί σε όλη την Ελλάδα, δε θα μπορούσε να έχει διαφορετική τύχη. Οι άνθρωποι που κατά καιρούς κλήθηκαν να το διευθύνουν, είτε από ανικανότητα είτε από λάθος επιλογές, το χρεοκόπησαν οικονομικά και καλλιτεχνικά. Ο αείμνηστος Γιώργος Τσαγκάρης, που παρέλαβε ένα Θέατρο στον πάτο του βαρελιού, κατάφερε μέσα σ' ένα χρόνο να το ξαναφέρει στην καθημερινότητά μας με αρκετές παρεμβάσεις, όπως τα "Αλεξανδρινά Απογεύματα", τα "Πολυδούρεια" κ.λπ. Με ελάχιστα βεβαίως χρήματα, με απαρχαιωμένο υλικοτεχνικό εξοπλισμό, αλλά και πολλούς δόλιους εχθρούς που, ως σκουλήκια, βγήκαν από τις τρύπες τους να ροκανίσουν την όποια δημιουργία. Βλέπετε, ο Τσαγκάρης χαλούσε την πιάτσα, δεν προσκυνούσε, δεν υπέκυπτε, ήταν χορτασμένος από επιτυχίες, το χρήμα δεν τον συγκινούσε. Δεν μπορούσαν να κατανοήσουν οι νάνοι ότι υπάρχουν και καλλιτέχνες με παράστημα, καλλιτέχνες οραματιστές. Το φευγιό του Γιώργη βόλεψε κάποιους και ήσυχοι πια γύρισαν στις τρύπες τους. Κάποιοι αργότερα προσπάθησαν - οι ανόητοι - να απομυθοποιήσουν, να γκρεμίσουν ό,τι έχτισε, δεν κατανόησαν οι δόλιοι ότι η κοινωνία και οι απλοί άνθρωποι έχουν κριτήριο, έχουν ένστικτο και καταλαβαίνουν τους κάλπικους, τους μπαγάσες και τα λαμόγια. Εκτός όμως από το ΔΗΠΕΘΕΚ, στην Καλαμάτα και γενικότερα στη Μεσσηνία αναπτύχθηκε και το ερασιτεχνικό θέατρο.
Το Μεσσηνιακό Ερασιτεχνικό Θέατρο, η Θεατρική Διαδρομή, η Πειραματική Σκηνή, η Σκηνή, το Τριφυλιακό Ερασιτεχνικό Θέατρο, η Μέθεξη, έδωσαν πολύ καλές παραστάσεις και έκαναν πολλούς νέους ανθρώπους να αγαπήσουν το Θέατρο. Και σ' αυτό το χώρο υπάρχουν προβλήματα και εκεί μπαίνει ο παράγων άνθρωπος, οι εγωισμοί και οι παρεούλες, όμως κατάφεραν να σταθούν στα πόδια τους και να προσφέρουν στα πολιτιστικά δρώμενα. Τελευταία, από τη διάσπαση της Θεατρικής Διαδρομής προέκυψε το νέο σχήμα Συν1. Δεν είναι στις προθέσεις μας να κρίνουμε ή να δικαιώσουμε αυτούς που έφυγαν ή αυτούς που έμειναν, είναι δικό τους νιτερέσο. Εμείς θα κρίνουμε μόνο τη δουλειά τους που θα παρακολουθούμε στο σανίδι. Και παρακολουθήσαμε την παράσταση του έργου "Η όπερα της πεντάρας" από το νέο θεατρικό σχήμα +1 και μπορούμε να πούμε ανεπιφύλακτα ότι οι άνθρωποι αυτοί κάνουν Θέατρο.
Είδαμε, χαρήκαμε, απολαύσαμε μια υπέροχη παράσταση με ρόλους δουλεμένους, με υπέροχες χορογραφίες, με καταπληκτικούς φωτισμούς. Δράστης αυτής της επιτυχίας ο Κώστας Κατσουλάκης. Χρόνια στην πόλη μας έχει δώσει τα δείγματά του στις παραστάσεις της Θεατρικής Διαδρομής, αλλά και του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, στη μικρή του συνεργασία μ' αυτό. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος που φώναξε ο Τσαγκάρης όταν ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του ΔΗΠΕΘΕΚ, για να σκηνοθετήσει την παιδική παράσταση "Τα ταξίδια του τυχερού Πέτρου", αλλά και στη συνέχεια την "Ελλαδογραφία", που και αυτή κάποιοι προσπαθούν να απαξιώσουν.
Είναι απορίας άξιον πώς ο Κατσουλάκης τόλμησε να ακουμπήσει αυτό το έργο. Κι όμως, έβαλε τα χέρια του στη φωτιά και τα κατάφερε. Μπράβο του και πάλι μπράβο του! Συγχαρητήρια βεβαίως και στους συνεργάτες τους και ιδιαίτερα στα παιδιά, που δίνουν την ψυχή τους στο σανίδι. Ελπίζουμε οι κρατούντες στο ΔΗΠΕΘΕΚ να ξεπεράσουν τους όποιους μικροεγωισμούς τους και να φωνάξουν τον Κατσουλάκη να βοηθήσει. Είναι κεφάλαιο ο Κατσουλάκης για την Καλαμάτα. Ας επιστρέψουμε, όμως, στο ΔΗΠΕΘΕΚ και στην τελευταία παραγωγή του, το έργο του Ιακώβου Καμπανέλλη "Ο δρόμος περνά από μέσα".
Πήγα στην πρεμιέρα μουδιασμένος, επηρεασμένος από την προηγούμενη παραγωγή με το έργο "Το σώσε", το οποίο δεν είχα καταφέρει να παρακολουθήσω μέχρι το τέλος, αφού αγχώθηκα, νευρίασα, στεναχωρήθηκα. Εδώ τα πράγματα ήταν εντελώς διαφορετικά, εδώ είχαμε να κάνουμε με έναν εκπληκτικό και ώριμο Καμπανέλλη και ένα σπουδαίο σκηνοθέτη, το συμπατριώτη μας Γιάννη Διαμαντόπουλο, που κατάφερε να στήσει μια πολύ όμορφη παράσταση. Καταπληκτικό το σκηνικό του, επίσης Καλαματιανού, Φοίβου Σοφικίτη, στη φιλοσοφία της παράστασης η μουσική του δικού μας Βασίλη Κουτίβα, πολύ καλοί οι φωτισμοί του Σαράντη Φάσσου.
Σε γενικές γραμμές, οι ηθοποιοί υποστήριξαν τους ρόλους τους. Θα μείνω για λίγο, όμως, στην κυρία Μαριάννα Αρβανιτίδου - Πετροπουλέα, που έπαιξε το ρόλο της Γλυκερίας, της γερόντισσας υπηρέτριας του σπιτιού. Σπουδαία ηθοποιός, με άρωμα από εκείνους τους παλιούς ηθοποιούς που βλέπουμε στις ταινίες του παλιού Ελληνικού Κινηματογράφου. Δεν ξέρω γιατί, αλλά το μυαλό μου -βλέποντας το παίξιμό της- πήγαινε συνεχώς στην αείμνηστη Σαπφώ Νοταρά.

Του Πέτρου Τσώνη

Η αχαριστία θα έπρεπε να είναι ποινικό αδίκημα Πρώτα από όλα πρόεδρος. Έτσι τον φωνάζουν όλοι στην Καλαμάτα, έτσι αρέσει και στον ίδιο. Έχει χαρακτηρισθεί, άλλωστε, ο πρόεδρος των προέδρων του ελληνικού ποδοσφαίρου!
Μετά από εβδομήντα χρόνια περίπου ενεργούς παρουσίας στα πολιτικά, αθλητικά και επιχειρηματικά δρώμενα στη Μεσσηνία, ο 82χρονος πια Λυκούργος Γαϊτανάρος, ο "αρχιθύελλας", ο πατερούλης, ο …δυνάστης ή επαναστάτης, ανάλογα με την οπτική γωνία του καθενός, ο ευεργέτης πολλών και του τόπου του (αυτό δεν αμφισβητείται από κανέναν), ανοίγει την καρδιά του στο Flash και μιλά για όλα. Τα παιδικά του χρόνια στους Δολούς της Μάνης, τον εμφύλιο, την επταετία και τον Παπαδόπουλο, το τρίτο του παιδί, όπως αποκαλεί την ποδοσφαιρική ομάδα της Καλαμάτας, και άλλα πολλά. Ταγμένος στην "εθνικόφρονα" παράταξη με δράση στον εμφύλιο, αγαπημένο παιδί της δικτατορίας των συνταγματαρχών (επανάσταση εξακολουθεί να τη λέει ο ίδιος), δε δημιούργησε προσωπικούς εχθρούς και άνετα μπορείς να τον δεις να συζητά με ανθρώπους όλων των παρατάξεων. Τα χρόνια πέρασαν, πολλοί συνεργάτες του τον εγκατέλειψαν, ο Λυκούργος όμως δεν ξεχνά τους φίλους του, ακόμη κι όταν βρίσκονται στα "κάτω" τους. Το Λυκούργο τον αγαπούν όλοι, δεξιοί και αριστεροί, και παρά τα χρόνια που τον βαραίνουν, συμπεριφέρεται σαν έφηβος. Είναι αναμφισβήτητα ένα από τα πρόσωπα που χαρακτηρίζουν την Καλαμάτα…

Πρόεδρε, να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας από τους Δολούς της Μάνης, τη γενέτειρά σου;
Γεννήθηκα στους Δολούς το 1927, όπου και τελείωσα το Δημοτικό Σχολείο. Άλλα χρόνια βέβαια τότε, οι Δολοί ήταν μεγάλο κεφαλοχώρι με ιστορία πλούσια. Οι κάτοικοι ήταν εργατικοί και προόδευαν συνεχώς. Στο χωριό υπάρχουν η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και ο ιστορικός τάφος των Μαυρομιχαλαίων. Μεγάλη και η συμβολή τους στην επανάσταση του 1821, αποτελούσαν ορμητήριο των Ελλήνων. Στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου στις Κιτριές έγινε, άλλωστε, και η δοξολογία πριν ξεκινήσουν τα ασκέρια για την Καλαμάτα. Εκεί, επίσης, υπάρχουν τα σπήλαια Λυκούργος, στο κτήμα που παραχώρησε η οικογένειά μου στην κοινότητα. Σπήλαια εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς, που δυστυχώς έως σήμερα δεν έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά. Τα παιδικά μου χρόνια ήταν ανέμελα και ευχάριστα. Η οικογένειά μου ήταν από τις ισχυρές της περιοχής και ως παιδί δε μου έλειψε τίποτα. Βέβαια, και εγώ από μικρός συμμετείχα ενεργά στις δουλειές μας. Τα λάδια, τα πορτοκάλια, τα σύκα, το σιτάρι και άλλες. Στο σχολείο, θυμάμαι, ήμασταν τότε 107 μαθητές (!) και πολλοί από αυτούς έγιναν αξιόλογοι επιστήμονες και προσέφεραν πολλά στον τόπο μετέπειτα. Δυστυχώς, σήμερα στο χωριό μας οι κάτοικοι είναι μετρημένοι στα δάχτυλα του χεριού και αυτοί μόνο γέροντες. Στο καφενείο, το μοναδικό που έχει μείνει, ο καφετζής, γέροντας και αυτός, καμιά φορά φωνάζει για πλάκα "ένας ένας, ρε παιδιά". Μεγαλύτερη παραγωγή θυμάμαι ήταν τα πορτοκάλια, εννιά δεκάρες το κομμάτι τα φορτώναμε για Γερμανία από το λιμάνι των Κιτριών σε καράβι ειδικά ναυλωμένο για αυτή τη δουλειά. Το βασικότερο εισόδημα τότε και τώρα τίποτα, για κάνε τη σύγκριση!

Παιδί 13 ετών σε βρίσκει, πρόεδρε, όμως, ο πόλεμος, η κατοχή. Οι Ιταλοί και Γερμανοί κατακτητές κάνουν τη ζωή σας δύσκολη, έτσι;
Η ζωή μας δυσκολεύει, όπως καταλαβαίνεις, με την κατοχή. Κι αυτό για όλους, πλούσιους και φτωχούς. Εμείς, όμως, τουλάχιστον δεν πεινάσαμε, όπως αλλού στην Ελλάδα, κι αυτό γιατί είχαμε την αγροτική παραγωγή, είχαμε και σιτάρια και λάδια και σύκα και έτσι ήμαστε πιο τυχεροί από άλλους. Πείνα, λοιπόν, δεν καταλάβαμε, αλλά αυτό που "τσάκισε" το χωριό ήταν ο εμφύλιος πόλεμος αμέσως μετά την κατοχή. Συμμετοχή είχα, αλλά πάντα για καλό, για να βοηθήσω και να προστατεύσω κάποιους συντοπίτες μου που ήταν στο στόχαστρο των ανταρτών, που έκαναν επιδρομές στο χωριό, σκότωναν, βίαζαν και έκλεβαν.

Πρόεδρε, εδώ θέλω να μου πεις αν ήσουν οργανωμένος σε ομάδα οπλισμένη και είχες εμπλακεί σε κάποια μάχη;
Ήμουν μικρότερος σε ηλικία από τους άλλους και δε με έπαιρναν σε επιχειρήσεις. Δουλειά μου ήταν να μένω στο χωριό και να φυλάω. Να έχω το νου μου για επιδρομές και να ειδοποιώ τον κόσμο. Ήμουν υπεύθυνος για την ασφάλεια του χωριού. Από τότε η πολιτική μου θέση ήταν ξεκάθαρη και άνθρωπο δεν έχω βλάψει. Σε μάχη δεν έτυχα ποτέ και τώρα που πέρασαν τα χρόνια και τα θυμάμαι όλα αυτά, καλύτερα, λέω, που ήρθαν έτσι τα πράγματα. Βέβαια, σαν νέος ήμουν και ζωηρός και πίσω εύκολα δεν έκανα. Ακόμα δεν κάνω. Έχω πάρει από τον παππού μου σε αυτό. Πάντως, ευχαριστημένος φεύγω από τη ζωή, αφού παρά τις δυσκολίες και το φόβο τότε, έχω βοηθήσει κόσμο πολύ, και αριστερούς και δεξιούς. Θα σου πω μια ιστορία για να καταλάβεις. Ο πατέρας του πρώην δημάρχου Καλαμάτας του Κουτσούλη, ο μπάρμπα Νίκος, ήτανε κεντρώος και από τα "κεφάλια" της Μεσσηνίας. Καλός άνθρωπος και γνωστός σε όλο το νομό. Για τον αναγκάσουν οι "δικοί μου" να παραδοθεί, λοιπόν, πήγαν στο σπίτι και πήρανε το μωρό, για να τον εκβιάσουν. Γινόντουσαν τότε αυτά τα πράγματα. Εγώ τότε αντέδρασα, τους είπα ότι αυτό δεν είναι αντρίκειο. Αν μπορούν, ας πάνε να τον συλλάβουν μόνοι τους στα ίσα. Πάω, λοιπόν, και τους παίρνω το μωρό και το πάω πάλι στο σπίτι. Ο Γιώργος ο Κουτσούλης το αναγνωρίζει αυτό και μου είναι ευγνώμων. Και εγώ τον αγαπώ και ας μη συμφωνούμε πολιτικά. Είναι εξαιρετικός ως άνθρωπος και ως δήμαρχος Καλαμάτας θεωρώ ότι ήταν πετυχημένος.

Πρόεδρε, αυτό που σου αναγνωρίζουν όλοι, ακόμα και οι αντίπαλοί σου, είναι ότι έχεις ξεκάθαρη πολιτική θέση από νέος έως τώρα, σε αντίθεση με άλλους που έγιναν μέσα σε ένα βράδυ δημοκράτες και φιλελεύθεροι ή το ανάποδο. Φαντάζομαι ότι αυτό δεν ήταν και εύκολο.
Είμαι ικανοποιημένος από τον εαυτό μου γι' αυτό που λες. Εξυπηρέτησα πάρα πολύ κόσμο από το εκάστοτε πόστο που κατείχα και σε πολλούς φέρθηκα καλύτερα και από αδερφός. Μέσα από τα τάγματα ασφαλείας αλλά και μετά, με τους επαναστάτες όπως τους λέω εγώ, χούντα εσείς.

Το τέλος του εμφυλίου πού σε βρίσκει, πρόεδρε, και πώς συνεχίζεις στη ζωή;
Φοίτησα στην Πάντειο Σχολή, στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών και επέστρεψα στην Καλαμάτα για να συνεχίσω το επάγγελμα της οικογένειάς μου. Κυρίως το εμπόριο και τις εξαγωγές. Χρυσές εποχές τότε για την οικονομία. Αν είχες όρεξη για δουλειά, τα κατάφερνες στα σίγουρα. Άλλη ζωή γενικότερα τότε, στις συναλλαγές μας υπήρχε ο λόγος. Ήταν νόμος ο λόγος μας. Πού τώρα να κάνεις συναλλαγή εμπορική χωρίς χαρτιά και εγγυήσεις. Δεν έχεις καμία τύχη. Έχει χαθεί από την πιάτσα ο σεβασμός, όλοι κοιτάνε πώς θα "ρίξουν" τον άλλο. Η Καλαμάτα τότε ήταν μεγάλο εξαγωγικό κέντρο, όχι μόνο της Πελοποννήσου, αλλά ολόκληρης της Ελλάδας. Από το λιμάνι έφευγαν τα εμπορικά πλοία κατά δεκάδες κάθε μέρα και στην παραλία δεν μπορούσες από τα κάρα να περπατήσεις. Τα βαρέλια με τα λάδια ήταν αμέτρητα και περίμεναν να φορτωθούν για Γερμανία και άλλες χώρες. Επίσης, έφευγαν για έξω κρασιά, πετιμέζια. Υπήρχαν μεγάλα εργοστάσια στην περιοχή όπως του Λιναρδάκη και του Σταματελάκη. Άσε που ο θόρυβος από τις σειρήνες των πλοίων όταν αναχωρούσαν και των εργοστασίων όταν άλλαζε η βάρδια ή ταν πλέον σήμα κατατεθέν της πόλης. Άκουγες τις σειρήνες και ήξερες ότι όλοι δουλεύουν πυρετωδώς.

Μέσα από τη δουλειά, λοιπόν, περνάνε τα χρόνια, εσύ είσαι ισχυρός οικονομικός παράγοντας της πόλης και κάπου εκεί έρχεται η χούντα. Επανάσταση όπως τη λες εσύ. Πώς ανακατεύεσαι με αυτή την ιστορία και ποια η σχέση σου με τον Παπαδόπουλο και τους άλλους συνταγματάρχες;
Εγώ, όπως σας είπα, ήμουν πάντα δεξιός. Τότε ήμουν το δεξί χέρι του Κωστόπουλου, ενός, κατά τη γνώμη μου, εκ των κορυφαίων πολιτικών που ανέδειξε ο τόπος. Ήμουν και αδερφικός φίλος του Γιάννη του Λαδά. Στα σκαριά ήταν δύο επαναστάσεις τότε, αυτό ίσως ο πολύς κόσμος δεν το γνωρίζει. Αυτή των συνταγματαρχών, που και τελικά έγινε, και αυτή μιας ομάδας στρατηγών. Μου ζητήθηκε από τον ΙΔΕΑ να μεσολαβήσω για κάποιες μεταθέσεις αξιωματικών σε πόστα καίρια, ώστε να προετοιμάσουν και να έχουν τον έλεγχο αν χρειαστεί. Μου έδωσαν, λοιπόν, τη λίστα με τα ονόματα για να τους προωθήσω στις θέσεις αυτές. Κάτι που πέτυχα πηγαίνοντας ο ίδιος στον υπουργό. Πρόσεχα και να μη με καταλάβουν. Θυμάμαι ο Κωστόπουλος που δεν ήξερε τίποτα, στις δύο τελευταίες μεταθέσεις παραξενεύτηκε και ρώτησε τον Ρεντζέπη τον μακαρίτη αν γνώριζε τι ετοιμάζει ο Λυκούργος και του είπε να με προσέχει! Ιδιαίτερη σχέση είχα και έχω με τον Λαδά. Αυτό με βοήθησε όταν έγιναν οι πρώτες συλλήψεις αριστερών στην Καλαμάτα, περίπου διακόσια άτομα ήτανε, θυμάμαι πήγα και έβγαλα έξω τους περισσότερους. Τότε παραλίγο να βρω τον μπελά μου από τους "μεγάλους", αφού ο μακαρίτης ο Παναγιωτάκος, ταξίαρχος στην Τρίπολη, παραπονέθηκε. "Εμείς τους πιάνουμε και ο Γαϊτανάρος τούς αμολάει" έλεγε εκνευρισμένος. Το αναφέρανε στον Γιάννη τον Λαδά, που ήτανε πρόεδρος του επαναστατικού συμβουλίου και το σήμα που ήρθε από την Αθήνα ήταν: Αποστείλατε όλους τους συλληφθέντες συν τον Γαϊτανάρο! Θυμάμαι μέσα σε αυτούς που είχαν συλληφθεί ήταν και πολλοί δημοσιογράφοι που ελευθερώθηκαν από εμένα, είχε συλληφθεί και ο γιατρός ο Γεωργιόπουλος και άλλοι επώνυμοι Καλαματιανοί.

Πρόεδρε, θα πρέπει να παραδεχτείς, αν και- όπως λες- δε συμφωνούσες με τις ακρότητες και τη βία, ότι πολύς κόσμος πέρασε άσχημες καταστάσεις τότε.
Πόνος υπήρξε, αυτό δεν μπορώ ούτε να το αρνηθώ ούτε να το ξεχάσω. Όμως, αυτό που θα σου πω για τους ανθρώπους αυτούς, που η ιστορία τούς κατέγραψε ως δυνάστες, είναι ότι υπήρχε ασφάλεια και ευημερία στη χώρα. Ζούσαμε καλή ζωή όλοι. Έγιναν έργα που ακόμα και σήμερα υπάρχουν και ξεχωρίζουν. Το στάδιο της Καλαμάτας, το κολυμβητήριο, οι μελέτες των δρόμων που ανοίχτηκαν τότε, το διοικητήριο (θυμάμαι ότι στο συγκεκριμένο έργο την ώρα που μαζί με τον Πατακό βάζαμε συμβολικά λάσπη πάνω στο τούβλο, γυρνάω και του λέω: "Πρόεδρε, εμείς το φτιάχνουμε, αλλά με τα μυαλά που έχουμε άλλοι θα το γλεντήσουν"). Τότε εκείνος μου απαντάει ότι θα με στείλει εξορία αν το ξαναπώ αυτό. Έργα έγιναν λοιπόν πολλά, αυτό θα πρέπει να το παραδεχτούμε. Και όλοι αυτοί που τα έκαναν, σήμερα πεινάνε (όσοι ζουν ακόμα). Και όλοι, επί επαναστάσεως, ήταν, θυμάμαι, μαζί μας, φίλοι και αδέρφια. Η υποκρισία σε όλο της το μεγαλείο και όπως καταλαβαίνεις, μετά μας πουλήσανε πολύ εύκολα. Στην Ελλάδα θα έπρεπε οι αχάριστοι να πηγαίνουν φυλακή. Η αχαριστία να είναι ποινικό αδίκημα.

Δηλαδή, ήτανε πολλοί αυτοί που δήλωναν ότι είναι μαζί σας και μετά έκαναν ότι δε σας ήξεραν;
O συγχωρεμένος ο Παπαδόπουλος, όταν "πέσαμε", μου είπε να βγω και να πω ονόματα, να τους ξεμπροστιάσω, κάτι που δεν έκανα ούτε θα κάνω όσο ζω. Μετά ανακάλεσε και ο ίδιος. Κοιτάξτε τα χάλια των σημερινών πολιτικών και βγάλτε συμπέρασμα μόνοι σας. Σήμερα οι πολιτικοί αλλάζουν σαν τις σαλαμάνδρες. Τη μια από εδώ και την άλλη από εκεί. Αν αυτοί είναι καλύτεροι σαν άνδρες πρώτα και μετά σαν πολιτικοί, ας το κρίνει ο κόσμος με τα τόσα προβλήματα που έχει σήμερα. Τα περισσότερα τα έχουν προκαλέσει αυτοί. Οι παλιοί, όχι μόνο οι πολιτικοί, γενικότερα, όπως σου είπα και παραπάνω, είχανε λόγο και μπέσα και ήταν σταθεροί. Στην πολιτική μπαίνανε πλούσιοι και βγαίνανε φτωχοί. Όλοι τους φύγανε με καθαρά χέρια. Καταλαβαίνεις τι εννοώ έτσι; Τώρα, όπως βλέπεις και μόνος σου, γίνεται το ανάποδο. Γίνεται το μεγάλο φαγοπότι.

Όλοι Μερσεντές έχουνε πάρει, πού τη βρήκες, κύριε, τη Μερσεντές; Θέλω να μου πεις και για το σπίτι στην παραλία, πώς το απέκτησες;
Όπως ξέρεις, έχει χαρακτηρισθεί από το υπουργείο Πολιτισμού διατηρητέο. Ίσως κάποτε γίνει και μουσείο, αφού έχει μέσα πολλά κειμήλια της οικογένεια Μαυρομιχάλη, αλλά και το ίδιο από μόνο του έχει μεγάλη αξία. Τα σχέδια είναι του γνωστού Τσίλερ και όσοι ξέρουν από αρχιτεκτονική, το θαυμάζουν. Χτίστηκε λίγο πριν το τέλος του 19ου αιώνα. Εγώ το αγόρασα από τον Κωστόπουλο. Το σπίτι αυτό έχει φιλοξενήσει κατά καιρούς μεγάλα ονόματα της πολιτικής σκηνής, ως επισκέπτες στην πόλη. Έχουν μείνει σε αυτό ο Βενιζέλος, το βασιλικό ζεύγος και άλλοι. Μέχρι και ο Ωνάσης, όταν ήρθε με την Κάλλας στην Καλαμάτα, θέλησε να το επισκεφτεί. Μάλιστα, θυμάμαι ότι μου είχε πει πως ήταν μεγάλη επιτυχία η αγορά του και είχε παραξενευτεί που ο Κωστόπουλος είχε πουλήσει ένα τέτοιο σπίτι.

Δε μου λες τώρα, πρόεδρε, με την μπάλα και την ομάδα της Καλαμάτας πώς σε μπλέξανε;
Πρέπει να παραδεχτώ ότι εγώ από μπάλα δεν ήξερα, λαδέμπορας ήμουνα. Με φώναξε ο Νομάρχης τότε στη Νομαρχία και μου λέει: "Λυκούργο, θα πάρεις την ομάδα εσύ, γιατί πιστεύω σε σένα και τις οργανωτικές σου ικανότητες". Στην αρχή εγώ δεν ήθελα και του είπα όχι. Την άλλη μέρα με παίρνει στο τηλέφωνο ο Λαδάς και μου λέει: "Λυκούργο, θα αναλάβεις την ομάδα, πάει και τέλειωσε". Έτσι έγινα πρόεδρος στη Μαύρη Θύελλα, αλλά επειδή, όπως σας είπα, από μπάλα δε γνώριζα και πολλά, αποφάσισα να πάρω δίπλα μου κάποιον που ήξερε. Αυτός ήταν ο φίλος μου ο Κώστας ο Αλησμόνης, που διατέλεσε την πρώτη χρονιά και πρόεδρος. Μια φορά στην αρχή, θυμάμαι, όταν φάγαμε γκολ στη Μεσσήνη, εγώ βάρεσα παλαμάκια και ο Κώστας με μάλωσε! Μετά, εντάξει έμαθα (γέλια). Ο Αλησμόνης ήτανε ένας από τους καλύτερους συνεργάτες που είχα. Και ο Γιάννης ο Παπαχρήστος μού στάθηκε πολύ, ήξερε και αυτός από μπάλα. Η ομάδα με σένα πρόεδρο ζει μεγάλες στιγμές, με αποκορύφωμα το έπος της Φιλαδέλφειας στο ιστορικό παιχνίδι με τον Ίκαρο. Για αυτό το παιχνίδι ακόμα μιλά όλη η Ελλάδα, έσπασαν οι πόρτες στο γήπεδο με 40.000 κόσμο μέσα και άλλο τόσο απέξω. Τίτλους όπως άλλες ομάδες δεν έχουμε, ας πούμε κύπελλα και πρωταθλήματα, αλλά αυτό που κάνει μεγάλη τη Μαύρη Θύελλα είναι η αγάπη του κόσμου της. Μεγάλη ομάδα είναι αυτή που έχει κόσμο. Οι άλλοι μας ζηλεύουν για αυτό, σας πληροφορώ. Κάποτε παίζαμε με εφτά και οχτώ χιλιάδες κόσμο στο γήπεδο του Μεσσηνιακού, πάνω σε μάντρες και σε δέντρα ανεβαίνανε για να δούνε την ομάδα. Και στα εκτός έδρας χαμός γινότανε. Θυμάμαι, όταν παίξαμε στην Τούμπα, ήμαστε πιο πολλοί από τους Παοκτζήδες, αλλά φοράγαμε τα ίδια χρώματα και δε φαινότανε!

Γιατί οι παλιοί ποδοσφαιριστές σε φωνάζουνε πατερούλη;
Με λένε έτσι γιατί όσο ήμουν μέσα στα πράγματα, τους έβαλα όλους σε θέσεις στο Δημόσιο. Άλλους σε τράπεζες, άλλους στη ΔΕΗ, άλλους στην Πυροσβεστική και γενικά τους βόλεψα με δουλειές καλές. Ακόμα και τον Μπιστικέα τον Γιώργη που παραπονιέται, τον είχα βάλει στην Πυροσβεστική, αλλά δεν του άρεσε και έφυγε. Τι να του κάνω! Είχα διορίσει, όχι μόνο τους ίδιους, αλλά και τα αδέρφια τους, τις γυναίκες τους και πολλούς ακόμα.

Μετά, πρόεδρε, αλλάζουν όμως τα πράγματα και η χούντα πέφτει. Εσένα αυτή η αλλαγή πού και πώς σε βρίσκει;
Δε φοβήθηκα ποτέ τη σύλληψη γιατί ήξερα τι είχα κάνει και τι όχι. Πάντως, τον πρώτο χρόνο πήγα στο χωριό, στους Δολούς, γιατί εκεί αισθανόμουν πιο ασφαλής. Άφησα την ομάδα στον Μανώλη τον Βέκο και έφυγα. Ο Βέκος με πήρε, θυμάμαι, στο τηλέφωνο, αυτό δε θα το ξεχάσω ποτέ, και μου λέει: "Λυκούργο, έλα να δεις τα χάλια σου στην Καλαμάτα. Όλοι αυτοί που ερχόντουσαν δίπλα σου τώρα είναι στα "Γαλάξια" με αναμμένα κεριά και παριστάνουν τους δημοκράτες". Είναι το μεγάλο μου παράπονο και αν μπορούσα να γυρίσω το χρόνο πίσω, θα ήθελα να ξαναζήσω αυτή τη μέρα για να φτύσω όλους αυτούς κατάμουτρα. Μου έχουν πει πολλές φορές να αναφέρω τα ονόματά τους, αλλά δε θα το κά νω ποτέ. Φτάνει που ξέρουν οι ίδιοι (όσοι ζουν ακόμα, για ποιους μιλάω). Κάποτε πολύ αργότερα συναντήθηκα στην Παλιόχωρα με τον Γιάννη τον Μπούτο και μου λέει: "Πώς σου φαίνεται τώρα, Λυκούργο;". Και του απαντώ: "Όλους αυτούς τώρα που έχεις στην ακολουθία σου τους είχα εγώ και με πουλήσανε, να ξέρεις έτσι θα γίνει και με εσένα, σου τους χαρίζω λοιπόν". Αργότερα, όταν ήταν άρρωστος και τον είδα, μου λέει: "Πόσο δίκιο είχες, ρε Λυκούργο, τότε". Είχανε φύγει από δίπλα του όλοι.

Τώρα πρόεδρε είμαστε στο 2009, τι περιμένεις από τη ζωή σου;
Το μόνο που θέλω πια είναι να βολέψω και το τρίτο μου παιδί. Εννοώ την Καλαμάτα, την ομάδα μας, γιατί έτσι την αισθάνομαι, σαν παιδί μου. Πριν κλείσω τα μάτια μου να τη δω σε σίγουρα χέρια, που θα την οδηγήσουν ξανά στα σαλόνια του ελληνικού ποδοσφαίρου. Καλός ο Γρηγορόπουλος, αλλά άμα δεν έχεις λεφτά, δεν πας πουθενά. Κάθε μέρα του λέω να την πουλήσει, να γλιτώσει και αυτός. Δύσκολο, όμως, μου φαίνεται έτσι όπως είναι μπερδεμένα τα πράγματα. Επίσης, στα τελευταία χρόνια της ζωής μου προσπαθώ να στηρίζω τον Πατακό και τον Λαδά, οι οποίοι αντιμετωπίζουν βιοποριστικά προβλήματα. Εγώ που είμαι οικονομικά καλύτερα τους βοηθάω όσο μπορώ. Κάθε άνθρωπος μέσα του πρέπει να έχει παλικαριά και χαρακτήρα σταθερό. Αυτό κάνω εγώ με τη στάση μου αυτή και ας μην αρέσει σε πολλούς. Εγώ τα έχω καλά με τον εαυτό μου. Και το χειρότερο είναι να χτυπάς κάποιον όταν έχει πέσει κάτω!

Πρόεδρε, γιατί κατά την άποψή σου ο Σταύρος Παπαδόπουλος απέτυχε στην Καλαμάτα και στο ποδόσφαιρο γενικότερα παρά τα λεφτά που έβαλε και ήταν πολλά;
Από μόνα τους τα λεφτά δεν εξασφαλίζουν την επιτυχία, αλλά ούτε και την ευτυχία φέρνουν, όπως ξέρεις, στη ζωή. Θέλει κι άλλα πράγματα, που εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι ο Σταύρος Παπαδόπουλος ή δεν τα είχε ή τα παράβλεψε νομίζοντας ότι με το χρήμα όλα θα γίνουν. Μέγα λάθος του ήταν η αποχώρησή του, κι αυτό γιατί παρακαλώ; Για ένα καπρίτσιο. Επειδή κάποιοι κρέμασαν ένα πανό εναντίον του στο γήπεδο. Τι πρέπει να κάνουν ο Βαρδινογιάννης, ο Κόκκαλης κι οι άλλοι με αυτά που ακούνε κάθε Κυριακή. Θα έπρεπε να σκοτώνουν κόσμο δηλαδή; Δεν είναι σωστά πράγματα αυτά. Εξάλλου, ο Παπαδόπουλος, όπως είπες, απέτυχε παντού, όχι μόνο στην Καλαμάτα. Και στην Καλαμαριά τα ίδια και στον Μεσσηνιακό χειρότερα. Καλά αυτό που έχει γίνει με τον Μεσσηνιακό είναι από τα άγραφα, έτσι; Να έχουν τα πάντα, γήπεδα, λεφτά, σταθερότητα διοικητική και να μην μπορούν να κάνουν τίποτα! Τώρα ο Παπαδόπουλος, νομίζω, έχει κλείσει τον κύκλο του στο ελληνικό ποδόσφαιρο. Είναι και μεγάλος άνθρωπος πια, πάει στα 80 και αυτός, και από ό,τι δείχνει, δεν τον ενδιαφέρει και πολύ πλέον το θέμα. Η κουβέντα με έναν άνθρωπο σαν τον Λυκούργο τον Γαϊτανάρο δεν τελειώνει ποτέ και πάντα κάτι νέο θα έρχεται στο φως. Ο ίδιος, όπως δηλώνει, με τον εαυτό τα έχει καλά. Ας του ευχηθούμε υγεία και να μπορέσει να δει την Καλαμάτα "αποκατεστημένη". Η προσφορά του στα κοινά μεγάλη. Τι να πρωτοαναφέρει κανείς. Την ίδρυση του Σταδίου της Καλαμάτας (το μεγάλο του λάθος όπως παραδέχεται είναι ότι έπρεπε να το γράψει στην ομάδα)… Την ίδρυση του Εθνικού Κολυμβητηρίου Καλαμάτας… Την επέκταση της πλατείας το 1972... Την κατασκευή και μελέτη του δρόμου προς Κιτριές... Τη δωρεά στο κράτος έκτασης 10 στρεμμάτων με τα σπήλαια Λυκούργος μέσα σε αυτά… Τη δωρεά έκτασης για το νεκροταφείο των Δολών… Τη δωρεά έκτασης για δημιουργία ελικοδρομίου για την καταπολέμηση του δάκου… Τα έργα ύδρευσης στην Κάτω Μεσσηνία… Για όλα αυτά και πολλά άλλα ο Λυκούργος Γαϊτανάρος έχει τιμηθεί κατά καιρούς από τις Αρχές αλλά και ιδιώτες, ενώ είναι επίτιμος πρόεδρος της ομάδας της Καλαμάτας αλλά και του Μεσσηνιακού Γ.Σ. Του Βασίλη Αμέρικα

Τα τελευταία χρόνια, η καλλιτεχνική φωτογραφία "τείνει" προς μία αφαιρετική προσέγγιση των θεμάτων, δημιουργώντας περίεργες εικόνες. Οι δημιουργοί πολύ συχνά δεν προσπαθούν να εξηγήσουν τι ήθελαν να κάνουν, αφήνοντας το θεατή αιωρούμενο και προβληματισμένο. Δε θέλω να είμαι εγώ αυτός που θα κρίνει αυτή την άποψη. Όμως, με βεβαιότητα μπορώ να πω ότι η παραστατική εικόνα έχει πολλά ακόμα να μας πει. Και για το δημιουργό της, αλλά και για τα μηνύματα που εκείνος θέλει να περάσει.
Με αυτό το πνεύμα, λοιπόν, πρέπει να δει κανείς τις φωτογραφίες του Σπύρου Τρουπάκη. Με την πρώτη ματιά φαίνεται να δείχνουν ότι είναι οι εικόνες ντοκουμέντου από μια πυρόπληκτη περιοχή. Όμως, με μια προσεκτικότερη ματιά, κι εκεί βρίσκεται η δύναμή τους, δε βλέπεις μόνο, αλλά νοιώθεις το "δράμα". Οι καμένες εκτάσεις, με τα μουντά τους χρώματα, σε κάνουν να νοιώσεις κι εσύ την απελπισία που ένοιωθε ο φωτογράφος. Δεν είναι εικόνες "τέχνης" αυτές.
Είναι εικόνες πόνου που εκπέμπει ο χώρος δια μέσου της ματιάς του δημιουργού τους. Σκοπός του είναι να σε κάνει ν' ακούσεις την κραυγή αγωνίας και να θελήσεις να ενώσεις τη φωνή σου μαζί του, μέσα σε νεκρική σιωπή. Τα συναισθήματα που δημιουργούνται είναι ανάμεικτα και εκρηκτικά. Στην αρχή θυμός απέραντος, που σιγά σιγά μετατρέπεται σε βαθύ πόνο. Δε μας ανήκει τούτη η γη. Εμείς, μόνο διαχειριστές της είμαστε. Και απ' ό,τι φαίνεται, δεν κάνουμε καλά τη δουλειά μας. Δεν την προστατεύουμε, χωρίς να σκεπτόμαστε ότι η δική της καταστροφή είναι η δική μας. Όμως, ο φωτογράφος δε σταματά εδώ. Με υπομονή και μεράκι θα έρθει ξανά και ξανά στις καμένες περιοχές και θα συνεχίσει να φωτογραφίζει.
Τα θέματα, που ήταν γεμάτα αντιθέσεις το καλοκαίρι, γίνονται πιο "μαλακά" το φθινόπωρο. Ο φωτογράφος ελπίζει. Θέλει να δει και να καταγράψει τη δύναμη της φύσης, τη μεγάλη της πάλη για ζωή. Όσο αλλάζουν οι εποχές, βλέπεις κι εσύ την αλλαγή που συντελείται. Τη φύση που από μόνη της παλεύει. Η παλέτα των χρωμάτων, τώρα που είναι άνοιξη, διευρύνεται. Ο φωτογράφος βρίσκεται μπροστά σ' ένα θαύμα ! Μέσ' από τις εικόνες του, βλέπεις στις καμένες εκτάσεις να ξεπηδάει ξανά η ζωή.
Δειλά δειλά εμφανίζονται τα πρώτα λουλούδια. Απλώνονται τριγύρω και φωτίζουν τις μαυρισμένες από τη φωτιά περιοχές. Να, λοιπόν, που υπάρχει ελπίδα! Η φύση χωρίς την παρουσία και την κακόβουλη συχνά παρέμβαση των ανθρώπων, μπορεί να αναγεννηθεί. Ξανά! Βλέπεις αυτά που σου δείχνουν οι εικόνες και νοιώθεις χαρά να τις κοιτάς. Νοιώθεις πως είναι δυνατό να σωθούμε, να σώσουμε τη γη! Όπως λέει κι ο Νίκος Καζαντζάκης: Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες εγώ, εγώ μοναχός μου έχω χρέος να σώσω τη γη. Κι αν δε σωθεί, εγώ θα φταίω! Υ.Γ. Ο Σπύρος Τρουπάκης ήταν φοιτητής μου στη Σχολή Σωτογραφίας του ΑΚΤΟ πριν 38 χρόνια!
Μετά την αποφοίτησή του ασχολήθηκε με επιτυχία και σοβαρότητα με τη φωτογραφία. Είχαμε αρκετές φορές βρεθεί από τότε κοντά, ως συνάδελφοι, σ' έναν κοινό χώρο που αγαπήσαμε βαθιά. Είναι ιδιαίτερη η χαρά και η συγκίνησή μου, που μου δόθηκε η δυνατότητα να προλογίσω αυτήν την "εκ βαθέων" δουλειά του. Ιδιαίτερα, μάλιστα, αφού και οι δικές μου θέσεις ταυτίζονται απόλυτα με τις δικές του.
* Ο Άλκης Ξανθάκης είναι ιστορικός της Φωτογραφίας. Το κείμενό του "Φωτιά και Ελπίδα" αποτελεί τον πρόλογο στο ημερολόγιο του Συλλόγου Αυλωνιτών Τριφυλίας.

Η οικονομική κρίση που μαστίζει τις αναπτυγμένες χώρες, άρχισε να εμφανίζει τις συνέπειές της και στη χώρα μας. Τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα και, απ' ό,τι μας λένε οι οικονομικοί αναλυτές, θα δυσκολέψουν ακόμη περισσότερο.Στη Μεσσηνία, τα σημάδια της κρίσης άρχισαν να εμφανίζονται είτε με τον πολλαπλασιασμό των ακάλυπτων επιταγών είτε με το κλείσιμο επιχειρήσεων είτε με απολύσεις εργαζομένων. Θα είναι σίγουρα δύσκολα τα επόμενα χρόνια, όμως πρέπει να επιβιώσουμε.
Και θα επιβιώσουμε αν οργανώσουμε την άμυνά μας. Λάδι και τουρισμός αποτελούν, κατά τη γνώμη μας, τους δύο βασικούς πυλώνες της μεσσηνιακής οικονομίας. Όσον αφορά στο λάδι, η κατάσταση δεν είναι καλή. Τόσα χρόνια λάθη και παραλείψεις, ιδιαίτερα της κεντρικής εξουσίας, έριξαν τους Μεσσήνιους ελαιοπαραγωγούς βορά στα δόντια των Ιταλών, που, αφού έγιναν κυρίαρχοι, μας "παίζουν" με τους δικούς τους όρους.
Το υπέροχο μεσσηνιακό ελαιόλαδο έφθασε φέτος να πωλείται από τους περισσότερους παραγωγούς στην τιμή των 2 ευρώ, τιμή που δεν καλύπτει ούτε τα έξοδα παραγωγής και συλλογής ελαιοκάρπου. Κι όμως, το μεσσηνιακό ελαιόλαδο πωλείται στα ράφια των Super Markets πάνω από 6 ευρώ το λίτρο.
Ενώ στη Βόρεια Ελλάδα δεν ξέρουν τι εστί ελαιόλαδο, καταναλώνοντας τεράστιες ποσότητες σπορελαίων. Γινόμαστε μονότονοι, όμως θα επιμείνουμε να λέμε ότι δε χρειάζονται οι ξένες αγορές, φθάνει να μάθουμε τους Έλληνες να τρώνε λάδι. Νομαρχίας, Επιμελητήριο, Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών, Δήμοι και παραγωγοί πρέπει άμεσα να βρουν τόπους κοινής δράσης. Θα επιτελέσουν εθνικό έργο αν τα καταφέρουν.
Άσχημα είναι τα μαντάτα και για τον τουρισμό μας. Όπως εκτιμούν οι ασχολούμενοι με τον κλάδο, οι επισκέπτες το φετινό καλοκαίρι στη χώρα μας θα μειωθούν δραματικά, όμως και εδώ νομίζουμε ότι υπάρχουν διέξοδα. Από τώρα - όχι, δεν είναι νωρίς να ξεκινήσει καμπάνια προσφορών, οι ξενοδόχοι να χαμηλώσουν τις τιμές, το ίδιο να κάνουν και όλοι οι επαγγελματίες που εμπλέκονται στον τουρισμό.
Η Νομαρχιακή Επιτροπή Τουριστικής Προβολής να συντονίσει αυτό το πρόγραμμα σε συνεργασία με όλους τους επαγγελματίες του κλάδου. Δε χρειάζεται να τρέχουμε στις διεθνείς εκθέσεις, ας πάμε μέχρι τα Τρίκαλα, τα Γρεβενά, το Κιλκίς. Εξάλλου, όπως όλοι υποστηρίζουν, οι καλύτεροι πελάτες είναι οι Έλληνες. Οι εποχές των παχιών αγελάδων τελείωσαν, οι εποχές των ισχνών αγελάδων έρχονται απειλητικές, θα μπορέσουμε, άραγε, να τις αντιμετωπίσουμε;

Πέτρος Α. Τσώνης

Πώς πάν' τα εισοδήματα; Ερώτηση που κάνω χρόνια σε φίλο καταστηματάρχη της Αριστομένους, έτσι για να θυμόμαστε και οι δυο την αγροτική μας καταγωγή.
Τον έχω για βαρόμετρο το φίλο, βρίσκεται πολλά χρόνια στο χώρο του εμπορίου, έχει ζήσει καλές και κακές στιγμές, έχει φθάσει στα όρια της πτώχευσης, "σηκώθηκε" όμως πάλι και έχει καταφέρει να ζει αξιοπρεπώς, σπουδάζοντας τα παιδιά του, ενώ του μένουν και λίγα για αποταμίευση.
Φύσει αισιόδοξος ο φίλος μου, δεν κλαίγεται, δεν γκρινιάζει και όπως λένε, το ποτήρι το βλέπει μισογεμάτο. "Μην ακούς τις τηλεοράσεις" μου επαναλαμβάνει χρόνια τώρα. "Οι τηλεαστέρες συνάδελφοί σου κάνουν την τρίχα τριχιά, δεν ξέρουν τι εστί αγορά, δεν έχουν ρισκάρει ποτέ στη ζωή τους, δεν ξέρουν τι θα πει επιταγές και λογαριασμοί". Για να καταλάβειςμου λέει- άκουγα έναν προχθές που ανέλυε ιατρικά θέματα, ενώ πριν από λίγες ημέρες τον άκουγα να μιλάει για σεισμούς. Μα πώς είναι δυνατόν να τα ξέρει όλα και γιατρός και καθηγητής και σεισμολόγος;".
Στο τελευταίο πέρασμά μου από το κατάστημά του τον είδα λίγο προβληματισμένο. "Πώς πάν' τα εισοδήματα, πατριώτη;" τον ρώτησα. Άναψε τσιγάρο και άρχισε την ανάλυση: "Τα επόμενα δύο χρόνια κάνουμε συντήρηση, πληρώνουμε τα λειτουργικά μας έξοδα, πληρώνουμε τους προμηθευτές μας, ζούμε την οικογένειά μας, για αποταμίευση ούτε λόγος, πάμε συντηρητικά μέχρι να περάσουμε τον κάβο".
Διάβασα και άκουσα δεκάδες αναλύσεις οικονομολόγων, οικονομολογούντων, πολιτικών, πολιτικολογούντων, δεν ξέρω γιατί, αλλά κάτι μου λέει ότι ο φίλος μου ο έμπορος της οδού Αριστομένους, χωρίς μάστερ και διδακτορικά, μου έκανε πειστικότερη ανάλυση.

Πέτρος Α. Τσώνης

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΜΙΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΤΟΡΑ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ, ΤΟΝ ΑΝΤΩΝΗ ΣΑΜΑΡΑ, ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ, ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΩΝ 195 "Εγώ δεν είμαι άνθρωπος ούτε τσιράκι κανενός", ξεκαθαρίζει ο δήμαρχος Καλαμάτας Παναγιώτης Νίκας, αρνούμενος ότι έχει έρθει σε "κόντρα" με τον Αντώνη Σαμαρά, για χάρη της υπουργού Εξωτερικών Ντόρας Μπακογιάννη. Μάλιστα, σε ένα "άνοιγμα" προς τον υπουργό Πολιτισμού ο δήμαρχος τονίζει ότι ο Αντώνης Σαμαράς "έχει ικανότητες, έχει προσόντα, μπορεί να προσφέρει, όχι μόνο στη Νέα Δημοκρατία, αλλά και στον τόπο". Σε αποκαλυπτική του συνέντευξη στο "Flαsh της Μεσσηνίας" ο δήμαρχος κλήθηκε να δώσει απαντήσεις για την αντιπαράθεση που έχει "ανοίξει" για το μέλλον του πολιτισμού στην Καλαμάτα, μετά και το κείμενο που δημοσίευσαν 195 πολίτες, ανάμεσά τους οι πρώην δήμαρχοι Σταύρος Μπένος, Χρήστος Μαλαπάνης και Γιώργος Κουτσούλης. Ο Παναγιώτης Νίκας, όχι μόνο αρνείται τον ισχυρισμό ότι διασύρει και υπονομεύει το πολιτιστικό έργο που έχει συντελεστεί τα τελευταία 20 χρόνια, αλλά εμμέσως αντιστρέφει την κατηγορία, υπογραμμίζοντας ότι "εγώ στον πολιτισμό βρήκα μια τραγική κατάσταση". Αναφέρεται στα τεράστια χρέη που βρήκε, στους απλήρωτους εργαζόμενους και προμηθευτές, στο χάος του ΔΗΠΕΘΕΚ και τονίζει ότι σε όλα αυτά έχει μπει "γενικό νοικοκύρεμα". Η συνέντευξη με το δήμαρχο Καλαμάτας έχει ως εξής:

Κύριε δήμαρχε, πριν από λίγες μέρες είδε το φως της δημοσιότητας επιστολή 195 πολιτών της Καλαμάτας - μεταξύ αυτών και τριών πρώην δημάρχων - όπου εκφράζουν την ανησυχία τους για το μέλλον του Πολιτισμού της Καλαμάτας, θα ήθελα ένα πρώτο σχόλιο πριν εξειδικεύσουμε τα ζητήματα.
"Πρόκειται για ένα κείμενο με σαφή πολιτική διάσταση από τους 195 συμπολίτες και το λέω αυτό χωρίς καμία διάθεση αντιπαράθεσης. Περίμενα τα συγχαρητήρια προς τη Δημοτική Αρχή, η οποία παρέλαβε μια κατάσταση εξαιρετικά άσχημη με απλήρωτους υπαλλήλους και προμηθευτές και έχει κατορθώσει - κατ' ουσίαν χρεώνοντας τον καλαματιανό λαό - να πληρώσει τους μισθούς, να κρατήσει - το σημαντικότερο - τις θέσεις εργασίας, να είναι στη διαδικασία εξόφλησης προμηθευτών και σε μια διαδικασία γενικού νοικοκυρέματος. Και όλα αυτά, χωρίς να μειώσει καμία πολιτιστική εκδήλωση, χωρίς να υποβαθμίσει τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, χωρίς να υποβαθμίσει τη λειτουργία των σχολών. Το αντίθετο, μάλιστα, αφού έχει τριπλασιάσει τις πολιτιστικές εκδηλώσεις και έχει μια συμπεριφορά η οποία εξόχως ευνοεί και βοηθά τον Πολιτισμό".

Να δούμε, όμως, τα της επιστολής. Οι 195 πολίτες, αφού κάνουν μνεία των όσων έγιναν τα προηγούμενα χρόνια στο χώρο του Πολιτισμού, σημειώνουν: "Σήμερα, όμως, αυτό το έργο διασύρεται και αυτή η προοπτική υπονομεύεται". Τι έχετε να πείτε γι' αυτό;
"Το εκλαμβάνω μόνο ως πολιτική αντιπαράθεση, δεν υπάρχει ζήτημα επί της ουσίας. Ό,τι θετικό έχει παραχθεί, αυτό και ενισχύεται και στηρίζεται. Το 2009 δεν είναι 1985 και 1988. Εγώ στον Πολιτισμό βρήκα μια τραγική κατάσταση, ήταν και είναι το μεγάλο πρόβλημα για το Δήμο Καλαμάτας, είναι όμως ένα στοίχημα το οποίο θα κερδίσουμε με εκδηλώσεις ποιότητας, με κράτημα των θέσεων εργασίας, με πληρωμή των εργαζομένων κανονικά και, τέλος, με πληρωμή κανονικά των προμηθευτών".

Η επόμενη επισήμανση των 195 πολιτών είναι ότι "με τη νέα υπερ-επιχείρηση "Φάρις", όχι μόνο αφαιρούνται μέσα και πόροι από τον Πολιτισμό, αλλά τίθενται σε κίνδυνο και οι προγραμματικές συμβάσεις του Φεστιβάλ Χορού και του ΔΗΠΕΘΕΚ με το ΥΠ.ΠΟ.". Τι απαντάτε σε αυτό;
"Ουδέν ψευδέστερον. Λυπούμαι, αλλά γίνεται συνειδητή παραπληροφόρηση. Αυτό το οποίο έγινε με τον "Φάρις" έχει γίνει σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, μία απ' αυτές είναι και η Κοζάνη, όπου δήμαρχος είναι ο κ. Κουκουλόπουλος, που είναι επικεφαλής της αυτοδιοικητικής τάσης του ΠΑΣΟΚ. Προσπαθούμε να επιτύχουμε οικονομίες κλίμακος. Επί της ουσίας, δεν άλλαξε τίποτα. Οι σχολές λειτουργούσαν όπως λειτουργούν, οι πολιτιστικές εκδηλώσεις είναι αυξημένες, υπάρχει λογιστήριο με ξεχωριστούς κωδικούς για κάθε τομέα, αλλά αυτά ελέγχονται, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να έχουμε διαρροή χρημάτων από τη μια δράση στην άλλη. Άλλωστε, το Δ.Σ. του "Φάρις" είναι διακομματικό, υπάρχει λογιστική υπηρεσία, υπάρχει γενικός διευθυντής".

Να εξειδικεύσουμε, όμως, κ. δήμαρχε, κάποια πράγματα. Ας ξεκινήσουμε από το ΔΗΠΕΘΕΚ. Ποια ήταν η κατάστασή του όταν αναλάβατε το Δήμο Καλαμάτας;
"Η κατάσταση είναι τραγική, είναι τόσο τραγική και λυπούμαι για το γεγονός που δεν μπορώ να την παρουσιάσω σε όλη της την τραγικότητα, γιατί θα ακούσω και πάλι φωνές ότι απαξιώνω έργα και άλλα τέτοια".

 Όμως, κ. δήμαρχε, οι πολίτες αυτής της πόλης θα ήθελαν να μάθουν την αλήθεια.
"Με το ΔΗΠΕΘΕΚ είναι εξαιρετικά άσχημα τα πράγματα. Θα σας πω μόνο τούτο, δεν έχει γίνει ποτέ ισολογισμός, όπως προβλέπεται από το νόμο, και επιπλέον οι καθηγητές του ΤΕΙ που έχουν αναλάβει τη μελέτη της ανασύνταξης και αναδιοργάνωσης των δημοτικών επιχειρήσεων δεν μπόρεσαν να δουν το βάθος του προβλήματος στο ΔΗΠΕΘΕΚ, αφού παρουσιάστηκαν και άλλα σοβαρότερα προβλήματα μετά τη μελέτη, μετά την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Δε σας κρύβω ότι είναι τόσο σοβαρά τα προβλήματα, τα οποία μπορέσαμε και αντιμετωπίσαμε - αν και δεν είμαι βέβαιος ακόμη - με πολιτικές παρεμβάσεις. Ζητήσαμε πολιτική υποστήριξη για να ξεπεράσουμε προβλήματα τα οποία υπήρχαν. Κάλεσα τους επικεφαλής των δημοτικών παρατάξεων και τους ενημέρωσα για το εύρος και το βάθος του προβλήματος στο ΔΗΠΕΘΕΚ".

Υπάρχει το ενδεχόμενο παρέμβασης της δικαιοσύνης;
"Ελπίζω ότι αυτό δε θα γίνει και δεν πρέπει να γίνει. Στο πλαίσιο του "Φάρις" οι υπάλληλοι του ΔΗΠΕΘΕΚ από 12 έγιναν 4. Αυτό είναι σημαντικό, αφού εξοικονομείται ένα σημαντικό ποσό που παύει να επιβαρύνει το ΔΗΠΕΘΕΚ, αφού μόνο οι διοικητικοί υπάλληλοι για την πληρωμή τους ήθελαν 22.000 ευρώ το μήνα. Τώρα, οι 200.000 ευρώ του ΥΠ.ΠΟ., συν οι 200.000 ευρώ του Δήμου, συν η δυνατότητα παραπάνω χρηματοδότησης, αν γίνουν επιπλέον εκδηλώσεις όπως είχε ξεκινήσει ο αείμνηστος Γιώργος Τσαγκάρης, δημιουργούν ένα καλό κλίμα για την πορεία του ΔΗΠΕΘΕΚ".

Να επιστρέψουμε πάλι στο γενικό πλαίσιο και να σας ρωτήσω πού βρήκατε τα χρήματα και εξοφλήσατε τα χρέη που είχαν δημιουργηθεί στις πολιτιστικές επιχειρήσεις.
"Για να ισορροπήσουμε τα πράγματα, επειδή το ΥΠ.ΠΟ. -παρά τις προσπάθειες οι οποίες έγινανδεν εκπλήρωνε τις συμβατικές του υποχρεώσεις, όπως αυτές απέρρεαν από τις προγραμματικές συμβάσεις - και εκεί είναι το πρόβλημα- υποχρεωθήκαμε να χρεώσουμε τους Καλαματιανούς περί τα 5 εκατ. ευρώ. Σ' αυτό το ποσό περιλαμβάνονται οι κεφαλαιοποιήσεις των χρεών και το 1,5 εκατ. ευρώ που πήραμε δάνειο. Έτσι, όλα έχουν μπει σε μια πορεία εξυγίανσης, είναι όμως σε μια λεπτή ισορροπία αυτά τα πράγματα και χρειάζονται τη στήριξη όλων μας. Ο "Φάρις" έχει οργάνωση, έχει υπηρεσία, λογιστήριο, γενικό διευθυντή. Νομίζω η έλλειψη της οργάνωσης ήταν η βασική αιτία του ξεστρατήματος. Ότι, δηλαδή, πήγαιναν από εδώ δημοτικοί σύμβουλοι που δεν ασκούσαν μόνο πολιτική εποπτεία, αλλά διαδραμάτιζαν και το ρόλο του διευθυντή καμιά φορά και το ρόλο του καλλιτέχνη και από εκεί απέρρεαν ένα σωρό προβλήματα".

Ας δούμε, όμως, τις σχολές της πρώην ΔΕΠΑΚ, το Ωδείο, τα Εικαστικά, το Χορό. Εκεί, τι δεν πήγε καλά και φθάσαμε σ' αυτό το σημείο;
"Ήδη από τη δεκαετία του '90 υπήρχαν προβλήματα στις σχολές, αυτά τα προβλήματα καταβλήθηκε προσπάθεια να αντιμετωπιστούν με ένα δάνειο το οποίο πήρε η τότε Δημοτική Αρχή. Οι αιτίες τους είναι ότι πάντα υπήρχαν προβλήματα με τις προγραμματικές συμβάσεις, ενώ προβλήματα υπήρχαν και από τις σχολές, αφού θα μπορούσε να γίνει σοβαρή εξοικονόμηση πόρων με τα εκτός έδρας κ.λπ. Επίσης, υπήρξε σοβαρό πρόβλημα και με τα δίδακτρα, αφού ένα μέρος απ' αυτά δεν εισπράχθηκε ποτέ. Με ακρίβεια όλα αυτά καταγράφονται στη μελέτη των καθηγητών του ΤΕΙ".

Ας πάμε στο Διεθνές Φεστιβάλ Χορού, για το οποίο υπάρχουν ανησυχίες που έφθασαν μέσω επιστολών μέχρι τον υπουργό Πολιτισμού. Τι ακριβώς συμβαίνει, υπάρχει πρόβλημα με τη συνέχιση του Φεστιβάλ, υπάρχει πρόβλημα με την καλλιτεχνική διευθύντρια;
"Με το Φεστιβάλ Χορού από τη Δημοτική Αρχή δεν υπάρχει κανένα ζήτημα. Ειλικρινά, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Με την κυρία Μαραγκοπούλου υπάρχει συνεργασία αρμονική, απ' ό,τι μαθαίνω, και με το γενικό διευθυντή τον κ. Φουρναράκη και με τον πρόεδρο του "Φάρις" τον κ. Ηλιόπουλο, αλλά και με εμένα. Όταν καταστεί ανάγκη γίνεται συνάντηση. Ό,τι μας είχε ζητήσει τα δύο προηγούμενα χρόνια η κ. Μαραγκοπούλου ως υποστήριξη, αυτό έχει γίνει. Θεωρώ ότι η εξέλιξη του Μεγάρου Χορού - παρά τα προβλήματα τα οποία υπάρχουν - και η πολιτική βούληση για ένταξη του Φεστιβάλ στο ΕΣΠΑ είναι χαρμόσυνα γεγονότα που στηρίζουν το θεσμό, γιατί το Φεστιβάλ είναι ένα παράθυρο ανοιχτό της Καλαμάτας προς την Ευρώπη και τον κόσμο".

Τι θα αλλάξει στο Φεστιβάλ Χορού μετά την ένταξή του στον "Φάρις";
"Απολύτως τίποτα, εκείνο που πρέπει να δούμε με προσοχή εξαιρετική, και νομίζω δεν έχει κανένας αντίρρηση, ούτε η κ. Μαραγκοπούλου, ούτε ο υπουργός, στον οποίον και τέθηκε το ζήτημα, είναι ότι όλες οι διαδικασίες προμηθειών πρέπει να γίνονται σύμφωνα με το νόμο".

Ο συμπατριώτης μας υπουργός Πολιτισμού κ. Αντώνης Σαμαράς στην πρόσφατη κάθοδό του στην Καλαμάτα επέρριψε ευθύνες στη Δημοτική Αρχή για αργοπορία στις εργασίες του Μεγάρου Χορού. Εσείς με δηλώσεις σας αρνηθήκατε κάτι τέτοιο. Τι συνέβη, τελικά, ήταν κακοπληροφορημένος ο υπουργός ή συνέβη κάτι άλλο;
"Ο κ. Σαμαράς πήγε σε ένα υπουργείο με μεγάλα προβλήματα. Εγώ κατανοώ και τον αγώνα του και τις αγωνίες του και πρέπει να προσλάβει μια πολύ μεγάλη πληροφόρηση, γιατί δεν είναι υπουργός Πολιτισμού της Καλαμάτας, αλλά ολόκληρης της Ελλάδας. Η πατρίδα μας, στο θέμα του Πολιτισμού, έχει πολλά ανοικτά μέτωπα, με σημαντικότερο τα οικονομικά προβλήματα, τα οποία έχουν παρουσιασθεί από την εποχή που υπουργός Πολιτισμού ήταν ο Βαγγέλης Βενιζέλος. Ξέρω ότι υπάρχουν αποφάσεις χρηματοδότησης έργων με δεκάδες εκατομμύρια ευρώ, αλλά δεν υπάρχουν χρήματα. Ξέρω ότι υπάρχουν προγραμματικές συμβάσεις που δεν υλοποιούνται. Ο υπουργός εδώ δεν είχε ενημερωθεί, δυστυχώς, για όλο το εύρος των προβλημάτων του Μεγάρου Χορού και αυτοί που δεν τον ενημέρωσαν, έχουν ευθύνες απέναντι στον υπουργό και απέναντι στο Δήμο".

Τελικά, το Μέγαρο Χορού θα τελειώσει και πώς;
"Εγώ, ως είχα υποχρέωση, τον ενημέρωσα για το τι συμβαίνει. Είμαι βέβαιος ότι θα συνδράμει στο να βρούμε λύση στα προβλήματα. Τα προβλήματα του Μεγάρου Χορού είναι πολύ μεγάλα, έπρεπε να έχουν επιλυθεί πριν ξεκινήσει η κατασκευή του εδώ και χρόνια. Δυστυχώς, ερχόμαστε τώρα να λύσουμε δυσεπίλυτα προβλήματα, απεύχομαι να υπάρξει εμπλοκή, αλλά είναι σοβαρό το ενδεχόμενο, όσον αφορά στο ιδιοκτησιακό καθεστώς. Έχω πει πολλές φορές ότι αν κάτι στραβώσει, θα κληθεί ο Δήμος να πληρώσει τεράστια ποσά. Εμείς θα το παλέψουμε όσο μπορούμε, υπάρχει σοβαρό ζήτημα με την ολοκλήρωση της κατασκευής. Χρειάζονται 5 έως 6 εκατ. ευρώ, που θα πρέπει να δοθούν είτε από εθνικούς πόρους είτε από το ΕΣΠΑ. Για να δοθούν, όμως, από το ΕΣΠΑ, δε θα πρέπει να έχουμε αμφισβητήσεις και νομικές εμπλοκές - που ενδέχεται να έχουμε. Το τρίτο είναι πώς λειτουργεί, γιατί το Μέγαρο Χορού - θέλω να είμαι ειλικρινής - μας υπερβαίνει, δεν έχουμε τη δυνατότητα να το λειτουργήσουμε τοπικά, χρειαζόμαστε τη βοήθεια της Αθήνας, τη βοήθεια ειδημόνων, συνεργασία με το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Έστειλα ήδη το φάκελο με τα πλήρη στοιχεία στο γενικό διευθυντή του Μεγάρου, τον κ. Μανωλόπουλο, ο οποίος θα κατέβει αυτές τις ημέρες στην Καλαμάτα, οπότε θα έχουμε νέα στο μεγάλο ζήτημα της διοίκησής του. Σ' αυτή την κατεύθυνση θέλω να σας πω πως βοηθά πάρα πολύ ο υπουργός Πολιτισμού".

Κύριε δήμαρχε, αυτή η "κόντρα" με τον υπουργό Πολιτισμού τον Αντώνη Σαμαρά μήπως έχει να κάνει με αυτό που ακούγεται στην Καλαμάτα, ότι δηλαδή είστε άνθρωπος της Ντόρας Μπακογιάννη;
"Δεν ξέρω πώς ή μάλλον ξέρω ποιοι κυκλοφορούν τέτοια πράγματα, εγώ δεν είμαι άνθρωπος κανενός, δεν ήμουν ποτέ στη ζωή μου άνθρωπος κανενός, ούτε τσιράκι, ούτε σε περιβάλλοντα, απλά κάνω τις αξιολογήσεις μου σε πολιτικό επίπεδο. Για τον υπουργό, θέλω να σας πω ευθέως και το έχω πει πολλές φορές και δυνατά. Χάρηκα για την επανένταξή του στη Νέα Δημοκρατία και ειλικρινά με την υπουργοποίησή του υπήρξε ένα βήμα θετικό στην κατεύθυνση της ενότητας της παράταξης. Ο Αντώνης Σαμαράς έχει ικανότητες, έχει προσόντα, μπορεί να προσφέρει, όχι μόνο στη Νέα Δημοκρατία, αλλά και στον τόπο. Εγώ ευελπιστώ ότι θα βοηθήσει και την πόλη στον τομέα και του Πολιτισμού και του Αθλητισμού, γιατί και στους δύο αυτούς τομείς η Νέα Δημοκρατία από το 2004 δεν έχει καλές επιδόσεις. Ήρθε ο καιρός να υπάρξει μια βοήθεια της πόλης από τη Νέα Δημοκρατία σ' αυτόν τον τομέα. Δεν έχει γίνει σχεδόν τίποτα από το 2004 στον αθλητικό τομέα και δεν έχει υπάρξει καμία υποστήριξη για πολιτιστικά, ούτε υλοποίηση των προγραμματικών συμβάσεων. Είναι μια αφερεγγυότητα του κράτους χωρίς προηγούμενο. Θυμάστε τις συγκρούσεις μου με τον τότε υπουργό, τον κ. Βουλγαράκη, που αναδείχθηκαν και σε αθηναϊκές εφημερίδες και, μάλιστα, σε προεκλογική περίοδο, και με τον Ζαχόπουλο υπήρξε σύγκρουση. Αντίθετα, από τον Λιάπη μπορώ να πω πως έχω τις καλύτερες αναμνήσεις, γιατί παρά τη δύσκολη συγκυρία βοήθησε την πόλη και ξεμπλόκαρε τη χρηματοδότηση του Μεγάρου Χορού, γιατί, το ξαναλέω, οι πέντε μήνες καθυστέρησης οφείλονται στην αδυναμία του υπουργείου Οικονομίας. Είμαι βέβαιος ότι από το νέο υπουργό - με τον οποίον ο δήμαρχος Καλαμάτας έχει υποχρέωση να συνεργασθεί, να του θέτει τα ζητήματα και, βεβαίως, να ζητεί την υποστήριξη, χωρίς να ξεχνά ποτέ ότι είναι υπουργός Πολιτισμού της Ελλάδας και όχι της Καλαμάτας - θα υπάρξει αρωγή των θεμάτων της πόλης".

Να ολοκληρώσω με ένα άρθρο του πρώην αντιδημάρχου κ. Κυριακόπουλου, που διάβασα τελευταία στην εφημερίδα "Θάρρος". Ισχυρίζεται ο κ. Κυριακόπουλος ότι τα κάνετε όλα αυτά στο χώρο του Πολιτισμού, γιατί ζηλεύετε το έργο των πρώην δημάρχων, του Μπένου, του Μαλαπάνη και του Κουτσούλη. Τελικά, είστε ζηλιάρης κ. δήμαρχε;
"Αποφεύγω να αντιπαρατεθώ με τον κύριο Κυριακόπουλο, γιατί νομίζω ότι και ο πολιτικός λόγος και το επιχείρημα θα υποβαθμιστούν, δε νομίζω ότι μπορεί να γίνει οποιουδήποτε είδους διάλογος με τον κ. Κυριακόπουλο και ειδικά με ανθρώπους που από την πρώτη μέχρι την τελευταία λέξη κυριαρχούνται από εμπάθεια και επιθετικότητα. Δεν είναι του χαρακτήρα μου να εκτρέπομαι σε τέτοιες συμπεριφορές. Όλη η διαδρομή μου αποδεικνύει ότι στη ζωή μου ποτέ δε ζήλεψα κανέναν, ποτέ τα βήματά μου δεν κινήθηκαν από εμπάθεια προς κάποιον, αντίθετα, μάλιστα, των πρώην δημάρχων τις επιδόσεις και τις θετικές πλευρές τις αναγνωρίζω και τις λέω, τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια. Δε με εκφράζουν αυτά που λέει και γράφει και λυπάμαι ειλικρινά, διότι οδηγεί την αντιπαράθεση - η οποία είναι ζητούμενο και θετικό για την πολιτική μας ζωή - σε τέτοια επίπεδα. Δε θα τον ακολουθήσω".

Μακριά από τα λαμπερά φώτα της δημοσιότητας, τα οποία άλλος περισσότερο κι άλλος λιγότερο είχαν καταφέρει να στρέψουν πάνω τους, τώρα σιωπηλοί και μόνοι φεύγουν ένας ένας, σιγά κι αθόρυβα οι αφανείς εργάτες του νεότερου ελληνικού μουσικού πολιτισμού.

Στις αρχές Μαρτίου έφυγε από τη ζωή ο εκλεκτός μπουζουξής, συνθέτης και τραγουδιστής της χρυσής εποχής του λαϊκού μας τραγουδιού Δημήτρης Ξαπλαντέρης.
Είχε γεννηθεί στο χωριό Σιάμου, κοντά στην Καλαμάτα, το 1933. Από την παιδική του ηλικία άρχισε να ασχολείται με το μπουζούκι. Στα τέλη της δεκαετίας του '50 κέρδισε τα πρώτα του μεροκάματα σε πανηγύρια χωριών της Μεσσηνίας και σε μονιμότερη βάση στο κέντρο του Πατριαρχέα στην πόλη της Καλαμάτας.
Τα καλλιτεχνικά του βήματα συνεχίστηκαν στην Αθήνα στην αρχή της επόμενης δεκαετίας. Οι πρώτες του ηχογραφήσεις έγιναν για λογαριασμό της γνωστής δισκογραφικής εταιρίας PARLOPHONE. Ακολούθησαν αμέτρητες ηχογραφήσεις σε μικρότερες εταιρίες που άνθιζαν τη δεκαετία του 1960. Είχε στενή συνεργασία με το σπουδαίο κιθαρίστα του λαϊκού τραγουδιού Μπάμπη Μαλλίδη και το μουσικοσυνθέτη Απόστολο Καλδάρα. Με τον Χάρη Λεμονόπουλο αποτέλεσαν αρμονικό ζευγάρι μπουζουκιών με πολλές ώρες STUDIO. Τo 1963 δούλεψε με τον περίφημο Πρόδρομο Τσαουσάκη στο κέντρο "ΚΑΖΑΜΠΛΑΝΚΑ".
Ο Μίμης Ξαπλαντέρης γνώρισε την επιτυχία ως ερμηνευτής με το τραγού- δι "Δραπετσώνα και Ταμπούρια" του πολυτάλαντου συνθέτη Βασίλη Αρχιτεκτονίδη με στίχους του Νίκου Μπακογιάννη. Συμμετείχε ως σολίστας μπουζουκιού σε συναυλίες των συνθετών Γ. Μαρκόπουλου, Χρ. Λεοντή, Μ. Λοΐζου, καθώς και σε ηχογραφήσεις δίσκων με έργα των προαναφερθέντων. Στη μεγάλη οθόνη εμφανίστηκε πλάι στους Απόστολο Καλδάρα, Νίκο Ξανθόπουλο, Στέλιο Καζαντζίδη, Μιμίκα Καζαντζή, Φούλη Δημητρίου… Το 1966 περιόδευσε στην Αυστραλία με τη Μαρινέλλα και τον Νίκο Ξανθόπουλο.
Το 1967 η επιτυχημένη του παρουσία με παρτενέρ τη Βάνα Λάμπρου, αρχής γενομένης από το κέντρο "Βράχος", έκανε αίσθηση στη νυκτερινή Αθήνα. Το 1969 συνόδευε στη λαϊκή ώρα τον Δημήτρη Μητροπάνο και την Καίτη Αμπάβη στο πρόγραμμα του κέντρου "Παληά Αθήνα". Την άνοιξη του 1970 με την ορχήστρα του μαέστρου Σπύρου Παπαβασιλείου έπαιζε στα "Αστέρια" της Γλυφάδας με τραγουδιστές τις αδελφές Δήμα, τον Σώτο Παναγόπουλο, τη Σόφη Ζαννίνου, τον Γιώργο Γερολυμάτο…
Το 1972 κυκλοφόρησε σε μικρό δισκάκι 45 στροφών τη σύνθεσή του "Η Ροδιά" με τον τότε ανερχόμενο τραγουδιστή Γ. Νταλάρα σε στίχους Ν. Ρούτη. Εκείνη την περίοδο έλαβε μέρος σε πολλές ηχογραφήσεις τραγουδιών και είχε μακρά συνεργασία με τον Χρήστο Νικολόπουλο.
Το 2008 ο φίλος και συνεργάτης Νίκος Μητρογιαννόπουλος είχε έλθει σε μια πρώτη συνεννόηση με τον Μίμη Ξαπλαντέρη, με σκοπό μια αναλυτική παρουσίασή του. Δυστυχώς...

Των Κώστα Χρηστίδη Γιώργου Αθητάκη

ΣΤΗΡΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΧΟΝΤΕΣ ΑΝΑΓΚΗ, ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΡΟ ΓΙΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ
Προσφέρει τα πάντα, αλλά εισπράξεις δεν κάνει ποτέ! Και ενώ το ταμείο μένει άδειο, εντούτοις υπάρχει ένα κέρδος ανεκτίμητο!! Πρόκειται για τα δυνατά αισθήματα ανθρωπισμού που διαπερνούν τους εθελοντές που έχουν αναλάβει αυτή τη δύσκολη προσπάθεια.
Ο λόγος για το Δημοτικό Παντοπωλείο της Καλαμάτας, ένα σημαντικό στήριγμα για συμπολίτες τους οποίους είτε η τύχη είτε άλλες καταστάσεις έφεραν σε τόσο δύσκολη θέση, ώστε να χρειάζονται βοήθεια.
Στεγάζεται στο ισόγειο του Διοικητηρίου του Βιοτεχνικού Πάρκου Καλαμάτας. Ξεκίνησε τη λειτουργία του στα μέσα Γενάρη και μέχρι σήμερα έχει τροφοδοτήσει 200 ανθρώπους, κάποιους δύο και τρεις φορές.
Η Δημοτική Αρχή φαίνεται να πήρε την ιδέα για την ίδρυση του Δημοτικού Παντοπωλείου από το Δήμο Αθηναίων. Προφανώς, όμως, για να γίνει το τόλμημα υπήρχε και η απαραίτητη ευαισθησία. Πάντως, το παντοπωλείο του Δήμου Καλαμάτας σε σχέση με το αντίστοιχο της Αθήνας διαφέρει πάρα πολύ. Στηρίζεται περισσότερο στον εθελοντισμό και στον ανθρωπισμό, ενώ για τη λειτουργία του χρειάζεται περισσότερη προσπάθεια. Το παντοπωλείο της Αθήνας γεμίζει περίπου αυτόματα τα ράφια του, χάρη στη συνεχή τροφοδοσία από συγκεκριμένη μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ. Αντίθετα, το καλαματιανό παντοπωλείο δεν μπορεί να επαναπαυτεί, χρειάζεται να κρατά ζωντανή τη συνεργασία με πολλούς χορηγούς και να εμπνέει συνεχώς εμπιστοσύνη στους πολίτες, που προσφέρουν και αυτοί διάφορα είδη, πάντα διακριτικά και ανώνυμα.
Η πιο σημαντική ιδιαιτερότητα του Δημοτικού Παντοπωλείου είναι ότι ο Δήμος δεν εμπλέκεται με κανέναν τρόπο στη λειτουργία του και σε κάθε άλλη διαδικασία. Το λειτουργούν αποκλειστικά εθελοντές, ενώ για το συντονισμό και τη διαχείριση υπάρχει επιτροπή που συγκροτούν εθελοντές και εκπρόσωποι του Κοινωνικού Φορέα, της Μητρόπολης, της Δημοτικής Επιτροπής Εθελοντών για τους Μετανάστες και της Πρόνοιας.
Η λειτουργία του παντοπωλείου ξεκίνησε από 11 εθελοντές, οι οποίοι αισίως έφτασαν τους 20. Η δουλειά που γίνεται απαιτεί κόπο και χρόνο, οπότε επιπλέον εθελοντές είναι ευπρόσδεκτοι, αν και οι ήδη υπάρχοντες σε καμία περίπτωση δεν αισθάνονται κόπωση. Επισκεφθήκαμε το Δημοτικό Παντοπωλείο την τελευταία Τρίτη του Μάρτη για να μάθουμε καλύτερα περί τίνος ακριβώς πρόκειται. Βρήκαμε εθελοντές που με όρεξη συμπλήρωναν τα κενά στα ράφια, συγύριζαν τα ρούχα που επίσης περιλαμβάνει το μαγαζί, και κατέγραφαν τα καινούργια πράγματα που προσέφεραν χορηγοί και μεμονωμένοι δημότες.
Ήταν εκεί και η επικεφαλής των εθελοντών, που συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του παντοπωλείου και συνεχίζει να είναι καθοριστικός ο ρόλος της στη λειτουργία του. Ύστερα από επιθυμία των ίδιων των εθελοντών ονόματα δε δημοσιεύουμε, διότι τόνισαν ότι σκοπός τους δεν είναι να ακουστεί το όνομά τους ή να προβληθούν, αλλά να προσφέρουν εντελώς ανιδιοτελώς.
"Ποιο είναι το κίνητρο που σας ώθησε να ασχοληθείτε με αυτή την προσπάθεια;" ρωτήσαμε την εκπρόσωπο των εθελοντών. "Θέλουμε να υπάρξει μια βοήθεια σε άτομα που βρίσκονται σε ανάγκη. Βέβαια, δεν τους λύνουμε το πρόβλημα, ερχόμαστε όμως σε επαφή μαζί τους και προσπαθούμε να τους μάθουμε να διαχειρίζονται καλύτερα τη ζωή τους, τα οικονομικά τους. Προσπαθούμε να τους δώσουμε ό,τι χρειάζονται και όχι ό,τι θέλουν. Θέλουμε να τους ανοίξουμε κάποιον δρόμο σκέψης", εξήγησε η εθελόντρια. Μια άλλη κυρία του παντοπωλείου πρόσθεσε: "Σε αυτή την κοινωνία είναι πολύ εύκολο να βρεθεί ένας άνθρωπος από τη μια στιγμή στην άλλη στο δρόμο, ενώ έκανε μια καλή ζωή. Εγώ είμαι από την Ιταλία και έχουμε κι εκεί το ίδιο πρόβλημα. Πρέπει, λοιπόν, να κινητοποιηθούμε εμείς οι ίδιοι για να ισορροπήσουμε αυτές τις καταστάσεις. Αν περιμένουμε από τις κυβερνήσεις, δε θα κάνουμε τίποτα, γιατί αυτές δε σκέπτονται τον άνθρωπο αλλά πώς θα ξανακερδίσουν τις εκλογές".
Οι περίπου 200 δικαιούχοι του Δημοτικού Παντοπωλείου έχουν επιλεγεί με συγκεκριμένα κριτήρια από τη συντονιστική επιτροπή η οποία επεξεργάζεται τις αιτήσεις. Η συντριπτική πλειοψηφία των δικαιούχων είναι φυσικά δημότες Καλαμάτας, ενώ υπάρχουν και κάποιοι από γειτονικές περιοχές. Αυτά τα περίπου 200 άτομα τώρα θα κατανεμηθούν σε διαφορετικές κατηγορίες, ώστε οι έχοντες μεγαλύτερη ανάγκη να βοηθιούνται από το παντοπωλείο πιο συχνά από τους υπόλοιπους. Βοήθεια, όμως, παρέχεται και σε οικονομικούς μετανάστες που βρίσκονται σε κατάσταση εξαθλίωσης και ειδικότερα έχουν προσφερθεί κουβέρτες και τροφή σε κονσέρβες.
Στα ράφια του παντοπωλείου υπάρχουν τα πάντα, από σαμπουάν μέχρι καθαριστικά για το σπίτι, γάλα, μαρμελάδες, ζάχαρη, αλεύρι, όσπρια, τοματοπολτοί, μακαρόνια. Υπάρχουν ακόμη και μπιμπελό, ενώ δίνεται βαρύτητα στην προσφορά ειδών ατομικής και οικιακής υγιεινής. Σε ό,τι αφορά τα ενδύματα, είναι είτε καινούργια είτε ελαφρώς μεταχειρισμένα, όλα σε άριστη κατάσταση. Στο παντοπωλείο υπάρχει δοκιμαστήριο, όπου οι δικαιούχοι ελέγχουν εάν τους κάνουν τα ρούχα και αν τους πηγαίνουν, γιατί είναι πολύ σημαντικό ό,τι πάρουν να το χρησιμοποιήσουν. Το πιο απροσδόκητο που είδαμε ήταν δύο νυφικά, τα οποία φυσικά δίνονται δανεικά στις νύφες και όχι για πάντα.
Η επικεφαλής των εθελοντών, αναφερόμενη στην τροφοδοσία του Δημοτικού Παντοπωλείου, σημείωσε: "Έχουμε διάφορες εταιρίες και επιχειρήσεις ως χορηγούς, με τις οποίες έχουμε συμφωνήσει να μας δίνουν κάθε χρόνο συγκεκριμένα πράγματα και ποσότητες. Πάρα πολλά πράγματα μας δίνουν και παραγωγοί, τις περισσότερες φορές δωρεάν. Τα σούπερ μάρκετ μας κάνουν καλύτερες τιμές. Με σχετικά λίγα ποσά, λοιπόν, μπορούμε και αγοράζουμε πολλά πράγματα. Έρχονται και απλοί πολίτες που μας φέρνουν μεγάλη ποσότητα προϊόντων και, μάλιστα, δε θέλουν να μας πουν ούτε το όνομά τους. Βέβαια, εμείς τους πιέζουμε γιατί ό,τι παίρνουμε το καταγράφουμε και πρέπει να έχουμε πλήρη στοιχεία. Το θέμα είναι ότι προς το παρόν ό,τι θέλουμε το έχουμε. Δεν υπάρχει έλλειψη και δε φοβόμαστε ότι θα ξεμείνουμε. Και η Εκκλησία μάς βοηθάει πολύ, μας έχει πει ότι θα μας βοηθήσει. Έ- χουμε ό,τι χρειάζεται και οι δικαιούχοι φεύγουν από εδώ με πολλές σακούλες, αν και δε θέλουμε να υπερβάλλουμε, δε θέλουμε να αισθανθούν ότι εμείς τους λύσαμε το πρόβλημα της ζωής τους. Σκοπός μας είναι απλώς να νιώσουν αυτοί οι άνθρωποι ότι κάποιος τους σκέπτεται, κάποιος τους φροντίζει. Αυτό αρχίζουν και το καταλαβαίνουν και έτσι έρχονται πλέον δικαιούχοι μόνο για να μας δουν και να μιλήσουμε".
Πρόσφατα, στους εθελοντές του παντοπωλείου εντάχθηκε ένας κύριος, συνταξιούχος, ο οποίος την ημέρα που πήγαμε στο μαγαζί είχε φτάσει πρώτος με ένα μπουκέτο κίτρινα άνθη. Τα προσέφερε στην πρώτη κυρία που έφτασε μετά από εκείνον! Αυτό που τον ενοχλεί, όπως μας είπε, είναι ότι ο κόσμος έχει χάσει πια την ανθρωπιά και την αγνότητά του. "Εγώ θέλω να βοηθάω τους ανθρώπους, αλλά βλέπω ότι εκείνους τους πειράζει εάν πας να τους βοηθήσεις. Εάν κάποιος στο δρόμο σκοντάψει και πέσει, κινδυνεύεις να σου φερθεί άσχημα εάν πας να τον στηρίξεις για να σηκωθεί. Με στενοχωρεί πολύ αυτό", ανέφερε με προβληματισμό ο καινούργιος εθελοντής του παντοπωλείου.
Γενικά, το κλίμα μεταξύ των εθελοντών φαίνεται πάρα πολύ καλό. "Είμαστε τυχεροί γιατί έχουμε "δέσει". Αυτό συμβαίνει ίσως επειδή έχουμε έναν κοινό σκοπό και λίγο - πολύ τον βλέπουμε όλοι με τον ίδιο τρόπο", μας είπε η επικεφαλής.
Δεν ξέρουμε ποιο θα είναι το μέλλον του Δημοτικού Παντοπωλείου, ελπίζουμε όμως να συνεχίσουν να πηγαίνουν όλα πολύ καλά όπως πάνε μέχρι τώρα. Όχι μόνο για τους συμπολίτες που έχουν αποκτήσει αυτό το στήριγμα, αλλά και για τον κόσμο που στο παντοπωλείο βρίσκει το νόημα του ανθρωπισμού και του εθελοντισμού, όπως μια ακόμη εθελόντρια που "στρατολογήθηκε" στα μέσα Γενάρη και μας είπε: "Εδώ παίρνεις και δίνεις, χωρίς να είναι χειροπιαστό αυτό που παίρνεις. Εδώ βλέπεις στην πράξη το αποτέλεσμα της προσπάθειάς σου, βοηθάς τους ανθρώπους, δεν τους λύνεις τα προβλήματα, αλλά τουλάχιστον τους ανακουφίζεις. Μπορεί να είναι ελάχιστο αλλά είναι πολύ σημαντικό για τον εθελοντή. Αυτό είναι που έχει αξία, να προσφέρεις και να μη μένεις στα λόγια".

Είναι δύσκολο να αποτυπώσεις στο χαρτί το ταξίδεμα από τους ήχους και τα μεράκια τα ρεμπέτικα που βγαίνουνε στο παίξιμο της κιθάρας του Αυστραλού Wayne Simmons και του τρίχορδου μπουζουκιού του Φώτη του Βεργόπουλου.
Μέσα στο καταχείμωνο και πάνω στην ξόφληση του 2008 και στο έμπα του 2009, είχα την ευκαιρία και την τύχη να ακούσω 4 - 5 φορές την κομπανία, Φώτης Βεργόπουλος, Wayne Sim, Νίκος Βεργόπουλος (μπαγλαμά - τραγούδι) και Μαρία Τσώνη (τραγούδι). Άλλες τόσες φορές άκουσα τον Φώτη και τον Wayne να παίζουν για πάρτη τους ήχους ελληνικούς, δουλεμένους έτσι που όλα τα ακούσματα που βγαίνουν από τις πενιές τους να είναι οι καημοί και οι χαρές της Ελλάδας. Στην Κορώνη, ο Φώτης ήρθε 6 μηνών από την Αυστραλία, όπου οι γονείς του ήταν μετανάστες. Εδώ πήγε σχολείο και τελειώνοντας το Λύκειο, έφυγε το 2006 για σπουδές στην Αυστραλία. Εκεί, λοιπόν, στη Μελβούρνη έγινε το μεγάλο σάλτο στο παίξιμο του Φώτη. Το τρίχορδο μπουζούκι έγινε προέκταση του χεριού του. Εκεί έγινε και η συνάντηση με τον Αυστραλό μουσικό Wayne Simmons, ο οποίος δηλώνει ρεμπέτης και εδώ και δύο χρόνια συνοδεύει και "περπατάει μουσικά" τον 20χρονο Φώτη. Ανήμερα των Φώτων, μεσημέρι, στην ψαροταβέρνα του "Καγκελάριου" στην Κορώνη, με λίγο τσίπουρο και ντόπιο κρασάκι, κουβεντιάσαμε με τον Wayne και τον Φώτη.

 Wayne, πώς έμαθες τα ελληνικά λαϊκά και ρεμπέτικα τραγούδια; Έχεις ελληνική καταγωγή;
Είμαι Αυστραλός τουλάχιστον εδώ και 180 χρόνια περίπου. Οι προγονοί μου πήγαν στην Αυστραλία πριν το 1850. Είμαι δάσκαλος Μουσικής εκεί στην πατρίδα. Τα πρώτα μου ακούσματα ήταν εκκλησιαστική μουσική που έπαιζε η μάνα μου με την μπάντα της ενορίας. Την ελληνική μουσική τη γνώρισα, ως μουσικός δάσκαλος, στο σχολείο, όπου είχα λίγους μαθητές ελληνικής καταγωγής. Η πρώτη επαφή με την ελληνική μουσική έγινε μέσα από τις πολιτιστικές εκδηλώσεις των μεταναστών μαθητών μου.

Τα μουσικά ακούσματα της νιότης σου ποια ήταν;
Βασικά ήταν Beatles στα νιάτα μου (τώρα είμαι 55 χρόνων) και η κλασσική εκκλησιαστική μουσική. Ξέρεις, στην Αυστραλία δεν υπάρχει αυτό που θα λέγαμε εδώ μουσική κουλτούρα. Το 1995, η ελληνική λαϊκή μουσική μού ξύπνησε το ενδιαφέρον και άρχισα το ψάξιμο. Γνώρισα ήχους και ήρθα σε επαφή με δικά σας παραδοσιακά όργανα, όπως το λαούτο, ο τζουράς, το σάζι, το κανονάκι, που βγάζουν μια μουσική που έχει λιτότητα, καλαισθησία και ταπεινότητα. Όμως, και οι τραγουδιστές είναι ιδιαίτερες φωνές και αποδίδουν σωστά το λιτό, το δωρικό και το περιεκτικό αυτού του είδους της μουσικής, π.χ. η φωνή της Σωτηρίας Μπέλλου.

Για το νεότερο λαϊκό τραγούδι τι έχεις να πεις;
Τα περισσότερα νέα ελληνικά τραγούδια έχουν έπαρση και στόμφο, δεν έχουν την ταπεινότητα και το σεβασμό των παλιών. Ο σωστός ήχος για μένα είναι ο ήχος των ακουστικών οργάνων και όχι ο ήχος των μουσικών εφέ κ.λπ., γι' αυτό το λόγο εγώ ο Αυστραλός έγινα λάτρης του ελληνικού ρεμπέτικου, που είναι μια μουσική χωρίς φτιασίδια.

Κατά τη γνώμη σου ο τόπος μας και οι άνθρωποι εδώ τι καλά έχουν και τι όχι;
Ο τόπος είναι πανέμορφος και η θάλασσα και το κλίμα πολύ καλά. Επίσης, μου αρέσει που οι άνθρωποι εδώ είναι πολύ εκδηλωτικοί, ενώ αρκετοί που γνώρισα έχουν και μουσική κουλτούρα. Αισθάνομαι άνετα εδώ, γι' αυτό και θα ξανάρθω. Δε μου αρέσουν, όμως, οι λακκούβες στους δρόμους, τα πολλά σκουπίδια εδώ και εκεί και το συνεχές κάπνισμα των Ελλήνων, που δε σέβονται το μη καπνίζοντα. Ο Φώτης στο διπλανό κάθισμα χαμογελάει σβήνοντας το τσιγάρο του στο τασάκι.

 Φώτη, μίλησέ μου με λίγα λόγια για τη μουσική σου διαδρομή.
Τα ακούσματά μου από το σπίτι ήταν ρεμπέτικα λόγω του πατέρα μου, κυρίως, αλλά και του μεγαλύτερου αδελφού μου, του Διονύση (μπαγλαμάς, τζουράς, μπουζούκι κλπ.) Το πρώτο τραγούδι που έπαιξα ολοκληρωμένα ήταν "Οι μπαγλαμάδες" του Κερομύτη, ήμουν τότε 7 χρόνων. Έκτοτε με πολύ ψάξιμο στο τρίχορδο μπουζούκι, έκανα πολλές ώρες εξάσκηση σε ήχους ρεμπέτικους, που συγκεντρώνω εδώ κι εκεί, κυνηγώντας πάντα ακούσματα από πρώτες και αυθεντικές εκτελέσεις. Τα 2-3 τελευταία χρόνια έχω μπει σε δρόμους που ανακαλύπτω μόνος, παίζοντας συνεχώς. Είμαι θα έλεγα αυτοδίδακτος και παίζω μόνο με τα ακούσματα, χωρίς να έχω θεωρητική γνώση και νότες γραφτές. Κάτι λίγα στοιχειώδη για τους δρόμους των τραγουδιών με μπουζούκι τρίχορδο μου έδειξε ο Ντίνος ο Μασκαβίκος (Γεωργόπουλος), από το Βασιλίτσι, που είναι καλός ρεμπέτης της περασμένης γενιάς.

Πώς βλέπεις το αύριο έτσι μουσικά που εξελίσσεσαι;
Έχω βάλει στόχο να τελειώσω τις σπουδές μου (πολιτικός μηχανικός) και παράλληλα να συνεχίσω τούτο το νταλκαδάκι του μπουζουκιού, που δε νομίζω να με αφήσει και να το αφήσω ποτέ. Αργότερα, αν μου προκύψει, ίσως ασχοληθώ επαγγελματικά με το ρεμπέτικο, όχι βέβαια στην Αυστραλία, αλλά εδώ στην Ελλάδα, γιατί σχεδιάζω να γυρίσω πίσω στην πατρίδα.

Με τον Wayne πώς έγινε η γνωριμία;
Με το που πήγα στη Μελβούρνη άρχισα να παίζω μαζί με άλλα παιδιά - Έλληνες - μια, δυο φορές την εβδομάδα σε ελληνικό μαγαζί και ένα βράδυ ήλθε ο Wayne. Τη δεύτερη φορά ήλθε φέρνοντας και το κόντρα - μπάσο του, και ζήτησε να παίξει μαζί μας, κάτι που δεχτήκαμε με χαρά. Από τότε μπήκε στους δρόμους τους ρεμπέτικους, λες και το 'ξερε χρόνια. Τώρα μας συνοδεύει με ακουστική κιθάρα. Όμως, εξίσου καλός είναι σε όλα τα παραδοσιακά όργανα και ψάχνεται συνεχώς, όπως και εγώ. Σε λίγες μέρες φεύγουμε για Αυστραλία πάλι, αλλά του χρόνου θα είμαστε ξανά εδώ, πάντα στους ρεμπέτικους σκοπούς παρόντες. Καλό ταξίδι, παιδιά, και να μας έρθετε να σας χαρούμε και πάλι!

Του Νίκου Σαρέλλα

"Το μεγαλύτερο πλήγμα που θα δεχθεί η ελληνική οικονομία από τη διεθνή κρίση είναι η μείωση των εσόδων από τον τουρισμό. Ήδη τα πρώτα σημάδια δείχνουν μείωση της τάξεως του 15%, αλλά το χειρότερο είναι ότι οι ίδιοι οι ξενοδόχοι εκτιμούν ανεπισήμως μείωση των εσόδων τους μεγαλύτερη από 50%. Το πλήγμα θα είναι μεγάλο, και αυτό διότι ο τουρισμός παράγει το 20% του ΑΕΠ και απασχολεί 300.000 εποχικούς υπαλλήλους. Η μείωση των εσόδων του θα αφήσει άνεργους πολλούς από αυτούς και θα μειώσει το βιοτικό επίπεδο μεγάλων τουριστικών περιοχών που περιμένουν τους τουρίστες για να ζήσουν".
Αυτά διαβάζουμε σε ανάλυση του συμπατριώτη μας δημοσιογράφου στο "Βήμα" Γρηγόρη Νικολόπουλου και σκεφτόμαστε τι θα γίνει φέτος το καλοκαίρι στη Μεσσηνία, που προσδοκά να ανακτήσει κάτι από το χαμένο εισόδημά της.
Όμως, όπως γράφει ο Γρηγόρης Νικολόπουλος, "παρά τις απαισιόδοξες προβλέψεις τους, οι ξενοδόχοι συνεχίζουν να κρατάνε τις τιμές σε διεθνώς υψηλότατο επίπεδο και να περιμένουν τον από μηχανής θεό, ο οποίος όμως μάλλον δεν θα εμφανιστεί να τους σώσει εφέτος".
Φίλος βρέθηκε στη Μεσσηνία την εβδομάδα του Πάσχα και κατέλυσε σε ξενοδοχείο τουριστικής περιοχής νομού. Το ξενοδοχείο, όπως μας είπε ο ίδιος, ήταν σχεδόν καινούργιο, καθαρό και σχεδόν άδειο. Το πρωινό παρακμιακό, όπως και η εξυπηρέτηση. Η τιμή του μονόκλινου δωματίου 60 ευρώ ημερησίως παρακαλώ!
Άλλος φίλος που πέρασε τις ημέρες του Πάσχα με την παρέα του στην Καλαμάτα πλήρωσε τη χωριάτικη σαλάτα στην παραλία της πόλης 7,5 ευρώ. "Αν οι τουριστικοί επιχειρηματίες δεν προστατεύσουν τους εαυτούς τους και τις περιοχές τους, κανένας δεν μπορεί να τους βοηθήσει. Η κρίση αυτή, όσο επώδυνη και αν είναι, πρέπει να αποτελέσει ένα μάθημα για τους Έλληνες τουριστικούς επιχειρηματίες, οι οποίοι πρέπει επιτέλους να δουν τη δουλειά τους σαν μια μακροπρόθεσμη επένδυση. Ο ήλιος και η θάλασσα δεν αρκούν για να συντηρήσουν την ελληνική οικονομία, αν δεν υπάρχουν υποδομές, υψηλού επιπέδου υπηρεσίες και συστηματική προσπάθεια".
Προσυπογράφουμε την άποψη του Γρηγόρη Νικολόπουλου και ευελπιστούμε ότι, έστω και την τελευταία στιγμή, οι άνθρωποι που ασχολούνται με τον τουρισμό στη Μεσσηνία θα δείξουν σύνεση και κατανόηση του τεράστιου προβλήματος.

Πέτρος Α. Τσώνης

"Έχουμε μια Δημοτική Αρχή υπέρμετρης αυταρέσκειας" "Τροφή" στο προξενιό με το ΠΑΣΟΚ, εφόσον ο Διονύσης Αλευράς θελήσει να αφήσει το Δήμο Καλαμάτας για να διεκδικήσει την είσοδό του στη Βουλή, έρχεται να δώσει ο Βασίλης Κοσμόπουλος. "Υποθέτω ότι οποιαδήποτε παράταξη όταν θα φτάσει να διεκδικήσει μια δημαρχία, θα συζητήσει και τις πιθανότητες συμμαχιών" απαντά ο επικεφαλής της "Ανθρώπινης και Όμορφης Πόλης", τονίζοντας όμως ότι από το ΠΑΣΟΚ "μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει καμία κρούση". Πάντως, είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και της αποχώρησής του από το Δήμο. Οι αποφάσεις ανέφερε ότι θα ληφθούν περί το τέλος του χρόνου, από τα μέλη της δημοτικής κίνησης, που δεν αρνούνται ότι μετά από δύο χαμένες εκλογικές μάχες πιθανόν να απομακρύνεται ο στόχος για την ανάληψη της δημαρχίας.
Μέχρι να έρθει, ωστόσο, η ώρα των αποφάσεων "παραμένουμε ενεργοί και εργαζόμαστε με την προοπτική ότι θα είμαστε υποψήφιοι", λέει ο Βασίλης Κοσμόπουλος και καταθέτει τις απόψεις και τις προτάσεις του για τα μεγάλα ζητήματα του Δήμου. Δε διστάζει, λοιπόν, να μιλήσει για "ουσιαστικότατο έλλειμμα δημοκρατίας" από τη σημερινή Δημοτική Αρχή, να τη βαθμολογήσει με άριστα για το ζήλο της στον επικοινωνιακό χειρισμό των θεμάτων και να επικρίνει το δήμαρχο Παναγιώτη Νίκα για "κοντόφθαλμη και καιροσκοπική" συμπεριφορά. Αναφέρεται, όμως, και στα καλά του δημάρχου, σημειώνοντας ότι είναι πολύ εργατικός, ιδίως προς την κατεύθυνση της εξεύρεσης επιπλέον πόρων για το Δήμο.

Κατανοείτε ότι η πρώτη ερώτηση δεν μπορεί να είναι άλλη από το εάν θα είστε ξανά υποψήφιος δήμαρχος. Θα είστε;
Είναι δύσκολο να δοθεί μια απάντηση αυτή τη στιγμή. Οι αποφάσεις θα ληφθούν έγκαιρα και όπως την προηγούμενη φορά, ήμασταν ο πρώτος συνδυασμός που είπαμε ότι θα είμαστε υποψήφιοι, έτσι και τώρα δεν πρόκειται να αιφνιδιάσουμε τον κόσμο. Έγκαιρα, υποθέτω περί το τέλος του χρόνου, θα υπάρξει μια συγκεκριμένη απόφαση, που προφανέστατα θα είναι όχι αυστηρά προσωπική, αλλά θα ληφθεί μαζί με τους φίλους συνεργάτες της Κίνησής μας. Μέχρι τότε παραμένουμε ενεργοί και εργαζόμαστε με την προοπτική ότι θα είμαστε υποψήφιοι στις δημοτικές εκλογές.

Η απάντηση αυτή αφήνει περιθώρια να κυκλοφορούν διάφορα σενάρια, αφού πρόκειται για πολιτικό θέμα που μένει ανοιχτό…
Οι... αποφάσεις αυτές θα ληφθούν το χρόνο που πρέπει. Μέχρι τότε εργαζόμαστε με την προοπτική ότι θα είμαστε υποψήφιοι στις ερχόμενες εκλογές. Τότε θα τοποθετηθούμε και υποθέτω ότι όλοι και όλες οι παρατάξεις τότε θα τοποθετηθούν επίσημα. Προθέσεις ή σκέψεις μπορεί να υπάρχουν για τον οποιονδήποτε, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι θα είναι η τελική τοποθέτησή του.

Κάποιοι, ακόμη και από εκείνους που υποστηρίζουν την παράταξή σας, λένε ότι εφόσον δύο φορές δεν καταφέρατε να κερδίσετε τις εκλογές, δεν υπάρχει λόγος να προσπαθήσετε και μία τρίτη. Άλλοι, όμως, τονίζουν ότι ακόμη και ως αντιπολίτευση είστε πολύ χρήσιμοι, διότι διαβάζετε καλά τα θέματα, έχετε άποψη και καταθέτετε προτάσεις. Ποια είναι η σωστή άποψη;
Και οι δύο. Ακριβώς οι δύο αυτές απόψεις θα μας απασχολήσουν τελικά, στο τέλος του χρόνου υπολογίζω, και όποια υπερισχύσει μέσα στη διαλογική συζήτηση μεταξύ μας, θα καθορίσει τι τελικά θα γίνει. Αλλά νομίζω και οι δύο απόψεις έχουν βάση. Πιστεύω ότι έχουμε μια καλή παρουσία όλο αυτό το διάστημα, που δεν πέρασε απαρατήρητη, από τα δημοτικά πράγματα. Από την άλλη πλευρά, σαφώς προβληματίζει το γεγονός με ποιους όρους και πώς μπορεί να συνεχιστεί αυτή η προσπάθεια.

Σε επίπεδο σεναριολογίας λέγεται ότι αν ο Διονύσης Αλευράς αποφασίσει να φύγει από το Δήμο για να διεκδικήσει μια θέση στη Βουλή, τότε συγκεκριμένοι παράγοντες του ΠΑΣΟΚ θα επιδιώξουν να δοθεί το χρίσμα του κόμματός του σε εσάς. Υπάρχει περίπτωση να σας δούμε υποψήφιο δήμαρχο με τη στήριξη του ΠΑΣΟΚ;
Το είπατε και εσείς, ότι αυτά είναι σε επίπεδο σεναριολογίας. Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει καμία κρούση επάνω σε αυτό το θέμα, κατά συνέπεια δεν πιστεύω ότι μπορώ να απαντήσω. Μπορώ να πω όμως το εξής, ότι όποιες αποφάσεις ληφθούν, θα ληφθούν ομαδικά, από την παράταξη. Και σίγουρα θα είναι αποφάσεις οι οποίες δε θα αφήνουν περιθώρια στον οποιονδήποτε να υπονοήσει ότι εγώ αψήφησα γνώμες συνεργατών, απαξίωσα συνεργάτες κοιτώντας το προσωπικό μου συμφέρον και την όποια προσωπική φιλοδοξία.

Δηλαδή, είναι ένα θέμα που ως παράταξη θα το βάζατε στη συζήτηση;
Υποθέτω ότι οποιαδήποτε παράταξη, όταν θα φτάσει να διεκδικήσει μια δημαρχία, θα συζητήσει και τις πιθανότητες συμμαχιών. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κάτι και έτσι δεν το έχουμε συζητήσει, ούτε μας έχει απασχολήσει.

Στο παρελθόν, όμως, αποκλείατε τέτοιο ενδεχόμενο…
Σας είπα… ότι αυτή τη στιγμή μιλάμε σε επίπεδο σεναρίου και γι' αυτό δεν μπορώ να το συζητήσω σοβαρά. Έθεσα, όμως, μια παράμετρο, ότι όποια απόφαση και αν ληφθεί, θα ληφθεί με τις προϋποθέσεις τις οποίες είπα. Δηλαδή, με τις προϋποθέσεις που δε θα επιτρέπουν στον οποιονδήποτε να υπονοήσει ότι για πιθανή προσωπική φιλοδοξία θα αγνοήσω τους συνεργάτες φίλους και θα τους απαξιώσω.

Πιστεύετε ότι οι δημότες της Καλαμάτας πρέπει να είναι ευχαριστημένοι από την εικόνα που παρουσιάζει συνολικά η αντιπολίτευση του Δημοτικού Συμβουλίου και ειδικότερα η δική σας παράταξη;
Είναι πολύ δύσκολο ερώτημα. Πρώτα πρώτα, δεν είμαι πεπεισμένος πόσοι παρακολουθούν πραγματικά τις δημοτικές υποθέσεις. Από αυτούς που πραγματικά παρακολουθούν τις δημοτικές υποθέσεις, πιστεύω ότι κάνουμε το καλύτερο δυνατόν ως αντιπολίτευση για να βελτιώσουμε τη λειτουργία της εικόνας του Δημοτικού Συμβουλίου και να έχουμε συγκεκριμένες προτάσεις για τα σημαντικότερα των θεμάτων που απασχολούν την πόλη. Αυτά μπορούμε να κάνουμε. Δυστυχώς, το σύστημα το οποίο καλούμαστε να υπηρετήσουμε, όπως είναι δομημένο, δεν επιτρέπει στην αντιπολίτευση να κάνει πάρα πολλά πράγματα. Για το μόνο το οποίο πιθανά μπορούμε να κατηγορηθούμε, είναι γιατί δεν έχουμε κάνει σε κάποια θέματα δυναμικές κινητοποιήσεις, με την έννοια να βγούμε μπροστά και στο βαθμό που μπορούμε να παρασύρουμε κάποιον κόσμο να μας ακολουθήσει. Απαντώ ευθαρσώς ότι δεν έχουμε αυτή την οργάνωση, για να κατορθώσουμε να το πετύχουμε. Και από την άλλη, δυστυχώς, δεν εισπράττουμε από τον κόσμο το αντίστοιχο ενδιαφέρον, ώστε αυθορμήτως αυτός, χωρίς οργάνωση, στις όποιες κινητοποιήσεις μπορεί να χρειαστεί να κάνουμε, να προσέλθει.

Επανειλημμένως έχετε διαμαρτυρηθεί στο Δημοτικό Συμβούλιο ότι ο δήμαρχος απαξιώνει το ρόλο του Δημοτικού Συμβουλίου και των παρατάξεων της αντιπολίτευσης. Πιστεύετε ότι υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας στο Δήμο αυτή την περίοδο;
Ουσιαστικό έλλειμμα ναι. Υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας ουσιαστικότατο. Υπήρχε και την περασμένη τετραετία, αλλά ειδικά αυτή την τετραετία έχει φτάσει σε εξαιρετικό βαθμό. Ουσιαστικά δεν έχουμε Δημοτικό Συμβούλιο, έχουμε επικύρωση των ειλημμένων αποφάσεων του δημάρχου. Επειδή η επικύρωση των αποφάσεων γίνεται στο Δημοτικό Συμβούλιο, δεν έπεται ότι υπάρχει κανένα Δημοτικό Συμβούλιο στο οποίο γίνεται διάλογος. Είναι ένα Δημοτικό Συμβούλιο στο οποίο γίνονται μονόλογοι, λίγο πολύ εκ των προτέρων γνωστοί, για να ληφθεί η δεδομένη απόφαση, η οποία είναι και αυτή γνωστή. Έχει δημοσιευθεί στον Τύπο εκ των προτέρων και απλώς στο Δημοτικό Συμβούλιο γίνεται η τυπική επικύρωση. Όταν ξεκίνησα την ενασχόληση με τα δημοτικά πράγματα, ήμουν αρκετά αιθεροβάμων, όπως προφανώς απεδείχθη, και ιδιαίτερα ρομαντικός. Πίστευα ότι οι δημοτικές εκλογές τελειώνουν την ημέρα που γίνονται και από εκεί και ύστερα όλες οι δημοτικές παρατάξεις προσπαθούν για το καλύτερο. Πίστευα ότι στο Δημοτικό Συμβούλιο γίνεται ένας διάλογος και οι τελικές αποφάσεις είναι η συνισταμένη των απόψεων των δημοτικών παρατάξεων. Δυστυχώς, έπεσα έξω. Έ- χει κανείς την αίσθηση ότι το Δημοτικό Συμβούλιο είναι μια μορφή Κοινοβουλίου, όπου οι παρατάξεις είναι ταμπουρωμένες πίσω από τις δικές τους θέσεις και δεν είναι διατεθειμένες να συνθέσουν την οποιαδήποτε άποψη. Ο κ. δήμαρχος επανειλημμένα έχει κατηγορήσει, και εμάς, ότι στη ΔΕΠΑΚ παίρναμε ομόφωνες αποφάσεις. Τότε οι αποφάσεις πράγματι ήταν ομόφωνες, αλλά δεν έσυρε κάποιος τους υπόλοιπους στην ομοφωνία αυτή. Ήταν αποφάσεις που βασανίζονταν πάρα πολύ και η ομοφωνία προέκυπτε ως αποτέλεσμα του διαλόγου και των συγκλινουσών απόψεων, που στο τέλος επιτυγχάνονταν.

Δηλαδή, για αυτό το έλλειμμα δημοκρατίας στο Δημοτικό Συμβούλιο δεν ευθύνεται τόσο ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου όσο και ο δήμαρχος;
Σαφώς. Ο πρόεδρος έχει προσπαθήσει πολλές φορές και το λόγο να μοιράσει και πολλά άλλα, αλλά έχει διακοπεί πολλές φορές από τον κ. δήμαρχο.

Σε ποιον τομέα θα βάζατε τον υψηλότερο βαθμό στη σημερινή Δημοτική Αρχή και για ποιο θέμα θα της βάζατε αντίστοιχα το χαμηλότερο;
Θέλω να κάνω πρώτα μια γενικότερη κρίση για τη Δημοτική Αρχή. Βλέπω ότι δεν έχει ένα συγκεκριμένο σχέδιο για την πόλη, ενώ πολιτεύεται για μια σειρά από θέματα με το δόγμα "βλέποντας και κάνοντας", μένοντας όμως απόλυτα πιστή στις κυβερνητικές θέσεις. Πιστεύω ότι έχουμε μια Δημοτική Αρχή που κατέχεται από υπέρμετρη αυταρέσκεια, με αποτέλεσμα για ό,τι κακό συμβαίνει στην πόλη να ευθύνονται οι προηγούμενες Δημοτικές Αρχές. Αναλώνεται σε έργα άμεσης απόδοσης και εντυπωσιασμού, αφήνοντας όμως την πόλη ανοχύρωτη από βασικές υποδομές. Μια Δημοτική Αρχή που λέει πολλά στο πλαίσιο μιας πολύ καλά οργανωμένης επικοινωνιακής πολιτικής, αλλά στην ουσία πράττει πάρα πολύ λίγα και με μόνο πραγματικό όραμα τη μεταφορά του Δημαρχείου στο παλιό νοσοκομείο. Έτσι, λοιπόν, άριστα θα έδινα στη Δημοτική Αρχή για την επικοινωνιακή της πολιτική. Πιστεύω πως δεν υπήρξε άλλη προηγουμένως που να έδειχνε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για την επικοινωνιακή πολιτική και την προβολή του έργου. Θα έδινα καλό βαθμό, όχι τόσο για τους χειρισμούς, αλλά για τις προσπάθειες του κ. δημάρχου, ο οποίος οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι επιδεικνύει μια ιδιαίτερη εργατικότητα για την εξεύρεση πόρων για το Δήμο. Κακό βαθμό θα έδινα γενικά για τη στάση του δημάρχου να μη θέλει να ακούσει άλλες προτάσεις, αλλά κυρίως να μη θέλει να προχωρήσει σε έργα για τις υποδομές της πόλης. Δηλαδή, αυτό που προτείνουμε εμείς, ένα υπόγειο πάρκινγκ στο κέντρο της πόλης και πάρκινγκ περιφερειακά στις εισόδους της πόλης, με ένα σύστημα συγκοινωνίας που να φέρνει τον κόσμο μέσα, επί της ουσίας ο κ. δήμαρχος δεν το απορρίπτει, αλλά το μεταθέτει στο μέλλον. Και πιθανότατα το κάνει για να μη βρεθεί η κεντρική πλατεία την περίοδο των εκλογών σε μορφή εργοταξίου. Αυτό, όμως, στερεί την πόλη από υποδομές και γίνεται από μια κοντόφθαλμη, καιροσκοπική άποψη.

Η Δημοτική Αρχή κατηγορείται από μια μερίδα παραγόντων και πολιτών του τόπου ότι υπονομεύει το πολιτιστικό έργο που έχει δημιουργηθεί στην πόλη τα τελευταία 25 χρόνια. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, η νέα δημοτική επιχείρηση "Φάρις" δεν μπορεί να αντεπεξέλθει σε ό,τι δημιούργησε η ΔΕΠΑΚ;
Πρώτα πρώτα, να ξεκαθαρίσουμε το εξής: Έχω τη βαθιά πεποίθηση ότι η νέα δημοτική επιχείρηση έχει έναν τεράστιο όγκο εργασίας. Πρέπει, λοιπόν, να είναι συνεπής στο σύνολο των δράσεων τις οποίες έχει. Οι δράσεις αυτές δε συνάδουν μεταξύ τους. Με αυτή τη λογική είχαμε στηρίξει την άποψη ότι θα έπρεπε να λειτουργούν χωριστά αυτές οι επιχειρήσεις, διότι μας ενδιαφέρει η εμπλοκή μέσα σε αυτές ανθρώπων της πόλης που βιώνουν τον πολιτισμό. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Αυτή τη στιγμή έχουμε μια δημοτική επιχείρηση στην οποία το σύνολο των διοικητικών συμβούλων είναι δημοτικοί σύμβουλοι, άρα είναι μια κλειστή στην κοινωνία δημοτική επιχείρηση, που προσπαθεί να παράξει ένα έργο. Εγώ είμαι απόλυτα πεπεισμένος ότι εάν δεν υπήρχε η πίεση η οποία ασκήθηκε και από την πλευρά μας σε πολύ μεγάλο βαθμό, για το μέλλον του πολιτιστικού κομματιού της νέας επιχείρησης, τα πράγματα αυτή τη στιγμή θα ήταν σε εξαιρετικά άσχημη κατάσταση. Η πίεση, όμως, που ασκήθηκε οδηγεί τη Δημοτική Αρχή στο να θέλει να αποδείξει ότι αυτή είχε δίκιο και εμείς είχαμε λάθος. Εμάς μας ανησύχησαν, κυρίως, λογικές που ακούστηκαν κατά κόρον στο Δημοτικό Συμβούλιο. Είναι σαφέστατο ότι επανειλημμένα ο κ. δήμαρχος έχει μιλήσει με απαξιωτικό τρόπο για τη ΔΕΠΑΚ και για το έργο το οποίο έχει παράξει, άσχετα αν στη συνέχεια με άλλες δηλώσεις προσπαθεί να ανασκευάσει αυτά που κατά καιρούς λέει. Δε θεωρώ ότι αυτή τη στιγμή υπάρχει μια σημαντική αλλαγή. Θεωρώ λάθος την αύξηση των διδάκτρων. Και είναι σημαντικό διότι περιορίζει τον "Φάρις" στον κόσμο μιας συγκεκριμένης οικονομικής δυνατότητας, ενώ οφείλει να έχει ένα όραμα για το σύνολο των δημοτών της πόλης και όχι γι' αυτούς που έχουν την ικανότητα να πληρώσουν. Ήδη είμαι δέκτης, με δεδομένη την οικονομική συγκυρία, ότι του χρόνου θα υπάρχουν μεγαλύτερες δυσκολίες προσέλευσης ατόμων. Από εκεί και έπειτα, η αναδιοργάνωση την οποία επαγγέλλεται η Δημοτική Αρχή ότι επιτυγχάνεται μέσα από τον "Φάρις", σαφέστατα μπορούσε να γίνει με τις επιχειρήσεις μόνες τους. Ουσιαστικά, όμως, αυτό έγινε και τώρα, με άλλη μορφή. Έχω βαθιά την αίσθηση ότι η δημιουργία του "Φάρις" έγινε από το άγχος της δημιουργίας κάποιου "νέου παιδιού" και όχι για το ουσιαστικό μάζεμα της λειτουργίας των Σχολών. Άλλωστε, κατά καιρούς ο κ. δήμαρχος με έμφαση τονίζει ότι "υπάρχει το δικό μας παιδί", είναι δικά του λόγια, ο ίδιος επαίρεται ότι δημιούργησε ένα "δικό του παιδί". Αν το δούμε ουσιαστικά, κάπως έτσι είναι, τίποτα πραγματικά δεν έχει αλλάξει. Πάμε, για παράδειγμα, στο Θέατρο, οι υπάλληλοί του που πήγαν στο Δήμο δεν εξακολουθούν να εργάζονται στο Θέατρο; Πρόσθετα, ο "Φάρις" δεν έχει ενισχυθεί με πλειάδα ατόμων μερικής απασχόλησης και stage; Άρα ο "Φάρις" δε λειτουργεί με τον ψευδεπίγραφο αριθμό των ατόμων τα οποία λέει ότι έχει. Πιστεύω ότι η διευθέτηση αυτή θα μπορούσε να έχει γίνει νωρίτερα και μάλιστα αν είχε γίνει με τον τρόπο που εμείς εί- χαμε υποδείξει, αυτή τη στιγμή θα είχαμε μια καλύτερη συμπεριφορά. Δε θα είχαμε προβλήματα με το υπουργείο όσον αφορά στο Θέατρο. Τα όποια οικονομικά προβλήματα θα αφορούσαν μόνο στο Θέατρο και όχι το σύνολο του "Φάρις". Η σύμβαση με το υπουργείο για το Θέατρο θα είχε υπογραφεί και πιθανότατα θα είχαν εκταμιευθεί και χρήματα. Σαφέστατα υπήρξαν προβλήματα με το Θέατρο, σαφέστατα υπάρχει τεράστια, κατά την άποψή μας, πολιτική ευθύνη στη Δημοτική Αρχή. Εδώ θα ήθελα να διαλευκάνω ένα θέμα το οποίο προσπάθησε μέσα από ομιχλώδεις τρόπους να περάσει η Δημοτική Αρχή. Υπήρχε μια παλιά ρύθμιση για τις οφειλές στο ΙΚΑ, η οποία χάθηκε και για την οποία η Δημοτική Αρχή είπε ότι το όλο θέμα δημιουργήθηκε από τα παλιά χρέη. Κάνει τεράστιο λάθος. Η παλιά ρύθμιση δεν αφορούσε αυτό το ύψος των χρεών. Αποκρύπτει ότι το 2007 και το 2008, χρονιές που ήταν η ίδια στη διοίκηση, δεν κατατέθηκαν οι καταστάσεις στο ΙΚΑ. Άρα, υπάρχουν οι ασφαλιστικές εισφορές του 2007 και του 2008 που συμπεριλαμβάνονται στο χρέος απέναντι στο ΙΚΑ, πράγμα που σημαίνει ότι τελικά και αυτή η Δημοτική Αρχή δημιούργησε ένα σημαντικότατο χρέος απέναντι στο ΙΚΑ. Άρα το χρέος δεν το βρήκε, το δημιούργησε και αυτή με τη συμπεριφορά της. Δεν μπορεί επί ενάμιση χρόνο να λέει ότι δεν αντελήφθη ότι δεν κατατίθεντο οι ασφαλιστικές εισφορές και φταίνε τώρα μόνο οι υπάλληλοι. Το θεωρώ ακραία υποκριτικότητα ή δείγμα ανικανότητας.

Το θέμα των σκουπιδιών στον Ταΰγετο μοιάζει σαν ωρολογιακή βόμβα που μπορεί ανά πάσα στιγμή να εκραγεί. Με ποιον τρόπο μπορεί να απενεργοποιηθεί;
Είναι μια βόμβα που αφορά πρωτίστως στην Πολιτεία. Το θέμα είναι εάν εμείς έχουμε εξαντλήσει όλα τα περιθώρια που επιβάλλει ο νόμος, παλιότερα και τώρα. Δυστυχώς, δεν τα έχουμε εξαντλήσει. Η πίεση που έχει ασκηθεί από τους Δήμους και από το Δήμο το δικό μας προς την Πολιτεία δεν ήταν του επιπέδου που έπρεπε. Όταν η αρμοδιότητα ήταν στην Περιφέρεια έπρεπε να πάμε και να της αφήσουμε τα σκουπίδια. Δεν είναι λύση οι δεματοποιητές που προτείνουν. Πρώτα απ' όλα, η δεματοποίηση στον Ταΰγετο σημαίνει μια νέα πληγή. Το ανάγλυφο του Ταϋγέτου είναι τέτοιο, ώστε θα πρέπει να γίνουν οικοδομικά έργα, εκσκαφές, ισοπεδώσεις. Άρα συζητάμε και για σημαντικές παρεμβάσεις στον ορεινό όγκο και για απορρίμματα. Είναι προτιμότερο, πιστεύουμε, να λειτουργήσει η υφιστάμενη σήμερα κατάσταση, αν πράγματι χρειάζονται ένα- δυο χρόνια μέχρι να πάμε στην οριστική λύση. Πιστεύω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εάν είχε μπροστά της ένα πρόγραμμα ουσιαστικό, που θα έλεγε ότι σε ένα χρόνο, ενάμιση έχουμε την οριστική λύση, τότε δε θα είχε κανέναν λόγο να πιέσει για να πάμε στους δεματοποιητές για ένα τόσο μικρό μεσοδιάστημα. Όμως, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει μπροστά της κανένα πραγματικό μοντέλο διαχείρισης των απορριμμάτων. Αυτό φέρνει και τις αντιδράσεις που υπάρχουν σήμερα. Για την Καλαμάτα το σίγουρο είναι ότι μια λύση καλύτερη από την υπάρχουσα είναι η επαναλειτουργία της Μονάδας Λιπασματοποίησης και ας μην παράγει πιστοποιημένο κομπόστ, δεν είναι ανάγκη. Το κομπόστ αυτό θα πηγαίνει στη "Μαραθόλακκα". Έ- χουμε και μια άλλη λύση, εάν υπήρχε η πραγματική βούληση από τη Δημοτική Αρχή να το αντιμετωπίσει με σοβαρότητα το θέμα και όχι ουσιαστικά υπεκφεύγοντας, όπως κάνει όλο αυτό το διάστημα. Να σταματήσει τη διαδικασία για το δεματοποιητή και να ξεκινήσει η επαναλειτουργία της Μονάδας Λιπασματοποίησης, με απομονωμένο το βιοαντιδραστήρα. Να γίνεται απόθεση των απορριμμάτων, τεμαχισμός, απομάκρυνση των μεταλλικών ειδών που σίγουρα θα δημιουργήσουν προβλήματα στους μπαλοποιητές και ακολούθως τα τεμαχισμένα απορρίμματα να δεματοποιούνται από το δεματοποιητή που ήδη υπάρχει και να πηγαίνουν στη "Μαραθόλακκα" δεματοποιημένα. Βέβαια, προβάλλεται διαρκώς και λέγεται ότι αυτό είναι κάτι ανέφικτο, διότι τα στραγγίδια από τη ΜΟΛΑΚ δεν μπορεί να τα πάρει ο Βιολογικός Καθαρισμός. Εγώ το δέχομαι αυτό, μπορεί όμως δίπλα στη Μονάδα Λιπασματοποίησης να εγκαταστήσουμε το Βιολογικό Καθαρισμό του δεματοποιητή της Περιφέρειας, αξίας 20.000 ευρώ. Λύσεις υπάρχουν, δυστυχώς, όμως, φαίνεται ότι άλλοι είναι οι λόγοι που έχει δημιουργηθεί το θέμα. Μάλιστα, μου έκανε εντύπωση και ένα αθηναϊκό δημοσίευμα, το οποίο δεν έπεται ότι ασπάζομαι, αλλά με προβληματίζει και με εντυπωσιάζει.

Έχετε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου της υπερχρέωσης του Δήμου. Είναι πράγματι οριακή η κατάσταση;
Φαίνεται ότι όλα εξαρτώνται από τη διαχείριση η οποία γίνεται. Αυτή τη στιγμή είμαστε σε μια οριακή διαχείριση. Θεωρώ ότι παρά τους εφησυχασμούς του κ. δημάρχου, ο ίδιος δε θα εφησυχάζει, διότι τότε σημαίνει ότι δεν έχει αντιληφθεί το μέγεθος του προβλήματος. Ξεκινήσαμε το 2009 με χρέος 2.000.000 ευρώ, από οφειλές του Δήμου που δημιουργήθηκαν κυρίως το 2007 και το 2008. Αν προσθέσουμε και τον υπερδανεισμό του Δήμου, που έχει φτάσει τα 7.500.000 ευρώ αυτή τη στιγμή και χρειάζονται κάθε χρόνο 1.500.000 ευρώ, ίσως και παραπάνω, για την ετήσια αποπληρωμή των τοκοχρεολυσίων, τότε έχουμε ένα Δήμο που μπήκε στο 2009 με 3.500.000 ευρώ χρέος. Αυτό πραγματικά μας προβληματίζει. Θα ήθελα να τονίσω και τον προφανή κίνδυνο που υπάρχει μπροστά μας, αν και αναδεικνύεται, των ατόμων που εργάζονται αυτή τη στιγμή στο Δήμο. Δεν πιστεύω ότι ο Δήμος Καλαμάτας είχε ποτέ στη διάθεσή του τόσους πολλούς εργαζόμενους. Ο αριθμός τους είναι εξαιρετικά υψηλός, με αποτέλεσμα να προβληματίζεται κανείς τελικά αν το παραγόμενο έργο αντιστοιχεί έως ένα βαθμό στους υπαλλήλους αυτούς. Το λέμε αυτό, γιατί ο ίδιος ο κ. δήμαρχος είναι εκείνος που επανειλημμένως μέμφεται τις προηγούμενες Δημοτικές Αρχές για τις όποιες προσλήψεις. Εγώ θέλω να πω ότι κάποιες αιτιάσεις του κ. δημάρχου τις δέχομαι, αλλά ο ίδιος ακολουθεί την ίδια ακριβώς τακτική. Έχουμε, λοιπόν, 75 άτομα μερικής απασχόλησης και το λιγότερο 56 άτομα στο πρόγραμμα stage. Αυτά είναι 130 άτομα πρόσθετα, τα οποία δεν πληρώνονται έγκαιρα από το υπουργείο και αναγκάζεται πολλές φορές ο Δήμος από τα τρέχοντα έσοδά του να καλύπτει, αναμένοντας τα χρήματα του υπουργείου. Θεωρώ ότι αυτό το πρόβλημα θα ενταθεί στο μέλλον. Υπάρχουν, όμως, και άλλες παράμετροι. Η ύπαρξη τόσου πολύ κόσμου χωρίς να αυξηθεί το αντικείμενο εκπληκτικά, σημαίνει ότι για το ίδιο αντικείμενο αρχίζουν και εργάζονται περισσότερα του ενός άτομα, που σημαίνει ότι κάποιοι υπάλληλοι -λογικό, λογικότατο- εκχωρούν έμμεσα τμήμα των αρμοδιοτήτων τους στους εργαζόμενους με τη σύμβαση. Όταν αυτοί αποχωρήσουν, η εμπειρία έχει δείξει τη δυσκολία επαναπροσαρμογής των υπαλλήλων που έχουν μάθει αυτή την περίοδο σε ένα διαφορετικό τρόπο εργασίας. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι οι συμβασιούχοι θα έχουν πια κάθε λόγο να διαμορφώσουν μέσα τους την άποψη ότι είναι πάγιες και διαρκείς οι ανάγκες του Δήμου τις οποίες ικανοποιούν και άρα στο μέλλον θα κάνουν κινητοποιήσεις, όπως έχει δείξει μέχρι σήμερα η εμπειρία, ώστε να επιτύχουν τη μονιμοποίησή τους. Τότε ο Δήμος θα βρεθεί σε κατάσταση που δε θα μπορεί να αντιμετωπίσει. Εμείς ζητάμε από το δήμαρχο τώρα που έρχεται και νέο κύμα προσλήψεων από την ΚΕΔΚΕ να είναι φειδωλός, ιδιαίτερα φειδωλός. Δυστυχώς, όμως, δε φαίνεται ότι εισακουόμαστε και τα πάντα λειτουργούν με την προοπτική της επανεκλογής.

Η Δημοτική Αρχή παρουσιάζει ως οραματικό έργο, αν και αποφεύγει αυτόν τον όρο, τη δημιουργία νέου Δημαρχείου στο παλιό νοσοκομείο. Εσείς διαφωνείτε. Δεν πρέπει, πάντως, κάποια στιγμή αυτό το κτιριακό συγκρότημα να αξιοποιηθεί;
Σαφώς και πρέπει, αλλά τελείως διαφορετικά από την επιλογή που έχει κάνει η Δημοτική Αρχή. Εγώ θεωρώ ότι κυρίαρχο κομμάτι της πόλης είναι το κέντρο. Το κέντρο, λοιπόν, είναι σίγουρο ότι δεν πρέπει να απαξιωθεί. Άρα, θεωρώ και θεωρούμε ως δημοτική παράταξη ότι το σύνολο των διατηρητέων που έχει ο Δήμος στο Κέντρο έπρεπε ήδη να αξιοποιείται και έπρεπε ήδη να βρισκόμαστε σε μια φάση που ο Δήμος να εγκαθιστά τις υπηρεσίες του στο κέντρο της πόλης. Στο παλιό νοσοκομείο επιμένουμε ότι πρέπει να γίνει ένα κέντρο υγείας αστικού τύ- που, όπως αυτό είχε αρχικά υπολογιστεί και όχι όπως τείνει να καταλήξει, σε υποβαθμισμένης μορφής κέντρο υγείας. Ακόμη, σύλλογοι και άλλοι φορείς που έχουν ανάγκη να τους δοθεί ένας χώρος για τη στέγασή τους, θα μπορούσαν κάλλιστα να εγκατασταθούν στο παλιό νοσοκομείο. Εμείς προεκλογικά είχαμε προτείνει τη δημιουργία και ενός νοσοκομειακού μουσείου. Πιστεύω ότι και για τους περίοικους δε θα είναι ιδιαίτερα επωφελές να πάει το Δημαρχείο στο παλιό νοσοκομείο, με τη λογική ότι πολύ δύσκολα θα αναπτυχθούν καφέ και άλλες οικονομικές δράσεις, διότι στο Δημαρχείο πάει κόσμος παίρνει τα χαρτιά που θέλει και φεύγει. Τουναντίον, η στέγαση συλλόγων στο παλιό νοσοκομείο και το κέντρο υγείας αστικού τύπου θα προσελκύουν κόσμο που θα παραμένει εκεί επί μακρόν, θα υπάρχει ανάγκη δηλαδή λειτουργίας καταστημάτων και θα δοθεί μια ζωντάνια στην περιοχή.

Σήμερα το σύνολο σχεδόν των δημοτικών συμβούλων της πλειοψηφίας μισθοδοτούνται από το Δήμο για τα αξιώματα που τους έχει δώσει ο δήμαρχος. Εσείς είστε έντονα αρνητικός. Γιατί δεν πρέπει να πληρώνονται οι δημοτικοί σύμβουλοι;
Υποτίθεται ότι η ανάληψη ευθύνης έχει να κάνει με τη συνεισφορά στην πόλη και η προσφορά μας απέναντι στους δημότες πρέπει να είναι αφιλοκερδής. Έτσι αντιλαμβανόμαστε την ενασχόληση με τα κοινά. Δεν μπορώ να καταλάβω για ποιον λόγο κάποιος ο οποίος μισθοδοτείται από το Δημόσιο και δεν πηγαίνει στην εργασία του, πρέπει παράλληλα να παίρνει και έναν πρόσθετο μισθό από τη συνεισφορά στο Δήμο. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί κάποιος που είναι συνταξιούχος και θέλει τον ελεύθερο χρόνο του να τον διαθέσει στα κοινά, θα πρέπει να παίρνει και ένα δεύτερο μισθό. Είναι έξω από τη φιλοσοφία μας. Εμείς λέμε ότι ο δήμαρχος σαφώς πρέπει να πληρώνεται και ένας ή δύο συνεργάτες του ακόμη, το πολύ. Οπωσδήποτε όχι κάποιος που μισθοδοτείται παράλληλα από οποιονδήποτε άλλο φορέα, χωρίς να παρέχει τις υπηρεσίες του στο φορέα αυτό. Δυστυχώς, αυτά συμβαίνουν σε όλη την Ελλάδα. Ουσιαστικά έχουμε περάσει σε ακραία επαγγελματικές Δημοτικές Αρχές. Αυτό που έχει γίνει στο Δήμο Καλαμάτας, βέβαια, είναι καινοφανές. Ξαφνικά όλοι οι δημοτικοί σύμβουλοι σχεδόν είναι αμειβόμενοι, είτε ως πρόεδροι είτε ως αντιπρόεδροι και εναλλάξ για να συγκεντρώνουν όλοι τους ένα συγκεκριμένο αριθμό χρημάτων. Θεωρώ ότι είναι ένα μεγάλο λάθος. Δηλαδή, μέχρι τώρα ο πρόεδρος της Φιλαρμονικής, που δεν έπαιρνε χρήματα, έστω αυτά τα λίγα, δεν έκανε καλά τη δουλειά του; Δηλαδή, μέχρι τώρα ο πρόεδρος της ΔΕΠΑΚ ή ο πρόεδρος του Θεάτρου που δεν έπαιρναν χρήματα έκαναν λιγότερο καλά τη δουλειά τους απ' ό,τι γίνεται τώρα; Ένα θέμα, που άπτεται του συγκεκριμένου, είναι και ο αριθμός των αντιδημάρχων. Αρχικά ο Δήμος λειτουργούσε με τέσσερις αντιδημάρχους, έμμισθους και τώρα λειτουργεί με έξι, ενώ αν αύριο πει το κράτος ότι μπορούν να μπουν μέχρι δέκα αντιδήμαρχοι, είμαι σίγουρος ότι θα πουν πως χρειάζονται και οι δέκα και θα είχαμε μια πληθώρα αντιδημάρχων, με ελάχιστα καθήκοντα, θα ήταν όμως αμειβόμενοι. Δυστυχώς, αυτή είναι η κατάσταση. Βέβαια, έχω την αίσθηση ότι παρά το γεγονός ότι υπάρχουν έξι αντιδήμαρχοι, αυτός ο οποίος επί της ουσίας διοικεί το Δήμο είναι ο κ. δήμαρχος, ο οποίος αποδεικνύεται ιδιαίτερα ισχυρογνώμων και πολλές φορές στο Δημοτικό Συμβούλιο απαξιωτικός απέναντι στους δημοτικούς του συμβούλους και υπέρμετρα συγκεντρωτικός, με αποτέλεσμα, παρά την ύπαρξη των πολλών αντιδημάρχων, να συγκεντρώνει επάνω του τα πάντα και με ένα δεύτερο αποτέλεσμα να είμαστε γνώστες της δυσανασχέτησης η οποία υπάρχει από τους αντιδημάρχους για την τακτική η οποία ακολουθείται. Ο τρόπος λειτουργίας του δημάρχου φέρνει γκρίνιες και δυσανασχέτηση, άσχετα εάν αυτό δεν εκφράζεται δημόσια. Όσοι, όμως, είμαστε κοντά στο Δήμο, τη διαπιστώνουμε καθημερινά.

Συνέντευξη στον Σταύρο Χαρ. Μαρτίνο

Κυριακάτικο πρωινό, ο καιρός βροχερός, αλλά ήπιος. Στα γραφεία του Ορειβατικού Συλλόγου Καλαμάτας, στο Ανατολικό Κέντρο της πόλης, συρρέουν καμιά δεκαπενταριά άνδρες, γυναίκες και παιδιά, ντυμένοι με αδιάβροχα και αντιανεμικά τζάκετ. Είναι όλοι γεμάτοι προσμονή για τη φημισμένη πεζοπορική διαδρομή που σε λίγο θα δοκιμάσουν να γνωρίσουν. Αφετηρία το μοναστήρι της Βελανιδιάς και προορισμός το χωριό της Αρτεμισίας, ψηλά στον Ταΰγετο.
Όσες φορές είχα περάσει από τους "Πέντε δρόμους" της εθνικής οδού Καλαμάτας-Σπάρτης, πάντα το μάτι μου "καρφωνόταν" στη σχεδόν οριζόντια γραμμή του απέναντι βουνού, που προδίδει την ύπαρξη του παλιού μονοπατιού. Προσπαθούσα να φανταστώ αυτό το καλντερίμι, που πριν από 60-70 χρόνια ήταν η μοναδική οδός επικοινωνίας των χωριών της Αλαγονίας, αλλά και του Δυρραχίου με την Καλαμάτα. Είπα, λοιπόν, να ικανοποιήσω τη φαντασία μου και να περπατήσω το μονοπάτι, ακολουθώντας τα μέλη του Ορειβατικού Συλλόγου στην πρώτη εξόρμησή τους στη φύση για το 2009. Από τα γραφεία του Ορειβατικού οι πεζοπόροι γεμίζουμε 4-5 Ι.Χ. και μεταφερόμαστε στο ιστορικό μοναστήρι της Βελανιδιάς.
Η ώρα είναι 9.40, η βροχή έχει σταματήσει και ο αρχηγός της πεζοπορικής ομάδας, ο Γιάννης Παπαδόπουλος, κάνει τις συστάσεις πριν ξεκινήσει η πορεία: "Να μη φύγει κανείς μπροστά και απομακρυνθεί από τους υπόλοιπους. Η διαδρομή είναι πολύ όμορφη και σχετικά εύκολη. Θα φτάσουμε σε περίπου πέντε ώρες, ενώ πριν από την Αρτεμισία θα επισκεφθούμε τον αναπαλαιωμένο νερόμυλο του Ρεντίφη". Αρχίζει το περπάτημα μέσα σε ιδανικές καιρικές συνθήκες. Από τα πρώτα κιόλας βήματα τα πνευμόνια ανοίγουν για να γεμίσουν καθαρό αέρα και οι αισθήσεις ημερεύουν από την ομορφιά της φύσης. Το μονοπάτι διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση. Το πλάτος του φτάνει σε μερικά σημεία έως και τα δύο μέτρα και οι περισσότεροι κάνουν σχόλια για την πολύ καλή αρχιτεκτονική του, τις ήπιες ανηφόρες και κατηφόρες του. Πρώτος και ακούραστος μεταξύ των πεζοπόρων ο άνω των 70 ετών Σπύρος Καρνούσκος, από την Αρτεμισία.
Έχει κάνει τη διαδρομή πολλές φορές και την ξέρει απ' έξω. Μας λέει ότι παλιά, πριν φτιαχτεί ο δρόμος, το μονοπάτι είχε καθημερινά κίνηση. Οι κάτοικοι των χωριών της Αλαγονίας ανεβοκατέβαιναν στην Καλαμάτα με τα μουλάρια τους φορτωμένα με αγροτικά προϊόντα τα πωλούσαν στην πόλη. Μετά από λίγο φτάνουμε στην πρώτη στάση, σε μια θαυμάσια πετρόχτιστη δεξαμενή που γέμιζε με το νερό της βροχής. Το Δασαρχείο την επισκεύασε πριν από δέκα περίπου χρόνια, ενώ έχει φτιάξει εκεί και έναν πέτρινο πάγκο, για να ξαποσταίνουν και απολαμβάνουν τη θέα οι περιπατητές. Ξαναρχίζουμε και στο τρίτο χιλιόμετρο του μονοπατιού φτάνουμε στο πρώτο παλιό χάνι που μετά έγινε μαντρί. Και εκεί υπάρχει υπόγεια δεξαμενή, ενώ ο κυρ Σπύρος μάς δείχνει ένα βράχο με έναν πελεκημένο λάκκο, που παλιά είχε νερό για να πίνουν οι περαστικοί. Σιγά σιγά φτάνουμε απέναντι από τους "Πέντε δρόμους". Η θέα είναι εκπληκτική, από κάτω ο Νέδοντας, από πίσω το φαράγγι, μέσα από το οποίο ξεχωρίζει η Καλαμάτα. Λίγα βήματα μετά, όμως, η θέα χαλάει, είμαστε απέναντι από το σκουπιδότοπο της "Μαραθόλακκας". Ξάφνου το θέαμα γίνεται και αποτροπιαστικό, βρίσκουμε μπροστά μας έναν ψόφιο σκύλο κρεμασμένο από ένα θάμνο, από τον οποίο ήταν δεμένο το πόδι του ζώου! Επίσης, συχνά - πυκνά βρίσκουμε και παγίδες με αγκίστρια για τα πουλιά.
Ο Κλάιφ διαμαρτύρεται και διερωτάται στα αγγλικά, τι άνθρωποι είναι αυτοί που σκοτώνουν τα ζώα. Είναι Άγγλος, που πριν λίγα χρόνια αγόρασε δύο στρέμματα γης στη Μάλτα του Σταυροπηγίου, έβαλε μέσα ένα τροχόσπιτο και ζει εκεί από τον Ιανουάριο μέχρι το Μάρτιο και από τον Ιούλιο μέχρι το Σεπτέμβριο. Έχει και 33 ελαιόδεντρα, που αγαπάει και περιποιείται πολύ. Η πορεία συνεχίζεται ξεκούραστα επάνω από το Νέδοντα, στην απέναντι πλευρά της εθνικής οδού Καλαμάτας- Σπάρτης. Το τοπίο είναι μαγευτικό και αν δεν ακούγονταν και τα αυτοκίνητα που περνούν από κάτω, οι εντυπώσεις θα ήταν άριστες. Σιγά σιγά πλησιάζουμε στο Λαγού Χάνι, που βρισκόταν εκεί που το μονοπάτι συναντάται με το δρόμο για τη Νέδουσα. Σε κάποια σημεία, πάντως, το παλιό καλντερίμι έχει υποστεί κάποιες ζημιές είτε από κατολισθήσεις είτε από τους σωρούς με τις πέτρες που έχουν κατηφορίσει από ψηλότερα και έχουν κλείσει την οδό, τις λεγόμενες "σάρες". Στο Λαγού Χάνι βρίσκεται το περίφημο εξάτοξο γεφύρι του Αγίου Πολύκαρπου. Είναι πανέμορφο και η προηγούμενη Δημοτική Αρχή της Καλαμάτας σχεδίαζε να το αναδείξει με διάφορες παρεμβάσεις, που θα αύξαναν την επισκεψιμότητά του. Από εδώ και πέρα, το τοπίο αλλάζει. Δεν περπατάμε σε μονοπάτι, αλλά σε χωματόδρομο, δεν ακούμε μόνο το Νέδοντα, αλλά τον βλέπουμε κιόλας, αφού είμαστε δίπλα του και είναι εντυπωσιακός.
Μετά από λίγο προσεγγίζουμε το θαυμάσιο μικρό γεφύρι του "Βύρου" και ακοΟι πεζοπόροι λίγο μετά την αφετηρία στη Βελανιδιά Το εσωτερικό του μύλου άριστα αναπαλαιωμένο Ο ιδιοκτήτης του μύλου της Αρτεμισίας Δημήτρης Γιαννόπουλος λούθως το κάπως μεγαλύτερο της "Ματζίνειας". Το περνάμε και μπαίνουμε ξανά στο μονοπάτι με προορισμό την Αρτεμισία, το οποίο όμως από εδώ και πέρα είναι σχεδόν διαλυμένο, ενώ πλέον η ανηφόρα γίνεται πιο απότομη. Είμαστε πια σε πιο ορεινό περιβάλλον, που κάποτε όμως ήταν γεωργική γη, παρά τις μεγάλες κλίσεις. Εδώ ήταν τα χωράφια των κατοίκων των γύρω χωριών, ενώ τώρα υπάρχουν μόνο κάποιες ετοιμόρροπες κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Από εδώ και πάνω, ξεκινούν και τα καμένα. Η εικόνα από την καταστροφή, πάντως, δεν είναι απογοητευτική, γιατί πάνω στην καβουρνιασμένη βλάστηση έχει ήδη βγει η καινούργια. Η αναγέννηση της φύσης ξεκίνησε κιόλας και φαίνεται ότι πάει καλά.
ΜΥΛΟΣ ΡΕΝΤΙΦΗ Βγαίνουμε στο δρόμο που συνδέει το Αγροκήπιο με την Αλαγονία, περπατάμε λίγο στην άσφαλτο και φτάνουμε στην είσοδο του μύλου του Ρεντίφη. Μας περιμένει ένας παιχνιδιάρης σκύλος και ένας ήσυχος γάιδαρος. Μετά από λίγο εμφανίζεται και ο ιδιοκτήτης, ο Δημήτρης Γιαννόπουλος, εγγονός του Ρεντίφη, ο οποίος αγόρασε το μύλο στις αρχές του 1900. Το τοπίο είναι σαν να έχει βγει από όνειρο. Είναι μια ρεματιά με πλατάνια και το νερό του Νέδοντα κυλά σχετικά ορμητικά. Η αναπαλαίωση του μύλου είναι πολύ επιτυχημένη, όπως και η διαμόρφωση γενικότερα του χώρου. Ο Δημήτρης Γιαννόπουλος υποδέχτηκε την πεζοπορική ομάδα με τον καλύτερο τρόπο. Είχε βάλει σε λειτουργία το μύλο με τα δύο εντυπω σιακά μυλοβάγενα, για να γνωρίσουν οι επισκέπτες τη διαδικασία, που είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσα. Ο μύλος αυτός έχει μεγάλη ιστορία και λειτούργησε μέχρι την επιστράτευση του 1974.
Η δουλειά, όμως, είχε αρχίσει να μειώνεται χρόνια νωρίτερα και, μάλιστα, σιτάρι σταμάτησε να αλέθει πριν από το '70, αφού έπαυσε και η καλλιέργειά του στην περιοχή, που έβγαζε πλέον μόνο αραπόσιτο. Το μύλο αναπαλαίωσε πλήρως με την οικονομική συνδρομή ευρωπαϊκού προγράμματος και με σκοπό να γίνει ο χώρος επισκέψιμος, για να βλέπει ο κόσμος πώς έβγαινε παλιά το αλεύρι. Παρ' ότι, όμως, πρόκειται για ένα εντυπωσιακό μνημείο, οι τοπικοί φορείς δεν το έχουν προβάλει όσο του αξίζει, με αποτέλεσμα η επισκεψιμότητα να είναι περιορισμένη. Ανεπιφύλακτα, όμως, πρέπει να διοργανώνεται μια εκδρομή στην περιοχή, και να βάλετε και το μύλο στο πρόγραμμά σας.
Μετά την ξενάγηση, ο Δημήτρης Γιαννόπουλος κερνάει εκλεκτό λουκούμι και δυναμωτικό τσίπουρο. Τον ευχαριστήσαμε θερμά και ξεκινά η ανάβαση για την Αρτεμισία, τον τελικό προορισμό που βρίσκεται από πάνω. Λίγο αργότερα, αφού έχουν περάσει σχεδόν έξι ώρες από την έναρξη της πορείας από το μοναστήρι της Βελανιδιάς, φτάνουμε στο χωριό. Επιθυμία κάποιων πεζοπόρων ήταν να γίνει επίσκεψη στο Δημοτικό Σχολείο της Αρτεμισίας, όπου λειτουργούσε έκθεση ζωγραφικής. Είναι, όμως, αδύνατο, διότι ο Δήμος Καλαμάτας έχει εγκαταλείψει το χώρο, που χρειάζεται κάποιες επισκευές. Πηγαίνουμε, λοιπόν, στη "Θεοτόκο", τη γνωστή ταβέρνα πριν από το χωριό, επάνω στον εθνικό δρόμο.
Εκεί μας υποδέχτηκε η πρόεδρος της Αρτεμισίας Γεωργία Βασιλάκη, κερνώντας τσίπουρο και ξηρούς καρπούς για να ανακτήσουμε την ενέργεια που χάσαμε στο περπάτημα... Ύστερα ήρθε και η ώρα του φαγητού και του κρασιού… Και όπως καταλαβαίνετε, η εξόρμηση στη φύση ολοκληρώθηκε με ένα καλό τσιμπούσι και με όλους τους πεζοπόρους να έχουν απολαύσει άλλη μια αξέχαστη εξόρμηση του Ορειβατικού Συλλόγου στη φύση. Φροντίστε στην επόμενη να είστε και εσείς μαζί!

Του Σταύρου Χαρ. Μαρτίνου

Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον Πόσοι και πόσοι Καλαματιανοί δεν πέρασαν από τα τμήματά του! Πόσες και πόσες οι γενιές που μεγάλωσαν στο ανοιχτό του γήπεδο!
Ο λόγος για το Ναυτικό Όμιλο Καλαμάτας, που αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορίας αυτής της πόλης και για να φτάσει εδώ που βρίσκεται σήμερα, αγωνιστικά και διοικητικά, πέρασε από πολλές περιπέτειες και οι άνθρωποί του χρειάστηκε να ξεπεράσουν πολλές φορές μεγάλα εμπόδια. Αυτή την ιστορία θα ξετυλίξουμε με τη βοήθεια ενός ανθρώπου ο οποίος θεωρείται μια από τις "κολόνες" του συλλόγου και χωρίς τη δική του συνδρομή, ίσως να μην είχε γίνει τίποτα.
Ο Λάμπης Καρατζάς, λοιπόν, συνέδεσε το όνομά του με τη νεότερη ιστορία του Ομίλου. Και λέμε νεότερη, γιατί αθλητικές δραστηριότητες σε κολύμβηση και πόλο αλλά και ποδόσφαιρο υπήρχαν μεν προπολεμικά, με μεγάλο όνομα τότε τον πρωταθλητή της κολύμβησης Μάριο Δικαιάκο (1931), όμως στα οργανωτικά δεν υπήρχε μεγάλη συμμετοχή της κοινωνίας, αφού ο αθλητισμός τότε ήταν κάτι νέο και χρειάστηκε χρόνο για να μπει στη ζωή των Καλαματιανών. Ο Λάμπης Καρατζάς ήταν από τους πρωτεργάτες της ανάπτυξης του αθλητισμού στην Καλαμάτα γενικότερα και όχι μόνο στο ΝΟΚ. Ο κυρ- Λάμπης, όπως τον φωνάζανε οι παλιοί αθλητές, ήταν πάντα κοντά σε όλους, κολυμβητές, ιστιοπλόους, σκακιστές, βολεϊμπολίστες, μπασκετμπολίστες.
Όποιος είχε κάποιο πρόβλημα, πρώτα στον - κυρ Λάμπη πήγαινε και μετά στον πρόεδρο. Η αφήγησή του ξεκινά από την ίδρυση του συλλόγου, με το καταστατικό της 16ης Ιουνίου 1952 στο "Πανελλήνιο": "Ήταν αδιανόητο για εμάς τους ανθρώπους του αθλητισμού να μην μπορούμε τότε να φτιάξουμε το σύλλογο όπως έπρεπε. Υπήρχαν πολλά προβλήματα διοικητικά και την αγωνιστική προσπάθεια που είχε προηγηθεί με τον Δικαιάκο και κάποιους άλλους, κυρίως κολυμβητές, επισκίαζε η αβεβαιότητα. Οι αγώνες γίνονταν στο λιμάνι της Καλαμάτας, όπου είχε κατασκευαστεί και εξέδρα για καταδύσεις. Στο λιμενοβραχίονα υπήρχαν κερκίδες ξύλινες, που γέμιζαν κόσμο όταν είχε αγώνες. Μαζευτήκαμε, λοιπόν, στο Πανελλήνιο και με μπροστάρη το ναυτικό πράκτορα Βασίλη Γεωργόπουλο, ο οποίος ήταν ακάματος εργάτης του αθλητισμού, φτιάξαμε το καταστατικό και βάλαμε μπροστά τις μεγάλες ιδέες που είχαμε για την εποχή.
Την κατασκευή του κολυμβητηρίου, δηλαδή, και τις εγκαταστάσεις που υπάρχουν έως σήμερα στο λιμάνι. Εκεί σταθήκαμε και λίγο τυχεροί, γιατί ο ΕΟΤ τότε μας πριμοδότησε με 100.000 δραχμές, ποσό μεγάλο για την εποχή, προκειμένου να δημιουργήσουμε δύο θέσεις εξυπηρέτησης τουριστικών θαλαμηγών με ρεύμα, νερό και τηλέφωνο. Μας παραχώρησε και το Λιμενικό Ταμείο την έκταση και βάλαμε μπρος. Μαρίνες τότε δεν υπήρχαν. Με την ευκαιρία αυτή ολοκληρώνεται και η κατασκευή του εντευκτηρίου. Τα γραφεία ήταν αλλού, θυμάμαι, στην οδό Ναυαρίνου. Σε κάθε συνεδρίαση στις αρχές, το κάθε μέλος έφερνε και μια πτυσσόμενη καρέκλα για να κάτσει. Επιστρατεύοντας και τις γνωριμίες που είχαμε στον πολιτικό χώρο, καταφέραμε να φτιάξουμε αργότερα τις κερκίδες και το κτίριο της ιστιοπλοΐας, τον "Νεώσοικο" όπως τον λέγαμε. Θυμάμαι, πάντως, πως αθλητές καλοί βγαίνανε πάντα, έστω και αν οι συνθήκες προπόνησης, ειδικά στο κολύμπι, ήταν κακές. Κάθε καλοκαίρι, όταν τελείωναν τα σχολεία και λίγο πριν από τους αγώνες, βγάζαμε ανακοίνωση ότι άρχιζαν οι προπονήσεις στο λιμάνι. Και πρωταθλητές βγήκαν πολλοί. Ο Δημήτρης ο Καίσαρης και άλλοι. Το μεγάλο όνειρό μας, όμως, ήταν η κατασκευή του κολυμβητηρίου.
Από τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού ενημερωθήκαμε ότι στα σκαριά ήταν η κατασκευή τριών κολυμβητηρίων ολυμπιακών διαστάσεων. Το ένα θα γινόταν στη Θεσσαλονίκη, το άλλο στην Πάτρα και το τρίτο διεκδικούσαν ο Βόλος, η Χαλκίδα και η Καλαμάτα. Πάω, λοιπόν, στον υπουργό τον Ψαρέα, μέσω του Ξανθάκη, και του θέτω το αίτημα. Αυτός, όμως, είχε σκοτούρες μεγάλες εκείνη την περίοδο, γιατί ένα παλιρροϊκό κύμα είχε παρασύρει τις παράγκες των προσφύγων στη Δυτική Παραλία. Και μας λέει: "Πιστεύετε ότι θα δεχθώ με τόσες άστεγες οικογένειες, αντί να κατασκευάζει η κυβέρνηση σπίτια, να κατασκευάζει κολυμβητήριο σε μια πόλη με τόσο ωραία θάλασσα;". Ήταν ατράνταχτο επιχείρημα και, δυστυχώς, το χάσαμε το κολυμβητήριο από το Βόλο, όπου τελικά κατασκευάστηκε το 1962. Το '64 κάναμε τη δεύτερη απόπειρα. Στη γιορτή της Υπαπαντής ήρθε στην Καλαμάτα για ρεπορτάζ μια δημοσιογράφος ενός ναυτικού περιοδικού. Βάσω Πρωτονοτάριου την έλεγαν. Αυτή ήξερε προσωπικά το διάδοχο Κωνσταντίνο, που ήταν πρωταθλητής της ιστιοπλοΐας με τα σκάφη Dragon. Η γνωριμία αυτή βοήθησε πολύ σε όλα.
Αυτή μας έφερε με δικές της ενέργειες και το 1ο σκάφος του Ομίλου, που ήταν ένα ΦΙΝ, το οποίο φυλάγαμε δίπλα από το εντευκτήριο, σε μια σκηνή που μας είχε παραχωρήσει ο Στρατός. Το κολυμβητήριο πήρε "σάρκα και οστά" το 1970 τελικά. Και αρχίζει έτσι η μεγάλη "παραγωγή" αθλητών και πρωταθλητών σε κολύμπι και πόλο. Οι αθλητές, δεκάδες στην αρχή, εκατοντάδες μετά. Θα πρέπει, όμως, εδώ να πάμε πάλι πίσω και να θυμηθούμε κάποιες προσπάθειες σε αθλήματα που δεν προχώρησαν, για διάφορους λόγους. Δυνατό τμήμα στο ξεκίνημα του συλλόγου ήταν το ποδοσφαιρικό και, μάλιστα, το 1ο καταστατικό του 1932 είχε την επωνυμία Ναυτικός - Αθλητικός- Ποδοσφαιρικός Σύλλογος Ο Ποσειδών. Το ποδόσφαιρο, όμως, με τα χρόνια το "πήραν" άλλοι σύλλογοι, όπως ο Μεσσηνιακός και τα Πράσινα Πουλιά. Θυμάμαι, όμως, κάποια ονόματα παικτών της ομάδας: Μίμης Ραμέας, Σωτήρης Μουσελίμης, Τασος Κάστανος, Γιάννης Παρθένιος, Αντώνης Κάρτσωνας, Λάκης Σκαλκέας και άλλοι. Με δική μου πρωτοβουλία ιδρύσαμε και τμήμα πινγκ πονγκ, αλλά είχαμε πρόβλημα χώρου και δεν μπορέσαμε να το διατηρήσουμε με το πέρασμα των χρόνων. Όσο για τα νεότερα τμήματα, το βόλει οργανώθηκε καλά στις αρχές της δεκαετίας του '70 επί προεδρίας του γιατρού Νίκου Σκορδιά. Πρώτος προπονητής ήταν ο γυμναστής Γιάννης Ηλιάδης και ακολούθησε ο Μπούνας ο Σωτήρης.
Πρώτοι έφοροι ο Ξυγκώρος και ο Σταματέλος, ενώ την ομάδα αποτελούσαν οι Χρήστος Σαρρής, Σπύρος Γεωργουλέας, Βασίλης και Γιώργος Μπεσσής, Ηλίας Δαμήλος και Δημήτρης Αδαμόπουλος. Η ανδρική ομάδα διεκδίκησε πολλές φορές την άνοδο στη Β΄ Εθνική και τα κατάφερε τελικά το 1981 με προπονητή τον Σπύρο Γεωργουλέα. Το μπάσκετ δημιουργήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1970, με σκοπό την εκγύμναση των κολυμβητών κατά τους χειμερινούς μήνες περισσότερο. Τους πρώτους αγώνες τούς έπαιξε το 1967 στο Πανεπαρχιακό Πρωτάθλημα που γινόταν τότε. Ο "μπέμπης" ο Κουμανάκος ήταν ένα από τα πρώτα αστέρια που έβγαλε, μετά ο Γιάννης ο Κουτραφούρης, ο Ντίνος Κουμανάκος που έπαιξε και στον Παναθηναϊκό και άλλοι. Να προσθέσουμε εδώ πως τη φανέλα μπάσκετ του Ναυτικού Ομίλου φόρεσαν και άλλοι μεγάλοι παίκτες, όπως ο Γιώργος Δημόπουλος ή "σπάτουλας", ο Τζένιος Γιαννακόπουλος, με κορυφαίο φυσικά όλων τον Νίκο Χατζή, που έπαιξε και στην Εθνική.
Μεγάλος παίκτης και ο Αβδάλας, που πήγε στο θρυλικό Άρη του Γκάλη και ο νεότερος Νικόλας Παπανικολόπουλος". Σήμερα Τα τελευταία χρόνια με τον Δημήτρη Κακαλίκα στο "τιμόνι" ο Ναυτικός Ό- μιλος Καλαμάτας έχει, θα μπορούσαμε να πούμε, εκσυγχρονιστεί και περάσει τα ελληνικά σύνορα. Ο Δημήτρης Κακαλίκας είναι ο μακροβιότερος πρόεδρος στην ιστορία του συλλόγου, αφού βρίσκεται στο 17ο έτος, αλλά δεν ξεχνά την πρώτη μέρα του στον Όμιλο: "Εγώ ήμουν ναυτικός και τότε μόλις είχα ξεμπαρκάρει. Ή- ταν το 1984 και ήμουν φίλος με τον Δημήτρη Καίσαρη, ο οποίος είχε σταματήσει σαν αθλητής και είχε μπει στο Διοικητικό Συμβούλιο. Ο Καίσαρης ήταν ο άνθρωπος που μου πρότεινε να γίνω μέλος και να ασχοληθώ με τον Ό- μιλο. Πρόεδρος ήταν ο Σταυριανέας, ο οποίος και μου έδωσε μεγάλα μαθήματα γύρω από τη διοίκηση του συλλόγου και έγινα σύντομα αντιπρόεδρος και έφορος ιστιοπλοΐας.
Όταν πήγα να ανοίξω το τμήμα της ιστιοπλοΐας, θυμάμαι βρήκα ένα τεράστιο λουκέτο, το οποίο και χρειάστηκε να σπάσω για να μπούμε μέσα, αφού είχαν χάσει τα κλειδιά. Η πρώτη προσπάθειά μας το καλοκαίρι που ήρθε έφερε 20 σκαφάκια με 20 παιδάκια στη θάλασσα και ξεκίνησε έτσι η αγωνιστική ιστιοπλοΐα ξανά. Από τότε και μετά έχουν περάσει αρκετά χρόνια με καλά και κακά. Τα κακά ήταν ότι για ένα διάστημα μέσα στον Όμιλο υπήρχαν τρεις παρατάξεις, μια του ΠΑΣΟΚ, μια της Νέας Δημοκρατίας και μια του ΚΚΕ. Απαράδεκτα πράγματα για τον αθλητισμό.
Ευτυχώς, αυτά ξεπεράστηκαν και προχωρήσαμε χωρίς κομματικές ταυτότητες και επιρροές. Οργανωτικά, όταν πρωτοήρθα, ο Ό- μιλος είχε μείνει πίσω. Ούτε γραφομηχανή δεν υπήρχε και τα πάντα τα γράφαμε στο χέρι. Θυμάμαι τα κύπελλα που με τόσο κόπο και ιδρώτα είχαν κερδίσει οι αθλητές τις περασμένες δεκαετίες να είναι πεταμένα στο σωρό μέσα στο κτίριο της ιστιοπλοΐας μαζί με παλιές φωτογραφίες. Αυτά τα μαζέψαμε και τα εκθέτουμε τώρα στο εντευκτήριο. Και το κυριότερο είναι ότι έχουμε φτιάξει το αρχείο του Ναυτικού Ομίλου, όπου κάποιος μπορεί να θυμηθεί τα πάντα. Το κυριότερο επίτευγμά μας θεωρώ είναι ότι καταφέραμε και λειτουργούμε πια με ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια.
Αυτή τη στιγμή όλα τα τμήματα του ΝΟΚ είναι ανεξάρτητα οικονομικά και όλες οι δαπάνες και αποφάσεις περνούν από το Δ.Σ. Αυτό για εμένα είναι μια μεγάλη επιτυχία. Στο αγωνιστικό επίπεδο θα πρέπει να ξεκαθαρίσω ότι στόχος του ΝΟΚ είναι ο αθλητισμός και όχι ο πρωταθλητισμός. Θέλουμε μεγάλους πρωταθλητές σίγουρα, αλλά αυτό είναι δύσκολο. Εδώ θα πρέπει να πούμε κάποιες αλήθειες. Αθλητές, όπως ο μεγάλος Ηλίας Μάλαμας στο κολύμπι, δε βγαίνουν κάθε χρόνο. Έχουμε βγάλει τα τελευταία χρόνια έναν ακόμη μεγάλο αθλητή, τον Αλέξανδρο τον Χόχωλη στην ιστιοπλοΐα. Τα ταλέντα, πάντως, είναι λίγα μέσα σε εκατοντάδες παιδιά που απλά αθλούνται.
Παλιότερα ήταν άλλες οι συνθήκες. Ο Καίσαρης, που ήταν πρωταθλητής στην κολύμβηση, έκανε προπόνηση μόνο το καλοκαίρι στη θάλασσα και τώρα ο Φελπς τρώει 15 αυγά την ημέρα. Αυτή τη στιγμή που μιλάμε υπάρχουν στο κολύμπι κάποια ταλέντα, των οποίων δε θα αναφέρω τα ονόματα για ευνόητους λόγους. Όσο για μένα, θα μείνω στον Όμιλο όσο αισθάνομαι δυνατός και μπορώ να προσφέρω. Δε σας κρύβω ότι είναι αρκετά επίπονο και κουραστικό. Χρειάζεται να αφήνεις πολλές φορές τις δουλειές σου και την οικογένειά σου. Όσον αφορά στο θέμα του χαρακτήρα μου, πολλές φορές έχω παρεξηγηθεί από κάποιους, γιατί οι διεκδικήσεις μου για τον Όμιλο είναι δυναμικές και δεν έχω διστάσει να τα βάλω με όλους για το καλό του συλλόγου. Ο σκοπός είναι ένας μόνο. Το καλό του συλλόγου και μόνο! Αν χρειαστεί στο μέλλον, πάλι θα "φωνάξω" για το καλό του ΝΟΚ. Αυτό είναι υπόσχεση σε όσους αγαπάνε τον σύλλογο".
Το μέλλον του ΝΟΚ Ο Ναυτικός Όμιλος Καλαμάτας, όμως, εκτός από λαμπρό παρελθόν, έχει και μέλλον. Τελευταία έχουν "μπει" στο πρόγραμμά του και άλλα αθλήματα, όπως η κολύμβηση ανοιχτής θαλάσσης με τον ετήσιο διάπλου του Μεσσηνιακού κόλπου. Το μέλλον, επομένως, διαγράφεται ευοίωνο.

Του Βασίλη Αμέρικα

Λέγεται ότι ο θεός Κρίσνα μαζί με τον Σίβα και τον Βράχνα της Ινδικής Θεϊκής Τριάδος, χρησιμοποιούσε μουσική για να κάνει πιο γρήγορη την ανάπτυξη της όμορφης χλόης στο "Κουντζαβάν", μια πόλη που ήταν ονομαστή από παλιά για τους άγιους μουσικούς της. Πολύ αργότερα ο Μιάν Ταν Σεν, ένας διάσημος σοφός Μογγόλος, έκανε θαύματα με το τραγούδι του, αναζωογονούσε τα φυτά και τα έκανε να ανθίζουν, ψάλλοντας απλώς ευλαβικά τραγούδια ή ύμνους.
Όλους αυτούς τους θρύλους γνώριζε ένας μεγάλος μελετητής της αρχαίας Ινδικής Ιστορίας και Φιλοσοφίας, ο Dr T. K. Σινγκ, που ήταν και διευθυντής του Βοτανικού Τμήματος ενός Πανεπιστημίου και άρχισε τα πειράματα σε μεγάλο αριθμό ποικιλιών υγιών φυτών. Η μουσική διαρκούσε μισή ώρα την ημέρα και κλιμακωνόταν σε υψηλούς τόνους. Μετά από αυτό ο Σινγκ μπόρεσε να αποδείξει πέρα από κάθε αμφιβολία ότι τα αρμονικά ηχητικά κύματα επηρεάζουν την ανάπτυξη, την άνθιση, τον καρπό και το σπόρο των φυτών. Εκείνο που έλαμπε περισσότερο ήταν το χρώμα στα φυτά αυτά, η ζωηρότητα και η διαφάνειά του.
Λοιπόν, αφού "ακούουν" μελωδίες τα φυτά, πρέπει και να εκπέμπουν, και εκπέμπουν με την ομορφιά και τα διάφορα χρώματά τους. Αυτή η μελωδία μέσω του χρώματος επιδρά στον άνθρωπο και κάποτε θεραπεύει τον ανθρώπινο οργανισμό από διάφορες παθήσεις. Έχει αποδειχθεί ότι η "μαγεία" αυτή του χρώματος τονώνει, συμβάλλει στην πρόληψη πολλών παθήσεων, αλλά και κάποτε θεραπεύει. Οι έρευνες και οι παρατηρήσεις που έγιναν από ειδικούς και ιατρούς διδάσκουν τη σωστή χρήση των χρωμάτων με στόχο την τόνωση του ανθρώπινου οργανισμού.
Η μέθοδος της χρωματικής εφαρμόζεται σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων η Ιατρική, η διακόσμηση εσωτερικών χώρων (γραφεία, σχολεία, διαμερίσματα) η διακόσμηση των κήπων και των υπαίθριων αυλών, που περιβάλλουν τα εργοστάσια και τις μονοκατοικίες. Ο άνθρωπος διαθέτει το τελειότερο σύστημα χρωματικής αντίληψης (λέγεται ότι μόνο οι πίθηκοι και οι μέλισσες έχουν παρόμοια χρωματική όραση και ίσως κάποια χρυσόψαρα). Γι' αυτό ο κόσμος που μας περιβάλλει διαθέτει μια γενναιόδωρη χρωματική ποικιλία μέσα από ολάνθιστα λιβάδια, ηλιοβασιλέματα, ουρανό, θάλασσα, ζώα, πτηνά και ψάρια, που δεν είναι μόνο για την ευχαρίστησή μας, αλλά για τη γονιμοποίηση, την επιβίωση (ομοιότητα των αποχρώσεων σε πτερά και δέρμα ζώων με φυτά, λίμνες, έδαφος) και, γιατί όχι, τη θεραπεία μας. Από την εποχή των Σπηλαίων ο "homo sapiens" χρησιμοποίησε το χρώμα για να εκφραστεί, και με την πάροδο των αιώνων οι Κινέζοι, οι Ινδοί, οι Αιγύπτιοι, οι Μάγιας ανακάλυψαν το μυστικό της βαφής και το κρατούσαν ζηλότυπα.
Όσοι μυημένοι στην παρασκευή της βαφής αποκάλυπταν τα μυστικά της δουλειάς τους καταδικάζονταν σε θάνατο. Οι σύγχρονοι επιστήμονες είχαν τη δυνατότητα να επαληθεύσουν ότι το χρώμα δυναμώνει ή αποδυναμώνει τον ανθρώπινο οργανισμό χρησιμοποιώντας ηλεκτρομυογράφους που καταγράφουν την ισχύ συγκεκριμένων μυών (π.χ. του δελτοειδούς) κάτω από την επίδραση διαφόρων χρωμάτων. Οι ενδείξεις του ηλεκτρομυογράφου είναι υψηλές, όταν τα χρησιμοποιούμενα χρώματα έχουν ενεργειακή συγγένεια με τον άνθρωπο.
Τα χρώματα αντανακλούν μια κυματική μορφή, έχουν μια ενεργειακή φύση, συχνότητα κ.λπ. Έτσι ο άνθρωπος που έρχεται σε επαφή με μια φωτεινή δέσμη, πάλλεται κατά κάποιον τρόπο στο ίδιο μήκος κύματος ευεργετούμενος από τις ενεργειακές ποιότητες των χρωμάτων και έτσι αναπληρώνει τις ενεργειακές απώλειες που υφίσταται από την κούραση, το άγχος, την λύπη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση κατά την οποία αγαπούμε ένα χρώμα και αντιπαθούμε ένα άλλο.
Εξαρτάται από τι έχουμε έλλειψη ή υπερεπάρκεια των ιδιοτήτων που περιέχει. Το μωβ επί παραδείγματος αρέσει στους καλλιτέχνες, γιατί είναι χρώμα της έμπνευσης που πηγάζει από την ψυχή. Ο Μιχαήλ Άγγελος φορούσε μια μωβ μπέρτα και ο Μπετόβεν αγαπούσε το ίδιο χρώμα. Εκτός από αυτή την ιδιότητα, το ιώδες δημιουργεί ειρηνοποιό διάθεση και ενισχύει την ικανότητα για διαλογισμό.
Το μπλε καθαρίζει το αίμα, το νου και την ψυχή. Απελευθερώνει τις ψυχικές ικανότητες. Διευρύνει τη διανοητική ικανότητα και δημιουργεί συνθήκες ελευθερίας. Οι διαφημιστές προβάλλουν καλύτερα τα καταναλωτικά αγαθά, επιλέγοντας το μπλε που σχετίζεται με τη γλυκύτητα και τα όμορφα συναισθήματα.
Το κόκκινο εμψυχώνει και θερμαίνει τονώνοντας το κυκλοφοριακό σύστημα. Δημιουργεί διάθεση για δράση και γι' αυτό μεγάλο μέρος των σημαιών των κρατών περιέχουν το κόκκινο χρώμα.
Το γαλάζιο δημιουργεί ανώτερες ιδέες και εσωτερική γαλήνη. Είναι ηρεμιστικό και ανανεώνει τα ενεργειακά μας αποθέματα. Αυξάνει την ικανότητα της πειθούς και το πνεύμα της δικαιοσύνης. Το πράσινο βοηθάει στην εκδήλωση των συναισθημάτων και αυξάνει τη διάθεση επικοινωνίας. Βοηθάει τη ροή των ιδεών και αναπτύσσει την ικανότητα συνεργασίας.
Το πορτοκαλί χαροποιεί, αυξάνει την περίσκεψη και ισχυροποιεί τη θέληση. Τέλος, το κίτρινο αυξάνει τη διανοητική ωριμότητα, τονώνει το νευρικό σύστημα και αυξάνει τον αυτοέλεγχο.
Η Χρωματοθεραπεία χρησιμοποιείται για την α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η του νεογνικού ίκτερου (τα πάσχοντα νεογνά τοποθετούνται σε θαλάμους που φωτίζονται από μπλε χρώμα).
Διαθέτει τα δικά της όργανα, ειδικούς προβολείς εξοπλισμένους με φίλτρα από πλαστικό κρύσταλλο και βαφές LASER για μονοχρωματικό φως, αλλά εφαρμόζεται σε περιορισμένη κλίμακα, γιατί η κλασσική Ιατρική και οι ασθενείς θέλουν άμεσα και κραυγαλέα αποτελέσματα.

Της Βούλας Λαμπροπούλου
Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Αθηνών

Ένα ανεπανάληπτο φυσικό και ιστορικό τοπίο Η ομορφιά και η μοναδικότητα του τοπίου της Βοϊδοκοιλιάς, της Βουφράδος του Θουκυδίδη, έχει ξεπεράσει τα όρια της χώρας μας. Γι' αυτές τις χάρες της, άλλωστε, η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή επέλεξε στη δεκαετία του '70 τη Βοϊδοκοιλιά για να τη δώσει ως δώρο στον τότε Γάλλο πρόεδρο Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εσταίν για την υποστήριξή του στην ένταξη της Ελλάδος στην ΕΟΚ. Ένα δώρο που, τελικά, ευτυχώς δεν ολοκληρώθηκε εξαιτίας των αντιδράσεων που υπήρξαν τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στη Γαλλία, της αποφασιστικότητας των αρχαιολόγων που εργάζονταν στην περιοχή, αλλά και μιας άλλης ηθικής που χαρακτήριζε τότε την πολιτική ζωή του τόπου. Αυτήν την ομορφιά του τοπίου και την ιδιαιτερότητά του είχαν εκτιμήσει ανέκαθεν οι άνθρωποι που από τα Νεολιθικά χρόνια μέχρι σήμερα είχαν διαλέξει τη Βοϊδοκοιλιά και τη γύρω περιοχή για κατοικία, για λιμάνι, για πεδίο της δουλειάς τους, της διασκέδασης και γενικότερα της ζωής τους.
Γι' αυτό και δεν υπάρχει άλλη περιοχή της Μεσσηνίας με τόση πυκνότητα μνημείων και διαχρονικότητα χρήσης. Στα Νεολιθικά χρόνια (4η χιλιετία π.Χ.) οι κάτοικοι της περιοχής ζούσαν στο σπήλαιο του Νέστορα (ανασκαφές Ερρίκου Σλήμαν, Δ. Ρ. Θεοχάρη, W. A. McDonald, Γ. Σ. Κορρέ), στο βόρειο βραχίονα του όρμου της Βοϊδοκοιλιάς (ανασκαφή Γ. Σ. Κορρέ), στη θέση του Κορυφασίου κάτω από το Παλαιοναβαρίνο (ανασκαφή Σ. Μαρινάτου). Η εξαιρετικής ποιότητας κεραμική από εκείνη την εποχή δείχνει υψηλό βιοτικό επίπεδο. Το σπήλαιο του Νέστορα με τους σταλακτίτες του, συνδέεται με διάφορα μυθολογικά συμβάντα. Εκεί έλεγαν ότι είναι ο στάβλος του Νηλέα και μετά του Νέστορα με τις θεσσαλικές αγελάδες του Ιφίκλου και εκεί ο σκανδαλιάρης Ερμής έκρυψε το κλεμμένο κοπάδι του Απόλλωνα. Το σπήλαιο το αναφέρει ο Παυσανίας ότι το είδε (κατά την επίσκεψή του στην πόλη τον 2ο αιώνα μ.Χ.) και ότι βρισκόταν μέσα στην πόλη της Πύλου. Η οροφή του σπηλαίου, πάχους 3 μ., διαθέτει τρύπα, από την οποία προφανώς έβγαινε ο καπνός από τις φωτιές που υπήρχαν στο εσωτερικό του κατά τις περιόδους χρήσης του. Από την κεραμική που ανευρέθηκε μέσα στο σπήλαιο του Νέστορα φαίνεται ότι, εκτός από τα Νεολιθικά χρόνια, χρησιμοποιήθηκε καθ' όλη την 3η και 2η χιλιετία π.Χ. και στα Ελληνιστικά χρόνια. Στα Πρωτοελλαδικά χρόνια (3η χιλιετία π.Χ.) κατοίκηση έχει εντοπισθεί στο βόρειο και στο νότιο βραχίονα του όρμου της Βοϊδοκοιλιάς, στην περιοχή δυτικά του Τυφλομύτη, κοντά στις εκβολές του, και δυτικά του Παλαιοναβαρίνου. Τα ευρήματα αυτής της εποχής είναι το βιοτεχνικό κέντρο ενός οικισμού με εργαστήριο αγγειοπλαστικής, κλίβανο, μέγαρο με διπλούς τοίχους, αυλές πλακοστρωμένες με μυλόλιθους, αποθήκες και κουζίνες με εστίες (ανασκαφή Κορρέ). Η εποχή της μεγάλης ακμής της Βοϊδοκοιλιάς είναι η δεύτερη Πρωτοελλαδική φάση (2500 - 2100 π.Χ.).
Είναι κιόλας φανερό ότι οι Πρωτοελλαδίτες της Βοϊδοκοιλιάς προμηθεύονται οψιανό και άλλα είδη πρώτης ανάγκης από το Αιγαίο και ότι μετέχουν στο θαλασσινό εμπόριο, που αναπτύσσεται εντυπωσιακά εκείνα τα χρόνια. Έχει εντοπισθεί, επίσης, το νεκροταφείο του πληθυσμού αλλά δεν έχει ακόμη ανασκαφεί. Με δύο εκπληκτικούς τύμβους με λίθινους μανδύες εκπροσωπείται η Μεσοελλαδική εποχή (20ός και 19ος αιώνας π.Χ.). Ο ένας έχει κατασκευασθεί πάνω στον πρωτοελλαδικό οικισμό στο βόρειο βραχίονα της Βοϊδοκοιλιάς και περιείχε ταφές σε πίθους τοποθετημένους ακτινωτά (ανασκαφή Κορρέ). Ο δεύτερος βρίσκεται κάτω ακριβώς από το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στο λόφο του Αγίου Νικολάου και έχει έλθει στο φως ένα πολύ μικρό τμήμα του από λαθρανασκαφή. Για να γίνει η ανασκαφή του πρέπει να μεταφερθεί, έστω και προσωρινά, το εκκλησάκι. Λίγο πριν από το 1500 π.Χ., στα πρώτα μυκηναϊκά χρόνια, στο βόρειο βραχίονα της Βοϊδοκοιλιάς, οι κάτοικοι της περιοχής άνοιξαν ένα "πηγάδι" στο κέντρο του τύμβου και έφτιαξαν ένα θολωτό τάφο με στόμιο προς νότο και με δάπεδο στρωμένο από στρώμα θαλασσινών χαλικιών. Ο τάφος μοιάζει να ξεπηδάει μέσα από τον τύμβο και κατά τον καθηγητή Γ. Κορρέ, προδίδει την προέλευση του μνημείου από το προγενέστερο μεσοελλαδικό ταφικό μνημείο. Η διάμετρος του μνημείου ξεπερνούσε τα 5 μ. Είχε χρησιμοποιηθεί ως οικογενειακός τάφος και είχε τουλάχιστον επτά ταφές. Ήταν συλημένος, αλλά σώθηκαν λίγα κτερίσματα (μικρά πήλινα ειδώλια, αγγεία, χρυσά κοσμήματα και ημιπολύτιμοι λίθοι). Μέσα στον τάφο βρέθηκαν, επίσης, 30 αιχμές βελών και μια λίθινη θήκη με μια ανακομιδή.
Ο ανασκαφέας του θολωτού τάφου Σπυρίδων Μαρινάτος τον ταύτισε με τον αναφερόμενο από τον Παυσανία τάφο του Θρασυμήδη, γιου του Νέστορα. Και όντως, πρέπει να ήταν κάποιος ξεχωριστός ο νεκρός του τάφου γιατί, κατά τις ανασκαφές του καθηγητή Γ. Σ. Κορρέ στα ανατολικά του τάφου, πάνω σε μικρά διευθετημένα θρανία βρέθηκαν δεκάδες πήλινα πλακίδια με παραστάσεις ήρωα Έλληνα ιππέα, νεκρόδειπνου, δεξίωσης κ.τ.λ. των Ελληνιστικών χρόνων, που δείχνουν ότι οι κάτοικοι της ελληνιστικής Πύλου τιμούσαν κάποια σπουδαία μορφή που η ιστορία της και ο τόπος ταφής της είχαν διασωθεί από την παράδοση μετά την παρέλευση περισσοτέρων από χίλια χρόνια. Στο νότιο βραχίονα της Βοϊδοκοιλιάς ο Μαρινάτος ανέσκαψε κτίρια μιας πόλης των Ύστερων Κλασικών (5ος αιώνας π.Χ.) και των αμέσως επόμενων Ελληνιστικών χρόνων και το τείχος της πάνω από τα απόκρημνα βράχια. Ένας πρωτογεωμετρικός τάφος δείχνει ότι η περιοχή κατοικείτο και προγενέστερα. Οι Σπαρτιάτες αποκαλούσαν αυτή την πόλη Κορυφάσιον. Οι Μεσσήνιοι και οι σύμμαχοί τους Αθηναίοι την έλεγαν Πύλο. Εδώ εγκαταστάθηκε ο Αθηναίος στρατηγός Δημοσθένης και οι στρατιώτες το 425 π.Χ., συντρίβοντας στη συνέχεια τους Σπαρτιάτες στη Σφακτηρία στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Ο Παυσανίας επισκέφθηκε την πόλη τον 2ο αιώνα π.Χ. και περιγράφει το ιερό της Κορυφασίας Αθηνάς στην κορυφή του λόφου (προφανώς εκεί που είναι τώρα το Παλαιοναβαρίνο), το σπήλαιο του Νέστορα μέσα στην πόλη, το σπίτι του Νέστορα με τοιχογραφία, τον τάφο του Νέστορα και τον τάφο του Θρασυμήδη, του γιου του Νέστορα, κοντά στην πόλη. Ο όρμος της Βοϊδοκοιλιάς πρέπει να χρησιμοποιείτο ως λιμάνι, όπως δείχνουν τα λιμενικά έργα που έχουν εντοπισθεί. Κατά τις εργασίες για την αποξήρανση της λιμνοθάλασσας του Διβαρίου (ή λιμνοθάλασσα Οσμάναγα ή Ντάλιανη), εκεί στο τέλος της δεκαετίας του '50, αρχές του '60, αποδείχθηκε ότι η λιμνοθάλασσα σχηματίσθηκε κατά τους ρωμαϊκούς ή υστερορρωμαϊκούς χρόνους.
Κι αυτό, γιατί στον αποξηραμένο βυθό της βρέθηκαν λείψανα κτιρίων και ένα μεγάλο νεκροταφείο (ανασκαφή Ν. Γιαλούρη), που ξεκινούσε από τη Γιάλοβα κι έφτανε μέχρι τους πρόποδες του Παλαιοναβαρίνου. Περιλάμβανε κιβωτιόσχημους και κεραμοσκεπείς τάφους, οργανωμένους καθ' ομάδες. Ο Γιαλούρης γράφει ότι πρέπει να ήταν διατεταγμένοι δεξιά και αριστερά του δρόμου που οδηγούσε στην ελληνιστική Πύλο. Από τα νεώτερα μνημεία σημαντικότερο είναι το κάστρο του Παλαιοναβαρίνου ή Παλαιόκαστρο που κτίσθηκε το 1287 από τον Νικόλαο Σεντ Ομέρ. Είχε θεωρηθεί ως ένα από τα οκτώ κάστρα της Πελοποννήσου με τη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία κι έγινε θέατρο μαχών και μαζικών εξοντώσεων στις αρχές του 19ου αιώνα. Ένα τοπίο από αυτά που δεν ξεχνάς σ' όλη σου τη ζωή. Ένα ανεπανάληπτο φυσικό και ιστορικό τοπίο.

της Σοφίας Ταράντου

Οραματίζομαι μια Κορώνη πρότυπο

Ο Δημήτρης Μανιατάκης γεννήθηκε στην Κορώνη Μεσσηνίας και έχει διατρέξει μια μακρά και επιτυχημένη πορεία στον κόσμο των επιχειρήσεων εντός και εκτός Ελλάδος. Η ανάπτυξη της μεγαλύτερης εταιρείας Επιχειρηματικής Πληροφόρησης και Συμβουλευτικών Υπηρεσιών ICAP, καθώς και η επιτυχής θητεία του στη Διοίκηση της ΔΕΗ, είναι δύο από τους κύριους σταθμούς στη διάρκεια της δημιουργικής του καριέρας. Πρόεδρος σήμερα και ιδρυτής του Μανιατάκειου Ιδρύματος, αρχίζει να υλοποιεί το όραμά του για την ιδιαίτερη πατρίδα του, με τη συμπαράσταση της συζύγου του και αντιπροέδρου του Ιδρύματος, Ελένης Ταγωνίδη Μανιατάκη.
ΟΔημήτρης Μανιατάκης γεννήθηκε στην Κορώνη Μεσσηνίας και έχει διατρέξει μια μακρά και επιτυχημένη πορεία στον κόσμο των επιχειρήσεων εντός και εκτός Ελλάδος. Η ανάπτυξη της μεγαλύτερης εταιρείας Επιχειρηματικής Πληροφόρησης και Συμβουλευτικών Υπηρεσιών ICAP, καθώς και η επιτυχής θητεία του στη Διοίκηση της ΔΕΗ, είναι δύο από τους κύριους σταθμούς στη διάρκεια της δημιουργικής του καριέρας. Πρόεδρος σήμερα και ιδρυτής του Μανιατάκειου Ιδρύματος, αρχίζει να υλοποιεί το όραμά του για την ιδιαίτερη πατρίδα του, με τη συμπαράσταση της συζύγου του και αντιπροέδρου του Ιδρύματος, Ελένης Ταγωνίδη-Μανιατάκη. Επ' ευκαιρία της διεξαγωγής του διεθνούς συνεδρίου με θέμα "Ιστορική Μνήμη & Οικονομική Ανάπτυξη", το οποίο οργανώνει το Μανιατάκειον Ί- δρυμα 2 με 5 Ιουλίου στην Αθήνα και στην Κορώνη, τον συναντήσαμε για να μάθουμε από πρώτο χέρι τους σκοπούς και τα οράματα του Ιδρύματος, τη μέχρι σήμερα πορεία του, πώς αντιλαμβάνεται το μέλλον της περιοχής και πώς σκοπεύει να προωθήσει και να υλοποιήσει τα σχέδιά του.

Κύριε Μανιατάκη, με την ευκαιρία της διοργάνωσης του διεθνούς συνεδρίου στην Κορώνη θα θέλαμε να μας μιλήσετε κατ' αρχάς για τους σκοπούς του Μανιατάκειου Ιδρύματος.
Το Μανιατάκειον Ίδρυμα διοικείται από 9μελές Διοικητικό Συμβούλιο και μια 30μελή Διοικούσα Επιτροπή, η οποία εισηγείται δράσεις και πρωτοβουλίες για την υλοποίηση των σκοπών του. Κύριος σκοπός του Ιδρύματος είναι η συστηματική ανάδειξη της ιστορικής και πολιτιστικής παρουσίας της Κορώνης στη διαχρονική πορεία του Ελληνισμού και η υποστήριξη της πνευματικής, οικονομικής και κοινωνικής προόδου των κατοίκων του Δήμου. Το Ίδρυμα διαθέτει ευελιξία και δε βρίσκεται καθηλωμένο σε αναχρονιστικές ιδέες και μεθόδους, ενώ παρακολουθεί από κοντά τις διεθνείς εξελίξεις και τα γεγονότα, ώστε να μπορεί να παίρνει τις σωστές αποφάσεις που σχετίζονται με αυτές. Μεγάλη σημασία δίνουμε στον πολιτισμό, για τον οποίο θεωρούμε ότι με το τεράστιο απόθεμα που διαθέτει, μπορεί και πρέπει να δώσει ποιότητα στην ανάπτυξη και πλούτο στην καθημερινή ζωή του τόπου. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η άρρηκτα συνδεδεμένη με αυτήν προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, αποτελούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να διαμορφωθεί μια οικονομία νέου τύπου, η οποία θα έχει θετικές επιπτώσεις στην απασχόληση και μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία πλούτου στην οικονομία της περιοχής. Η πραγμάτωση όλων αυτών είναι ένα εγχείρημα δύσκολο, το οποίο απαιτεί μεγάλη προσπάθεια και μια πλατειά ομάδα συνεργατών. Το βέβαιο είναι ότι η Κορώνη με τα χαρακτηριστικά που διαθέτει μπορεί να καταστεί πόλος έλξεως στον ευρωμεσογειακό χώρο.

Συναντήσατε δυσκολίες κατά την προσπάθειά σας να δημιουργήσετε το Μανιατάκειον Ίδρυμα;
Είναι γεγονός ότι η γραφειοκρατία την οποία συναντά όποιος αποφασίζει τέτοιου είδους εγχείρημα είναι εξαιρετικά αποκαρδιωτική και περισσότερο αποτρέπει παρά ενθαρρύνει, ως θα όφειλε, αυτές τις τόσο χρήσιμες για τον τόπο δραστηριότητες. Γι' αυτό συναντά κανείς συχνά Ιδρύματα φαντάσματα, ανθρώπων οι οποίοι εγκατέλειψαν στη διαδρομή την προσπάθειά τους, αδυνατώντας να παλέψουν με το τέρας της γραφειοκρατίας και αραχνιασμένα κτίρια με λουκέτα, που θα μπορούσαν να στεγάζουν ζωτικές για τον τόπο πρωτοβουλίες και δραστηριότητες. Πιστεύω ότι είναι κρίμα και απώλεια για τον τόπο. Σκεφτείτε πόσο έχουν συμβάλει στην ανάπτυξη της χώρας άνθρωποι σαν τον Ζάππα ή τον Συγγρό, για να αναφέρω δύο μόνον από τους μεγάλους μας ευεργέτες. Έχω πολλά παραδείγματα κατά νουν, κατά τα οποία η κρατική γραφειοκρατία εμπόδισε τη βούληση ιδρυμάτων να προχωρήσουν στην υλοποίηση προγραμμάτων τους. Από προσωπική εμπειρία γνωρίζω ότι για μια τροποποίηση ενός άρθρου του καταστατικού, μπορεί να περάσουν 2-3 χρόνια προκειμένου να εγκριθεί από τα συναρμόδια υπουργεία και εάν είστε άτυχος και εν τω μεταξύ έχει αλλάξει ο υπουργός, θα ξεκινήσουν απ' την αρχή. Πολλοί αποθαρρύνονται και καταφεύγουν στο εξωτερικό για τη δημιουργία των ιδρυμάτων τους. Πιστεύω ότι η δημιουργία ενός νόμου - πλαίσιο, ο οποίος θα διέπει τη λειτουργία των ιδρυμάτων, με αυστηρό κρατικό έλεγχο, θα απελευθερώσει όσους επιθυμούν να προχωρήσουν σε παρόμοιες ενέργειες και θα αξιοποιηθεί, επιτέλους, ένας πλούτος ως τώρα ανεκμετάλλευτος. Η προσοχή της Πολιτείας προς τους Ευεργέτες θα έχει οφέλη για όλους. Άκουγα πρόσφατα τις εκτιμήσεις του υπουργού Πολιτισμού κ. Α. Σαμαρά, ότι οι δαπάνες που απαιτούνται για τον Πολιτισμό θα έπρεπε να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 2% του ΑΕΠ, ενώ σήμερα βρίσκονται χαμηλότερα από το 1% (περίπου στα 3/4 της μονάδας). Θα μπορούσε κάλλιστα το υπολειπόμενο ποσό, ή έστω ένα μέρος του, να προέλθει από την ενθάρρυνση της δημιουργίας ιδρυμάτων από ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να συνεισφέρουν αλλά αποθαρρύνονται από τα εμπόδια που ανέφερα παραπάνω.

Θα θέλατε να μας πείτε ποια ήταν η ανταπόκριση που είχατε από τις διάφορες κοινωνικές ομάδες αλλά και τους φορείς του Δήμου και της Πολιτείας;
Χαίρομαι για την ερώτησή σας για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι γιατί έχω την ευκαιρία να εκφράσω την ευγνωμοσύνη μου, ιδιαίτερα στους καθημερινούς ανθρώπους του τόπου μου, οι οποίοι με εξέπληξαν ειλικρινά και ευχάριστα με την ανταπόκρισή τους, που υπήρξε θετική, ενθουσιώδης και μεγάλη. Ο δεύτερος είναι να τονίσω, όπως κάνω σε κάθε ευκαιρία, τη σθεναρή μου πεποίθηση ότι η συμμετοχή και το ενδιαφέρον των ίδιων αυτών ανθρώπων είναι η μόνη εγγύηση για την επιτυχία των προγραμμάτων μας. Η ενεργοποίηση των πολιτών οι οποίοι θα ενστερνιστούν, θα αγαπήσουν και θα πιστέψουν αυτά που επιχειρούμε, είναι το πρόκριμα για την επιτυχία τους. Σε ό,τι αφορά τους τοπικούς φορείς, βεβαίως υπάρχει συμπαράσταση, καθώς αναγνωρίζουν τη χρησιμότητα αυτών των πρωτοβουλιών, οι οποίες δεν ανταγωνίζονται, αλλά αντιθέτως δρουν συμπληρωματικά στο έργο τους και προωθούν δράσεις με ταχύτητα λιτεία δε διαθέτει. Ο δήμαρχος Κορώνης, ο οποίος είναι εξαιρετικά δραστήριος και διορατικός, γνωρίζει καλά ότι η ανάπτυξη και η ανάδειξη του ιστορικού και πολιτιστικού πλούτου της περιοχής μας είναι μονόδρομος για την πρόοδο του Δήμου και ανταποκρίνεται άμεσα και με θετικό τρόπο όποτε χρειάστηκε να τον συμβουλευτούμε ή να συνεργαστούμε σε κάποιο θέμα. Τον ευχαριστούμε και προσβλέπουμε στη βοήθειά του και στο μέλλον. Εδώ θα ήθελα να αναφέρω τη σημαντική συμβολή του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομου, ο οποίος συνέλαβε την ιδέα της σύστασης του Ιδρύματος του Ιερού Προσκυνήματος της Παναγίας της Ελεήστριας, για τη δημιουργία ενός Πολυδύναμου Πνευματικού Κέντρου και για άλλες κοινωφελείς δραστηριότητες.

Πώς οραματίζεστε το μέλλον της περιοχής και τι κατά τη γνώμη σας χρειάζεται να γίνει ώστε να υλοποιηθούν αυτά τα οράματα;
Οραματίζομαι μια Κορώνη πρότυπο, που θα αποτελέσει σημείο αναφοράς ενός επιτυχημένου αναπτυξιακού μοντέλου. Η Κορώνη διαθέτει το συγκριτικό πλεονέκτημα της ταυτόχρονης ύπαρξης πολλαπλών πλεονεκτημάτων όπως: • Πλούσια και μακραίωνη ιστορία με δραματικές αλλαγές και συναντήσεις διαφορετικών πολιτισμών, που άφησε τα σημάδια της στους αρχαιολογικούς χώρους, το κάστρο και τα άλλα ιστορικά μνημεία. • Απαράμιλλο φυσικό κάλλος • Πολλές ιστορικές μονές • Μοναδικής ποιότητος αγροτικά προϊόντα. Η ανάδειξη αυτών των συγκριτικών πλεονεκτημάτων θ' αποτελέσει τα σημεία της βάσης από την οποία θα ξεκινήσει η υλοποίηση των σκοπών του Ιδρύματος, με απώτερο στόχο την οικονομική ανάπτυξη της Κορώνης στο σημείο αυτό της Μεσογείου. Έχουμε την πεποίθηση, δηλαδή, ότι η Κορώνη μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο μοντέλο ανάπτυξης μικρών Δήμων, οι οποίοι, αξιοποιώντας τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που διαθέτουν και με τις ανάλογες υποδομές που απαιτούνται, μπορούν ν' αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης της οικονομίας, πράγμα το οποίο είναι και το ζητούμενο στη σημερινή αρνητική οικονομική συγκυρία.

Εξηγήστε μας γιατί πιστεύετε ότι θα πετύχετε εσείς, εκεί που πολλοί άλλοι δεν τα κατάφεραν και εγκατέλειψαν την προσπάθεια;
Έχω μάθει σε όλη μου τη διαδρομή ως σήμερα, να θέτω δύσκολους στόχους και να τους επιτυγχάνω. Ως παράδειγμα αναφέρω τη δημιουργία της ICAP DATABANK, της Τράπεζας Επιχειρηματικών Δεδομένων, η οποία τροφοδοτεί όλο το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα με την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου των εταιριών. Όταν ξεκίνησε η δημιουργία της το 1970, ουδείς πίστευε τη διάσταση που θα ελάμβανε ο τομέας αυτός, ο οποίος συνεχώς διευρύνεται και εκσυγχρονίζεται, αποτελώντας το κυριότερο εργαλείο ασφαλών συναλλαγών για τους συναλλασσομένους. Κατά την περίοδο που ήμουν διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΗ, πήραμε την απόφαση για τη μεταφορά φυσικού αερίου στη Μεγαλόπολη, για τη δημιουργία 2 μονάδων ηλεκτρικής ενέργειας, που έχει ως αποτέλεσμα τη συνέχιση της λειτουργίας του ενεργειακού κέντρου στη Μεγαλόπολη, με καύσιμα φιλικά προς το περιβάλλον και αργότερα τη μεταφορά του φυσικού αερίου στους νομούς της περιοχής. Αντιλαμβάνεστε πόσο θα συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη του τόπου, μετά την ολοκλήρωση μάλιστα των δύο οδικών αξόνων, Τρίπολης - Καλαμάτας και Ιόνιας Οδού.

Πώς σκοπεύετε να κινητοποιήσετε τις κοινωνικές ομάδες ώστε να υιοθετήσουν τα οράματά σας και να συνδράμουν στην επιτυχία τους;
Οι κοινωνικές ομάδες στις οποίες προσβλέπω είναι πρωτίστως η νέα γενιά, οι αλλοδαποί που ζουν και δραστηριοποιούνται στο Δήμο μας και, φυσικά, οι τοπικοί φορείς. Πιστεύω πολύ στα νέα παιδιά που έχουν όλη την ενέργεια και την ορμή της ηλικίας τους και αντίθετα με ό,τι πολλοί πιστεύουν, αγαπούν και σέβονται τον τόπο τους, έχουν οράματα και ιδανικά και περιμένουν από εμάς να τους δώσουμε το έναυσμα και την προοπτική ώστε να κινητοποιηθούν. Αρκεί, λοιπόν, να τους πείσουμε για τις καλές μας προθέσεις και να επικοινωνήσουμε τα οράματά μας, τα οποία είμαι σίγουρος ότι θα υιοθετήσουν, διότι ταυτίζονται με την αναζήτηση ενός ωραίου μέλλοντος για τον τόπο τους. Οι κάτοικοι της περιοχής μας οι οποίοι προέρχονται από άλλες χώρες της Ευρώπης και όχι μόνον, κουβαλάνε τη γνώση και την κουλτούρα της χώρας τους και η ιστορία διδάσκει ότι η πρόσμιξη των πολιτισμών ωφελεί. Πολλοί δε εξ αυτών διαθέτουν υψηλή καλλιέργεια και έχουν ανεπτυγμένη την έννοια της συμμετοχής στα κοινά. Οι τοπικοί φορείς είναι εξ ορισμού συμπαραστάτες και αρωγοί. Επιδιώκουμε, άλλωστε, κοινούς στόχους και συμπληρώνουμε αλλήλους. Είναι παρόντες και τους ευχαριστώ γι' αυτό.

Μπορείτε να μας αναφέρετε συγκεκριμένες δράσεις του Ιδρύματος που έχουν ήδη υλοποιηθεί και τι σχεδιάζετε για το άμεσο μέλλον;
Το Μανιατάκειον Ίδρυμα συστάθηκε το 1995, αλλά μέχρι το 2007 είχε περιορισμένη δραστηριότητα λόγω των δικών μου επαγγελματικών δραστηριοτήτων, οι οποίες απαιτούσαν όλη την προσοχή μου. Η ενασχόληση με το Ίδρυμα χρειάζεται χρόνο και αφοσίωση. Ατυχείς συγκυρίες εμπόδισαν, επίσης, τη δημιουργία ενός μεγάλου πνευματικού πολυδύναμου κέντρου στις παλαιές αποθήκες του ΑΣΟ, το οποίο, σύμφωνα με τις μελέτες που είχαν εκπονηθεί με πρωτοβουλία του Ιδρύματος, θα κάλυπτε τις ανάγκες για βιβλιοθήκες, αίθουσες συνεδρίων, αίθουσες καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, ξενώνων κλπ. και θα αποτελούσε στολίδι για την περιοχή. Άμεσα, το Δ.Σ. του Ιδρύματος έχει αποφασίσει την προκήρυξη ανοικτού διεθνούς διαγωνισμού για τη σύνταξη μελέτης - πρότασης για τη δημιουργία πολιτιστικού πάρκου, το οποίο θα αφορά στη λειτουργική ενοποίηση των θρησκευτικών, αρχαιολογικών και τουριστικών χώρων (Κάστρο, Ελεήστρια, παραλία Ζάγκα). Το έργο είναι φιλόδοξο, θα γίνει βεβαίως με τον προσήκοντα σεβασμό στο περιβάλλον και με τη συμβουλή και συμβολή των τοπικών Αρχών και των αρχαιολόγων, οι οποίοι έχουν πάντα τον πρώτο λόγο. Στον άμεσο σχεδιασμό μας είναι, επίσης, η δημιουργία ενός Ινστιτούτου στην Κορώνη, για το οποίο θα δώσουμε λεπτομερή περιγραφή των σκοπών και του αντικειμένου του, μόλις είμεθα έτοιμοι. Εν τω μεταξύ, το Ίδρυμα συνεργάζεται με το Δήμο αλλά και με όλους τους τοπικούς συλλόγους, για την ανάδειξη των προβλημάτων τους, συνδράμει στην πραγματοποίηση διαφόρων εκδόσεων και επιστημονικών μελετών, όπως αυτή του καθηγητού του Πανεπιστημίου της Μπολόνια Andrea Nanetti "Έγγραφα Κορώνης και Μεθώνης. Αναζήτηση και κριτική των δύο κύριων οφθαλμών του Κοινού της Βενετίας (ΙΔ΄ και ΙΕ΄ αι.)", οργανώνει συνέδρια, αναπτύσσει τις σχέσεις του με άλλα ιδρύματα του εξωτερικού συλλέγοντας εμπειρία και γνώση, οργανώνει τα αρχεία και τις βιβλιοθήκες του Ιδρύματος, και κινητοποιεί φορείς και στελέχη μέσα από τη σφαίρα της επιρροής και του περιβάλλοντος στο οποίο κινούμεθα όλα αυτά τα χρόνια. Ο διεθνής προσανατολισμός του Ιδρύματος έχει ήδη επιφέρει αποτελέσματα και πολλά ιδρύματα και οργανισμοί του εξωτερικού με τα οποία έχουμε επαφές, ενδιαφέρονται να συνδέσουν με διάφορους τρόπους το όνομά τους μαζί μας. Επίσης, ετοιμάζεται με γοργούς ρυθμούς το αρχείο και η βιβλιοθήκη του Ιδρύματος, η οποία θα συνδεθεί με αντίστοιχες βιβλιοθήκες παγκοσμίως και θα είναι προσβάσιμη μέσω του διαδικτύου.

Μιλήστε μας για το διεθνές συνέδριο του Ιουλίου το οποίο οργανώνετε σε Αθήνα και Κορώνη.
Κατ' αρχάς, θέλω να σας πω ότι το συνέδριο είναι ανοικτό σε όποιον επιθυμεί να το παρακολουθήσει. Το συνέδριο γίνεται επ' ευκαιρία της συμπλήρωσης 800 ετών από την υπογραφή της συνθήκη της Σαπιέντσας, η οποία υπεγράφη μεταξύ Φράγκων και Βενετών το 1209, στο νησί της Σαπιέντζας. Εκεί ο Γοδεφρείδος Βιλλεαρδουίνος, αρχηγός των Φράγκων και ο εκπρόσωπος του Δόγη Ραφαήλ Γκένο, υπέγραψαν τη συνθήκη με την οποία παρέδιδαν πλέον οι Φράγκοι οριστικά τη Μεθώνη και την Κορώνη στους Ενετούς. Το θέμα του συνεδρίου είναι "Ιστορική Μνήμη & Οικονομική Ανάπτυξη" και ειδικά για την ημερίδα της Κορώνης εξειδικεύεται ως "Μεσσηνία 13ος - 15ος αιώνας. Ιστορική Μνήμη & Τοπική Ανάπτυξη". Η διοργάνωση του συνεδρίου που αποφασίστηκε από το Δ.Σ. του Ιδρύματος έχει διεθνή χαρακτήρα και στις εργασίες του συμμετέχουν εκλεκτοί Έλληνες και ξένοι ομιλητές από τους χώρους της επιστήμης, της τέχνης, της πολιτικής και της οικονομίας. Το συνέδριο έχει την υποστήριξη της Βουλής των Ελλήνων και τη συνεργασία των Πρεσβειών της Ιταλίας και της Γαλλίας στην Ελλάδα. Θα διεξαχθεί στην Αθήνα, στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής- Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, στις 2 Ιουλίου και στην Κορώνη, στον προαύλιο χώρο του Ιερού Ναού Παναγίας της Ελεήστριας, στις 4 Ιουλίου. Η πρωτοβουλία αυτή κινείται στο πλαίσιο των στόχων του Ιδρύματος για την ανάδειξη της πλούσιας κληρονομιάς, του Πολιτισμού και της Ιστορίας του τόπου. Για τις ανάγκες της διοργάνωσης είχαμε επαφές με πνευματικά ιδρύματα και πανεπιστήμια του εξωτερικού. Πιστεύω ότι οι εργασίες του συνεδρίου θα συνεισφέρουν έτι περαιτέρω στην κατανόηση της Ιστορίας και θα αποδείξουν ότι Ιστορία και Πολιτισμός αποτελούν πολύτιμο κεφάλαιο για την ανάπτυξη του τόπου. Τα συμπεράσματα που θα αναδειχθούν από το συνέδριο θα αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης για την αξιοποίησή τους. Επ' ευκαιρία, θέλω να ευχαριστήσω όλους τους συνέδρους και όλους όσοι εργάστηκαν για την επιτυχία του συνεδρίου. Η άμεση ανταπόκριση όλων των προσωπικοτήτων οι οποίες θα βρεθούν σ' ένα διεθνές συνέδριο που διεξάγεται για πρώτη φορά στο Δήμο μας και το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για την ανάδειξη περιοχών όπως η Κορώνη, με ενθαρρύνει για την επιτυχία των μελλοντικών σχεδιασμών του Ιδρύματος.

Κύριε Μανιατάκη, σας ευχαριστούμε για την τόσο διαφωτιστική συνέντευξη και σας ευχόμαστε καλή επιτυχία στις εργασίες του συνεδρίου σας αλλά και στο μελλοντικό σας έργο.
Εγώ σας ευχαριστώ.

Συνέντευξη στον Πέτρο Τσώνη

Ποιος είναι ο πλούτος της Μεσσηνίας; Το καλό της κλίμα σίγουρα, οι καλές της παραλίες, τα βουνά της και τα ποτάμια της επίσης. Να μην παραλείψουμε βεβαίως το μοναδικό της ελαιόλαδο και τα υπόλοιπα αγροτικά προϊόντα της.
Εδώ τελειώνουμε; Όχι δα, αφού δεν αναφερθήκαμε στο σημαντικότερο πλούτο αυτής της γης, που δεν είναι άλλος από την πολιτιστική της κληρονομιά, που, κατά τη γνώμη μας, αν αξιοποιηθεί σωστά, υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για την οικονομική ανάπτυξη της Μεσσηνίας.
Τα γράφω όλα αυτά με αφορμή το συνέδριο που οργανώνει το Μανιατάκειο Ίδρυμα με θέμα "Ιστορική Μνήμη και Οικονομική Ανάπτυξη" στην Αθήνα και την Κορώνη.
Με αυτή, λοιπόν, την αφορμή, επιχειρούμε στο παρόν τεύχος ένα μεγάλο αφιέρωμα σε αυτόν τον πολύτιμο θησαυρό της μεσσηνιακής γης.
Οι καθηγητές Γεώργιος Κορρές και Πέτρος Θέμελης μας ξεναγούν σε δύο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους της Μεσσηνίας, την Περιστεριά και την Αρχαία Μεσσήνη. Η διευθύντρια τη ΛΗ΄ Εφορείας Κλασσικών και Προϊστορικών Αρχαιοτήτων Ξένη Αραπογιάννη μας οδηγεί συνοπτικά σε όλον τον αρχαιολογικό πλούτο του νομού. Η καλή μας φίλη δημοσιογράφος και αρχαιολόγος Σοφία Ταράντου γράφει για τα ευρήματα στην περιοχή της Βοϊδοκοιλιάς.
Η Ελένη Μανιατάκη μάς δίνει μια συνοπτική και άκρως κατατοπιστική περιγραφή της Κορώνης του χθες και του σήμερα. Ο Ιταλός καθηγητής Ανδρέα Νανέτι ετοιμάζει μια σπουδαία μελέτη για τη συμφωνία της Σαπιέντζας που χρησιμοποιήθηκε πριν 800 χρόνια. Έχουμε την τύχη να πρωτοδημοσιεύσουμε ένα απόσπασμα απ' αυτήν του την εργασία. Άφησα τελευταίο τον άνθρωπο που αποτελεί την ψυχή αυτής της ιστορίας, τον πρόεδρο του Μανιατάκειου Ιδρύματος, φίλο Δημήτρη Μανιατάκη. Στη συνέντευξή του που παραχώρησε στο Flash της Μεσσηνίας με αφορμή το συνέδριο, λέει σημαντικά πράγματα και πολλές αλήθειες.
Ελπίζουμε το συνέδριο αυτό να είναι η αρχή μιας δυναμικής πρωτοβουλίας, στην οποία θα συμμετάσχει όλη η μεσσηνιακή κοινωνία. Οι θησαυροί της Μεσσηνίας παραμένουν ακόμη βαθιά θαμμένοι και ανεξερεύνητοι, θα υπάρξουν, άραγε, αυτοί που θα τους φέρουν στην επιφάνεια με σκοπό να αποτελέσουν όχημα για την ανάπτυξη του νομού;
Ίδωμεν…

Του Βασίλη Αμέρικα
Ομάδα με μεγάλη ποδοσφαιρική ιστορία στη Μεσσηνία και θριαμβευτής φέτος στην Α΄ Τοπική Κατηγορία Το πρωτάθλημα της Α΄ Τοπικής, όπως όλοι παραδέχτηκαν, ήταν το καλύτερο των τελευταίων χρόνων στο νομό μας, αφού καμία ομάδα κατά τη διάρκειά του δε φάνταζε ως το μεγάλο φαβορί. Ο Ολυμπιακός μαζί με Σπερχογεία, Πύλο και Κυπαρισσία το διεκδίκησαν μέχρι τέλους με πείσμα.
Οι Καλαματιανοί ήταν ίσως πιο τυχεροί και έκοψαν πρώτοι το νήμα. Ακολούθησε λίγες ημέρες μετά μια όμορφη γιορτή στο γήπεδο του Κορδία, όπου έγινε η απονομή του κυπέλλου του πρωταθλητή από τον πρόεδρο της ΕΠΣΜ Αριστείδη Σταθόπουλο. Οι ευχές όλων ήταν να έχει η ομάδα καλή παρουσία στον 6ο όμιλο του περιφερειακού, όπου θα συμμετάσχει του χρόνου. Αυτό, όμως, θα εξαρτηθεί από το σχεδιασμό των διοικούντων μέσα στο καλοκαίρι.
Εμείς, πάντως, θα ασχοληθούμε με το παρελθόν της ομάδας. Θα κάνουμε, λοιπόν, ένα ερυθρόλευκο ταξίδι εξήντα περίπου χρόνων με τη βοήθεια ανθρώπων που έζησαν αυτό το ξεκίνημα από κοντά. Να ευχαριστήσουμε γι' αυτό προκαταβολικά τον μπάρμπα Αγάπιο Μαντζαρίδη (ψυχή της ομάδας από τότε) και τον παλαίμαχο τερματοφύλακα του Ολυμπιακού Καλαμάτας Ντίνο Θεοδώρου για τα στοιχεία που μας έδωσαν.
Ο σύλλογος, σύμφωνα με τις μαρτυρίες αυτές, παίρνει σάρκα και οστά λίγο μετά το τέλος του πολέμου, κοντά στο 1950. Το ποδόσφαιρο, όπως εύκολα μπορεί κάποιος να καταλάβει, ήταν τότε ακόμα σε νηπιακή μορφή από πλευράς οργάνωσης στη χώρα μας. Μια παρέα Καλαματιανών, λοιπόν, μετά την ίδρυση των Πρασίνων Πουλιών και του Απόλλωνα Καλαμάτας αποφασίζει να φτιάξει τον Ολυμπιακό. Ιδέα καλή, αλλά δύσκολη η πραγματοποίησή της. Πρώτο στέκι, γραφεία, αποδυτήρια και ό,τι άλλο χρειαζόταν ήταν το καφενείο του Μπερκέτη στην οδό Αθηνών. Εκεί γίνονταν όλα. Εκεί τα Διοικητικά Συμβούλια, εκεί οι συνεστιάσεις, εκεί τα ραντεβού πριν τα παιχνίδια, εκεί έπαιρναν οι παίκτες μετά τη νίκη τα πριμ! Τα πριμ, βέβαια, ήταν μια κομπόστα ή ένα γλυκό για τον καθέναν, μη φανταστείτε ότι υπήρχαν χρήματα. Τα όποια λίγα κατάφερναν να συγκεντρώσουν ο γιατρός ο Σούρλας, που ήταν ο πρώτος πρόεδρος, και οι συνεργάτες του στο συμβούλιο (Μπερκέτης. Παπαδάκος, Τότης και άλλοι), πήγαιναν αυστηρά στις ανάγκες των ποδοσφαιριστών για αθλητικό υλικό, όπως παπούτσια, φανέλες και σωβρακάκια, όπως έλεγαν τότε τα σορτσάκια. Αυτά και τίποτε άλλο.
Έδρα της ομάδας ήταν το γήπεδο του Μεσσηνιακού. Άλλωστε, δεν υπήρχε και άλλο τότε γήπεδο στην πόλη. τον Στάθη Πατσαρίνο, ο οποίος ήταν δάσκαλος. Το αποτέλεσμα, από τη μια, ήταν να ξέρει ως παιδαγωγός τον τρόπο ώστε να ελέγχει τη συμπεριφορά κάποιων "άγριων" και, από την άλλη, λόγω ιδιότητας οι παίκτες να τον σέβονται και να μη δημιουργούν φασαρίες.
Τότε ο Ολυμπιακός Καλαμάτας θα βγάλει τη νέα φουρνιά μεγάλων παικτών, με κορυφαίους τον Γιάννη Αθανασόπουλο (γνωστός στη Μεσσηνία και ως Καραβίδας) και τον Δημήτρη Μάλαμα. Και οι δυο έπαιξαν με επιτυχία στην Καλαμάτα αργότερα. Ο Αθανασόπουλος είχε κινήσει το ενδιαφέρον και των μεγάλων ομάδων. Όταν, όμως, τον πρότειναν οι διοικούντες στον Μπέμπη, τον παλαίμαχο παίκτη που ήταν σκάουτερ του Ολυμπιακού, αυτός τον απέρριψε! Ο Αθανασόπουλος αργότερα βρήκε το δρόμο του στο ελληνικό ποδόσφαιρο και έπαιξε, μάλιστα, στον Ολυμπιακό του Κοσκωτά. Ο Μπέμπης, από την άλλη, δεν έκατσε και πολύ στη θέση του σκάουτερ. Αυτός που έφτασε πολύ κοντά σε μεγάλη μετεγγραφή, που και αυτή όμως δεν έγινε ποτέ πραγματικότητα, ήταν ο Κώστας Πλακουδάκης, ο γνωστός τερματοφύλακας της Μαύρης Θύελλας, τον οποίο ήθελε ο Παναθηναϊκός με πρόεδρο τότε τον Γιώργο Βαρδινογιάννη, τον "καπετάνιο". Αν και ο Πλακουδάκης άρεσε στους υπεύθυνους της ομάδας, η μετακίνηση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, άγνωστο γιατί, ενώ ακόμα και σήμερα υπάρχουν απορίες. Αυτό που ο Ντίνος Θεόδωρου θυμάται από τις διαπραγματεύσεις με τον "καπετάνιο" ήταν το απόλυτο του χαρακτήρα του και οι παρομοιώσεις που χρησιμοποιούσε όταν μιλούσε με κάποιον. Εδώ, για να είμαστε δίκαιοι, θα πρέπει να αναφέρουμε και την προσπάθεια που έγινε πριν από λίγα χρόνια για κατάκτηση του πρωταθλήματος στην Α΄ Τοπική της Μεσσηνίας, η οποία όμως σταμάτησε πάνω στην ομάδα του Αστέρα Αρφαρών, που είχε κερδίσει την άνοδο στη Δ΄ Εθνική.
Πρόεδρος ήταν ο κ. Καρτάλιας και προπονητής ο Κώστας Κλάδης. Μπορεί αυτή η προσπάθεια να μην πέτυχε τότε, αλλά πέτυχε η φετινή με τον Κώστα τον Στυλιανόπουλο να ξεχωρίζει και να συμβάλει τα μέγιστα σε αυτή την άνοδο. Ήταν, άλλωστε, αυτός που έβαλε το νικητήριο γκολ στο ντέρμπι της τελευταίας αγωνιστικής με αντίπαλο τη Σπερχογεία. Παίκτες του τωρινού Ολυμπιακού που σήκωσαν στις πλάτες τους την ομάδα, εκτός από τον Στυλιανόπουλο, είναι οι έμπειροι Θόδωρος Δασκαλάκης, Πάνος Βεργετόπουλος, τα αδέρφια Νίκος και Πέτρος Αργάνης, Βασίλης Φωτεινάκης, αλλά και μια πλειάδα ταλαντούχων νεαρών, όπως ο Αθανασίου, ο Ηλιόπουλος, ο Παπανικολόπουλος, ο Θεοδωρόπουλος κ.ά. Σίγουρα είναι μια ιστορική ομάδα ο Ολυμπιακός Καλαμάτας και η άνοδός του στη Δ΄ Εθνική Κατηγορία πανάξια. Πρόκειται για μια ομάδα νοικοκυρεμένη με μέλη στο Διοικητικό Συμβούλιο που θέλουν να προσφέρουν, ενώ από πλευράς οργάνωσης ήταν ένα βήμα πιο μπροστά από τους άλλους συλλόγους φέτος. Για την πόλη της Καλαμάτας η άνοδός του αποτελεί βήμα ποδοσφαιρικής προόδου και μόνο έτσι θα πρέπει να εισπραχθεί από όλους. Και σίγουρα, οι παλιοί που μαζεύονταν στο καφενείο του Μπερκέτη πριν από 50 χρόνια θα είναι υπερήφανοι για τα σημερινά κατορθώματα των διαδόχων τους.
Καλή επιτυχία στο νέο πρωτάθλημα, λοιπόν, και μακάρι να είναι η αρχή για νέες λαμπρές σελίδες στην ιστορία του μεσσηνιακού ποδοσφαίρου

Της Νατάσας Σταματοπούλου
Οικονομικοί μετανάστες... Πριν λίγες μέρες ένας φίλος μού είπε πως φεύγει για το εξωτερικό. Μάγειρας στο επάγγελμα, θέλησε να πάει σε εστιατόριο για δύο χρόνια για να ανταποκριθεί στις οικονομικές του ανάγκες με περισσότερη άνεση. Και τότε σκέφτηκα: "Άραγε... πόσοι οικονομικοί μετανάστες βρίσκονται στην Ελλάδα και πόσοι στον τόπο μας, τη Μεσσηνία;". H πραγματικότητα είναι ότι, καθημερινά πλέον, βλέπουμε γύρω μας άτομα με καταγωγή από Σερβία, Βουλγαρία, Πολωνία, Αλβανία, Ρουμανία και άλλες χώρες, που έχουν έρθει με σκοπό να ζήσουν μια ζωή καλύτερη. Πολλοί από αυτούς ζουν μακριά από τις οικογένειές τους, άλλοι, γυναίκες - άντρες, παντρεύονται στην Ελλάδα και κάνουν νέες οικογένειες, άλλοι έχουν σκοπό να γυρίσουν πίσω και άλλοι ανοίγουν επιχειρήσεις στο νέο τους τόπο. Στη Μεσσηνία, και συγκεκριμένα στην Καλαμάτα, οι οικονομικοί μετανάστες είναι πολλοί και αρκετοί εξ αυτών έχουν ανοίξει δικές του επιχειρήσεις στη μεσσηνιακή πρωτεύουσα, όπως μπακάλικα, παντοπωλεία, καφενεία, ραφεία κ.ά. Λιγοστά από αυτά... παρουσιάζει σε αυτό το τεύχος του, το Flash της Μεσσηνίας. Συνήθως σε κάθε τόπο, οι μετανάστες είναι άνθρωποι παρεξηγημένοι. Όπως οι μετανάστες στη χώρα μας, έτσι και οι Έλληνες μετανάστες που βρέθηκαν σε άλλες χώρες, έρχονται συχνά αντιμέτωποι με τον κοινωνικό ρατσισμό του κάθε τόπου. Ευτυχώς, οι άνθρωποι που μας μίλησαν αναφέρθηκαν με τα καλύτερα λόγια στην Καλαμάτα, τονίζοντας πως οι Καλαματιανοί τους βοήθησαν σε κάθε τους δύσκολο βήμα.

 Όλγα Μπεζιάεβα
 "Ο καθένας θέλει να γευτεί κάτι από τον τόπο του"
 Η κυρία Όλγα Μπεζιάεβα διατηρεί ρωσικό παντοπωλείο με προϊόντα από Πολωνία, Ρωσία και Ρουμανία εδώ και 8 χρόνια στο κέντρο της Καλαμάτας, στο ύψος του Κωτσόβολου. Όπως μας ανέφερε, ιδιαίτερη προτίμηση υπάρχει από τους Πολωνούς και τους Ρουμάνους που γνωρίζουν τα προϊόντα της, από την πατρίδα τους, ενώ αρκετοί είναι και οι Έλληνες, οι οποίοι δε χάνουν την ευκαιρία να δοκιμάσουν και άλλες γεύσεις… Το άνοιγμα του μαγαζιού ήταν εύκολη υπόθεση για την Όλγα Μπεζιάεβα και τον Ηλία Μηλίτση, με καταγωγή από την Καλαμάτα. Μας τόνισε σχετικά: "O καθένας θέλει να γευτεί κάτι από τον τόπο του". Φυσικά, ακόμη και οι Έλληνες έχουν την ευκαιρία και τη "δικαιολογία" να δοκιμάσουν τα ξένα προϊόντα, αφού τα αλλαντικά της κ. Μπεζιάεβα είναι από κρέατα της Λάρισας με συνταγές πολωνικές και ρωσικές. Όσον αφορά στην απόφαση δημιουργίας ενός τέτοιου καταστήματος, σχολίασε: "Ήθελα και εγώ κάτι από την κουζίνα μας, όπως τα δημητριακά μας που δεν υπάρχουν εδώ καθόλου, και άλλα προϊόντα που δεν μπορώ να βρω στην ελληνική αγορά. Παλαιότερα πηγαίναμε με τον άντρα μου στην Αθήνα για να αγοράσουμε αυτά τα προϊόντα, όπου υπάρχουν αρκετά μαγαζιά με ξένα προϊόντα. Έτσι, σκεφτήκαμε ότι μπορούμε να ανοίξουμε και στην Καλαμάτα ένα παρόμοιο μαγαζί"

Ingrid Karelova
"Οι ανατολικές γυναίκες δεν είμαστε για να κάνουμε τις νοικοκυρές"
H Ingrid Karelova έχει ανοίξει δικό της μαγαζί επιδιορθώσεων ρούχων, σε δρόμο κάθετο προς τη Φαρών. Παρά την οικονομική κρίση που αντιμετωπίζουν όλα τα μαγαζιά, όπως ανέφερε, το μαγαζί που διατηρεί δύο χρόνια τώρα τη βγάζει από το οικονομικό αδιέξοδο. Επιπλέον, τη βοηθά να περνά τις ώρες της πιο ευχάριστα. Η δουλειά, σύμφωνα με την ίδια, είναι απαραίτητη για τις γυναίκες της Τσεχίας (πρώην Σλοβακίας), που έχουν μάθει να εργάζονται. Η δε αγορά της Καλαμάτας είναι ικανοποιητική, ενώ δεν έχει παρατηρήσει να υπάρχουν ρατσιστικές διαθέσεις από τους ντόπιους. Πλέον, φέτος κλείνει 17 χρόνια στην πόλη της Καλαμάτας, όπου έχει κάνει και την καινούργια της οικογένεια έχοντας ένα μικρό παιδάκι. Μαζί με τον άντρα της αποφάσισαν να ανοίξουν το συγκεκριμένο μαγαζί, αφού "οι γυναίκες πάνω από τα 40 δυσκολευόμαστε να βρούμε δουλειά, εκτός από το να καθαρίζουμε σπίτια. Σκεφτήκαμε να ανοίξουμε, λοιπόν, κάτι δικό μας. Οι ανατολικές γυναίκες δεν είμαστε γυναίκες για το σπίτι, για να κάνουμε τις νοικοκυρές". Αυτά ήταν χαρακτηριστικά τα λόγια της κ. Karelova, η οποία δεν προλάβαινε να μείνει μόνη στο κατάστημα, αφού οι πελάτισσες πήγαιναν και έρχονταν.

Krasimira Iordanova
"Είναι ένας χώρος συνάντησης για όλους μας"
Έναν τόπο για τους "δικούς της" ανθρώπους έφτιαξε η Krasimira Iordanova, στο γνωστό σε πολλούς ως βουλγαρικό καφενείο. Μια τηλεόραση με κανάλια της χώρας της, μουσική απαλή, κρασί, φαγητό και ηρεμία σε ένα μαγαζί που ξεχωρίζει από τα κοινά καφενεία της μεσσηνιακής πρωτεύουσας. Η Iordanova έχει παντρευτεί στη Βουλγαρία και έχει ανοίξει το μαγαζί της εδώ και 7 χρόνια. Σε μια εποχή που χρειαζόταν να έχει 60.000 ευρώ στην τράπεζα για να θεωρηθεί ως ελεύθερος επαγγελματίας και να ανοίξει ένα δικό της κατάστημα, η Iordanova έκανε το μεγάλο βήμα. Με τη βοήθεια συγγενικών προσώπων και φίλων μάζεψε σιγά σιγά τα χρήματα και άνοιξε το δικό της μαγαζί. Δυσκολίες υπήρξαν πολλές, παρ' ότι σήμερα δηλώνει πως για εκείνη είναι δύσκολο να γυρίσει ξανά στη Βουλγαρία, αφού αγάπησε αυτό τον τόπο. Όσο για την απόφαση για δημιουργία καφενείου και όχι κάποιου άλλου καταστήματος, ήρθε μετά από σκέψη πως και οι Βούλγαροι που βρίσκονται στην Καλαμάτα θα ήθελαν ένα χώρο που θα μπορούσαν να βρίσκονται μεταξύ τους, εκτός από τη δουλειά και το σπίτι, αφού για κάθε άνθρωπο οι άλλες χώρες είναι δυσκολότερες από τη δική του. Όσον αφορά στην Καλαμάτα, τη χαρακτήρισε ως "αρρώστια", λέγοντας πως όποιος έρθει εδώ, δύσκολα θα αποφασίσει να φύγει για έναν άλλο τόπο.

του Πέτρου Τσώνη
ΑΠΟ ΤΟ ΧΟΝΓΚ - ΚΟΝΓΚ ΣΤΟ… ΠΕΤΑΛΙΔΙ
Ο έρωτας χρόνια δεν κοιτά, λέει η λαϊκή μας παροιμία. Όμως, όπως προκύπτει από την περίπτωσή μας, ο έρωτας δεν κοιτά ούτε αποστάσεις, ούτε χρώμα. Ο 34χρονος Κώστας Κούμανης ζούσε στο Πεταλίδι Μεσσηνίας έχοντας δικό του Internet Caf?. Η 28χρονη Τζοάνα ζούσε στο Χονγκ - Κονγκ, όπου εργαζόταν ως καθηγήτρια Αγγλικών. Γνωρίστηκαν τον περασμένο Σεπτέμβριο τυχαία μέσω του Facebook. Υπάρχει εκεί το παιχνίδι που το όνομά του στα ελληνικά είναι "Αν ενδιαφέρεσαι". Κοιτάς διάφορα πρόσωπα και τα επιλέγεις για παρέα.
Ο Κώστας επέλεξε την Τζοάνα και άρχισαν τα προσωπικά μηνύματα. Μετά από ένα μήνα άνοιξαν οι κάμερες και τα μικρόφωνα. Μέσω της τεχνολογίας ο Κώστας και η Τζοάνα ζούσαν σχεδόν όλη την ημέρα μαζί. Ο θεός έρωτας είχε ρίξει εκατέρωθεν τα βέλη του. Στις αρχές Απριλίου η Τζοάνα έκανε το μεγάλο βήμα. Εγκατέλειψε την πατρίδα της και μετά από 17 ώρες ταξιδιού, προσγειώθηκε στο "Ελευθέριος Βενιζέλος". Στις 23 Μαΐου ο Κώστας και η Τζοάνα ανέβαιναν τα σκαλιά της εκκλησίας του Παμμεγίστων Ταξιαρχών στην Καλαμάτα. Πρόβλημα για το γάμο δεν υπήρξε από την Εκκλησία, αφού η 28χρονη κοπέλα είναι χριστια- νή καθολική.
 Τους συναντήσαμε στο Ίντερνετ Καφέ στο Πεταλίδι και μας μίλησαν για τη γλυκιά τους περιπέτεια. Δηλώνουν και οι δυο ευτυχισμένοι και δικαιωμένοι από την απόφασή τους. Ο Κώστας βρίσκει στην Τζοάνα όλα τα καλά του κόσμου. "Είναι υπέροχος άνθρωπος. Ανοιχτή, εργατική και με πολύ χιούμορ". Η 28χρονη τον κοιτά συνεχώς στα μάτια και αισθάνεται υπέροχα στην Ελλάδα, την οποία, όπως μας λέει, γνώριζε μόνο μέσα από τουριστικές φωτογραφίες. Η Τζοάνα προσαρμόσθηκε εύκολα. Το μόνο πράγμα που ακόμη δεν μπορεί να κατανοήσει είναι οι χαλαροί ρυθμοί και η μεσημεριανή σιέστα. Πράγμα αδιανόητο για τη χώρα της, που η ζωή είναι ένα συνεχές τρέξιμο και τα καταστήματα είναι ανοιχτά από το πρωί μέχρι το βράδυ.
Τους ανθρώπους στην Ελλάδα τούς βρίσκει φιλικούς αλλά και αρκετά περίεργους, καθώς πολλοί την κοιτούν επίμονα αφού είναι Κινέζα. Της λείπουν πολύ οι γονείς της και η πατρίδα της. Πολλές φορές δακρύζει όταν μιλά τηλεφωνικά με τους δικούς της ανθρώπους. Όσο για την ελληνική κουζίνα, είναι τρελαμένη με το τζατζίκι της μητέρας του Δημήτρη, δεν μπορεί όμως να συνηθίσει τα λάδια και τα τηγανιτά. "Το λάδι που βάζετε σε μια σαλάτα στην Καλαμάτα, στην πατρίδα μου θα μας έφθανε για ένα χρόνο" λέει. Η κουβέντα έρχεται στην πατρίδα της και αν είναι καλύτερα τώρα ή πριν με τους Εγγλέζους: "Τώρα είναι καλύτερα, πριν υπήρχε ακρίβεια και μεγαλύτερη ελευθερία".
Η Τζοάνα χαρακτηρίζει τον Μάο ήρωα και μας δείχνει τα οικογενειακό άλμπουμ, όπου παιδάκι φωτογραφήθηκε με το μεγάλο τιμονιέρη. Εξάλλου, η Τζοάνα κατάγεται από μεγάλη οικογένεια, που στελεχώνει τη δημόσια διοίκηση της Κίνας. Ο παππούς της ο Σου Τζι Μίνυ υπήρξε πρωθυπουργός της Κίνας και η Τζοάνα μάς δείχνει φωτογραφία του με τον τότε ισχυρό άνδρα της Κίνας Τενγκ Σιάο Πινγκ. Όμως, ο έρωτας δεν κοιτά αξιώματα και η Τζοάνα τα εγκατέλειψε όλα για τα μάτια του αγαπημένου της.

Συνέντευξη: Στ. Μαρτίνος
Η Μεσσηνία αλλάζει προς το καλύτερο "Ο νομός μας αλλάζει και αλλάζει όλο και πιο γρήγορα προς το καλύτερο" υποστηρίζει η υφυπουργός Απασχόλησης Σοφία Καλαντζάκου. Παραθέτει τα έργα υποδομής που κατασκευάζονται ή έχουν δρομολογηθεί, ενώ μιλώντας για το θέμα της αρμοδιότητάς της, την ανεργία στη Μεσσηνία, δηλώνει ότι η κατάσταση είναι ενθαρρυντική, ότι το ισοζύγιο προσλήψεων-απολύσεων το τελευταίο διάστημα έχει θετικό πρόσημο και, κυρίως, ότι υπάρχουν προοπτικές για τη δημιουργία πολλών νέων θέσεων εργασίας.
ΗΣοφία Καλαντζάκου χαρακτηρίζει την πολιτική σκληρή, αλλά διαβεβαιώνει ότι είναι συνειδητή η επιλογή της να ασχοληθεί με τα κοινά. Επίσης, δεν αποδέχεται ότι η πολιτική είναι περισσότερο σκληρή για τις νέες μητέρες πολιτικούς απ' ό,τι για τους νέους πατέρες πολιτικούς. Αναγνωρίζει ότι η τιμή του πολιτικού κόσμου έχει τρωθεί και σημειώνει ότι οι πολίτες χρειάζονται νέο όραμα. Σε ό,τι την αφορά, τονίζει ότι δουλεύει με προσήλωση και επαγγελματισμό, ότι δεν την ενδιαφέρουν οι προσωπικές στρατηγικές και οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες άλλων και μένει απόλυτα συγκεντρωμένη στο έργο που της έχει αναθέσει ο πρωθυπουργός και στο νευραλγικό τομέα της απασχόλησης, που είναι η κορυφαία προτεραιότητα στην Ελλάδα και διεθνώς.

Λέτε στις τοποθετήσεις σας ότι ανοίγονται για τη Μεσσηνία νέες προοπτικές. Φαίνεται, όμως, ότι ούτε η Νέα Δημοκρατία προχωρεί με την ταχύτητα που χρειάζεται στη δημιουργία των υποδομών που έχει ανάγκη ο τόπος; Συμφωνείτε;
Η κυβέρνηση υλοποιεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα δημιουργίας νέων υποδομών σε όλη τη χώρα. Μετά από δεκαετίες η Ιόνια Οδός κατασκευάζεται με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ενώ ο εθνικός δρόμος Τρίπολη - Καλαμάτα προχωρά με ταχύτατους ρυθμούς προς την ολοκλήρωσή του. Χιλιόμετρα του επαρχιακού δικτύου της Μεσσηνίας κατασκευάζονται ή βελτιώνονται από το ΥΠΕΧΩΔΕ, την Περιφέρεια Πελοποννήσου ή τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση. Παράλληλα, έχει προωθηθεί αίτημα για επέκταση του αερολιμένα και αναβάθμιση των υποδομών του, ενώ έχουν ξεκινήσει παρεμβάσεις βελτίωσης της λειτουργικότητάς του. Επίσης, βρίσκεται σε εξέλιξη έργο ανάπλασης της δυτικής προκυμαίας του λιμανιού της Καλαμάτας -προϋπολογισμού 863.000 ευρώ - ενώ ολοκληρώνεται το master plan, προϋπολογισμού 250.000 ευρώ. Μεγάλες επενδύσεις μετά από δεκαετίες γίνονται και στις αγροτικές υποδομές. Το Φιλιατρινό φράγμα είναι ένα κομβικό έργο που συμβάλλει στη διαχείριση των υδάτινων πόρων, στην πιο δυναμική αγροτική περιοχή του νομού, την επαρχία Τριφυλίας. Παράλληλα, προωθείται ήδη η οριστική μελέτη για την κατασκευή του Μιναγιώτικου φράγματος, ύψους περίπου 2,4 εκατ. ευρώ, έργο που εντάσσεται στο πρόγραμμα "Αλέξανδρος Μπαλτατζής" και θα επιλύσει σοβαρά προβλήματα ύδρευσης και άρδευσης της περιοχής. Εξετάζεται ακόμη η προώθηση του φράγματος Λαγκούβαρδου.

Τι εικόνα έχετε για την απασχόληση στη Μεσσηνία; Σε τι επίπεδα βρίσκεται η ανεργία; Ποιο είναι το φάσμα των μέτρων που εφαρμόζετε για την καταπολέμηση της ανεργίας;
Τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία που αφορούν στο νομό μας, θα έλεγα ότι είναι ενθαρρυντικά. Παράδειγμα το 2008, ενώ ο μέσος όρος του ποσοστού ανεργίας σε όλη την Ελλάδα ήταν στο 7,6%, στη Μεσσηνία έκλεισε στο 6,1%. Ακόμη, από τα στοιχεία που παρακολουθεί ο ΟΑΕΔ και αφορούν στο ισοζύγιο προσλήψεων- απολύσεων στις επιχειρήσεις, φαίνεται ότι τους δύο τελευταίους μήνες, δηλαδή τον Απρίλιο και το Μάιο, έχουμε ξανά θετικό ισοζύγιο και καθαρή δημιουργία πολλών νέων θέσεων εργασίας στη Μεσσηνία, κυρίως στον τουριστικό κλάδο. Προτεραιότητές μας είναι η διατήρηση των υφιστάμενων θέσεων απασχόλησης, αλλά και η δημιουργία νέων. Με βασικό πυλώνα τον ΟΑΕΔ έχουμε σχεδιάσει ένα ευρύ φάσμα δράσεων ενίσχυσης της απασχόλησης, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη. Η διεθνής κρίση μάς βρίσκει οπλισμένους με συνολικό σχέδιο, με χρηματοδοτικούς πόρους, με νέα προγράμματα και, κυρίως, με πολιτική βούληση για τη στήριξη της αγοράς εργασίας και των εργαζομένων. Ή- δη υλοποιείται και ολοκληρώνεται με επιτυχία η ολοκληρωμένη παρέμβαση αποκλειστικά για το Νομό Μεσσηνίας, που ξεκίνησε πριν λίγους μήνες και η οποία προσέφερε σημαντικά κίνητρα και ενισχυμένες επιχορηγήσεις για χίλιους ανέργους της περιοχής μας. Εντός του καλοκαιριού, μάλιστα, θα ξεκινήσει και το ειδικό πρόγραμμα απασχόλησης ανέργων στους Δήμους (για διάστημα 36 μηνών), το οποίο βασίζεται στη μετατροπή του επιδόματος ανεργίας σε επίδομα απασχόλησης, και είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας του υπουργείου μας και του ΟΑΕΔ με την ΚΕΔΚΕ. Οι προοπτικές για την αύξηση της απασχόλησης στο νομό είναι μεγάλες αν λάβει κανείς υπ' όψιν ότι το 2010 ξεκινά η λειτουργία του Costa Navarino, που θα φτάσει να απασχολεί 1.200 άτομα. Νομίζω πως εδώ πρέπει οι νέοι του νομού μας, ιδιαίτερα αυτοί που ζουν κοντά στην επένδυση, να δουν την προοπτική που ανοίγεται και να στραφούν προς ειδικότητες οι οποίες θα μπορούν να απορροφηθούν εκεί. Εμείς, ως υπουργείο Απασχόλησης, μπορούμε και θέλουμε να συμβάλλουμε στην απόκτηση των κατάλληλων γνώσεων που θα συμβάλουν στην απορρόφησή τους.

Η εποχή που ο κόσμος είχε τη δουλειά του και ένοιωθε ασφάλεια χωρίς να φοβάται μήπως βρεθεί ξαφνικά άνεργος, έχει περάσει ανεπιστρεπτί; Μπορεί μια κοινωνία να προοδεύσει όταν οι άνθρωποι φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους ή ότι δε θα συμπληρώνουν τα ένσημά τους για τη σύνταξη κ.λπ.;
Σήμερα διανύουμε μια περίοδο αβεβαιότητας, γιατί αυτή η παγκόσμια οικονομική κρίση είναι πρωτόγνωρη και δε διαφαίνεται ακόμα το τέλος της. Η οικονομία θα ανακάμψει πιο γρήγορα από την αγορά εργασίας, γι' αυτό και είναι ιδιαίτερα σημαντικό να κρατήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους εργαζόμενους μέσα στην αγορά εργασίας παρ' όλη την κρίση. Οι πολιτικές μας στηρίζουν την απασχόληση στην πιο κρίσιμη περίοδο. Όμως, ενισχύεται το δίχτυ κοινωνικής προστασίας για τους πιο ευάλωτους και επενδύουμε το επιχειρησιακό μας πρόγραμμα, συνολικού προϋπολογισμού 3,2 δισ., για να αντιμετωπίσουμε την κρίσιμη περίοδο. Υπερδιπλασιάζουμε τα ποσά για τις ενεργητικές πολιτικές του ΟΑΕΔ, ενώ ενισχύσαμε το πρόγραμμα κοινωνικού τουρισμού που φέτος είναι ανοικτό σε 720.000 δικαιούχους. Αυτά είναι μερικές μόνο από τις δικές μας δράσεις που απαντούν στο πρόβλημα. Νομίζω πως και η μετατροπή του επιδόματος ανεργίας σε απασχόλησης για τα τρία χρόνια στους Δήμους, θα βοηθήσει 20.000 ανέργους να παραμείνουν ενεργοί τη δύσκολη περίοδο, αφού θα δουλεύουν και θα ασφαλίζονται. Πιστεύω πως η περίοδος ανασφάλειας είναι παροδική και το μεγάλο στοίχημα είναι οι εργαζόμενοι να αποκτούν τις γνώσεις και να επικαιροποιούν τις δεξιότητές τους σε τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε στην περίπτωση που πέσουν στην ανεργία αυτή να είναι πρόσκαιρη και όχι μακράς διάρκειας.

Έχουμε ακούσει το δήμαρχο Καλαμάτας Παναγιώτη Νίκα αλλά και άλλους δημάρχους να σας επαινούν, γιατί αναλαμβάνετε να προωθήσετε την επίλυση τοπικών θεμάτων. Ποια είναι τα θέματα που σας δυσκόλεψαν πιο πολύ αλλά τελικά βρέθηκε λύση;
Έχω μια εξαιρετική συνεργασία με το Δήμο Καλαμάτας αλλά και με όλους τους δημάρχους στη Μεσσηνία, όχι μόνο για θέματα αρμοδιότητάς μου, αλλά και γενικότερα για άλλα θέματα που τους απασχολούν. Βαθειά μου πεποίθηση είναι ότι η αυτοδιοίκηση παίζει πλέον ιδιαίτερα ενεργό ρόλο στην περιφερειακή ανάπτυξη. Έ- χουν πια αυξημένους πόρους και αρμοδιότητες και εκτελούν μια σειρά έργων που δίνουν πνοή στις περιοχές τους. Αυτό που πιστεύω ότι κάνει τη συνεργασία μου με τους δημάρχους ιδιαίτερα εποικοδομητική, είναι ότι οι συναντήσεις μας αποτελούν συσκέψεις εργασίας και φροντίζουμε ακόμα και επί τόπου να λύνουμε θέματα. Έχουμε ανοικτή γραμμή και παρακολουθώ από κοντά την πορεία αυτών των δράσεων που αναλαμβάνω να προωθώ. Όλα τα θέματα, όσο εύκολα και αν φαίνονται, δεν είναι ποτέ έτσι. Διότι αν ήταν, θα λύνονταν από μόνα τους. Όλα τα θέματα βρίσκουν σταδιακά τις λύσεις τους. Είστε νέα ηλικιακά πολιτικός, αυτή η απαξίωση του κόσμου προς την πολιτική και τους πολιτικούς τι σας κάνει να αισθάνεστε; Σκέπτεστε ποτέ ότι ο κόσμος αδικεί τους νέους πολιτικούς, ότι ενδεχομένως να είναι και αχάριστος ή να μην ξέρει τι θέλει; Οι πολίτες θέλησαν να στείλουν μια σειρά από μηνύματα στον πολιτικό κόσμο. Κυρίως τηρούν στάση αναμονής - εκεί οφείλεται η αποχή. Θέλουν να επαναφέρουν στην ατζέντα τα πραγματικά τους προβλήματα και τις ανάγκες της καθημερινής τους ζωής. Υπάρχει μια νοσηρή περιρρέουσα ατμόσφαιρα κυρίως λόγω της σκανδαλολογίας που φθείρει κόμματα και θεσμούς. Την περίοδο αυτή πιστεύω πως θα εκτιμηθεί η σοβαρότητα, ο επαγγελματισμός, η προσήλωση στο καθήκον. Η παραφιλολογία βλάπτει και δε λύνει τα προβλήματα των πολιτών. Οι πολίτες καταδικάζουν τις προσωπικές στρατηγικές που υποσκάπτουν τις παρατάξεις με τις οποίες εκλέχθηκαν και γενικά επιζητούν μια φρέσκια ματιά στα πράγματα. Χρειάζεται ένα νέο όραμα και αφύπνιση όλων, γιατί η απαισιοδοξία και η ισοπέδωση δεν μπορεί να δώσει νέα ώθηση που τόσο χρειάζεται ο τόπος. Για να αποκατασταθεί δε η τιμή του πολιτικού κόσμου χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση των θεσμών και των μηχανισμών που διασφαλίζουν τη διαφάνεια.

Το όνομα Καλαντζάκος είναι ένα μεγάλο κεφάλαιο στη νεότερη πολιτική ιστορία της Τριφυλίας και της Μεσσηνίας γενικότερα. Αυτό σας φορτώνει ευθύνη; Θα μπορούσε να μην υπάρχει η πολιτική στη ζωή σας;
Είναι ιδιαίτερη τιμή να εκπροσωπώ τους Μεσσήνιους συνεχίζοντας μια πορεία που ξεκίνησαν άλλοι πριν από εμένα. Νιώθω την ευθύνη της ιδιαίτερα αξιοπρεπούς σταδιοδρομίας όσων προηγήθηκαν. Υπηρέτησαν τους πολίτες της Μεσσηνίας με αφοσίωση, πίστη και αγάπη για τον τόπο. Με εντιμότητα, σεμνότητα και θάρρος. Άρα, έχω μεγάλη ευθύνη να τιμήσω αυτήν την ιστορία και εγώ με τη σειρά μου και με το δικό μου πολιτικό παράδειγμα. Είμαι ήδη περισσότερο από 9 χρόνια βουλευτής Μεσσηνίας, και σχεδόν δύο χρόνια υφυπουργός Απασχόλησης. Τα χρόνια αυτά δεν είναι λίγα, και με γέμισαν με εμπειρίες και γνώση. Ο νομός μας αλλάζει και αλλάζει τώρα όλο και πιο γρήγορα προς το καλύτερο. Και αυτό με γεμίζει με αισιοδοξία για το μέλλον και τις προοπτικές της Μεσσηνίας. Η κυβέρνηση της Ν.Δ. με την οποία εκλέγομαι έχει κάνει τα τελευταία 5 1/2 χρόνια την ουσιαστική διαφορά. Η πολιτική, ιδιαίτερα σε αυτές τις δύσκολες για την Ελλάδα και τον κόσμο εποχές, αποκτά μεγάλη σημασία και ενδιαφέρον. Γιατί οι αποφάσεις που παίρνει η κυβέρνηση επηρεάζουν τις προοπτικές μας και την καθημερινότητά μας. Προέχει να τελειώσει η κρίση και να βγούμε ισχυρότεροι από αυτήν, έχοντας ολοκληρώσει τις τομές που χρόνια τώρα συζητούνται. Η πολιτική δεν είναι αυτοσκοπός και σίγουρα ξέρω πως υπάρχει ζωή (και μάλιστα μια πολύ ενδιαφέρουσα ζωή) έξω και μετά από αυτήν. Έχω μια σειρά από άλλα ενδιαφέροντα, προοπτικές και σχέδια που σίγουρα μετά την πολιτική θα μπορούν να υλοποιηθούν πιο εύκολα. Τώρα, όμως, είμαι απολύτως συγκεντρωμένη στο έργο που μου ανέθεσε ο πρωθυπουργός, τιμώντας με, με την εμπιστοσύνη του, αλλά και στο να συμβάλω ουσιαστικά στην επίλυση προβλημάτων και στην υλοποίηση μιας σειράς έργων και δράσεων που θα δώσουν ώθηση στο νομό μας. Είμαι σε αγωνιστική διάθεση και ετοιμότητα, γιατί οι πολίτες θέλουν απτό έργο και πολιτικούς με θέσεις και απόψεις ξεκάθαρες. Κανείς πια δεν ανέχεται κάποιον που κάθεται πάνω στο φράκτη και αποφεύγει να τοποθετηθεί. Περάσαμε σε μια νέα εποχή πολιτικής και αυτό είναι ένα από τα μηνύματα των ευρωεκλογών, που χρειάζεται να αξιολογηθεί και να αξιοποιηθεί από τα πολιτικά κόμματα.

Η πολιτική για τις γυναίκες και ακόμα περισσότερο για τις νέες μητέρες πόσο σκληρή είναι; Σας έχει λείψει ποτέ τόσο πολύ η κόρη σας ώστε να περάσει από το μυαλό σας ακόμη και να τα παρατήσετε;
Δε θα κάνατε ποτέ μια τέτοια ερώτηση σε άντρα πολιτικό. Οι άντρες πολιτικοί δεν έχουν σπίτι, γυναίκα, οικογένεια; Είναι επιλογή μου συνειδητή να ασχοληθώ με τα κοινά και όπως καθένας που ασκεί ένα λειτούργημα ή ένα επάγγελμα, προσπαθώ να συνδυάσω τη δουλειά με τις οικογενειακές μου υποχρεώσεις. Έχω καταφέρει να εξασφαλίσω μια υγιή ισορροπία σε ό,τι αφορά την ανατροφή της κόρης μου, η οποία μεγαλώνει με πολλή αγάπη, γνωρίζοντας παράλληλα πως η μητέρα της έχει μια σύνθετη προσωπικότητα, μια δραστήρια ζωή, και πως και όταν η ίδια μεγαλώσει, θα μπορέσει να επιλέξει το δικό της ξεχωριστό δρόμο. Αυτή, εξάλλου, είναι και η κορυφαία κατάκτηση της ισότητας και των ίσων ευκαιριών για την οποία πολλές γυναίκες πριν από εμένα έδωσαν μάχη για να κατοχυρώσουν.

Πόσο έντονος είναι ο ανταγωνισμός των πολιτικών του ίδιου κόμματος στην εκλογική τους περιφέρεια; Ο αγώνας που δίνετε εσείς στη Μεσσηνία πόσο δύσκολος είναι, πόσο δίκαιοι είναι οι όροι και τι περιμένετε από τους πολίτες όταν θα έρθει η ώρα της κάλπης;
Η πολιτική είναι σκληρή και ξέρουμε πως όλοι οι υποψήφιοι επιθυμούν να εκλεγούν. Συνεπώς, υπάρχει ανταγωνισμός ανάμεσα στους υποψηφίους του ίδιου κόμματος (είναι φυσιολογικό αυτό) και, φυσικά, ο γενικότερος ανταγωνισμός μεταξύ των κομμάτων που διεκδικούν να πείσουν τους πολίτες ότι θα τους εκπροσωπήσουν καλύτερα. Στην περιφέρεια η μάχη είναι ακόμα πιο σκληρή γιατί οι σχέσεις είναι πιο προσωπικές, τα πάθη πιο έντονα. Στην περιφέρεια οι πολιτικοί έχουν πιο έντονη φυσική παρουσία και αυτό παίζει ιδιαίτερο ρόλο στην επιλογή των πολιτών. Στην Αθήνα, οι πολίτες επιλέγουν περισσότερο ανώνυμα, και δια των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Δεν μπορώ να αλλάξω τα δεδομένα και πολλές φορές έχουμε να αντιμετωπίσουμε και μικροπολιτικές σκοπιμότητες που δε συνάδουν με τις αρχές που ενσαρκώνουν οι παρατάξεις. Μένω προσηλωμένη στη δουλειά μου. Συμμετέχω στην κυβέρνηση στο νευραλγικό τομέα της απασχόλησης, που ιδιαίτερα αυτήν την περίοδο αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα, όχι μόνο για τη χώρα μας, αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι ένας τομέας ιδιαίτερα σημαντικός για ολόκληρη τη χώρα και στη Μεσσηνία.

Περπατώ στη νέα πεζοδρομημένη Αριστομένους και χαίρομαι μαζί με τους συμπολίτες μου γι' αυτή τη σημαντική παρέμβαση. Επιτέλους, σκέφτομαι, ο πολιτισμός μπαίνει στην καθημερινότητά μας.
Τα συναισθήματά μου αλλάζουν λίγο πιο πέρα, όταν αντικρίζω τη ράμπα για τα άτομα με ειδικές ανάγκες κατειλημμένη από ασυνείδητο οδηγό.
[…] Περπατώ στο πανέμορφο πεζοδρόμιο της παραλίας της Καλαμάτας, αγναντεύοντας την ομορφιά του Μεσσηνιακού κόλπου και ευχαριστώντας το Θεό που με αξίωσε να ζω σ' αυτή την ευλογημένη περιοχή.
Το πέρασμα της κινητής ντισκοτέκ, όμως, από δίπλα μου με άθλια σκυλοτράγουδα στη διαπασών με ταράζει.
Προσπαθώ από τη διάβαση πεζών να περάσω απέναντι ματαίως, αφού κανείς δε με βλέπει, κανείς δε με υπολογίζει.
[…] Ανεβαίνω στη Βέργα λίγο μετά τα μεσάνυχτα για να δω την πόλη από ψηλά. Αγαλλιάζει η ψυχή μου, μέχρι που τα ντεσιμπέλ με διώχνουν άρον άρον. Η πείνα μου με οδηγεί σε παραλιακή ταβέρνα, ελπίζοντας να γευθώ τη μεσσηνιακή κουζίνα. Φεύγω τσαντισμένος, με τον ταβερνιάρη να μου εξηγεί ότι οι πατάτες πρέπει να τηγανίζονται με σπορέλαιο αφού το ελαιόλαδο τις μαυρίζει.
[…] Πάω στην πανέμορφη Κορώνη και αποφασίζω να διανυκτερεύσω εκεί. Μετά από μια όμορφη βραδιά και περασμένα μεσάνυχτα, φθάνω στο ξενοδοχείο μου. Εκεί ανακαλύπτω ότι δεν υπάρχει σεντόνι να σκεπαστώ. Προσπαθώ να διαμαρτυρηθώ αλλά μάταια, καθώς δεν υπάρχει κανείς στη ρεσεψιόν. Τις πρωινές ώρες καλύπτω το σώμα μου με την πετσέτα του μπάνιου για να αντιμετωπίσω τη δροσιά.
[…] Επιστρέφω στο σπίτι μου κατάκοπος από την ολοήμερη εργασία, πέφτω να κοιμηθώ, αλλά τον ύπνο μου διακόπτει μετά από λίγη ώρα μεγάλη φασαρία και αντάρα. Οι γείτονές μου- οικονομικοί μετανάστες- γύρισαν από τη βεγγέρα τους και συνεχίζουν λίγο ακόμη στο πεζοδρόμιο.
Ευτυχώς, πλησιάζουν οι μέρες της καλοκαιρινής άδειας και το μυαλό μου ταξιδεύει στις ήσυχες παραλίες της Μεσσηνίας, εκεί που ακόμα δεν πάνε αυτοκίνητα. Εκεί θα αράξω για αρκετές μέρες και ίσως αποφύγω τη σχιζοφρένεια που ζω καθημερινά.
Καλό καλοκαίρι!


Πέτρος Α. Τσώνης

Συνέντευξη στον Σταύρο Χ. Μαρτίνο

Γιατί ο Γιώργος Κυριακόπουλος στα άρθρα και στις συζητήσεις του κάνει τόσο έντονη κριτική στη Δημοτική Αρχή και το δήμαρχο Καλαμάτας Παναγιώτη Νίκα; Την απάντηση θα βρείτε στη συνέντευξη που ακολουθεί. Γενικά, πάντως, δεν έχει να καταλογίσει τίποτα θετικό στη σημερινή πλειοψηφία, παρά μόνο την επικοινωνιακή της μεθοδικότητα. Ούτε καν τις αναπλάσεις στο κέντρο κρίνει θετικά, αντίθετα υποστηρίζει ότι είναι παράνομες και θα υπομονεύσουν τη λειτουργία της κεντρικής ζώνης κατά τα επόμενα χρόνια. Επίσης, θα βρείτε απαντήσεις για τη στάση του απέναντι στο Διονύση Αλευρά στις εκλογές του 2006 και για τη στάση του σήμερα. Τονίζει ότι δεν πάει για δήμαρχος, ότι στηρίζει δυνατά τη δημοτική παράταξη της μείζονος μειοψηφίας, αποφεύγει ωστόσο να απαντήσει εάν ο επικεφαλής της θα είναι άξιος συνεχιστής του Σταύρου Μπένου, του Χρήστου Μαλαπάνη και του Γιώργου Κουτσούλη. Ο λόγος σε εκείνον:

“Έχουμε τη χειρότερη δημοτική αρχή μετά από τη μεταπολίτευση”

Η τακτική σας αρθρογραφία στον τοπικό Τύπο μήπως συνδέεται με επιδιώξεις σας; Θέλετε να είστε υποψήφιος δήμαρχος, όπως θέλατε στις προηγούμενες δημοτικές εκλογές;
Σαφώς όχι. Η δημοτική δημοκρατική παράταξη στην οποία ανήκω έχει επικεφαλής τον Διονύση Αλευρά και θέλω να ελπίζω ότι θα πάει με εκείνον στις επόμενες εκλογές.

Γιατί λέτε θέλετε να ελπίζετε, δεν είναι βέβαιο ότι ο Διονύσης Αλευράς θα κατέβει στις εκλογές;
Το θέλω να ελπίζω το είπα θετικά, για να δείξω ότι θέλω να είναι υποψήφιος δήμαρχος.

Στις προηγούμενες εκλογές τον Διονύση Αλευρά τον ψηφίσατε;
Προσωπικά, τον ψήφισα. Τον ψήφισα, γιατί στο ψηφοδέλτιό του υπήρχαν άνθρωποι που είναι πάρα πολύ καλοί μου φίλοι. Δηλαδή, στην υποψηφιότητα του ίδιου του Διονύση Αλευρά δεν πιστεύατε, αλλά ψηφίσατε για τους φίλους σας; Τα γεγονότα που συνέβησαν πριν από τριάμισι χρόνια στο Δήμο Καλαμάτας και ό,τι έγινε με την υπόθεση του χρίσματος είναι από λίγο ως πολύ γνωστά…

Κάποιοι λένε ότι εξαρτήθηκε και από τη δική σας στάση το ότι η παράταξη έχασε τις εκλογές για λίγες ψήφους…
Η παράταξη έχασε γιατί πολλά καταξιωμένα στελέχη της προηγούμενης Δημοτικής Αρχής δεν ακολούθησαν τον Διονύση Αλευρά. Και δεν τον ακολούθησαν, όχι επειδή έφταιγε εκείνος, αλλά γιατί ήταν πικραμένοι από τον τρόπο με τον οποίο μεθοδεύτηκε όλη αυτή η ιστορία με το χρίσμα από το ΠΑΣΟΚ εκείνη την εποχή. Πιστεύω ότι ο Διονύσης Αλευράς ήταν και αυτός τότε ένα θύμα όλης αυτής της ανώμαλης κατάστασης.

Το κόμμα τότε έλεγε ότι ακολουθήθηκε μια δημοκρατική διαδικασία για να επιλέξει σε ποιον θα δώσει το χρίσμα. Τι άλλο μπορούσε να γίνει;
Πριν επιλέξει το ΠΑΣΟΚ τον υποψήφιο δήμαρχο είχε επιλέξει η δημοτική ομάδα. Εκεί πιστεύω ότι το ΠΑΣΟΚ δεν ακολούθησε το σωστό δρόμο, όχι για να επιλέξει εμένα που με είχε ψηφίσει η δημοτική ομάδα. Δεν επέλεξε το σωστό δρόμο για να αξιοποιήσει τα στελέχη της δημοτικής ομάδας. Τελικά, πιστεύω ότι το ΠΑΣΟΚ δε βοήθησε αρκούντως τον Διονύση Αλευρά. Του έδωσε, δηλαδή, το χρίσμα και μετά ουσιαστικά τον άφησαν.

Στις εκλογές που έρχονται θα είστε υποψήφιος με το ψηφοδέλτιο Διονύση Αλευρά;
Δεν ξέρω ακόμα. Αυτό που ξέρω είναι ότι θα βοηθήσω όσο μπορώ τη δημοτική παράταξη και το Διονύση Αλευρά να κερδίσει τις επόμενες εκλογές και να γίνει δήμαρχος.

Μέχρι σήμερα η δημοτική παράταξη έχει την παρουσία που χρειάζεται η πόλη;
Η παράταξη έχει κάνει αυτά που πρέπει να κάνει μια δημοτική ομάδα. Θα μπορούσε να κάνει περισσότερα, όμως πρέπει να λάβετε υπ' όψιν σας ότι ο Διονύσης Αλευράς μπήκε στο Δήμο για πρώτη φορά, δηλαδή δεν είχε εμπειρία και, άρα, χρειαζόταν ένα διάστημα προσαρμογής. Ήδη η τωρινή του παΗ ρουσία δεν έχει καμία σχέση με την παρουσία του στο Δήμο την πρώτη χρονιά. Όμως, στη δημοτική ομάδα υπάρχουν άνθρωποι με εμπειρία, όπως ο Γιώργος Νταγιόπουλος, που κάνει σωστή και σκληρή κριτική. Δεν υπάρχει λόγος να αναφερθώ και στα υπόλοιπα παιδιά. Μετά το πρώτο διάστημα που η ομάδα ψαχνόταν, αυτή τη στιγμή έχει μπει σε μια σωστή κατεύθυνση.

Αν γίνει δήμαρχος ο Διονύσης Αλευράς θα είναι άξιος συνεχιστής μετά τον Σταύρο Μπένο, τον Χρήστο Μαλαπάνη και τον Γιώργο Κουτσούλη;
Πιστεύω ότι θα είναι καλύτερη Δημοτική Αρχή από τη σημερινή.

Γιατί η σημερινή Δημοτική Αρχή δεν είναι καλή;
Τη θεωρώ τη χειρότερη Δημοτική Αρχή από τη μεταπολίτευση.

Δεν είναι πολύ σκληρό αυτό που λέτε;
Όχι, δε συνηθίζω να αδικώ.

Πού το στηρίζετε αυτό που λέτε;
Κάνει επικίνδυνες επιλογές. Υπάρχει διαφορά το να είσαι κακός δήμαρχος, δηλαδή να περάσει μια τετραετία και να μην έχεις κάνει αυτά τα πράγματα που είχες υποσχεθεί ότι θα κάνεις, και είναι άλλο πράγμα να κάνεις κακές επιλογές που μπορούν να κοστίσουν στην πόλη για τα επόμενα 20-25 χρόνια. Η σημερινή Δημοτική Αρχή με έπαρση και αλαζονεία κάνει πολύ κακές και πολύ επικίνδυνες επιλογές για το μέλλον της πόλης.

Ποια είναι μια κακή επιλογή που έχει κάνει;
Το ότι κρατάει κλειστή, με το έτσι θέλω και με την ανοχή της όποιας πλειοψηφίας έχει στο Δημοτικό Συμβούλιο, τη Μονάδα Λιπασματοποίησης Απορριμμάτων.

Και αυτό είναι επικίνδυνο για το μέλλον της πόλης;
Αν σκεφθείτε ότι το πρόβλημα σκουπίδια είναι το υπ' αριθμόν ένα στην Ελλάδα και η Καλαμάτα βρέθηκε τα προηγούμενα χρόνια να είναι μια από τις ελάχιστες πόλεις που δεν είχε πρόβλημα. Πρώτη στην Ελλάδα κατασκεύασε το εργοστάσιο λιπασματοποίησης σκουπιδιών, ήταν μια από τις πρώτες επτά πόλεις που εγκατέστησε μονάδα ανακύκλωσης και έφτιαξε σύστημα ανακύκλωσης στην πόλη. Ναι, η Καλαμάτα είχε λύσει στην ουσία το πρόβλημα σκουπίδια και αντί να παίρνει εύσημα γι' αυτό, ο κ. Νίκας κατόρθωσε να την κάνει μέσα σε τρία χρόνια μέρος του συνολικού προβλήματος σκουπίδια στην Ελλάδα. Αυτό είναι, όχι απλώς επικίνδυνο, αλλά τραγικό.

Γιατί να θέλει η Δημοτική Αρχή να κάνει την πόλη μέρος του προβλήματος των σκουπιδιών και να μπλέξει;
Γι' αυτό θα πρέπει να ρωτήσετε το δήμαρχο, εκείνος στο προεκλογικό του πρόγραμμα έλεγε ότι, όχι μόνο θα λειτουργήσει η Μονάδα, αλλά επιπλέον θα την αναβαθμίσει. Δεν έχει δικαιολογήσει ποτέ γιατί άλλαξε αυτά που υποσχόταν. Οι δικαιολογίες που κατά καιρούς αναφέρει στους δημοσιογράφους είναι από φαιδρές έως αναξιόπιστες, γιατί κάθε φορά αλλάζει λόγο. Ξεκίνησε λέγοντας ότι το κόστος λειτουργίας του εργοστασίου είναι πολύ μεγάλο, μετά είπε ότι υπάρχει μια δικαστική εμπλοκή, στη συνέχεια έλεγε ότι πρέπει να καθαρογραφεί η δικαστική απόφαση, μετά ξεκίνησε η ιστορία με τους μπαλοποιητές. Δεν ξέρω τι άλλο θα βρει να πει από εδώ και πέρα.

Μιλήσατε για φαιδρές έως αναξιόπιστες δικαιολογίες. Δεν είναι βαριές κουβέντες για ένα δήμαρχο και μια Δημοτική Αρχή, που έτσι και αλλιώς θα κρίνει ο κόσμος στις εκλογές;
Το ότι θα κρίνει ο κόσμος δε σημαίνει ότι πρέπει να κλείνουμε το στόμα μας και να περιμένουμε τις εκλογές. Γι' αυτό έχουμε δημοκρατία.

Άλλη κακή επιλογή της Δημοτικής Αρχής για το μέλλον της Καλαμάτας;
Η προσπάθεια που έκανε να υποβαθμίσει τον περιμετρικό και, τελικά, σε κάνα- δυο σημεία κατόρθωσε να κάνει ζημιά. Ο περιμετρικός, όπως προτείνεται να κατασκευαστεί, θα κάνει σε κάποια σημεία πολύ κακό στην πόλη. Όπως στην Αγιάννα, όπου πολλοί κάτοικοι θα πρέπει να σηκωθούν να φύγουν από την όχληση του δρόμου.

Πάντως, για τις αλλαγές στον περιμετρικό υπάρχει απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, με μεγάλη πλειοψηφία μάλιστα. Επιπλέον, η Δημοτική Αρχή λέει ότι εσείς δεν το είχατε φέρει καν για συζήτηση το θέμα…
Για όνομα του Θεού. Αυτά τα λέει ο δήμαρχος, γιατί ξέρει ότι ο κόσμος τον ακούει όταν μιλάει στην τηλεόραση. Εσείς θυμάστε ότι δε συζητήθηκε το θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο;

Το θέμα της χάραξης δεν ήρθε στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Για τη χάραξη έγινε η διαδικασία που προβλέπει η νομοθεσία. Έφτασε στο Δημοτικό Συμβούλιο όταν έπρεπε να φτάσει, αλλά εν τω μεταξύ είχε αλλάξει η Δημοτική Αρχή.

Υπάρχει άλλη κακή επιλογή της Δημοτικής Αρχής για το Δήμο;
Είναι η εγκατάλειψη όλων των δημοτικών διαμερισμάτων. Πιστεύω είναι μια κάκιστη επιλογή. Δεν την καταλαβαίνω, γιατί ο σημερινός δήμαρχος είναι άνθρωπος της περιφέρειας, γεννημένος και μεγαλωμένος στον Κάμπο. Δεν καταλαβαίνω αυτή τη συμπεριφορά. Δεν ξέρω τι θα κάνει από εδώ και πέρα μέχρι το επόμενο καλοκαίρι, λόγω των εκλογών. Μέχρι τώρα, όμως, τα χωριά είναι εγκαταλελειμμένα. Αυτό φαίνεται μέσα από τα έργα του Δήμου Καλαμάτας, φαίνεται και από τις συζητήσεις με τους προέ δρους των δημοτικών διαμερισμάτων.

Υπάρχουν κάποιοι που λένε ότι με την αρθρογραφία σας έχετε αναλάβει εργολαβικά να υπερασπιστείτε το έργο της προηγούμενης Δημοτικής Αρχής. Αυτό γίνεται;
Όχι, βέβαια. Δεν υπερασπίζομαι εργολαβικά κανέναν, ούτε έχω διάθεση να υπερασπιστώ γενικά την προηγούμενη Δημοτική Αρχή. Αυτό που δεν αντέχω είναι η συστηματική παραπληροφόρηση από τη Δημοτική Αρχή για αυτά που έγιναν τα προηγούμενα 20 χρόνια στο Δήμο Καλαμάτας. Δε μιλάμε για την προηγούμενη τετραετία. Έχω βγει και έχω μιλήσει και για τα οκτώ χρόνια που ήταν δήμαρχος ο Παναγής Κουμάντος. Του σημερινού δημάρχου τού είπα κάποια μέρα, κοίτα μπροστά, ξέχνα τι βρήκες, έχεις μπροστά σου τέσσερα χρόνια, κάνε τη δουλειά σου και ο κόσμος θα σε κρίνει από αυτή. Ο προηγούμενος δήμαρχος έφυγε μόνος του, καλώς ή κακώς…

Τον έχετε επικρίνει γι' αυτό..
Τον έχω επικρίνει εγώ που ήταν δήμαρχός μου και είμαστε προσωπικοί φίλοι, είμαστε κουμπάροι, μου έχει βαφτίσει το παιδί. Όμως, άλλο ο προηγούμενος και άλλο ο σημερινός δήμαρχος. Ο σημερινός δήμαρχος πήρε εντολή από τους Καλαματιανούς να περπατήσει μπροστά. Θα μου πεις, εάν βρει κάτι λάθος και κάτι παράνομο από τους προηγούμενους, να μην το πει; Σαφώς και να το πει, έχει υποχρέωση να το πει. Εδώ, όμως, δε μιλάμε για τέτοια πράγματα, γεννάει πράγματα. Προσπαθεί να απαξιώσει δουλειές και έργα προηγούμενων δεκαετιών για να δικαιολογήσει τις δικές του ανασφάλειες.

Η Δημοτική Αρχή έχει κερδίσει τις εκλογές, έχει την πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο και προωθεί την πολιτική της. Δεν έχει το δικαίωμα να διοικήσει όπως πιστεύει;
Σαφώς έχει δικαίωμα, όμως έχουν δικαίωμα και οι μειοψηφίες του Δημοτικού Συμβουλίου αλλά και οι ενεργοί πολίτες να διεκδικούν και να κριτικάρουν αυτές τις επιλογές που νομίζουν ότι είναι κακές. Και οι κακές επιλογές της σημερινής Δημοτικής Αρχής είναι πάρα πολλές. Σε ό,τι αφορά την πλειοψηφία της Δημοτικής Αρχής, δεν είναι δα και τόσο μεγάλη, ουσιαστικά για 80 ψήφους κέρδισε.

Έχετε διαμαρτυρηθεί πολλές φορές για τα πολιτιστικά. Ωστόσο η Δημοτική Αρχή δε φαίνεται να έχει αλλάξει τίποτα παρά μόνο το όνομα της ΔΕΠΑΚ…
Η αλλαγή στην πολιτιστική πολιτική του Δήμου είναι σαφής. Ο δήμαρχος ούτε τη ΔΕΠΑΚ θέλει. Κατ' αρχάς, βασίστηκε σε σωρεία ψευδών. Βγήκε και είπε ότι αναγκαζόμαστε να ενώσουμε τη ΔΕΠΑΚ, το Θέατρο, τον Κοινωνικό Φορέα, το Δημοτικό Παντοπωλείο, τη ΔΕΤΑΚ κ.λπ., γιατί έτσι λέει ο καινούργιος νόμος. Τίποτα το αναληθέστερον. Ο νόμος έδινε τη δυνατότητα στους δημάρχους -και σωστά ύστερα από πολλά χρόνια- να κλείσουν τις ανενεργές δημοτικές επιχειρήσεις, ουσιαστικά έδινε τη δυνατότητα στους δημάρχους να κλείσουν εκκρεμότητες. Οι δήμαρχοι έκλεισαν αρκετές δημοτικές επιχειρήσεις και άλλες συγχώνευσαν. Συγχώνευσαν, όμως, ομοειδή πράγματα. Εδώ, προκειμένου να δικαιολογήσει αυτό το τερατίδιο που λέγεται Φάρις, βγήκε και μας είπε ψέματα, ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα άλλο, πρέπει να ενώσω και ένωσε ανόμοια πράγματα, έχοντας δημιουργήσει ένα τεράστιο πρόβλημα. Δε μένω, όμως, σε αυτό, αλλά πάω στις επιδιώξεις του και την πραγματική πολιτιστική του πολιτική. Εμφανέστατα είναι μια πολιτική που τείνει να υποβαθμίσει ό,τι έχει σχέση με τον πολιτισμό και έγινε στην Καλαμάτα τα τελευταία 25 χρόνια. Η Καλαμάτα σήμερα, μας αρέσει δε μας αρέσει, αποτελεί στην Ελλάδα ένα καλό πρότυπο πόλης που επενδύει στον πολιτισμό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα πήγαν καλά. Ο σημερινός δήμαρχος δεν πιστεύει σε αυτά τα πράγματα, ούτε στο Μέγαρο Χορού, ούτε στο Δημοτικό Θέατρο, ούτε στο Φεστιβάλ Χορού. Τα βρήκε και δεν μπορεί να τα κλείσει από τη μια ημέρα στην άλλη. Τα υποβαθμίζει. Θυμίζω ότι όταν είχε προβλήματα με τους εργαζόμενους που δεν τους πλήρωνε επί ένα χρόνο, βγήκε κάποια στιγμή και είπε στις εφημερίδες ότι το αντικείμενο της ΔΕΠΑΚ έτσι κι αλλιώς καλύπτεται από τη δημόσια παιδεία. Μόνο αυτή η δήλωση, με την οποία εμμέσως πλην σαφώς έλεγε ότι η ΔΕΠΑΚ δεν έχει λόγο ύπαρξης, φανερώνει ποια είναι η πολιτιστική του πολιτική. Με την ευκαιρία, όμως, θέλω να τονίσω και κάτι άλλο. Ένα θέμα πολύ σοβαρό είναι η ανεξέλεγκτη πρόσληψη υπαλλήλων με διάφορα προβλήματα. Ο κ. Νίκας βγήκε πριν από ένα χρόνο και είπε ότι έχει μεγάλο πρόβλημα, δεν μπορεί να προγραμματίσει, έχει οικονομικό πρόβλημα, επειδή ο Δήμος έχει υπεράριθμο προσωπικό. Την ημέρα που το έλεγε αυτό είχε ήδη προσλάβει με διάφορες συμβάσεις περίπου 200 άτομα. Το ότι πολλοί είναι του προγράμματος stage και δεν πληρώνονται από το Δήμο, εμένα δε μου λέει τίποτα. Αν έχεις υπεράριθμους, δεν τους χρειάζεσαι αυτούς που σου δίνει το stage, ίσα ίσα τους κάνεις ζημιά, γιατί δεν έχουν αντικείμενο. Να κάνουν τι, να κάθονται όρθιοι; Αυτούς πρέπει να τους αφήνεις στον ΟΑΕΔ να τους στέλνει σε εταιρίες ή σε δημόσιους οργανισμούς που έχουν πραγματική ανάγκη, να μπορέσουν αυτοί οι άνθρωποι να πάρουν την πρώτη εμπειρία και όχι να τους έχεις έξω από τα γραφεία των προϊσταμένων χωρίς αντικείμενο. Αυτό είναι σκέτη εκμετάλλευση. Υπάρχουν και άλλοι, όμως, με διάφορες συμβάσεις που τους πληρώνει ο Δήμος, σύμβουλοι, παρασύμβουλοι, σύμβαση έργου από εδώ, σύμβαση έργου από εκεί. Θα πρέπει να μας εξηγήσει ο δήμαρχος τι ακριβώς συμβαίνει. Παρέλαβε ένα Δήμο με υπεράριθμο προσωπικό ή ήταν λιγότεροι απ' αυτούς που έπρεπε και καλύπτει τα κενά; Και τα δύο δεν μπορούν να συμβαίνουν.

Λένε πολλοί ότι η σημερινή Δημοτική Αρχή έχει να παρουσιάσει καλύτερο έργο από τις προηγούμενες στα θέματα καθημερινότητας, αναπλάσεων, πεζοδρομήσεων, τακτοποίησης. Το παραδέχεστε αυτό;
Όχι, βέβαια, ίσα ίσα θεωρώ ότι ο δήμαρχος επειδή χειρίζεται έξυπνα τα ΜΜΕ και ξέρει τη δύναμη των μέσων, έχει στήσει εδώ και τρία χρόνια ένα πάρτυ βιτρίνας. Οι δραστηριότητες του Δήμου Καλαμάτας σε μεγάλο ποσοστό ξεκινούν και εξαντλούνται στην κεντρική πλατεία και στην κεντρική εμπορική οδό, στην Αριστομένους. Αν βγείτε λίγο παρά έξω, υπάρχει πλήρης εγκατάλειψη. Η πόλη είναι βρώμικη, οι γειτονιές είναι σε άθλια κατάσταση, οι παιδικές χαρές, τα παρκάκια και ό,τι υπάρχει είναι διαλυμένα, γιατί όλοι δουλεύουν για την κεντρική πλατεία και την οδό Αριστομένους. Με έναν τελείως άσχημο, υποκριτικό τρόπο, σκέπτεται ότι μέσα σε μια εβδομάδα θα περάσει από τον κεντρικό άξονα όλος ο πληθυσμός, που βλέπει τα κηπάρια της πλατείας άψογα διατηρημένα με τα λουλούδια να αλλάζουν κάθε 15 ημέρες, βλέπει τη διαπλάτυνση του πεζοδρομίου της Αριστομένους και την πεζοδρόμηση και λένε ότι ο δήμαρχος κάνει έργα.

Αυτά, όμως, είναι απαραίτητα, δεν μπορούσαν να τα έχουν κάνει οι προηγούμενες Δημοτικές Αρχές;
Αυτά είναι απαραίτητα, όπως απαραίτητα είναι και όλα τα υπόλοιπα έργα που έχει ανάγκη η πόλη. Πρέπει, λοιπόν, να μπορείς να βάλεις προτεραιότητες. Μέσα στις προτεραιότητες του Δήμου είναι και αυτά που κάνει στην κεντρική πλατεία και την κεντρική οδό, αλλά δεν μπορείς να κάνεις μόνο αυτά. Από εκεί και πέρα, ειδικά για την κεντρική πλατεία και την εικόνα που παρουσιάζει τους τελευταίους μήνες με τη διαπλάτυνση και την πεζοδρόμηση, έχω σοβαρή αντίρρηση επί της ουσίας. Στο Δήμο Καλαμάτας υπάρχει ένα εγκεκριμένο σχέδιο πόλης, από το 1987, που είναι νόμος του κράτους. Οι χρήσεις γης, οι πεζοδρομήσεις, οι πλατείες και το τι γίνεται και στην τελευταία γωνιά της πόλης, υπάρχουν σε χάρτες δημοσιευμένους στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Όπως οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να είναι νόμιμοι όταν φτιάχνουν μια οικοδομή, το ίδιο και ο Δήμος πρέπει να σέβεται το εγκεκριμένο σχέδιο πόλης. Αν δεν το σέβεται, είναι σαν να κάνει μια αυθαίρετη οικοδομή. Στην περίπτωση της κεντρικής ζώνης ο κ. Νίκας παρανομεί κατάφωρα. Με τις παρανομίες που κάνει υπονομεύει το μέλλον της κεντρικής ζώνης για τα επόμενα χρόνια. Το εγκεκριμένο σχέδιο πόλης προβλέπει τμηματική πεζοδρόμηση όλης της Αριστομένους και ενοποίησή της με την κεντρική πλατεία. Αν θέλεις κάποια πράγματα να τα αλλάξεις, γιατί θεωρείς ότι είναι ξεπερασμένα, δεν έχεις να κάνεις τίποτα άλλο από το αναθέσεις στους επιστήμονες με τους οποίους συνεργάζεσαι να σου προτείνουν αλλαγές. Ο δήμαρχος από όλα αυτά δεν κάνει τίποτα, απλώς ράβει, μπαλώνει και ξηλώνει, σύμφωνα με το δικό του αποκλειστικά μυαλό, ούτε καν με το μυαλό της Τεχνικής Υπηρεσίας, που είναι αρκετά συγκροτημένη και καλή. Στο εγκεκριμένο Σχέδιο Πόλης, για την Αριστομένους, προβλέπεται το κομμάτι που πεζοδρομήθηκε τελείως να είναι δρόμος. Προβλέπει πεζόδρομο το κομμάτι μεταξύ της Νικηταρά και της Καίσαρη. Το έκανε ο μελετητής για να δώσει ανάσα στα διατηρητέα από την Τράπεζα της Ελλάδος μέχρι το Πνευματικό Κέντρο και για μεγαλώσει την πλατεία, ώστε να υπάρχει χώρος για εκδηλώσεις έξω από το Πνευματικό Κέντρο. Εν συνεχεία πεζοδρομείται το κομμάτι από τα φανάρια της Φραντζή μέχρι τη Βασιλίσσης Όλγας. Όλα αυτά που προτείνει το εγκεκριμένο Σχέδιο Πόλης ο δήμαρχος τα γράφει στα παλαιότερα των υποδημάτων του και κάνει παρεμβάσεις όπως τον βολεύουν. Έκλεισε την Ιατροπούλου, που συνδέει την ανατολική και τη δυτική πλευρά του εμπορικού κέντρου. Όλα αυτά δεν μπορείς να τα αλλάζεις εσύ, φιλόλογος καθηγητής, κατά το δοκούν, δε γίνονται αυτά τα πράγματα. Αυτές είναι βλαχοδημαρχίστικες πολιτικές της δεκαετίας του '50. Να πω και κάτι άλλο τραγικό που το ζω κάθε ημέρα. Φαρδύνανε το πεζοδρόμιο της Αριστομένους. Καλά κάνανε, όσο περισσότερα αυτοκίνητα διώχνεις, τόσο καλύτερα. Όταν όμως κάνεις τέτοιες παρεμβάσεις, πρέπει να δεις και κάποια πράγματα. Είχε πει και ο δήμαρχος και ο αντιδήμαρχός του, ο κ. Σπίνος, ότι με αυτό τον τρόπο θα αποφύγουμε τα διπλοπαρκαρίσματα. Έχετε δει τι γίνεται τώρα; Συνεχίζουν να διπλοπαρκάρουν, αλλά δε χωρούν να περάσουν τα λεωφορεία και τα φορτηγά, συνεχή κορναρίσματα και φασαρία. Απ' όταν θυμάμαι εγώ τον εαυτό μου στην Καλαμάτα, είναι η πρώτη φορά που παρκάρουν οχήματα επάνω στην κεντρική πλατεία. Και το ακόμα χειρότερο είναι ότι περνούν οι δημοτικοί αστυνόμοι και δε γράφουν. Αυτά είναι αποτελέσματα, όχι μιας κακής μελέτης, αλλά οδηγιών ερασιτεχνών.

Κατά τη γνώμη σας τι πρέπει να γίνει, τι πρέπει να κάνουν αυτοί που είναι στο Δήμο;
Ο Δήμος Καλαμάτας κινήθηκε από τα μέσα της δεκαετίας του '80 με ένα αναπτυξιακό μοντέλο που έφτιαξε η τότε Δημοτική Αρχή με επικεφαλής τον Σταύρο Μπένο. Αυτό κάπου ολοκληρώνεται. Υπάρχει αδήριτη ανάγκη για τα επόμενα είκοσι, τριάντα χρόνια ο Δήμος να θέσει νέους στόχους και νέες στρατηγικές. Να βγει προς τα έξω. Να βοηθηθεί η πόλη, οι επιχειρηματίες, οι πολίτες. Αυτό δεν το βλέπει ο δήμαρχος. Οι παρεμβάσεις που κάνει είναι καλοδεχούμενες, πρέπει να γίνονται, αλλά είναι ένα μικρό κομμάτι της όλης ιστορίας. Ο Δήμος έχει πιο μεγάλο ρόλο να παίξει στην πόλη, απ' αυτόν που πάει να του δώσει ο σημερινός δήμαρχος. Αυτή είναι η ουσία της αντίδρασής μου και της επιθετικότητάς μου, για την οποία με κατηγορεί.

Του Γιώργου Μαρκόπουλου
Τον Τάσο Λειβαδίτη τον γνώρισα περί τα τέλη της δικτατορίας στο μικρό μαγαζάκι του "Κέδρου" και αμέσως μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση η έμφυτη ευγένεια, το διάφανο βλέμμα αλλά και το εξαιρετικά προσεγμένο ντύσιμό του (σακάκι καρό, φουλάρι δεμένο κάπως σαν γραβάτα και κασκετάκι μαύρο, ναυτικό). Η γνωριμία αυτή όμως δεν είχε συνέχεια, μέχρι το 1975, οπότε χρησιμοποιώντας ως πρόσχημα το ότι ήθελα να του δείξω κάποια ποιήματά μου, με κάλεσε αμέσως στο σπίτι του, ένα διαμέρισμα στην οδό Αχαρνών 35, στον 4ο όροφο, γεγονός το οποίο στάθηκε πολύ καθοριστικό στη ζωή μου, αφού από τη στιγμή εκείνη - σιγά σιγά - άρχισε να με περιβάλλει με μια πατρική σχεδόν αγάπη που μόνο εκείνος ήξερε να προσφέρει.
Γίναμε φίλοι λοιπόν και αρχίσαμε τις βόλτες μας - καθότι και γείτονες - γύρω από τον άγιο Παντελεήμονα και τα πέριξ δρομάκια ή την περιοχή του Σταθμού Λαρίσης επίσης, πάντα μεσημεράκι για ούζο πριν το φαγητό, διότι το βράδυ πηγαίναμε σε μια ταβέρνα που λειτουργούσε και σαν παντοπωλείο, στην οδό Διδύμου, ένα μικρό στενάκι ή μαζευόμασταν στο σπίτι τους, όπου η γυναίκα του Μαρία, πρόσωπο εξόχως διακριτικό και αξιολάτρευτο, καθώς και η κόρη τους Βάσω, μου σερβίριζαν του κόσμου τα καλά, καθώς και ένα σπάνιο (χύμα) κρασί, που δεν ξέρω πού το έβρισκαν. Εκεί, στις συνάξεις μας αυτές, γνώρισα και τους φίλους του: τον Γιώργο Δουατζή, τον Γιάννη Βάγια και τη γυναίκα του Αγγελική, την Λίλα Κουκουλάκου, τον Ε.Χ. Χατζηγιάννη, τον Γιώργο Τσαγκάρη, τον Σταύρο Στρατηγάκο, τον Μάκη Χαλά (άντρα της Βάσως), τον Στέλιο (παιδί του Μάκη και της Βάσως), τον Απόστολο Μπενάτση (κάπως αργότερα), τον Γιάννη Κουβαρά και την γυναίκα του Αλεξάνδρα Μπουφέα από τους νεότερους (όλοι πολύ δικοί μου άνθρωποι μέχρι και σήμερα), καθώς και τους Νόλη Δρίβα και την γυναίκα του Μαρούσα, τον Δημήτρη Δαβία, τον Θανάση Κωνσταντίνου αλλά και τον Γιώργο Παπαλεονάρδο από τους παλαιότερους, συναγωνιστές και σύντροφοι άπαντες από τα χρόνια εκείνα, τα παλιά. Λίγο αργότερα μάλιστα, όταν προσετέθη στην παρέα μας και ο Μανώλης Πρατικάκης, πηγαίναμε βόλτες αποκλειστικά οι τέσσερίς μας (Πρατικάκης, ζεύγος Λειβαδίτη και εγώ) στη Νέα Φιλαδέλφεια, στο Κεφαλάρι, στον κήπο του Βάρσου στην Κηφισιά και στη Νέα Μάκρη, όπου νοίκιαζαν ένα σπιτάκι για την καλοκαιρινή τους ξεκούραση, κατά τις οποίες βόλτες, εγώ μακάριζα κρυφά τον εαυτό μου, για την ευτυχία που βίωνα, βλέποντας και ακούγοντας αυτόν τον από άλλον κόσμο, πράγματι, φερμένον άνθρωπο. Και όντως, από άλλον κόσμο ήταν φερμένος, ο Τάσος Λειβαδίτης. Άδολος σαν παιδί και βαθύτατα σεμνός, τόσο που δεν μιλούσε ποτέ για τον εαυτό του, άλλαζε κουβέντα αμέσως όταν εσύ ήθελες να πεις κάτι γι' αυτόν. Αποφασιστικά απρόθυμος στο να ακούσει οτιδήποτε αρνητικό για κάποιον άλλο (Όταν κάποτε για την κακοδαιμονία της Αριστεράς, του είπα ότι πιστεύω πως ρόλο σημαντικό έπαιξαν και οι συμπάθειες είτε οι αντιπάθειες - για να μην πω μίση ορισμένων προσώπων, αναφέροντας μάλιστα και κάποιους, μου συνέστησε να περιγράφω τα πράγματα με τρόπο τέτοιο που όλα να φαίνονται χωρίς όμως για να τα στηρίξω να χρειάζεται να κατονομάζω πράξεις ή πρόσωπα).
Αταλάντευτα πιστός στις φιλίες του (μιλούσε κάθε πρωί που ξυπνούσε και κάθε βράδυ πριν κοιμηθεί επί δεκαετίες με τον Γιάννη Ρίτσο και, όσες φορές είχε τύχει να είμαι αυτήκοος, με κυρίευε ένα συναίσθημα πληρότητας, σπάνιο). Ευαίσθητος όσο δεν μπορεί κανείς να φανταστεί (από κάποια χρονική στιγμή και μετά, για να πάμε στην Πλατεία Βικτωρίας κάναμε κύκλο ολόκληρο, και όταν τον ρώτησα "γιατί", μου απάντησε ότι είχε δανείσει στη Χέυδεν πεντακόσιες δραχμές σε έναν ψαρά και δεν ήθελε να περνάει για να μη θεωρήσει ότι το κάνουμε για να του υπενθυμίζει το χρέος.
Αυστηρός αλλά και εξαιρετικά προσεκτικός ώστε να μη στερήσει από τον άλλο, έστω και στο ελάχιστο, από εκείνο που πίστευε ότι του ανήκει ("την ιστορία στον πόλεμο δεν την γράφουν μονάχα οι στρατηγοί αλλά, περισσότερο, οι απλοί στρατιώτες", μου απάντησε, όταν κάποτε τόλμησα να του υπαινιχθώ ότι στα κριτικά του σημειώματα ήταν κάπως περισσότερο ανοιχτός, σε συλλογές που κατά τη γνώμη μου δεν έπρεπε).
Αγιάτρευτα ρομαντικός ("αυτή η σάλα είναι για να χορεύεις βαλς ύστερα από πενήντα χρόνια με την πιο αγαπημένη σου, της εποχής εκείνης, συμφοιτήτρια", μου είπε όταν περνούσαμε ένα βράδυ έξω από το "Σεσίλ"). Με ένα σπάνιο και πηγαίο χιούμορ ("από τις γυναίκες πρέπει να ζητούμε συγγνώμην, όχι για να τηρήσουμε το λόγο μας, αλλά για να είμαστε καθαροί για την επόμενη αμαρτία", μου έλεγε χαμογελώντας ωραία, κάθε φορά που διαισθανόταν κάποιες δικές μου αντίθετες απόψεις).
Ονειροπόλος και "εύθραυστος" ("δεν κρύβουν μια παρακμή;", του είπα κάποια μέρα επειδή με απίστευτη επιμονή μού τραγουδούσε τραγούδια του πολύ στενού του φίλου Φώτη Πολυμέρη - "Ναι - είπε - μόνο που η παρακμή σε κάνει και ματώνεις, ενώ η πρόοδος σου φέρνει μια ψευτοχαρωπή και μόνον, ελπίδα"), αλλά και ιδιαίτερα διακριτικός, τόσο που ποτέ δεν προσπαθούσε να επιβάλλει τη γνώμη του ή τα "πιστεύω" του σε κανέναν (ακόμη και στις στιγμές που η προσήλωσή του στον Θεό και τον Χριστό βρισκόταν σε έξαρση, ούτε μια φορά δεν μου πρότεινε να πάμε στην Εκκλησία ή σε κάποια άλλη εκδήλωση, σχετική).
Επειδή όμως στη ζωή τα πράγματα σχεδόν ποτέ δεν έρχονται όπως τα θέλουμε και επειδή ο "Κύριος" εκείνος για τον οποίον ο ίδιος ο Λειβαδίτης στα εξαίσια "Λυρικά" του μας είχε ειδοποιήσει λέγοντάς μας "ποιος είναι μη ρωτάς αυτός που στέκει εκεί στη δύση, πολύ να μ' αγαπάς, αυτός θα μας χωρίσει", ο "Κύριος" εκείνος λοιπόν, για άλλη μια φορά, δεν θέλησε να καθήσει ήσυχος. Έτσι, ο Λειβαδίτης, από τις αρχές του 1988, παραπονιόταν συνέχεια ότι δεν μπορούσε να χωνέψει καλά, και ότι είχε φουσκώματα, με αποτέλεσμα ο Γιάννης Ρίτσος ένα πρωί να τον στείλει σχεδόν δια της βίας, σε κάποιον φίλο του γιατρό, στο "Γενικό Κρατικό", ο οποίος όταν τον εξέτασε, δεν τον άφησε να γυρίσει στο σπίτι ούτε για τις μπιτζάμες του, που λέμε. Ειδοποιηθήκαμε όλοι από την Μαρία και σπεύσαμε κάνοντας για όλο εκείνο το διάστημα το νοσοκομείο σπίτι μας. Υπεβλήθη σε δύο απανωτές εγχειρήσεις, ανευρύσματος αορτής και στο τέλος στις 30 Οκτωβρίου 1988, Κυριακή τα χαράματα, υπέκυψε. Στην εντατική βρισκόμουν από νωρίς το απόγευμα εγώ και ο Πρατικάκης, τον οποίο και παρεκάλεσα, μην αντέχοντας να είμαι ένας εξ εκείνων που θα ανακοίνωναν το θλιβερό νέο στους απέξω, να φύγω και να αναλάβει μονάχος του αυτόν τον άχαρο ρόλο, χατίρι, το οποίο και μου έκανε. Έφυγα λοιπόν, και πηγαίνοντας μόνο στα δεντράκια του νοσοκομειακού αλσυλλίου, έκλαψα, έκλαψα, σπαραχτικά έκλαψα, γιατί αν και από μέρες φαινόταν ότι θα συνέβαινε αυτό που συνέβη, ένα μεγάλο κεφάλαιο της ζωής μου, συνειδητοποίησα ότι είχε πλέον για πάντα χαθεί.

ΙΙ
Ταραχή μεγάλη, πιστέψτε με, αν και έχουν περάσει τόσα χρόνια, με κατέλαβε αμέσως σαν τελείωσα το παραπάνω κείμενο, ώστε κάθισα μέσα στη λύπη και θυμήθηκα και πάλι όλα ετούτα που έγραψα.
Όπως επίσης, θυμήθηκα το σπίτι της Αχαρνών: οικογενειακές φωτογραφίες στο σαλόνι, το γνωστό πορτραίτο του ποιητή καμωμένο από την Βάσω, τραπεζαρία με λεονταρόποδα και ουδεμία διάκριση ή βραβείο κορνιζαρισμένη. Η καρέκλα του στο χολ, η τηλεόραση, η καρέκλα της Μαρίας και η καρέκλα του επισκέπτη, καθώς και ένα τραπεζάκι στη μέση, όλα μαύρα, με το δικέφαλο αετό σκαλισμένο, που ήταν εκείνη την εποχή της μόδας. Το παλιό σκούρο - κάσια - καφέ γραφείο του στο χώρο που διάβαζε ή έγραφε, την κουνιστή πολυθρόνα και την προσωπογραφία της μητέρας του. Την τρελή ζητιάνα, θυμήθηκα ακόμη, στον άγιο Παντελεήμονα, όταν μήνες πολλούς μετά το θάνατό του, με σταμάτησε και με ρώτησε: "Πού πήγε αυτός με το μούσι, που περνούσατε το μεσημέρι μαζί;", "Γιατί;", τη ρώτησα. "Γιατί ερχόταν κάθε πρώτη και δεκαπέντε και μου έδινε λεφτά", μου είπε - κάτι φυσικά που ο ίδιος δεν μου είχε ποτέ αποκαλύψει.
Την στιγμή που ψάχναμε με τον Νόλη, τον Δουατζή και τον Βάγια, έφερα επίσης στο νου, να βρούμε τι θα γράψουμε στον τάφο και κατά δική μου πρόταση μέσα στην πίκρα μας, ενθουσιασμένοι καταλήξαμε στο δίστιχο του ίδιου του Τάσου "Κάποτε θα ξανάρθω. Είμαι ο μόνος κληρονόμος./ Και η κατοικία μου είναι παντού όπου κοιτώ", αλλά και πολλά άλλα πράγματα θυμήθηκα, όπως π.χ. το ρίγος, τη στιγμή όπου μαζί με την Μαρούσα πιάσαμε στα χέρια μας τα "Χειρόγραφα το Φθινοπώρου" χωρίς τίτλους, και προσπαθούσαμε - κάτι που επωμίστηκε η Μαρούσα εν τέλει- να βάλουμε τίτλους, την συγκίνηση, τη μεγάλη συγκίνηση της Μαρίας κατά την επίσκεψή μας μαζί με τον Αντώνη Φωστιέρη, προκειμένου να μας δώσει φωτογραφίες για το αφιέρωμα της "Λέξης", αλλά και τη βαριά θλίψη μας κατά την κηδεία της, αργότερα, τη δική της και της Βασούλας - της τόσο άτυχης Βασούλας - προπάντων, την νοσταλγία για εκείνα τα παλιά μαγέρικα, τέλος, που πηγαίναμε με τον Τάσο, την τόσο έντονη και διαπεραστική νοσταλγία, που λέω κάποια μέρα που θα βρέχει, να μπω σε ένα από αυτά τα φτωχά καπηλειά, τα καρβουνιάρικα, και πίνοντας βαρελίσιο φτηνό κρασί, να θυμηθώ στίχους του. Μια βραδιά μάλιστα κρύα, το έπραξα ήδη για να είμαι ειλικρινής, κάπου στον Κεραμικό, όταν βγήκα από ένα θέατρο όπου έπαιζε ο φίλος μου ο Πάνος Σκουρολιάκος το έργο του Χουρμούζη "Ο Λεπρέντης", μα μόλις άνοιξα την πόρτα του μαγαζιού έκανα πως κάποιον ψάχνω - που δεν τον έβρισκα φυσικά - και ως εκ τούτου έφυγα, γιατί κατάλαβα από το πώς κοίταζαν την αμφίεσή μου, τη γραβάτα μου και το παλτό, ότι χτύπησα πια σε λάθος πόρτα.

*Διαβάστηκε στο "Συνέδριο στη μνήμη του Τάσου Λειβαδίτη", που οργάνωσε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και το Μορφωτικό Ίδρυμα της Ε.Σ.Η.Ε.Α. στις 8 και 9 Μαΐου 2009, στην Αθήνα

Του Κώστα Γιαλίνη
“Δος μου, λοιπόν, κύριε, να ταξιδέψω πολύ μακριά. Δος μου έστω και ένα πρωινό, χωρίς τον επιθανάτιο ρόγχο της επίγειας αθλιότητας”
Τώρα, λοιπόν, που ετούτη η γη έφερε βόλτα ακόμα μια φορά τον ήλιο της, απ' όταν ο Γιώργος Τσαγκάρης άφησε στα αδηφάγα της σπλάχνα το σώμα του και ταξίδεψε, κι εφτά φορές απ' όταν έπαψε να διευθύνει το Τρίτο Πρόγραμμα, τώρα, ακριβώς, είναι ο σωστός καιρός να μετρηθεί το ανάστημά του στο δημόσιο βίο.
Και αφού μονάχα για ό,τι ξέρεις καλά, έχεις δικαίωμα δημόσια να μιλάς, εγώ θα μιλήσω μόνο για τον Τσαγκάρη του Τρίτου. Εκείνον που ευτύχησα να συναντήσω και να συνεργαστώ αδιάκοπα μαζί του από την πρώτη μέρα της θητείας του στο τιμόνι αυτού του ραδιοφωνικού προγράμματος, του ιδρυτικά ταγμένου μόνο στην παραγωγή πολιτισμού. Γιατί τότε ήταν που γνωριστήκαμε. Ως τότε δεν τον ήξερα. Μόνο δυο - τρεις φορές που 'τυχε να 'χω βάρδια νυχτερινή, γύρω στο τέλος της δεκαετίας του '80, τον είχα από μακριά αντικρύσει τις "μικρές ώρες", στο διάδρομο της ΕΡΤ, να κινείται και να μπαίνει σε κάποιον θάλαμο ηχογράφησης, αλλόκοτη φιγούρα, ξένη προς όλα τα γύρω της. "Ποιος είν' αυτός, ρε παιδιά;" ρώτησα. "Δεν τον ξέρεις;". "Ο διευθυντής του Δεύτερου" μου είπαν. "Μπα!" συλλογίστηκα. "Διευθυντής και να 'χει τέτοια ώρα την έγνοια του χώρου που διαφεντεύει!". Κι άστραψε μέσα μου η κατοπινή μας γνωριμία. Η μελλούμενη άγρια χαρά να 'χω τόσο κοντά μου και τόσο μεγάλο στην αντρειοσύνη του, ομοαίματο αδελφό. Έναν δημόσιο λειτουργό που επιτέλους δεν εξαργυρώνει, αλλά τιμά και προστατεύει το λειτούργημά του. Έναν λειτουργό δηλαδή που το "σύστημα" - η "αξιοπρεπής πολιτεία της έννομης ανομίας", θέλω να πω - όσο κι αν περίτεχνα το προσπάθησε, δεν κατάφερε να αφομοιώσει. Γιατί έχει, αλίμονο, και ιστορικά βεβαιωθεί, έχει αναλυθεί, έχει ακόμα και τραγουδηθεί μ' άπειρους τρόπους, αυτό, που ο δημόσιος βίος αναδεικνύει καθημερινά ως αναπότρεπτο: "το σύστημα, αργά ή γρήγορα, ελέγχει όλα τα δημόσια λειτουργήματα, αφομοιώνοντας τους λειτουργούς τους, όσο κι αν είναι ταλαντούχοι και ικανοί και εκείνους που αρνούνται ν' αφομοιωθούν, τους εκτοπίζει. Έτσι όσες επαναστάσεις κι αν γίνονται, τίποτα δεν μπορεί ν' αλλάξει".
Αυτό το συμπέρασμα το αρθρώνει, ως κατακλείδα, στο τραγούδι του "Κεμάλ", ο ίδιος ο κοσμαγάπητος συνθέτης του, ο προγενέστερος του Τσαγκάρη στο τιμόνι του Τρίτου Προγράμματος Μάνος Χατζιδάκις, ο δίκαια πανθομολογούμενος και ιδιαίτερα ταλαντούχος και ιδιαίτερα ικανός: "…Καληνύχτα, Κεμάλ. Αυτός ο κόσμος δεν θ' αλλάξει ποτέ. Καληνύχτα".
Ωστόσο, αν αυτό το συμπέρασμα το 'χεις αποδεχτεί, ακόμα κι αν είσαι απ' όλους ο πιο ταλαντούχος κι ο πιο ικανός, το "σύστημα" δε σε φοβάται. Κι αν κάποτε του αντιταχθείς, κι αν το νικήσεις όχι σε μια και σε δυο, αλλά σ' όλες τις μάχες, πάλι δε νοιάζεται, γιατί του έχεις ήδη χαρίσει τη μεγάλη νίκη. Την τελική. Τη νίκη στον πόλεμο. Έχεις αναγνωρίσει απ' αρχής την υπεροχή του. Έτσι όχι μόνο δεν κινδυνεύει από σένα, αλλ' αντίθετα, ενισχύεται. Εδραιώνει όλο και πλατύτερα την εξουσία του στις συνειδήσεις των πολιτών. Κι οι πρόσκαιρες νίκες του, άλλο δεν κάνουν από το να συντηρούν το παραμύθι του. Κι όσο πιο ταλαντούχος κι ικανός υπάρχεις, τόσο πιο πειστικά το συ- ντηρούν.
Αλλ' ας επιστρέψουμε στον μεταστάντα ομοαίματο αδελφό μου για να ρωτήσω: Τι φοβήθηκε, άραγε, τότε το "σύστημα" από τον Τσαγκάρη του Τρίτου, ώστε να τον εκτοπίσει τόσο προκλητικά, τόσο ανάλγητα, αλλά και τόσο αριστοτεχνικά; Προκλητικά, γιατί τον καιρό του εκτοπισμού του, το Τρίτο είχε κατακτήσει, αποδεδειγμένα, στις καρδιές των ακροατών του τη θέση ενός πρωτόγνωρα δυναμικού φορέα πολιτισμού. Ανάλγητα, γιατί παρά τη δυσμενή συνάρτηση ηλικίας και υγείας του, του απαγόρευσε να συμπληρώσει τον ασφαλιστικό χρόνο, για την απολαβή μιας σύνταξης, που θα ανακούφιζε τη βιωτή του. Και αριστοτεχνικά, αφού μονάχα ύστερα από λυσσαλέες μεθοδεύσεις ανίερων ιερατείων θα μπορούσε "νόμιμα" αυτός να εκτοπισθεί.
Τι φοβήθηκε, άραγε, το "σύστημα" τόσο πολύ από έναν αιθεροβάμονα οραματιστή, που όμως εργαζόταν, κυριολεκτικά, σε εικοσιτετράωρη βάση και με φανερή επιτυχία, για τις πρακτικές ανάγκες του προγράμματός του, μη έχοντας ενίοτε διαθέσιμα προς τούτο, ούτε καν τα αυτονόητα; Από έναν ονειρόπληκτο μουσουργό και γραφιά, που όμως η μουσική και η φιλολογική του παιδεία (απρόσιτες για πολλούς επαΐοντες) υποχρέωναν αυτό το πρόγραμμα να πειθαρχεί, όσο ίσως άλλοτε ποτέ μέχρι τις μέρες τις δικές του, στην ιδρυτική πολιτισμική του αποστολή; Τι φοβήθηκε, στο τέλος τέλος, αυτό το "σύστημα" από έναν σπαρακτικά λατρεμένο των γυναικών μεσήλικα, με σακατεμένη την καρδιά και με φαγωμένα τα πνευμόνια του από τον καπνό, που ξενυχτούσε "…πίνοντας έναν ωκεανό για να 'χει μια δική του θάλασσα", όπως ο ίδιος έγραφε, "να ταξιδεύει"; Αλλά και τι φοβάται, τι τρέμει ακόμα και τώρα το "σύστημα", ώστε οι δημόσιες, ραδιοφωνικές ή όποιες άλλες αναφορές στο έργο που εργάσθηκε οχτώ χρόνια στο Τρίτο, να 'ναι, το πολύ, αντιστρόφως ανάλογες του μεγέθους αυτού του έργου;
Η δική μου κρίση, μια μόνο απάντηση μπορεί να δώσει σ' αυτό το ερώτημα:
Φοβήθηκε και φοβάται και τρέμει τη βαθειά κι αδιακίνητη πίστη του, στ' ότι αυτός ο κόσμος μπορεί να αλλάξει. Πίστη, που μ' όλους τους τρόπους την έκανε πράξη. Την έκανε άμεση κι επομένως, την πιο επικίνδυνη για το "σύστημα" διδαχή, του "εντίμως πολιτεύεσθαι". Γιατί όταν η συγκεκριμένη πίστη - πράξη - διδαχή περάσει στις συνειδήσεις των πολιτών, τότε το "σύστημα" καταρρέει. Ώστε φοβάται τον έπακρο φόβο. Και σοφά εξακολουθεί να φοβάται, αφού αυτό το πέρασμά της δεν έπαψε ποτέ, ούτε θα πάψει μέχρι τέλους να το υπηρετεί ο Τσαγκάρης του Τρίτου, με έργα γραφτά και μουσικά, που μόνα τους ασκούν επάξια το λειτούργημά του, ίσως ακόμα πιο σωστά κι από τον ίδιο.
Έργα, που ακριβέστερα από τον καθέναν μας μετρούν το ανάστημά του στο δημόσιο βίο.

Του Πέτρου Τσώνη Φωτό: Μίμης Ζώης
Η δωρεά οργάνων είναι πράξη αγάπης
Γεννήθηκε στη Μεθώνη το 1942. Ονειρευόταν να γίνει φιλόλογος, αλλά τελικά έγινε γιατρός. Αγαπούσε την Καρδιολογία, αλλά τελικά προέκυψε χειρουργός. Ο λόγος για το συμπατριώτη μας Άλκη Κωστάκη, καθηγητή σήμερα της Χειρουργικής και των Μεταμοσχεύσεων στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά και πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων. Τον συναντήσαμε ένα αυγουστιάτικο απόγευμα στη Μεθώνη και με φόντο το εντυπωσιακό κάστρο μάς μίλησε για τη ζωή του, την Ιατρική και τις μεταμοσχεύσεις. Δημοτικό στη Μεθώνη, Γυμνάσιο στην Πύλο και στην τελευταία τάξη στην Αθήνα φροντιστήρια και προετοιμασία για τις εξετάσεις. Το 1966 τελειώνει την Ιατρική και στη συνέχεια υπηρετεί για 2,5 χρόνια στο Πολεμικό Ναυτικό, σε ναυτικά νοσοκομεία και καράβια. Ολοκληρώνοντας τη θητεία του κάνει το επαρχιακό του για ένα χρόνο στην Πάτρα και συνεχίζει την ειδικότητα της Χειρουργικής στο Λαϊκό Νοσοκομείο. Το 1975 ολοκληρώνει την ειδικότητα και γίνεται πανεπιστημιακός βοηθός. Με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) συνεχίζει τις σπουδές του στο Κέιμπριτζ, όπου και ειδικεύεται στις μεταμοσχεύσεις. Εκεί θα κάνει τη μεγάλη ανακάλυψη της ζωής του, όταν καταφέρνει να διαλύσει την κυκλοσπορίνη στο ελαιόλαδο. Επιστροφή στην Αθήνα το 1978. Το 1982, με υποτροφία του ΝΑΤΟ, φεύγει για ένα εξάμηνο και πάλι στην Αγγλία για πειραματικές εργασίες στον τομέα των μεταμοσχεύσεων. Επιμελητής, επίκουρος, αναπληρωτής και από το 1998 τακτικός καθηγητής. Είναι παντρεμένος με την αναισθησιολόγο Στέλλα Σγουρομάλλη και έχει δύο παιδιά. Η κόρη του Μαρία τελείωσε την Ιατρική Αθηνών και κάνει ειδικότητα Δερματολογίας στη Γενεύη και ο γιος του Γιάννης τελειώνει Πολιτικός Μηχανικός στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

Η Ιατρική πώς προέκυψε;
"Εντελώς τυχαία. Τελειώνοντας την Ε΄ Γυμνασίου στην Πύλο, ανέβηκα στην Αθήνα για να τελειώσω την τελευταία τάξη στο 8ο Γυμνάσιο Αρρένων και παράλληλα να παρακολουθήσω φροντιστήρια για τις εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο. Η πρώτη μου σκέψη ήταν η Φιλολογία, αφού μου άρεσαν πάρα πολύ τα φιλολογικά μαθήματα, όπως τα Λατινικά, τα Αρχαία Ελληνικά και η Έκθεση. Είδα, όμως, εκεί ότι η πλειοψηφία των συμμαθητών μου είχαν επιλέξει τις Θετικές Επιστήμες και ζήλεψα κατά κάποιον τρόπο. Αποφάσισα να δώσω στην Ιατρική - παρά τις αντιρρήσεις του πατέρα μου - και πέρασα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών".

Δεν το μετανιώσατε;
"Όχι, μου βγήκε πολύ καλά και όπως γνωρίζετε, σήμερα είμαι καθηγητής της Χειρουργικής και των Μεταμοσχεύσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και τα τελευταία πέντε χρόνια πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων".

Τα παιδικά σας χρόνια ήταν δύσκολα;
"Δύσκολα με την έννοια ότι πείνασα, δεν μπορώ να το πω. Ο πατέρας μου ήταν δάσκαλος εδώ στην περιοχή, υπήρχε μια μικρή αγροτική περιουσία και τόσο εγώ όσο και τα άλλα δύο μου αδέρφια καταφέραμε να σπουδάσουμε. Δύσκολη ήταν εκείνη την εποχή η προσέγγιση στη γνώση. Θυμάμαι στην Ε΄ τάξη του Γυμνασίου στην Πύλο δεν είχαμε καθηγητή Φυσικής και Χημείας. Θυμάμαι, ερχόταν από την Καλαμάτα καθηγητής κάθε Παρασκευή και Σάββατο, τον οποίον πλήρωναν οι γονείς μας. Ούτε λόγος, φυσικά, για ξένες γλώσσες, τις οποίες μάθαμε πολύ αργότερα".

Έχει αλλάξει σήμερα η παιδεία στη χώρα μας, προς το καλύτερο;
"Αναμφισβήτητα έχει αλλάξει προς το καλύτερο, αφού το κράτος προσφέρει αρκετά εφόδια στους σημερινούς μαθητές, ενώ διδάσκονται επιπλέον μαθήματα, όπως ξένες γλώσσες, πληροφορική κ.λπ., που εμείς δεν είχαμε. Αυτό, όμως, που βλέπω σήμερα είναι ότι πολλά από αυτά τα παιδιά, παρ' ότι τους δίνεται η ευκαιρία να μάθουν πολύ περισσότερα απ' ό,τι τα παιδιά της δικής μου γενιάς, δε διαβάζουν επαρκώς, κι αυτό είναι δυσάρεστο γεγονός. Υπάρχουν σήμερα πάρα πολύ καλοί φοιτητές που τους χαίρεσαι, υπάρχουν όμως και φοιτητές που μένουν 6 και 8 και 10 χρόνια στην Ιατρική και δε σκαμπάζουν τίποτα, διότι δε διαβάζουν".

Ήταν δύσκολο να γίνετε πανεπιστημιακός, μιας και μιλάμε για ένα παιδί από την επαρχία και όχι από κάποιο τζάκι;
"Ήταν δύσκολο, αφού έπρεπε να επιβιώσω μεταξύ 25 ακόμη βοηθών. Πιστεύω, όμως, με τη σκληρή δουλειά τα κατάφερα. Να σας πω ότι υπήρξαν αρκετές φορές που έκανα να πάω στο σπίτι μου μια εβδομάδα. Νομίζω ότι ο καθηγητής μου το εξετίμησε αυτό και στη συνέχεια με διόρισε βοηθό στο Πανεπιστήμιο".

Οι σπουδές σας στο εξωτερικό πώς προέκυψαν;
"Κατάφερα να δώσω εξετάσεις στο ΙΚΥ και να εξασφαλίσω υποτροφία. Πήγα στην Αγγλία, στο Κέιμπριτζ, ό- που εκπαιδεύτηκα και εξειδικεύτηκα για 2,5 χρόνια στις μεταμοσχεύσεις οργάνων".

Μιλάμε για το 1975, γίνονταν τότε στη χώρα μας μεταμοσχεύσεις;
"Είχαν ξεκινήσει δειλά δειλά στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, πολύ σπάνια βέβαια και όχι συστηματοποιημένα. Ήταν μια καινούργια εξειδίκευση και δεν υπήρχε η απαραίτητη εμπειρία".

Οι εμπειρίες σας από την Αγγλία ποιες είναι;
"Εκεί μου δόθηκε η ευκαιρία να δω πολλά περιστατικά και να ασχοληθώ υπεύθυνα με τις μεταμοσχεύσεις τόσο στο εργαστήριο όσο και σε ασθενείς".

Εκεί βοηθήσατε σε μια σημαντική ανακάλυψη, που άνοιξε νέους δρόμους στις μεταμοσχεύσεις.
"Ο καθηγητής μου με ρώτησε μια μέρα αν ξέρω να μεταμοσχεύω καρδιά σε ποντίκια, του απάντησα αρνητικά. Μάθε, μου λέει, την τεχνική και τα ξαναλέμε. Αφού σκότωσα καμιά χιλιάδα ποντίκια (γέλια), έμαθα την τεχνική. Εκείνη την εποχή τού είχαν στείλει από τη φαρμακευτική εταιρεία Σαντόζ της Ελβετίας ένα φάρμακο (την κυκλοσπορίνη) να το τεστάρει, αν μπορεί να βοηθήσει στις μεταμοσχεύσεις. Δεν υπήρχε καμία άλλη γνώση, ούτε με ποιο υγρό το διαλύουμε ούτε σε ποια δοσολογία. Προσπάθησα να το διαλύσω σε διάφορα υγρά, αλλά στάθηκε αδύνατο. Αφού είχα απελπιστεί, μου ήρθε η ιδέα να το διαλύσω στο λάδι. Τηλεφώνησα στη μητέρα μου και μου έστειλε ένα μικρό τενεκέ λάδι, το δοκίμασα και, ω της ευτυχίας μου, διαλύθηκε. Τρελάθηκαν όλοι όταν τους ανακοίνωσα την ανακάλυψή μου. Έ- τσι αρχίσαμε να κάνουμε μεταμόσχευση καρδιάς στα ποντίκια και να χορηγούμε το φάρμακο, αλλά δεν ξέραμε τη δόση που έπρεπε να δώσουμε. Βλέπαμε ότι το πειραματόζωο ζούσε αρκετές ημέρες με ξένη καρδιά και ξαφνικά πέθαινε, ενώ η καρδιά χτυπούσε μέχρι τελευταία στιγμή. Κάναμε ορισμένες εξετάσεις και είδαμε ότι πέθαινε από τοξικότητα, του δίναμε δηλαδή μεγάλη δόση φαρμάκου. Ελαττώσαμε σιγά σιγά την ποσότητα, μέχρι που φθάσαμε στην επιθυμητή δόση που χρειαζόταν το πειραματόζωο. Ένα απόγευμα, θυμάμαι, με πήρε ο καθηγητής Ιστολογίας στο τηλέφωνο και έκπληκτος τον ακούω να μου λέει: "Παιδί μου, κατάλαβες τι έκανες;". "Τι έκανa;" του λέω φοβισμένος. "Έχεις πετύχει το ακατόρθωτο, είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα των τελευταίων πενήντα ετών"".

Ο καθηγητής σας πώς αντέδρασε;
"Πήγα στον καθηγητή μου και του ανέφερα τα γεγονότα. Μου λέει: "Είσαι βέβαιος;". Του λέω: "απόλυτα". Βέβαια, όση ώρα τού μιλούσα παρακολουθούσε τένις στην τηλεόραση. Τα αναφέρει όλα αυτά σε μια συνέντευξή του που έδωσε αργότερα στην εφημερίδα "Ομπσέρβερ". Από τότε το φάρμακο το χρησιμοποιήσαμε σε μεγαλύτερα πειραματόζωα και διαπιστώσαμε ότι δε γινόταν απόρριψη των μεταμοσχευμένων οργάνων. Τον επόμενο χρόνο εφαρμόσθηκε και στους ανθρώπους. Από τότε κυκλοφορεί ενέσιμο, σε χάπια και σιρόπι. Στο σιρόπι διαλύεται ακόμη σε ελαιόλαδο. Τριάντα χρόνια τώρα αποτελεί ένα από τα βασικότερα ανασοκατασταλτικά φάρμακα για την πρόληψη της απόρριψης όλων των οργάνων".

Ήταν ένας σημαντικός σταθμός της ζωής σας αυτή η ανακάλυψη;
"Βέβαια, μου έδωσε αίγλη, με μάθανε όλοι, πήρα πολλές βιβλιογραφικές αναφορές, ενώ ακόμη και σήμερα σε επιστημονικά συνέδρια για το θέμα αυτό αναφέρεται το όνομά μου".

Επιστρέφετε στην Ελλάδα και ξεκινάτε τις μεταμοσχεύσεις. Ήταν εύκολη υπόθεση;
"Πολύ δύσκολα, κατ' αρχάς δεν υπήρχαν γιατροί με πείρα, τα νέα παιδιά το βλέπανε σαν πρωτοφανές γεγονός. Στην πορεία αρκετοί νέοι γιατροί ενδιαφέρθηκαν, πήγαν στο εξωτερικό, όπου και εξειδικεύθηκαν, και έτσι κάναμε μια καλή ομάδα στο Λαϊκό Νοσοκομείο, όπως και σε άλλα νοσοκομεία. Μέχρι τώρα έχουν γίνει πάνω από 2.000 μεταμοσχεύσεις, εκ των οποίων τις 1.300 έκανα εγώ προσωπικά".

Πόσο δύσκολο ήταν να πείσετε τον κόσμο ότι αυτό μπορεί να σώσει ανθρώπους;
"Πολύ δύσκολο και εξακολουθεί ακόμη να είναι δύσκολο, ιδιαίτερα για τους συγγενείς ανθρώπων που καθίστανται κλινικά νεκροί. Εύκολο είναι για κάποιον που έχει μπει στο τελευταίο στάδιο νεφρικής ανεπάρκειας και κάποιος κοντινός συγγενής του (πατέρας, μητέρα, αδελφός, αΣυνέντευξη δελφή) προσφέρεται να του δώσει τον έναν του νεφρό".

Γι' αυτόν που θα δώσει το νεφρό υπάρχει κάποιο πρόβλημα;
"Κανένα πρόβλημα, αυτός θα ζήσει τα επόμενα χρόνια με ένα νεφρό. Μέχρι τώρα έχουμε πάρει από χίλιους και δεν έχει δημιουργηθεί κανένα πρόβλημα".

Πρέπει να προσέχει κάτι ο δότης;
"Ναι, να μην ανεβαίνει σε μηχανάκια, να μην παίζει μποξ και να μην τραυματισθεί. Εκεί, όμως, που τα πράγματα δυσκολεύουν, είναι να πείσουμε τους συγγενείς των εγκεφαλικά νεκρών να δωρίσουν τα όργανα των ανθρώπων τους. Αυτό συμβαίνει, γιατί οι συγγενείς μπαίνουν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ), βλέπουν τον άνθρωπό τους να αναπνέει με το μηχάνημα και ελπίζουν ότι ζει. Δε ζει, γιατί αν κλείσουμε το μηχάνημα, θα τελειώσουν όλα. Εγκεφαλικός θάνατος σημαίνει ότι υπάρχει καταστροφή όλων των εγκεφαλικών κέντρων, αυτά που δίνουν δηλαδή τις ώσεις στην περιφέρεια, εκτός από την καρδιά, η οποία μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα για λίγη ώρα, ενώ και αυτή θα σταματήσει αν αποσυνδεθεί ο αναπνευστήρας".

Αυτό φαντάζομαι ότι οφείλεται στη μη ενημέρωση του κόσμου.
"Ακριβώς, προσπαθούμε, λοιπόν, να τους πούμε ότι αν ένας είναι εγκεφαλικά νεκρός, είναι νεκρός. Αντί, λοιπόν, τα όργανά του να πάνε στο χώμα, καλύτερα είναι να σωθούν 10 άνθρωποι".

Η θέση της Εκκλησίας ποια είναι;
"Η Εκκλησία είναι σαφώς θετική. Και οι δύο προηγούμενοι μακαριστοί Αρχιεπίσκοποι, και ο Σεραφείμ και ο Χριστόδουλος, ήταν υπέρμαχοι των μεταμοσχεύσεων, ενώ στο Δ.Σ. του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων υπάρχει και εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδας".

Σήμερα πώς έχει η κατάσταση, υπάρχουν πολλοί στη λίστα που περιμένουν να μεταμοσχευτούν;
"Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε γύρω στους 850, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι στη λίστα για μεταμόσχευση νεφρού. Βέβαια, οι νεφροπαθείς είναι γύρω στους 7.000, αλλά δεν είναι όλοι κατάλληλοι λόγω ασθενειών. Υπάρχουν, λοιπόν, 800-820 που περιμένουν νεφρό, γύρω στους 200 που πρέπει να υποβληθούν σε μεταμόσχευση ήπατος και πολύ λιγότεροι αυτοί που πρέπει να υποβληθούν σε μεταμόσχευση καρδιάς και πνευμόνων. Στον τομέα των νεφρών πάμε πάρα πολύ καλά, ενώ τα τελευταία χρόνια έχουμε αρχίσει να ανεβάζουμε τον αριθμό των μεταμοσχεύσεων ήπατος. Εκεί που υστερούμε λιγάκι, είναι στη μεταμόσχευση καρδιάς και πνευμόνων. Το μόνο μεταμοσχευτικό κέντρο καρδιάς και πνευμόνων βρίσκεται στο Ωνάσειο. Ενώ πέρυσι έκανε 15 καρδιές και δύο πνεύμονες, φέτος, δυστυχώς, έχει κάνει μόνο τρεις καρδιές, με αποτέλεσμα παίρνουμε τα όργανα και τα στέλνουμε στο εξωτερικό για να μην πάνε χαμένα".

Άλλο κρατικό νοσοκομείο δεν κάνει μεταμοσχεύσεις καρδιάς και πνευμόνων;
"Σήμερα όχι, έχει ζητήσει η Θεσσαλονίκη και ο Οργανισμός έχει εισηγηθεί θετικά για να γίνει εκεί μεταμοσχευτικό κέντρο".

Παλιά ο λαός έλεγε μια παροιμία: "καλύτερα φτωχός και υγιής παρά πλούσιος και άρρωστος". Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει και πολλοί είναι εκείνοι που πιστεύΟ ουν: "καλύτερα πλούσιος και άρρωστος παρά φτωχός και άρρωστος".
"Κατ' αρχάς, η αρρώστια δεν είναι καλό πράγμα, ούτε για τον πλούσιο ούτε για το φτωχό. Από εκεί και πέρα, η μεταμόσχευση είναι μια πράξη ιατρική, που δεν επιτρέπεται να εμπορευματοποιείται. Πιστεύω ότι όλοι οι συνάδελφοι που ασχολούνται με τις μεταμοσχεύσεις, αντιμετωπίζουν με την ίδια στοργή, αγάπη και εκτίμηση όλους τους ανθρώπους, ανεξάρτητα αν είναι πλούσιοι ή φτωχοί".

Η ερώτησή μου δεν αφορούσε στις μεταμοσχεύσεις, αλλά στην Ιατρική γενικότερα.
"Κι εδώ για μένα ισχύει το ίδιο. Έ- δωσα τον όρκο στον Ιπποκράτη και τον τηρώ, αν βρεθεί άνθρωπος ο οποίος θα πει ότι ο Κωστάκης μού ζήτησε τόσα χρήματα για να με χειρουργήσει, τότε είναι ψεύτης και να τον κάψει ο Θεός. Θέλω να πιστεύω ότι και η πλειονότης των γιατρών αυτό κάνει. Υπάρχουν, βέβαια, και οι επίορκοι, που εκβιάζουν αρρώστους. Νομίζω ότι πρέπει να τιμωρούνται αυστηρά".

Πώς να τιμωρούνται όταν οι επαγγελματικές τους ενώσεις, οι ιατρικοί σύλλογοι, πάντα τους αθωώνουν;
"Αυτό που λέτε είναι σωστό, διότι και να μην τους αθωώσουν, οι διαδικασίες κρατούν τόσα πολλά χρόνια, που μέχρι να παρθεί η απόφαση, μπορεί να έχουν βγει στη σύνταξη. Θα πρέπει σε αυτού του είδους τα θέματα, ήθους και αξιοπρέπειας, να είναι αυστηρότατοι και οι ιατρικοί σύλλογοι και τα υπόλοιπα όργανα της Πολιτείας".

Πολύς λόγος γίνεται για τις παράνομες μεταμοσχεύσεις, δηλαδή αν κάποιος διαθέτει χρήματα, πάει στις Ινδίες ή σε άλλες φτωχές χώρες και αγοράζει νεφρό. Ποια είναι η άποψή σας;
"Τέτοιες πράξεις τις καταδικάζω μετά αγανακτήσεως, τις θεωρώ απαράδεκτες. Η δωρεά οργάνου είναι πράξη αγάπης και αλτρουισμού προς τον πάσχοντα και όχι εμπόριο".

Παρ' ότι τα κονδύλια, τα χρήματα που δίνει το ελληνικό δημόσιο για την υγεία δεν είναι λίγα, η προσφερόμενη υπηρεσία δεν είναι η αντίστοιχη. Έχουμε εντοπίσει τις ρίζες του κακού;
"Νομίζω ότι πάρα πολλά χρήματα σπαταλώνται από ανθρώπους οι οποίοι δεν είναι γνώστες του αντικειμένου, δεν είναι ικανοί και λυμαίνονται το χώρο της υγείας. Δηλαδή, τι θέλω να πω, γίνεται ένας διαγωνισμός - αφήνω ότι μπορεί να αργήσει να γίνει - για να προμηθευτεί ένα νοσοκομείο υλικό υγειονομικού. Τις περισσότερες φορές, για να τελειώσει αυτός ο διαγωνισμός, θα γίνουν διάφορα πράγματα. Άνθρωποι οι οποίοι δεν είναι ικανοί καταλαμβάνουν διάφορα καίρια πόστα μέσα σε μονάδες υγείας και συνήθως όλα αυτά επηρεάζονται από την πολιτική κατάσταση".

Δηλαδή και η υγεία έχει κομματικοποιηθεί;
"Φοβάμαι πως μέχρι ενός βαθμού ναι, εγώ θέλω να ξέρω ότι ο διοικητής του νοσοκομείου είναι ικανός άνθρωπος, είναι ένας μάνατζερ πραγματικός και όχι ότι είναι Ν. Δημοκρατία ή ΠΑΣΟΚ ή ΚΚΕ. Δε με ενδιαφέρει. Εγώ στα 39 χρόνια που είμαι στο Λαϊκό Νοσοκομείο έχω συνεργασθεί με πάρα πολλούς διευθυντές, προέδρους ή διοικητές, ποτέ δεν κοίταξα την κομματική τους ταυτότητα και ποτέ κι αυτοί δεν κοιτάξανε την κομματική μου ταυτότητα. Και με προέδρους ΠΑΣΟΚ συνεργάσθηκα και με προέδρους Ν.Δ. Δεν έχω πρόβλημα. Και δεν κάνω και αξιολογήσεις στους συνεργάτες μου στην Πανεπιστημιακή Κλινική που διευθύνω, το πού ανήκουν πολιτικά, δε με ενδιαφέρει αυτό. Δυστυχώς, όμως, δε γίνεται έτσι και το βλέπουμε αυτό πολλές φορές και σε συμβούλια κρίσεως και επιλογής γιατρών του ΕΣΥ. Δυστυχώς, εκεί η πολιτική και η κομματική ταυτότητα του καθενός παίζει κάποιον ρόλο".

Ο κόσμος στην επαρχία λέει θα πάω στην Αθήνα να γιατρευτώ. Έχει δίκιο;
"Μερικές φορές ναι, όχι ότι δεν υπάρχουν ικανοί γιατροί στην επαρχία, αλλά δεν υπάρχει ίσως η υποδομή. Έχουμε στην Αθήνα καλύτερα μηχανήματα, έχουμε την υποδομή, παρ' ότι υπάρχουν και εκεί ελλείψεις, έχουμε δηλαδή καλύτερο εξοπλισμό από το Νοσοκομείο Καλαμάτας, παρ' ότι οι γιατροί του είναι αξιόλογοι".

Φτιάξαμε στην επαρχία ξενοδοχειακές μονάδες.
"Κοιτάξτε, δεν ξέρω αν φτιάξανε ξενοδοχειακές μονάδες, αλλά ξέρω ότι το Νοσοκομείο της Καλαμάτας, που επισκέφθηκα πριν λίγες ημέρες, όταν ο γιος μου έπαθε ένα διάστρεμμα, ήταν πολύ ωραίο".

Για το μέλλον αισιοδοξείτε;
"Κοιτάξτε, για το μέλλον της υγείας αισιοδοξώ υπό την έννοια, πρώτον, ότι θα πληρωθούν όλες οι κενές θέσεις, διότι υπάρχουν πάρα πολλές και, κυρίως, σε νοσηλευτικό προσωπικό, οι δε Έλληνες γιατροί επιστημονικώς βρίσκονται σε πολύ υψηλό επίπεδο, και το λέω αυτό μετά από 40 χρόνια πορείας στα Νοσοκομεία. Νομίζω ότι, εάν η Πολιτεία σφίξει τα λουριά λιγάκι, τα πράγματα θα πάνε πάρα πολύ καλά".

Όταν με το καλό συνταξιοδοτηθείτε, θα επιστρέψετε στη Μεθώνη;
"Για μόνιμη κατοικία όχι, αλλά σίγουρα θα έρχομαι να μένω πάρα πολύ καιρό εδώ κάτω. Τώρα που θα πάρω σύνταξη από το Πανεπιστήμιο, δε θα σταματήσω να εργάζομαι, διότι έχω και άλλους οραματισμούς. Θα πάω τώρα στο Ιατροβιολογικό Ίδρυμα της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο είναι ένα φοβερό εργαστήριο - ο επίτροπος της Ευρώπης για τα θέματα αυτά το χαρακτήρισε ως "κορυφή της κορυφής" στην Ευρώπη -, να εργασθώ στο Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής, στο οποίο θα αναλάβω τη διεύθυνση".

Η έρευνα στην Ελλάδα υστερεί;
"Υστερεί σε σχέση με άλλα κράτη, αλλά τα τελευταία χρόνια να ξέρετε ότι έχει ανέβει σημαντικά και διεθνούς φήμης περιοδικά ανακοινώνουν και ελληνικές εργασίες. Το ίδρυμα αυτό έχει πάρα πολλούς και καλούς Έλληνες ερευνητές, οι οποίοι ήταν χρόνια στο εξωτερικό και γύρισαν τώρα και κάνουν έρευνα εδώ".

Τελικά, το λάδι καταφέρατε να το βάλετε στην Ιατρική, αλλά δεν καταφέραμε να το βάλουμε στο πιάτο. Ούτε και του Έλληνα.
"Εγώ το τρώω και δεν υπάρχει φαγητό που να μη βάζω λάδι". Κάνει καλό το λάδι στην υγεία; "Πολύ καλό. Έχει αποδειχθεί με πολλές μετρήσεις και αναλύσεις ότι το λάδι προστατεύει τα στεφανιαία αγγεία της καρδιάς. Νομίζω ότι εμείς οι Έλληνες, οι οποίοι δεν το στερούμεθα και το έχουμε, πρέπει να καταναλώνουμε λάδι".

Έχετε φάει εδώ στη Μεθώνη αλλά και στην ευρύτερη περιοχή πατάτες τηγανισμένες στο ελαιόλαδο;
"Μη με ρωτάτε, στο σπίτι μου το τρώω το λάδι, για λόγους κερδοσκοπικούς το κάνουν και αυτό είναι αίσχος. Η κα Τριχοπούλου, η οποία είναι καθηγήτρια της Υγιεινής, έχει κάνει εργασίες και έχει αποδείξει ότι το ελληνικό ελαιόλαδο είναι το καλύτερο του κόσμου και είναι προστατευτικό για την καρδιά και τα αγγεία. Επομένως, πρέπει να καταναλώνουμε λάδι".

Τεράστια επιτυχία σημείωσαν οι διήμερες εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στην Αρχαία Μεσσήνη, με αφορμή τη λήξη των έργων που είχαν ενταχθεί στο Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης.
Η πρώτη μέρα περιλάμβανε ξενάγηση στον αρχαιολογικό χώρο και εκδήλωση προς τιμήν του πρώτου ανασκαφέα και μετέπειτα πρωθυπουργού της χώρας Θεμιστοκλή Σοφούλη, ενώ η δεύτερη συναυλία του Μάριου Φραγκούλη στο ανακαινισμένο Στάδιο.
Θα σταθούμε ιδιαίτερα στη δεύτερη μέρα και τους χιλιάδες ανθρώπους που συνέρευσαν από κάθε περιοχή της Μεσσηνίας, αλλά και από γειτονικούς νομούς.
Έπειτα από 1.600 χρόνια το Στάδιο γέμισε ασφυκτικά. Ήταν πραγματικά μια όμορφη εικόνα, αλλά και η δικαίωση του καθηγητή Πέτρου Θέμελη, που εδώ και 25 χρόνια εργάζεται αθόρυβα και μεθοδικά με σκοπό την ανασκαφή του τεράστιου αρχαιολογικού χώρου.
Η μεγάλη προσέλευση του κόσμου έδειξε ότι, αν ο χώρος του Σταδίου αξιοποιηθεί κατάλληλα, θα μπορεί κάθε χρόνο να αποτελεί πόλο έλξης χιλιάδων θεατών.
Εν τούτοις, προέκυψαν και πολλά προβλήματα, που θα πρέπει άμεσα να λυθούν. Κατ' αρχάς, ο δρόμος που οδηγεί στην Αρχαία Μεσσήνη δεν είναι κατάλληλος, ιδιαίτερα το τμήμα που περνά μέσα από την Αρσινόη. Μάθαμε ότι υπάρχει στη Νομαρχία έτοιμη μελέτη για νέα χάραξη, θα πρέπει, λοιπόν, άμεσα να υλοποιηθεί.
Ελπίζουμε οι κάτοικοι του Μαυρομματίου, που βγήκαν πριν από λίγο καιρό με μαύρες σημαίες, να κατανόησαν ότι είναι αδύνατον ο μικρός δρόμος που περνάει μέσα από το χωριό τους να δεχθεί τόσες χιλιάδες αυτοκίνητα.
Ένας μεγάλος χώρος στάθμευσης, που θα απορροφήσει το μεγαλύτερο όγκο αυτοκινήτων, είναι απαραίτητος και πρέπει σύντομα να δημιουργηθεί.
Πέρα, όμως, από τις υποδομές που πρέπει να γίνουν άμεσα, ένα ακόμη γεγονός που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της συναυλίας θα πρέπει να προβληματίσει τους πολιτικούς. Η έντονη δυσαρέσκεια, που έφθασε στα όρια του γιουχαΐσματος, έδειξε ότι ο κόσμος βαρέθηκε τους πολιτικούς που με κάθε ευκαιρία και σε κάθε χώρο μιλούν, χωρίς ουσιαστικά να λένε κάτι.
Από την άλλη, ο κόσμος έδειξε ότι ξέρει να επιβραβεύει ανθρώπους που εργάζονται και παράγουν έργο, χωρίς το κύριο μελημά τους να είναι η προβολή από τα Μέσα.
Το παρατεταμένο χειροκρότημα προς τον καθηγητή Θέμελη ήταν η καλύτερη απόδειξη.

Πέτρος Α. Τσώνης

Για μια ακόμα φορά οι Έλληνες καλούνται στις κάλπες για να εκλέξουν τους αντιπροσώπους τους, τους ανθρώπους που θα τους εκπροσωπήσουν στο εθνικό κοινοβούλιο, που θα υποστηρίξουν τα συμφέροντα και τα δίκαια αιτήματά τους, για το καλό του τόπου αλλά και της χώρας.
Η Μεσσηνία, ως αγροτική κυρίως περιοχή, προσδοκά από αυτούς που θα εκλεγούν, να δουλέψουν ώστε να αντιστραφεί το κλίμα στον αγροτικό τομέα, που όλα δείχνουν πως βρίσκεται σε τροχιά κατάρρευσης
Εφιαλτικά είναι τα στοιχεία που έρχονται στο φως της δημοσιότητας τόσο από το υπουργείο Γεωργίας και τη Στατιστική Υπηρεσία όσο και από το Eurostat, ενώ οι αγροτικές οργανώσεις κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.
Τα στοιχεία καταγράφουν κύμα φυγής των αγροτών, αφού μέσα στην τελευταία δεκαετία ο αγροτικός πληθυσμός από 17% των απασχολουμένων στη χώρα έπεσε στο 11,3%. Επίσης, το αγροτικό εισόδημα τα τελευταία δέκα χρόνια μειώθηκε κατά 21%, τη στιγμή που στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε κατά 15%.
Λίγο πριν αρχίσει το μάζεμα της ελιάς, οι Μεσσήνιοι παραγωγοί, εκτός από τα καιρικά φαινόμενα που κατέστρεψαν σχεδόν ολόκληρη την παραγωγή σε διάφορες περιοχές της Μεσσηνίας, αγωνιούν και για την τιμή του ελαιολάδου.
Οι περσινές τιμές ήταν άκρως απογοητευτικές, αφού στην κυριολεξία κύλησαν στα 2- 2,20 ευρώ. Η ανοδική τάση που καταγράφηκε τον Αύγουστο ήταν μάλλον συγκυριακή, αφού, όταν οι Ισπανοί άρχισαν να μη δείχνουν ενδιαφέρον, σημειώθηκε και πάλι πτώση.
Φέτος αναμένεται μεγάλη παραγωγή ελαιολάδου στη Μεσσηνία, όμως, όπως άλλωστε και στην περσινή σοδειά, αρκετά δέντρα θα μείνουν αμάζευτα, αφού η τιμή του λαδιού δεν καλύπτει το κόστος παραγωγής.
Το ίδιο λίγο- πολύ συμβαίνει στην αμπελουργία και στην κτηνοτροφία. Η νέα κυβέρνηση θα πρέπει άμεσα - αν θέλει την ύπαρξη της αγροτικής οικονομίας- να πάρει εκείνα τα αναγκαία μέτρα, που θα ανατρέψουν το άσχημο κλίμα.
Οι αγροτικές οργανώσεις προτείνουν μέτρα άμεσης υλοποίησης, αλλά και μέτρα μακροπρόθεσμης απόδοσης. Στο χέρι της νέας κυβέρνησης είναι να τα υλοποιήσει.



Πέτρος Α. Τσώνης

ΜΙΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΙΣ ΠΕΡΓΑΜΗΝΕΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕΝΟΣ
"Σκανάρισμα" υποψηφίων Εκλογές σε λίγες ημέρες.
Οι περισσότεροι φαίνεται ότι έχουμε κατασταλάξει σε ποιον ή σε ποια "θα τη ρίξουμε". Μια δεύτερη σκέψη, όμως, ποτέ δε βλάπτει. Υπάρχουν πολλά κριτήρια επιλογής του ενός ή των δύο που θα "σταυρώσουμε". Άλλος ψηφίζει εκείνον που τον διόρισε ή του έχει τάξει ότι θα τον διορίσει. Άλλος επιλέγει εκείνον που τον βοήθησε να περάσει φίνα στο Στρατό. Άλλος ψηφίζει εκείνον τον υποψήφιο που έχει μνήμη ελέφαντα και θυμάται πάντα το όνομά του. Άλλος διαλέγει τον πιο στιλάτο ή τον πιο γοητευτικό. Άλλου του αρέσει ο πιο σεμνός. Υπάρχει και η κατηγορία που ψηφίζει εκείνους που έχουν προσφέρει ένα κάποιο έργο. Όλα αυτά είναι δεκτά και κατανοητά. Ας δώσουμε, όμως, λίγη περισσότερη σημασία στο κριτήριο της αξιοσύνης και των ηθικών αξιών. Κάποιοι κάποτε προέβαλαν το σύνθημα "πολιτική ίσον ηθική". Ας επιβάλλουμε με την ψήφο μας αυτόν τον κανόνα. Μη σας κουράζουμε, όμως, με ψευτοκηρύγματα . Εσείς ξέρετε καλύτερα, εσείς έχετε και την ευθύνη της επιλογής. Πάμε για ένα σύντομο "σκανάρισμα" των υποψηφίων, να ξαναδούμε ποιοι ζητούν την ψήφο μας και αν κάποιος από αυτούς σας λέει κάτι παραπάνω, γιατί όχι, εμπιστευτείτε τον.

Σε δύσκολη θέση έδειχναν οι δημοσκοπήσεις ότι βρίσκεται η Νέα Δημοκρατία σε εθνικό επίπεδο. Στη Μεσσηνία, ωστόσο, ακούγεται απίθανο να χάσει την πρωτιά. Τέτοια κάστρα δύσκολα πέφτουν. Εξ άλλου, το ψηφοδέλτιο του κόμματος θεωρείται πολύ ισχυρό, με βαριά ονόματα, γνωστά σε όλη την Ελλάδα.
Πρώτος στο ψηφοδέλτιο είναι ο Μιχάλης Αντωνόπουλος, γεωλόγος και αγροτοσυνεταιριστικός παράγοντας, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Καλαμάτας και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών. Ασχολείται με τα κοινά, είναι δραστήριος πολίτης και οπωσδήποτε είναι μια ενδιαφέρουσα επιλογή που έκανε η Νέα Δημοκρατία.
Η Αθανασία (Νάνσυ) Δημοπούλου είναι νέα γυναίκα, δικηγόρος, με δραστηριότητα στον Τομέα Γυναικών της Νομαρχιακής Διοικούσας Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας. Είναι κόρη του αξέχαστου τυπογράφου Γιώργου Δημόπουλου, ενώ η οικογένειά της έχει την εφημερίδα "Σημαία".
Η Σοφία Καλαντζάκου δε χρειάζεται συστάσεις. Ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής τής ανέθεσε την πολύ δύσκολη θέση της υφυπουργού Απασχόλησης, ωστόσο είχε θετική παρουσία, παρ' ότι της έτυχε να διαχειριστεί και τις συνέπειες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, σε ό,τι αφορά τις αρμοδιότητές της. Η υποψηφιότητά της είναι πολύ δυνατή.
Ο Γιάννης Λαμπρόπουλος κατεβαίνει σε αυτές τις εκλογές ως φαβορί, μετά το απίστευτο ρεκόρ ψήφων που πέτυχε το 2007 (ξεπέρασε τους 36.000 σταυρούς). Στην προηγούμενη κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας προσέφερε έργο από τη θέση του υφυπουργού Άμυνας, ενώ αυτή τη διετία ανταποκρίθηκε στα κοινοβουλευτικά του καθήκοντα πάντα με ενδιαφέρον για τη Μεσσηνία και πάντα προσηλωμένος στις αρχές της παράταξής του.
Η Βασιλική (Μπέσσυ) Πλέτσα είναι τοπογράφος μηχανικός από την Κυπαρισσία. Νέα γυναίκα, δραστήρια, με άποψη και αύρα που δε γίνεται να σε αφήσει αδιάφορο. Κατεβαίνει στον πολιτικό στίβο θέλοντας να βοηθήσει με τις δυνάμεις της την παράταξή της και με το παράδειγμά της δίνει το μήνυμα ότι η πολιτική είναι για να προσφέρεις και όχι για να κερδίζεις.
Ο Αντώνης Σαμαράς είναι πανίσχυρος υποψήφιος και η μεγάλη του δύναμη είναι η άσβεστη αγάπη που τρέφουν για εκείνον οι υποστηρικτές του. Ως υπουργός Πολιτισμού, παρ' ότι δεν είχε χρόνο στη διάθεσή του και παρά τα εξαιρετικά στενά οικονομικά περιθώρια του υπουργείου του, δρομολόγησε σημαντικά θέματα για τη Μεσσηνία. Είναι ένας πολιτικός που δε χάνει την ακτινοβολία του, πρωτοκλασάτος στο κόμμα του και στη χώρα.
Ο Δημήτρης Σαμπαζιώτης είναι πολιτικός που δουλεύει εντατικά και συστηματικά, χωρίς φανφάρες. Γι' αυτό και η εκλογή του δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί έκπληξη, αλλά αποτέλεσμα των προσπαθειών του. Είναι το "αγροτόπαιδο" που ανέβηκε ψηλά, αλλά δεν έφυγε από το πλάι του πολίτη και είναι ακόμη ο ΝεοΔημοκράτης με την ακλόνητη πίστη στην παράταξή του

Στο ΠΑΣΟΚ επικρατεί ευδαιμονία, γιατί, ιδίως στη Μεσσηνία, το κόμμα δεν ήταν στα καλά του πολλά χρόνια τώρα, ωστόσο από τις ευρωεκλογές και μετά έχει πάρει τα πάνω του. Και ακόμη περισσότερο, πήρε τα πάνω του με την επιλογή των υποψηφίων του. Είναι πρόσωπα με παρουσία, με έργο, άφθαρτα, φρέσκα, που μπορούν να εμπνεύσουν τον ψηφοφόρο. Πολλοί στο ΠΑΣΟΚ έχουν θέσει πάρα πολύ ψηλά τον πήχη και καλά κάνουν, γιατί, χωρίς ενθουσιασμό και πίστη, δεν έρχεται η επιτυχία.

Πρώτη στο "πράσινο" ψηφοδέλτιο είναι η Βασιλική ΑντωνοπούλουΤζανετέα, από την Τρίοδο της Μεσσήνης. Είναι νομαρχιακή σύμβουλος με την παράταξη του Χρήστου Μαλαπάνη και εργάζεται στη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας της Νομαρχίας. Έχει σεμνή και συνεπή παρουσία στα πολιτικά πράγματα με το ΠΑΣΟΚ. Είναι ανθρώπινη, χωρίς την αλαζονεία και την έπαρση των πολιτικών.
Ο Οδυσσέας Βουδούρης είναι το κόσμημα του ψηφοδελτίου, με πραγματική ανθρωπιστική δράση. Είδε και έζησε ως πρόεδρος των Ελλήνων Γιατρών Χωρίς Σύνορα τη βιαιότητα και την κτηνώδη συμπεριφορά του είδους μας και αυτή η εμπειρία πρέπει οπωσδήποτε να αξιοποιηθεί για έναν άλλο πολιτικό πολιτισμό. Είναι άνθρωπος ήρεμος, αφοσιωμένος, έντιμος και αποτελεσματικός. Κατάγεται από την Κυπαρισσία και η Μεσσηνία τον χρειάζεται.
Η Κωνσταντίνα (Νάντια) Γιαννακοπούλου είναι το νέο αίμα του ΠΑΣΟΚ, από το οποίο οι πολίτες προσδοκούν πολλά. Το εκλογικό σύστημα την αδίκησε την προηγούμενη φορά, την πρώτη που κατήλθε στον εκλογικό στίβο. Είναι κόρη του Γιάννη Γιαννακόπουλου και σύζυγος του καλού και γοητευτικού ηθοποιού Μάξιμου Μουμούρη. Έχει δουλέψει πολύ και αυτή τη φορά δε ζητάει τίποτα παράλογο, απλά δικαιοσύνη από την κάλπη.
Ο Ευστράτιος Καλογερέας, τραπεζικός υπάλληλος και σκακιστής, είναι ένας αληθινός και ανιδιοτελής ΠΑΣΟΚατζής. Πιστεύει στο κόμμα, το αγαπάει, το υπηρετεί, όμως σέβεται απόλυτα τους ψηφοφόρους των άλλων κομμάτων. Είναι το παλιό μέλος του κόμματος που δε διανοήθηκε ποτέ να εξαργυρώσει την κομματική του ταυτότητα. Είναι ένας αγνός άνθρωπος του κόμματος.
Ο Γιώργος Κανελλόπουλος είναι ο τεχνοκράτης υποψήφιος, που έχει γνώση των ζητημάτων, έχει ιδέες και έχει αποδείξει πως μπορεί να λύσει προβλήματα και να υπηρετήσει το καλό του τόπου. Ίδρυσε και διοίκησε το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος και διατέλεσε γενικός γραμματέας του υπουργείου Οικονομικών. Τέτοια στελέχη είναι απαραίτητα για τα δύσκολα.
Ο Δημήτρης Κουσελάς ήταν ο μοναδικός βουλευτής του ΠΑΣΟΚ τη δεύτερη διετία της Νέας Δημοκρατίας, σε μια δύσκολη μάλιστα συγκυρία για το κόμμα, όταν μπήκε θέμα ηγεσίας. Κατάφερε να κρατήσει τις ισορροπίες και να αποτρέψει το διχασμό. Δεν έκανε, όμως, μόνο αυτό. Ήταν συνεργάτης του Γιώργου Παπανδρέου για την Οικονομία δίπλα στη Λούκα Κατσέλη, με μεγάλο έργο που του έχει αναγνωριστεί. Είναι αεικίνητος και δικαιολογημένα έχει φιλοδοξίες.
Ο Λεωνίδας Φιλιππόπουλος είναι οικονομολόγος, βαφτιστήρι του αείμνηστου Ανδρέα Παπανδρέου, γιος του πρώην υπουργού και δημάρχου Πύλου Θανάση Φιλιππόπουλου. Είναι σύγχρονος άνθρωπος, άμεσος, δημιουργικός, με όραμα και εντιμότητα, είναι δηλαδή από τους ανθρώπους που έχει ανάγκη η πολιτική για να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών

Το ΚΚΕ κατεβαίνει σε αυτές τις εκλογές θέλοντας να χτυπήσει τον εφτάψυχο δικομματισμό και προσδοκώντας μία από τις πέντε βουλευτικές έδρες της Μεσσηνίας. Ο στόχος δεν είναι μακριά, αλλά δεν είναι και εύκολος. Πρέπει να διατηρήσει και να αυξήσει τη δύναμή του, κάτι που υπάρχουν οι προϋποθέσεις να γίνει.
Το ψηφοδέλτιο του ΚΚΕ απαρτίζουν ο οδοντίατρος Νίκος Διασάκος, αγαπητό στέλεχος με συνεχή δράση, η καθηγήτρια Ιταλικής Φιλολογίας Γιώτα Καλογεροπούλου, που ήταν υποψήφια και στις προηγούμενες εκλογές μαζί με το Νίκο, ο συνεργαζόμενος δικηγόρος Αντώνης Κατσάς που δίνει τη μάχη "για μια καλύτερη κοινωνία σήμερα και για το σοσιαλισμό αύριο" και βοηθάει να χτιστεί μια λαϊκή συμμαχία, ο δάσκαλος Σαράντος Κουκούμης από την Κυπαρισσία, η εργοδηγός Δόμνα Μωϋσίδου, η τεχνολόγος μηχανικός Μαύρα Παπαδάτου και ο οικοδόμος και πρόεδρος του Συνδικάτου Οικοδόμου Πέτρος Τσαπραλής.

Ο Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός στις ευρωεκλογές κατέγραψε εντυπωσιακή άνοδο του ποσοστού του σε σχέση με τις εθνικές εκλογές του 2007 και φιλοδοξεί ότι τώρα θα ανέβει ακόμη περισσότερο και θα εκλέξει βουλευτή. Εξάλλου αυτή τη φορά εντάχθηκαν ως συνεργαζόμενοι στις τάξεις του ΛΑΟΣ οι Οικολόγοι Ελλάδος.
Το ψηφοδέλτιο είναι ανανεωμένο, με ονόματα που έχουν παρουσία και μπορούν να φέρουν το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Υποψήφιοι είναι ο Ανδρέας Ανατολίτης, δημοσιογράφος, ο Γιάννης Βουρνάς, μηχανικός, ο Χαράλαμπος Καρακύκλας, ιατρός καρδιολόγος, η Στυλιανή Καρροπούλου, που προέρχεται από τους Οικολόγους Ελλάδος των οποίων είναι και διοικητικό στέλεχος, ο Πέτρος Ρένεσης, μηχανικός, ο Δημήτρης Τσούγκος, δικηγόρος και ο Φώτης Χαρίτος, δικηγόρος.

Ο ΣΥΡΙΖΑ στη Μεσσηνία τα πηγαίνει συνήθως καλά και το ίδιο φιλοδοξεί και τώρα, παρά τα προβλήματα που προηγήθηκαν σε κεντρικό επίπεδο, αλλά και την απουσία του Μανώλη Γλέζου, που ήταν υποψήφιος το 2007.
Υποψήφιοι με το ΣΥΡΙΖΑ είναι ο Κώστας Γκόνης από τη Βάλτα Γαργαλιάνων, τέως υπάλληλος του υπουργείου Οικονομικών, ο Βασίλης Λυμπέρης από το Βασιλίτσι, οικοδόμος και αγρότης, η Μαρία Μαθιοπούλου από τη Ράχη Καλαμάτας, κοινωνική λειτουργός, ο Ντίνος Νικολακόπουλος από το Νεοχώρι Ιθώμης, τέως υπάλληλος του Δήμου Καλαμάτας, ο Θανάσης Πετράκος από την Κορώνη, μαθηματικός και στέλεχος με μεγάλη δράση, ο Τάκης Χαλβατσιώτης από τη Μηλίτσα, νοσηλευτής στο νοσοκομείο και η Ελένη Ψαρέα από το Κέντρο Αβίας και την Καλαμάτα, απόφοιτη του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Οι Οικολόγοι Πράσινοι "κατεβάζουν" σχεδόν πλήρες ψηφοδέλτιο στη Μεσσηνία, αποτελούμενο από τον Μάρκο Καραΐστο, την Κωνσταντίνα Κράνου, τη Δήμητρα Λυμπεροπούλου, την Καλλιόπη Στάρα, την Παναγιώτα Στίκα.

Η Δημοκρατική Αναγέννηση έχει υποψήφιο τον Αντώνη Μάστορα.

Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ (Αντικαπιταλιστική Αριστερή Συνεργασία για την Ανατροπή) έχει πλήρες ψηφοδέλτιο με τους: Παναγιώτη Γαρατζιώτη, Παρασκευά Διονυσόπουλο, Γαρυφαλλιά Καπετανάκη, Παναγιώτη Κάτσαρη, Νίκο Δονάτο, Ειρήνη Ντυμένου και Πέτρο Ξαρχάκο.

Το ΟΑΚΚΕ (Οργάνωση για την Ανασυγκρότηση του ΚΚΕ) θα αντιπροσωπευτεί στη Μεσσηνία από τον Πιέρρο Γουρνά.

Πιθανόν θα "κατεβάσουν" ψηφοδέλτια και άλλα κόμματα, όμως μέχρι που πήγαμε στο τυπογραφείο, δεν είχαν γίνει ανακοινώσεις.
Η ώρα της κρίσης φτάνει, σκεφτείτε ψύχραιμα, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος και τολμήστε. Καλό βόλι…

Του Σταύρου Μαρτίνου
ΘΥΣΙΑ ΣΤΟΝ ΝΤΟΥΡΑΚΟ ΤΗΣ ΟΙΧΑΛΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΕΛΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ
Είναι 27 Απριλίου του 1941. Τα γερμανικά Στούκας πετούν στον ουρανό της Μεσσηνίας και σκορπούν το φόβο και τον τρόμο. Ένα τζιπ του Ελληνικού Στρατού έχει κατέβει την Τσακώνα και τρέχει στον κάμπο της Μεσσηνίας με προορισμό το λιμάνι της Καλαμάτας. Δέχεται επίθεση από αέρος. Η γερμανική εμπρηστική βόμβα σκοτώνει τους επτά από τους οκτώ Έλληνες αξιωματικούς και στρατιώτες!
Είναι καλοκαίρι του 1990. Έχει επισκεφθεί την Αλλαγή ο Γιώργος Βούλης, που ψάχνει να βρει τον τάφο του αδελφού του. Τον έλεγαν Κωνσταντίνο, ήταν ανθυπολοχαγός του 87ου Συντάγματος Πεζικού. Σκοτώθηκε στις 27 Απριλίου του 1941 από την εμπρηστική βόμβα του γερμανικού Στούκας κοντά στη γέφυρα του Ντουράκου, μετά την Τσακώνα προς την Αλλαγή.
Χάρη στη βοήθεια του Ηλία Δημοηλιόπουλου, από τα Καλύβια και του Μίμη Παρασκευόπουλου, γραμματέα τότε της Κοινότητας Οιχαλίας, από το Σαντάνι (Ανδανία), ο Γιώργος Βούλης μετά από πενήντα ολόκληρα χρόνια βρήκε το κοινοτάφιο του αδελφού του και των άλλων επτά αξιωματικών και στρατιωτών που έπεσαν για την πατρίδα. Άναψε ένα κεράκι στη μνήμη τους και ξεκίνησε μια προσπάθεια, ώστε να αποκατασταθεί η εις βάρος τους αδικία. Η ιστορία τη δική τους θυσία την αγνοεί και δεν τους αξίζει τέτοια μεταχείριση. Η λιτή εκδήλωση προς τιμήν τους, που γίνεται από το Δήμο Οιχαλίας ανήμερα του θανάτου τους, δεν είναι αρκετή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας παραχώρησε ο Μίμης Παρασκευόπουλος, "από τους οκτώ αξιωματικούς και στρατιώτες επέζησε μόνο ο διοικητής του 87ου Συντάγματος, ονόματι Μέγγος. Ήταν αντισυνταγματάρχης και του έκοψε η βόμβα το πόδι του καημένου. Κατάφερε και κρύφτηκε κάτω από το γεφύρι του Ντουράκου και έτσι επέζησε. Μάλιστα, τη δεκαετία του '50 έγινε δήμαρχος στην Ελευσίνα για πολλά χρόνια. Οι κάτοικοι φρόντισαν για την ταφή των νεκρών. Τους έφεραν όλους και τους ενταφίασαν στην Οιχαλία, εκτός του Βούλη. Το σώμα του είχε διαμελισθεί και είναι θαμμένος εκεί που είναι σήμερα το φαναράκι, λίγο πιο κάτω από τη γέφυρα του Ντουράκου. Ο Μέγγος έδωσε τα ονόματα όσων σκοτώθηκαν και έγιναν οι ληξιαρχικές πράξεις θανάτου στο Ληξιαρχείο της Οιχαλίας. Αλλιώς δε θα τους ξέραμε τώρα".
Σύμφωνα με τις ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, τις οποίες συνέταξε ο πρόεδρος και ληξίαρχος της Οιχαλίας Γιώργος Σακελλαρόπουλος με τις υποδείξεις του διοικητή της Χωροφυλακής Μελιγαλά Λυκούργου Καραβίτη, οι υπόλοιποι νεκροί ήταν οι ανθυπολοχαγοί Δημήτρης Κόκας από την Κωνσταντινούπολη, Ισαάκ Κατμανίδης από την Κωνσταντινούπολη, Παναγιώτης Μπούρης από την Ανδρίτσαινα, Κωνσταντίνος Βούλης από τα Τρίκαλα, Δημή τρης Σταμογιάννης από την Εύβοια και οι στρατιώτες Νικόλαος Βαρνάβας από τη Χίο και Γιώργος Μαστοράκης από τη Σητεία της Κρήτης.
Ο πρώην γραμματέας της Κοινότητας Οιχαλίας θυμάται συγκινημένος ότι με την εύρεση του τάφου των πεσόντων ξεκίνησε η προσπάθεια για την ανάδειξη του ιστορικού γεγονότος, για την οποία μόχθησε και ο ίδιος: "Το 1991 οργανώσαμε το μνημόσυνο για τους πεσόντες. Ήταν η πρώτη φορά που έγινε τελετή γι' αυτούς τους ανθρώπους, πενήντα ολόκληρα χρόνια μετά το θάνατό τους! Το οργανώσαμε με τον Ηλία Δημοηλιόπουλο, που δυστυχώς απεβίωσε πριν από την τελετή, με τον αδελφό του Γιάννη Δημοηλιόπουλο, στρατηγό Υγειονομικού και με τον Γιώργο Βούλη, που κινούσε όλα τα νήματα, αλλά δυστυχώς και εκείνος απεβίωσε και σταμάτησε η όλη διαδικασία. Στο μνημόσυνο ήρθαν και περίπου 20 συμμαθητές των πεσόντων από τη Σχολή Ευελπίδων, μαζί με τον αρχηγό της τάξεώς τους 1940 Β, ονόματι Μελέτης. Εψάλη δοξολογία στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδος Οιχαλίας και έγινε επιμνημόσυνη δέηση στον τόπο όπου έπεσαν οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες. Κάναμε προσπάθειες να φτιάξουμε και ηρώο. Μας είχε παραχωρήσει γη ο Αριστομένης Κανελλόπουλος, ο οποίος θυμήθηκε το όνομα του Συνταγματάρχη Μέγγου, τον οποίο στο μνημόσυνο εκπροσώπησε η κόρη του".
Αυτή ήταν η πρώτη αλλά και η τελευταία φορά που έγινε μια σοβαρή προσπάθεια απόδοσης τιμής σε αυτούς τους ήρωες. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια ο Δήμος Οιχαλίας κάνει μια εκδήλωση, η οποία όμως έχει τυπικό χαρακτήρα. Το τραγικό στην όλη υπόθεση, βεβαία, δεν είναι αυτό, αλλά ότι έχει ξηλωθεί το κοινοτάφιο των πεσόντων! Δεν υπάρχει πλέον τίποτα στο νεκροταφείο της Οιχαλίας, κάτι που γεμίζει πικρία αλλά και αγανάκτηση για εκείνους που αποφάσισαν το γκρέμισμα του μνήματος.
Ακριβώς την επομένη της θυσίας των αξιωματικών και στρατιωτών του 87ου Συντάγματος, στην ίδια περιοχή, σημειώθηκε ένα ακόμη τραγικό περιστατικό. Όπως μας λέει ο Μίμης Παρασκευόπουλος, "εκεί σκοτώθηκε ο Γρηγόρης Ηλιακόπουλος, 15 χρόνων, από την Οιχαλία. Το παιδί πήγαινε με μια γίδα και έδινε γάλα στους Εγγλέζους που είχαν στήσει μέσα στις ελιές πολυβόλα και αναχαίτιζαν τα γερμανικά Στούκας. Εκείνοι έδιναν του μικρού σοκολάτες. Φαίνεται, όμως, ότι κάποια από τις βόμβες των Γερμανών το σκότωσε. Η μητέρα του μου είχε πει ότι περίμενε το γιο της μέχρι το βράδυ και όταν την πήρε ο ύπνος, είδε στο όνειρό της ότι το παιδί ήταν σκοτωμένο στο τάδε κτήμα. Πήγε τα ξημερώματα μόνη της και βρήκε το παιδί εκεί που είχε ονειρευτεί!".
Ο πρώην γραμματέας της Οιχαλίας θεωρεί ότι τότε ξεκίνησε και η αντίσταση κατά των Γερμανών, με τους Εγγλέζους που έριχναν με τα πολυβόλα τους και αμέσως μετά τους Έλληνες. Μάλιστα, θυμάται ότι μετά την Αλλαγή είχαν σκοτωθεί κάποιοι Εγγλέζοι στρατιώτες από τους Γερμανούς και είχε φτιαχτεί και γι' αυτούς κοινοτάφιο, ωστόσο μετά ήρθαν από την Εγγλέζικη Πρεσβεία και πήραν τα οστά για να τα στείλουν στους συγγενείς.
Τώρα, λόγω της κατασκευής του αυτοκινητοδρόμου Τσακώνας-Καλαμάτας, το φαναράκι των πεσόντων στον Ντουράκο θα γκρεμιστεί. Η Πολιτεία, ο Στρατός, ο Δήμος Οιχαλίας οφείλουν να δημιουργήσουν ένα καινούργιο, αντάξιο της θυσίας αυτών των ηρώων, ώστε στη θέα του να αναλογιζόμαστε πόσο μεγάλη κατάρα είναι ο πόλεμος, αλλά και πόσο μεγαλείο έχει να πέφτει κανείς για την πατρίδα όταν εκείνη τον χρειάζεται.

Ο Τρύφων Ολύμπιος είναι γνωστός στους κύκλους εκείνων των Ελλήνων που τα τελευταία χρόνια αγωνιούν και μάχονται να στρέψουν τους Έλληνες στις ρίζες τους, δηλαδή στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, στην ελληνική σκέψη, στο ελληνικό κάλλος.
Επιστροφή στην ελληνική κοσμοαντίληψη
Υποστηρίζουν ότι όλη αυτή η θαυμαστή πορεία διακόπηκε με την έλευση του καινού λόγου, δηλαδή του χριστιανισμού. Τα τελευταία χρόνια είναι ένας από τους βασικούς συντελεστές των "Προμηθείων", των εκδηλώσεων που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο με το θερινό ηλιοστάσιο, στον Όλυμπο. Παράλληλα, γράφει βιβλία και άρθρα υποστηρίζοντας τις απόψεις του. Ο Τρύφων Ολύμπιος τα τελευταία χρόνια ζει στη Μάνη, κοντά στο Νεοχώρι. Εκεί τον ανακαλύψαμε και είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για τη ζωή και τις απόψεις του.
Ο Τρύφων Ολύμπιος έχει αλλάξει και το επώνυμό του από Κωστόπουλος, που- όπως υποστηρίζειδεν έχει καμιά ελληνικότητα. Έτσι, ονομάσθηκε Ολύμπιος. Ήλειος, με απώτερες ρίζες στη Μάνη, γεννήθηκε στο χωριό Σκλήβα, στους πρόποδες του Ερύμανθου. Τελείωσε το Δημοτικό στο χωριό του και το εξατάξιο Γυμνάσιο στην Αμαλιάδα. Στη συνέχεια φοιτά στην Παιδαγωγική Ακαδημία Τρίπολης και το 1967, σε ηλικία 22 χρόνων, διορίζεται δάσκαλος. Παράλληλα, αναπτύσσει συνεταιριστική δράση στην περιοχή του με σκοπό την οργάνωση των αγροτών σε αυτόνομους συλλόγους.
Ο ερχομός της δικτατορίας διακόπτει κάθε δυνατότητα δημιουργίας και ελευθερίας, τις οποίες επιχειρεί να βρει στο εξωτερικό. Επιλέγει τη φιλική στους ξένους φοιτητές Σουηδία. Εκεί ζει τον απόηχο του γαλλικού Μάη και δρα στο αυτόνομο αριστερό φοιτητικό κίνημα. Σπουδάζει Κοινωνιολογία και Ψυχολογία με σκοπό να γίνει ψυχολόγος. Ψυχολόγος δε γίνεται και στρέφεται προς την Οικονομία, σπουδάζει Επιχειρησιακή Οικονομία και συνεχίζει καριέρα πανεπιστημιακού δασκάλου.

Τι σχέση είχατε εσείς, ένας αριστερός, με την Επιχειρησιακή Οικονομία;
 "Στην κοινωνία, είτε είναι σοσιαλιστική είτε καπιταλιστική, η ύπαρξη των επιχειρήσεων είναι αναγκαία και τα εργοστάσια, είτε κρατικά είτε ιδιωτικά είτε συνεταιριστικά, πρέπει να λειτουργούν με επιχειρησιακούς κανόνες. Στη Σουηδία υπήρχε ένα ενδιάμεσο σύστημα, το Σοσιαλοδημοκρατικό. Υπήρχε έλεγχος από την κοινωνία στην ιδιωτική πρωτοβουλία και μ' αυτόν τον τρόπο δημιουργείτο κοινωνικός πλούτος και κράτος πρόνοιας. Η κοινωνία, δηλαδή, είχε έναν τρόπο να ελέγχει τον άκρατο καπιταλισμό και να τον βάζει κάτω από κάποιους όρους".

Η θεωρία σας για την "κοινωνία της γνώσεως" πώς προέκυψε;
 "Άρχισα να γράφω το 1987, οπότε εκδίδω το πρώτο μου βιβλίο στην Αμερική και αφορά στην τεχνολογική κοινωνία. Προσπάθησα να κατανοήσω τι κοινωνία είναι αυτή που δημιουργούνταν και δημιουργείται ακόμη και σήμερα. Το μεγάλο ερώτημα που με βασάνιζε τότε ήταν το εξής: Εάν η κοινωνία του μέλλοντος δεν είναι καπιταλιστική, δεν είναι σοσιαλιστική, τότε τι είναι;
Απαλλαγμένος από τα καλούπια που είχα διδαχθεί, έφτιαξα μια δική μου κοσμοθεωρία, την οποία ονόμασα "κοινωνία της γνώσεως", την οποία ανέπτυξα, εξέλιξα και δίδαξα. Η "κοινωνία της γνώσεως και της επιστήμης" είναι σύνθεση και των δύο συστημάτων (Σοσιαλιστικού, Καπιταλιστικού). Το σύστημα αυτό το ζούμε τώρα, αλλά θα δούμε καθαρά το πρόσωπό του σε λίγα χρόνια".

Θα μπορούσατε να μας το περιγράψετε;
"Σε κάθε ιστορική εποχή υπάρχει ένας άξονας, που είναι ο άξονας της παραγωγής και της κοινωνίας. Στη φεουδαρχία, ο άξονας ήταν η γη, όποιος κατείχε γη ήταν φεουδάρχης, όποιος δεν κατείχε ήταν δουλοπάροικος.
Στον καπιταλισμό, άξονας της κοινωνίας γίνεται η βιομηχανική μηχανή - κεφάλαιο. Όποιος εδώ κατέχει μέσα παραγωγής, δηλαδή βιομηχανικά μέσα, είναι κεφαλαιοκράτης, όποιος δεν κατέχει, βρίσκεται στην εργατική τάξη. Τώρα, στη νέα κοινωνία, έχουμε αλλαγή του άξονα, ο οποίος δεν είναι πλέον ούτε βιομηχανικό κεφάλαιο ούτε μηχανή ούτε γη, αλλά είναι νοημοσύνη και γνώση, κυρίως εργαστηριακή γνώση".

Ποια ήταν η αποδοχή της θεωρίας σας από την επιστημονική κοινότητα και την κοινωνία γενικότερα;
"Στο πανεπιστήμιο έγινε αποδεκτή η άποψή μου, ενώ προβλήθηκε στα Μέσα Ενημέρωσης από το 1987. Κίνησε δε το ενδιαφέρον της σουηδικής κυβέρνησης και αρκετές φορές κλήθηκα να παρουσιάσω τις απόψεις μου σε κυβερνητικά στελέχη. Στη συνέχεια, υπήρξε μια αναστολή για άλλους λόγους και τώρα κάνω μιαν επιστροφή, με στόχο πλέον την Αμερική, και με σκοπό να παρουσιάσω το έργο μου ολοκληρωμένο. Ήδη άρχισε η δημοσίευση του πεντάτομου έργου μου". Στην Ελλάδα θα δημοσιευθεί;

Γιατί διαλέξατε την Αμερική;
"Στα ελληνικά είναι κάπως δύσκολο, εξαρτάται πώς θα εξελιχθεί εκεί. Την Αμερική τη διάλεξα, γιατί εκεί νομίζω ότι ακούγεται περισσότερο η φωνή κάποιου που έχει κάτι σημαντικό να πει. Βέβαια, είχα την ατυχία όλα αυτά να πέσουν μέσα στην παγκόσμια κρίση και αυτό που επείγει σήμερα το σύστημα είναι να βγει απ' αυτήν".

Πιστεύετε ότι αυτή η θεωρία σας μπορεί να εφαρμοσθεί;
"Η θεωρία μου δεν είναι ουτοπία ούτε βγήκε σαν φαντασίωση, αλλά είναι προϊόν της πραγματικότητας. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η έρευνα σήμερα είναι η βάση για την ανάπτυξη, κάτι που δε συνέβαινε πριν 50 χρόνια. Τότε τους ενδιέφερε πώς θα φτιάξουν βιομηχανικά προϊόντα. Σήμερα, στα μεγάλα βιομηχανικά συγκροτήματα παγκοσμίως, το 70% των επενδύσεών τους πάει στην έρευνα".

Στην Ελλάδα υπάρχει ερευνητικός τομέας;
"Η Ελλάδα βρίσκεται πάντα στην ουρά των εξελίξεων, είναι ένα κράμα υπανάπτυξης και ανάπτυξης που μάλλον η ζυγαριά γέρνει προς την υπανάπτυξη. Στη χώρα μας δεν υπάρχει οργανωμένη έρευνα, και κονδύλια να υπάρχουν δε θα πάνε εκεί που πρέπει, αφού δεν υπάρχει η σωστή οργάνωση και θα "φαγωθούν" ως συνήθως. Γίνεται μια προσπάθεια στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, αλλά αυτό δεν μπορείς να πεις ότι είναι αντιπροσωπευτικό για την Ελλάδα".

Τελικά, υπάρχει ελπίδα γι' αυτή τη χώρα;
"Αυτό είναι ένα μεγάλο ερώτημα που είχε θέσει κάποτε και ο Κολοκοτρώνης, που είχε πει ότι αυτή η χώρα "μήτε γίνεται, μήτε χαλιέται". Αυτό, φαίνεται, μας ταλανίζει από τότε. Αυτή τη στιγμή το πολιτικό σύστημα είναι ανίκανο να οδηγήσει τη χώρα παραπέρα. Ευτυχώς, πορεύεται μέσα στην Ευρωπαϊκή Έ- νωση, η οποία επιβάλλει ορισμένα μέτρα και κάποιες αλλαγές".

Τις ρίζες του κακού τις γνωρίζουμε;
"Ένας φαύλος κύκλος είναι η ρίζα του κακού στη χώρα μας. Είναι ένα πολιτικό σύστημα που διαιωνίζεται μέσω ενός φαύλου κοινωνικού συστήματος. Το ένα βοηθάει το άλλο. Από την άλλη, ο πολίτης είναι έτσι φτιαγμένος, να ζητάει τη φαυλότητα και τη διαφθορά, την οποία ο πολιτικός αναπαραγάγει. Το πρόβλημα είναι πώς αυτό θα σπάσει. Ελπίζαμε το 1981 με το ΠΑΣΟΚ ότι θα έσπαζε αυτό το σύστημα και θα γινόταν ό,τι έγινε το 1865 στην Γερμανία από τον Βίσμαρκ. Δεν έγινε, δυστυχώς. Σήμερα δε φαίνεται να υπάρχει κάποια δύναμη που θα σπάσει αυτό το σύστημα. Όχι ότι ο Έλληνας είναι φύσει διεφθαρμένος. Βρίσκεται μέσα σε ένα σύστημα όπου πιέζεται και αναγκάζεται να υποκύψει στην διαφθορά και, φυσικά, στο τέλος συνηθίζει. Είναι, πάντως, ντροπή για μια χώρα που κάποτε γέννησε τον πολιτισμό της ανθρωπότητας, που δημιούργησε τις ιδέες της αρετής και του ενάρετου πολίτη, τις ιδέες του κάλλους και της ευπρέπειας, της παρρησίας και της επιστήμης, να βρίσκεται σ' αυτή την κατάσταση. Είναι ειρωνεία της ιστορίας".

Ας γυρίσουμε, όμως, σελίδα, το επώνυμό σας από Κωστόπουλος το αλλάξατε σε Ολύμπιος, γιατί;
"Το Κωστόπουλος βγαίνει από το Κωνσταντίνος, είναι λατινογενές όνομα, άρα δεν έχει ελληνικές ρίζες. Εδώ και 1500 χρόνια μας έχει γίνει συνήθεια και νομίζουμε ότι το Κωνσταντίνος είναι ελληνικό. Αναζητώντας τις ρίζες μου και την ταυτότητά μου δε θέλω να έχω πάνω μου και να μεταφέρω κάτι που μου έχει επιβάλει μια κατοχή κάποτε, είτε αυτή ήταν ρωμαϊκή είτε τουρκική είτε βενετσιάνικη. Έτσι, λοιπόν, άλλαξα το επώνυμό μου, ώστε να συνάδει με την ιδεολογία μου. Ως Έλλην θέλω το όνομά μου να είναι ελληνικό. Η επιλογή δεν έγινε τυχαία, έγινε επειδή ταυτίζομαι με τη θεαντίληψη των Αρχαίων Ελλήνων, που έχει να κάνει με τους ολύμπιους θεούς, όχι με την έννοια της λατρείας και της δεισιδαιμονίας, αλλά με την έννοια που έχει παρουσιασθεί στην Ελληνική Φιλοσοφία. Και επειδή από τον Όλυμπο ξεκινάει ο πολιτισμός της ανθρωπότητας, όπου οι Μούσες παίρνουν την εντολή από τους θεούς να κατέβουν και να διδάξουν τους ανθρώπους τις επιστήμες και τις τέχνες, θεωρώ ότι ο Όλυμπος είναι η αφετηρία του ελληνικού πολιτισμού, ταυτίζομαι με αυτή και ονομάσθηκα Ολύμπιος".

Βέβαια, έχετε βαπτισθεί χριστιανός - ορθόδοξος.
"Στη χώρα μας βαφτίζονται οι άνθρωποι σε βρεφική ηλικία χωρίς να έχουν δικαίωμα επιλογής, κάποιοι λοιπόν αποφάσισαν για μένα και ήταν αυτονόητο να αποφασίσουν, γιατί έτσι είναι η παράδοση".

Σε ποια ηλικία αρχίσατε να απορρίπτετε την επικρατούσα θρησκεία;
 "Σε μεγάλη ηλικία, μετά τα 30. Ευρισκόμενος στη Σουηδία βρέθηκα κάποια στιγμή να έχω κρίση ταυτότητας. Στη Σουηδία, ως ξένος, έπρεπε να ορίσω και να προσδιορίσω ποιος είμαι. Έβλεπα στο πανεπιστήμιο όλοι να αρχίζουν από την Αρχαία Ελλάδα και αισθανόμουν υπερήφανος, θεωρώντας τον εαυτό μου ως συνέχεια των αρχαίων Ελλήνων και προπάππου μου τον Αριστοτέλη. Όταν έβγαινα, όμως, έξω από το πανεπιστήμιο, στην κοινωνία είχα την αντιμετώπιση που είχε ο Τούρκος και ο Γιουγκοσλάβος, εκεί δεν είχα διαφορά και δε με θεωρούσαν απόγονο των αρχαίων Ελλήνων. Είχε κυκλοφορήσει έντονα η θεωρία του Φαλμεράιερ, ότι εμείς εδώ κάτω είμαστε Νοτιοσλάβοι. Εκεί δημιουργήθηκε σε μένα κρίση ταυτότητας και άρχισα να αναρωτιέμαι. Είμαι Έλληνας ή Νοτιοσλάβος και αν είμαι Έλλην, πώς πρέπει να είμαι. Άρχισα να ψάχνω, λοιπόν, τι φταίει που εγώ σήμερα δεν είμαι προηγμένος και βρέθηκα από τη χώρα του φωτός στη χώρα του σκότους - τη Σουηδία - για να ψάχνω επιστήμη. Γιατί να μην είμαι σε εκείνη τη χώρα που γέννησε την επιστήμη και έχει και φως, ή φταίει γι' αυτό; Ψάχνοντας λοιπόν προς τα πίσω, βρήκα πως μια από τις αιτίες ήταν η εμφάνιση του "καινού κόσμου", του χριστιανισμού δηλαδή. Εδώ έχουμε καινούργια πράγματα. Ο νέος κόσμος που δημιουργείται έχει άλλη κοσμοαντίληψη από την ελληνική. Εδώ καταργείται ο ορθός λόγος και αντικαθίστανται με την εξ αποκαλύψεως αλήθεια. Τερματίζεται η φιλοσοφία, τερματίζεται το κάλλος και το ευχάριστον της ζωής. Η φιλοσοφία, όπως είπαμε, αντικαταστάθηκε με την εξ αποκαλύψεως αλήθεια και τη θέση της παίρνει η χριστολογία. Αντί για την κοσμολογία που είχαμε στην αρχαιότητα, αντί δηλαδή την κοσμολογική αναζήτηση και ερμηνεία του κόσμου, έχουμε τώρα κτησιολογία, πώς δηλαδή έφτιαξε ο Θεός σε έξι μέρες τον κόσμο. Και εκεί τελειώνει πια η αναζήτηση της αλήθειας, της επιστημονικής αλήθειας και μαζί τελειώνει και ο χαρακτήρας του Έλληνα. Ο άνθρωπος πια δεν έχει λόγο, το λόγο τον έχει ο Θεός και επειδή ο Θεός είναι αόρατος, τον έχει η ποιμαντορία, θα πρέπει δηλαδή να ακούσεις τους παπάδες, οι οποίοι είναι οι αντιπρόσωποι του Θεού και έτσι φτιάχνεται μια θεοκρατική κοινωνία, που δεν έχει καμιά σχέση με την Αρχαία Ελλάδα".

Πώς κατάφερε ο χριστιανισμός να επιβληθεί στην Ελλάδα και γενικότερα στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία;
 "Η Ελλάδα εκείνη την εποχή ήταν υπό ρωμαϊκή κατοχή, παρ' όλα αυτά η Ρώμη είχε δεχθεί την ελληνική φιλοσοφία της ελληνικής κοσμοαντίληψης. Την εποχή που γεννιέται ο χριστιανισμός έχουμε ηθική πτώση της Ρώμης. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αρχίζει να γίνεται καταπιεστική και δημιουργείται μια τεράστια φτωχολογιά, η οποία βρίσκεται, κυρίως, στη Μικρά Ασία και την Αίγυπτο, που είχε ταυτίσει την κυρίαρχη θρησκεία του Δωδεκάθεου με την πολιτική ισχύ - εξουσία. Έτσι ο χριστιανισμός γίνεται θρησκεία αρχικώς της φτωχολογιάς και, κυρίως, της φτωχολογιάς των Εβραίων. Τους πρώτους αιώνες ο χριστιανισμός δε βγαίνει έξω από τις συναγωγές, άσχετα μ' αυτά που λένε σήμερα για τον Παύλο, τον δήθεν απόστολο των Εθνών. Μια φορά τόλμησε να μιλήσει εκτός συναγωγής στην Αθήνα και εδιώχθη κακήν κακώς, το λένε και οι Πράξεις των Αποστόλων. Τους πρώτους δύο αιώνες, λοιπόν, ο χριστιανισμός είναι ιουδαϊκή υπόθεση. Στη συνέχεια, τα κηρύγματα και τα κοινόβια κατάφεραν να κερδίσουν το φτωχό κόσμο που ήταν πολύς. Από την άλλη μεριά, ο αρχαίος κόσμος είχε πάρει ήδη τον κατήφορο, αφού η Ρώμη δεν είχε καταφέρει να προχωρήσει τον κόσμο παραπέρα και το παραπέρα ήταν η βιομηχανική επανάσταση. Όπως είναι γνωστό, η κοινωνία αναπτύσσεται με τις παραγωγικές της δυνάμεις, όταν αυτές δεν κινούνται, η κοινωνία εκφυλίζεται".

Στον Όλυμπο τι προσπαθείτε να αναβιώσετε;
"Δε γυρεύουμε αναβίωση της θρησκείας, τουλάχιστον έτσι όπως ήταν στην αρχαιότητα, εκείνο που θέλουμε εμείς είναι η αναβίωση του ελληνικού έθους (κοσμοαντίληψη) στη χώρα που το γέννησε. Αυτά που γυρεύουμε δεν είναι νεκρά πράγματα, αυτά τα υιοθέτησε η Αναγέννηση. Αν σήμερα η Δύση έχει αναπτυχθεί τόσο, το οφείλει στην Αναγέννηση. Και τι ήταν η Αναγέννηση; Αναγεννήθηκε ο αρχαίος πολιτισμός".

Και αυτό θα γίνει φορώντας χλαμύδες;
 "Οι χλαμύδες φορέθηκαν σε θεατρικές παραστάσεις. Κανείς μας δεν υποστήριξε να φοράμε σήμερα χλαμύδες, αλίμονο. Στον Όλυμπο γυρίσαμε - με δική μου πρόταση που έγινε αποδεκτή - στους πρώτους Διονυσιακούς θιάσους. Θίασος σημαίνει ιδεολογία και θιασώτης οπαδός μιας ιδεολογίας. Οι πρώτοι Διονυσιακοί θίασοι που σχηματίσθηκαν από το 700 π.Χ., ήταν επαναστατικές ιδεολογίες εκείνης της εποχής για να δημιουργήσουν μια καλύτερη κοινωνία. Ήταν θίασοι των αστών που απαιτούσαν πολιτικά δικαιώματα, έτσι κατέβαιναν μασκαρεμένοι στους δρόμους, για να μην αναγνωρίζονται, όπως οι κουκουλοφόροι σήμερα, και βωμολοχούσαν, έβριζαν την εξουσία. Αυτοί ήταν οι Διονυσιακοί θίασοι και απ' αυτούς τους θιάσους βγήκε το αρχαίο θέατρο στη συνέχεια. Εμείς, λοιπόν, γυρίσαμε εκεί, φοράμε τις μάσκες και βρίζουμε την κοινωνία αυτή, την οποία δε θέλουμε και θέλουμε να φτιάξουμε κάτι άλλο".

Η τοπική κοινωνία πώς αντέδρασε;
"Στην αρχή με εχθρότητα, αφού ο τοπικός Μητροπολίτης που είχε κύρος προέτρεψε τους ανθρώπους εναντίον μας, ήρθαν βέβαια κάποιοι από περιέργεια. Βέβαια, εμείς συνεχίσαμε και τώρα βρισκόμαστε στο 15ο χρόνο. Έχει δημιουργηθεί ένα μεγάλο ρεύμα, που σιγά σιγά περνάει στην ελληνική κοινωνία και επηρεάζει τα πράγματα σε αρκετούς τομείς. Μαζί μας υπάρχουν άνθρωποι απ' όλα τα επαγγέλματα. Υπάρχουν πολλές τοπικές οργανώσεις και ένα άτυπο δίκτυο που προωθεί τις ιδέες μας και επηρεάζει τους ανθρώπους. Προβλήματα μας δημιουργεί η Εκκλησία, αν και μετά το θάνατο του Χριστόδουλου άλλαξαν κάπως στάση και πορεία. Κυρίως, όμως, προβλήματα μας δημιουργούν τα μεγάλα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, που μας αντιμετωπίζουν ως παράξενους και γραφικούς".

Στη Μεσσηνία πώς βρεθήκατε μετά τον Όλυμπο;
"Κουράστηκα πάρα πολύ από το χιόνι, είχα κουραστεί και από τη Σουηδία και έτσι αποφάσισα να κάνω ένα άλμα στην άλλη άκρη της Ελλάδος. Έτσι βρέθηκα στη Μάνη. Υπήρξε και η ανάγκη για περισυλλογή και συγγραφή. Σε ένα χρόνο επιστρέφω και πάλι στην ενεργό δράση και προσανατολίζομαι προς την Αθήνα, χωρίς βέβαια να ξεχνώ τον Όλυμπο"


του Πέτρου Τσώνη

Του Γ.Σ. Γεωργιόπουλου

Θρίαμβος και συντριβή του Χ. Τρικούπη
20 βουλευτές έβγαλε ο Νομός Μεσσηνίας το 1887 και το 1890
Οι εκλογές του 1887 και του 1890 κατέχουν ξεχωριστή θέση στην πολιτική ιστορία της Μεσσηνίας. Είναι οι πρώτες που διεξήχθησαν ενιαία σε επίπεδο νομού με κοινούς υποψηφίους σ' όλες τις επαρχίες. Η πρώτη μετάβαση από τη "στενή" στην "ευρεία" εκλογική περιφέρεια, συνοδεύτηκε από νέα χαρακτηριστικά του προεκλογικού αγώνα, όπως η άτυπη σύμπραξη υποψήφιων βουλευτών σε "συνδυασμούς", η εκτεταμένη χρήση της δωροδοκίας και η εμφάνιση δικαστικών λειτουργών στα εκλογικά τμήματα. Κατά την περίοδο αυτή, μάλιστα, υπήρξε έξαρση της κοινοβουλευτικής δραστηριότητας των βουλευτών Μεσσηνίας πλέον και όχι συγκεκριμένης επαρχίας, αλλά και δρομολόγηση σημαντικών έργων στη Νότια Πελοπόννησο.
ΚΑΙ τις δύο πρώτες εκλογικές αναμετρήσεις σε ευρεία περιφέρεια οργάνωσε ο Τρικούπης με έμβλημά του την Ελιά, έχοντας βασικό αντίπαλο τον Δηλιγιάννη. Η μία αποτέλεσε θρίαμβο και η επόμενη συντριβή για τον Χαρίλαο Τρικούπη.
Οι εκλογές της 4ης Ιανουαρίου 1887 έγιναν μέσα σε κλίμα ευφορίας για το Τρικουπικό κόμμα. Τον προηγούμενο χρόνο, ο Τρικούπης πολιτεύτηκε κατά τρόπο δουλικό απέναντι στο βασιλέα Γεώργιο τον Α'. Ανακήρυξε την ενηλικίωση του διαδόχου Κωνσταντίνου, που τόσες συμφορές έφερε μετέπειτα στη χώρα, και παραχωρώντας του στη συνέχεια σκανδαλωδώς χιλιάδες στρέμματα στη Μανωλάδα Ηλείας και πλούσια βασιλική χορηγία. Ταυτόχρονα, ψήφισε δύο καινούργιους εκλογικούς νόμους. Ο Νόμος ΑΤ?Α "Περί μεταρρυθμίσεως διατάξεων του περί εκλογής βουλευτών νόμου ως προς την Περιφέρειαν" (ΦΕΚ 157 / 14 Ιουνίου 1886) όριζε ότι:
"Η εκλογική Περιφέρεια οριζόμενη εκ της διοικητικής διαιρέσεως του κράτους κατά νομούς, αποτελεί ειδικώς την εκλογικήν επαρχίαν, ήτις παρέχει δι' ιδίας εκλογής του αναλογούντα αυτή αριθμόν βουλευτών". Στον πρόεδρο του Πρωτοδικείου της έδρας του νομού ανέθετε την ανακήρυξη των υποψηφίων, ύστερα από προτάσεις των εκλογέων, και την ανακήρυξη των "σχετικώς πλειονοψηφησάντων βουλευτών".
Ο αριθμός των βουλευτών σε καθέναν από τους 20 νομούς της χώρας θα οριζόταν από ένα Συμβούλιο του Υπουργείου Εσωτερικών. Με το Νόμο ΑΤ?Β "Περί μεταρρυθμίσεως διατάξεων του περί εκλογής βουλευτών νόμου, ως προς τον αριθμό των βουλευτών" μειώνεται ο αριθμός τους από 244 σε 150, πράγμα που προκάλεσε εντύπωση και λοιδορίες σε βάρος των βουλευτών, που τον ψήφισαν "αυτοχειριαζόμενοι". Με τον ίδιο νόμο οριζόταν ως μέτρο για τον καθορισμό των αναλογούντων σε κάθε νομό βουλευτικών, όχι το σύνολο του πληθυσμού, αλλά των οριστικά εγγεγραμμένων στους εκλογικούς καταλόγους. Για το Νομό Μεσσηνίας ορίστηκαν 12 βουλευτικές έδρες.
Μετά τις εκλογές τις 4ης Ιανουαρίου 1887 ο Τρικούπης συμπλήρωσε τους δύο νέους εκλογικούς νόμους με τον ΑΥΙ (ΦΕΚ 72 / 27-3- 1887), διευκρινίζοντας ότι "το έργον του σφαιριοδότου εκτελεί ο υποψήφιος ή ο αντιπρόσωπος αυτού ή ο αναπληρωτής αυτού" και ορίζοντας ποινές για παρατυπίες κατά τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας και τη διαλογή των ψήφων.
Μετά τις εκλογές του 1890 ο Δηλιγιάννης επανέφερε "στενή" περιφέρεια, για να ξαναγυρίσουμε οριστικά στην ευρεία το 1906.

1.040 κάλπες το 1887 έβγαλαν Τρικουπικούς
Κατά γενική ομολογία οι εκλογές του 1887 ήταν ελεύθερες. Ο Χ. Τρικούπης, με την εύνοια του βασιλιά και τις πολιτικές του παρεμβάσεις, ήταν κυρίαρχος του παιχνιδιού. Από τους 150 βουλευτές της νέας Βουλής πάνω από 90 πρόσκειντο στην "Ελιά", 28 ήταν ανεξάρτητοι και μόνο 25 θεωρούνταν Δηλιγιαννικοί. Στο Νομό Μεσσηνίας, των πέντε επαρχιών, ανακηρύχθηκαν 30 υποψήφιοι βουλευτές, στήθηκαν σε καθένα από τα 52 εκλογικά τμήματα των 30 Δήμων ισάριθμες κάλπες με το Ναι και το Ό- χι - σύνολο 1.040 -, μοιράστηκαν περί 400.000 σφαιρίδια και η ψηφοφορία δεν παρουσίασε χονδροειδείς παρατυπίες. Υπήρξαν, βέβαια, περί τις 20 καταγγελίες, αλλά καμιά από τις ενστάσεις δεν έγινε δεκτή κατά την "εξέλεγξίν" τους από την Επιτροπή της Βουλής με πρόεδρο τον Α. Κοντόσταυλο και εισηγητή τον Αλοΐσιο Τόμαν.
Μόνο το μέλος της Επιτροπής Κ. Κοσσονάκος, βουλευτής της γειτονικής Λακωνίας, δήλωσε επιφυλακτικός για τους Δήμους Ανδανίας, Οιχαλίας, Ιθώμης και Βουφράδος. Σύμφωνα με την έκθεση της Επιτροπής, οι ενστάσεις "υπεβλήθησαν μετά το πέρας της εκλογής" από αποτυχόντες βουλευτές και ψηφοφόρους. Η απόρριψή τους στηρίχθηκε, κυρίως, από σκεπτικό ότι ακόμα κι αν ορισμένα από τα καταγγελλόμενα ήταν αληθή, σημειώθηκαν σε μικρή έκταση και δεν ήταν ικανά να αλλοιώσουν το εκλογικό αποτέλεσμα. Οι πιο ενδιαφέρουσες, πάντως, ενστάσεις είναι αυτές που αποκαλύπτουν τα ψηφοθηρικά τερτίπια των υποψηφίων και των "κοθόρνων" τους, όπως αποκαλούνταν τότε οι κομματάρχες. Απ' αυτές σταχυολογούμε τις εξής: - Ορισμένοι υποψήφιοι διόριζαν αντιπροσώπους τους ή σφαιριοδότες στα εκλογικά τμήματα δημόσιους ή δημοτικούς υπαλλήλους.
Ασκούσαν έτσι έμμεση πίεση στον ψηφοφόρο να ρίξει στην κάλπη του εκλεκτού τους το σφαιρίδιο στο λευκό μέρος και στις κάλπες των αντιπάλων του στο μαύρο. Ο ρόλος του "σφαιριοδότη", απ' ό,τι φαίνεται, ήταν κρίσιμος. Στο Δήμο Βουφράδος, σύμφωνα με την ένσταση, σφαιριοδόται του Μισυρλή ήταν δύο δημόσιοι εισπράκτορες, αλλά η Επιτροπή έκρινε ότι "δεν αποδεικνύεται ότι επέδρασαν επί του πνεύματος των εκλογέων". Στο Δήμο Οιχαλίας σφαιριοδότη ο Περ. Μπούτος είχε το δημοτικό πάρεδρο Καμίνη. Τζάνες και Περρωτής σε ορισμένα τμήματα έδιναν μόνοι τους σφαιρίδια, αλλά "ουδαμού του νόμου απαγορεύεται εις τον υ ποψήφιον να πράξη μόνος ότι δι' άλλους έχει δικαίωμα να ενεργήση".
Στο Δήμο Αριστομένη ένας σφαιριοδότης του υποψηφίου Ζήρα απεβλήθη από την Εφορευτική Επιτροπή "ως ταράσσων την τάξιν". - Άλλη μέθοδος οι διαδόσεις και απειλές. Υπήρχαν ενστάσεις "περί μεταβολής του φρονήματος των εκλογέων δια ψευδών διαδόσεων, δι' υποσχέσεων, δι' απειλής, επιβολής φόρων, τα τοιαύτα συνήθη κατά τας εκλογάς", αλλά αναπόδεικτα κατά την Επιτροπή. -Τα πιο σοβαρά κρούσματα παρεμβάσεων στην εκλογική διαδικασία καταγγέλλονται στην Καλαμάτα και στο Δήμο Βουφράδος. Αφορούν απομάκρυνση ψηφοφόρων "ένεκα συμπλοκών, πιέσεων, επεμβάσεων των δημοτικών αρχών, είτε δια βίας είτε δι' απειλών, είτε δια κακώσεων", αλλά η Επιτροπή έκρινε "ανάξια λόγου" τα στοιχεία για την πιστοποίησή τους και κατέληξε ότι στην Καλαμάτα "η εκλογή ενεργήθη εν πλήρη τάξει". Στο Δήμο Βουφράδος ένσταση αντιπροσώπου του υποψηφίου Καράπαυλου υποστήριζε ότι ο δήμαρχος Μαργέλης και ο δημαστυνόμος απέκλεισαν περί τους 500 εκλογείς από την ψηφοφορία με απειλές, κακώσεις εκβιάσεις και πυροβολισμούς.
Η Επιτροπή υποστήριξε ότι "δεν δύναται να μορφώσει ασφαλή πεποίθησιν εάν πράγματι έλαβον τοιαύται εγκληματικαί πράξεις χώραν" και απέδωσε το ότι δεν ψήφισαν 200 και όχι 500 ψηφοφόροι από τους εγγεγραμμένους εις την "εκείνην την ημέραν πίπτουσα χιόνα". -Ενδιαφέρον έχει και η ένσταση, που υποστήριζε ότι ο υποψήφιος Παναγιώτης Σάκκης δεν είχε τη νόμιμη ηλικία των 30 ετών για να έχει το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. Το φαινόμενο ήταν σύνηθες, αφού εκείνα τα χρόνια δε συνηθιζόταν να δηλώνεται αμέσως η γέννηση ενός παιδιού. Ο ενιστάμενος στηρίχθηκε στη δήλωση του Περικλή Σάκκη ότι στις 26 Ιανουαρίου 1879 ο γιος του ήταν 22 ετών. Δύο, όμως, πιστοποιητικά, ένα των ιερέων της Κορώνης και ένα του δημάρχου Κολωνίδων, ανέφεραν ότι ο Παν. Σάκκης γεννήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 1856 και ήταν το πρώτο τέκνο του Περικλή Σάκκη, ο οποίος νυμφεύθηκε το 1854.

ΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΕΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΟΥ 1887
Στις εκλογές της 4ης Ιανουαρίου 1887 αναγνωρίστηκαν ως νόμιμοι βουλευτές Μεσσηνίας κατά σειρά ψήφων οι εξής:
Σωτ. Σωτηρόπουλος.......................................................................16.532
Κ. Κουμουνδούρος ........................................................................16.379
Π. Περρωτής ..................................................................................16.186
Δ. Τζάνες ........................................................................................16.137
Περ. Μπούτος ................................................................................16.085
Π. Σάκκης .......................................................................................16.049
Ν. Παπαλέξης ................................................................................15.964
Ν. Μισυρλής...................................................................................15.919
Π. Μαυρομιχάλης ..........................................................................15.901
Ασημ. Χριστόπουλος.....................................................................15.897
Αναστ. Κοκκέβης...........................................................................15.836
Δημ. Κάρτσωνας ............................................................................15.409

Οι δημοτικές εκλογές, που ακολούθησαν, προκάλεσαν συμπληρωματικές εκλογές στις 6 Δεκεμβρίου 1887, καθώς ο Πέτρος Μαυρομιχάλης εκλέχτηκε δήμαρχος Καλαμάτας και τη θέση του στη Βουλή πήρε ο Νικόλαος Καράπαυλος με 16.403 ψήφους, ενώ πρώτος επιλαχών ήλθε ο Κωνσταντίνος Φλέσσας με 12.262 ψήφους. Την τιμητική τους είχαν στις αθηναϊκές εφημερίδες αρκετοί βουλευτές Μεσσηνίας. Για τον Παν. Σάκκη "ΤΟ ΑΣΤΥ" του Άννινου έγραφε: "Εκ των προσωρινών γραμματέων ήτο και ο κ. Σάκκης βουλευτής Μεσσηνίας, νεώτατος την ηλικίαν και συμπαθής την όψιν". Το Νικόλαο Καράπαυλο "ΤΟ ΑΣΤΥ" θεωρούσε "εκ των μάλλον διακεκριμένων" και σημείωνε ότι "ανήκει εις μιαν των πρωτίστων οικογενειών της Μεσσηνίας". Μεταξύ των βιογραφικών του στοιχείων ανέφερε τα εξής: Ο πατέρας του ήταν οπλαρχηγός των Μεσσηνιακών Φρουρίων και γερουσιαστής επί Καποδίστρια. Σπούδασε νομικά, έγινε Πρωτοδίκης και Εισαγγελέας και το 1862 άσκησε δικηγορία στο Ναύπλιο. Το 1873 εκλέχτηκε πρώτη φορά βουλευτής, εχρημάτισε αντιπρόεδρος της Βουλής υπό την προεδρία Αλ. Κουμουνδούρου. Μετά το θάνατο του ΚουμουνΟι δούρου ήταν από τα στελέχη που προσχώρησαν στο Τρικουπικό Κόμμα. "ΤΟ ΑΣΤΥ" σημείωνε ακόμα ότι o Καράπαυλος "εκτιμάται και για τα φώτα του και για την ευθύτητα του χαρακτήρα του". "Αξιοσημείωτον - κατά "ΤΟ ΑΣΤΥ" - είναι ότι ο Καράπαυλος είναι εκ των σπανιωτάτων πολιτευομένων οίτινες εκλέγονται χάρις εις μόνην την ατομικήν του επιρροήν δια τούτο ουδέποτε σχεδόν μετέβη εις την επαρχίαν του δια να ενεργήση, όπως πράττουσιν οι άλλοι". Όσο για τον γηραιό Σωτηρόπουλο λόγω της μακράς ενασχόλησής του με τα οικονομικά, ο γελοιογράφος "Παν" τον χαρακτήριζε "Οικονομική Φυλλάδα".

Το 1890 και στη Μεσσηνία μαύρισαν την "Ελιά"
"Με της Ελιάς τον κλώνο στας κάλπας μας να πάμε και τη λευκή μας μόνο σ' εκείνους π' αγαπάμε… ••• Την γαλανή μας χώρα όποιος ποθεί να σώση εις τον Τρικούπη τώρα την ψήφον του ας δώση".
Με αυτό το άσμα, που ακούστηκε στην προεκλογική συγκέντρωση στην Αθήνα και διαδόθηκε σ' όλη τη χώρα, το Τρικουπικό κόμμα ξεκίνησε την εκστρατεία του για τις εκλογές της 14ης Οκτωβρίου 1890. Με πρωτοφανή αλαζονεία της εξουσίας οι κυβερνητικοί υποψήφιοι επεδόθησαν σε βία και δωροδοκία. Ο λαϊκισμός, όμως, του Δηλιγιάννη αντέστρεψε τα αποτελέσματα των προηγούμενων εκλογών.
Ο Γορτύνιος συντηρητικός πολιτικός εξασφάλισε περί τους 90 βουλευτές και το προσωνύμιο "λαοπρόβλητος". Το Τρικουπικό κόμμα καταποντίστηκε, μένοντας τελικά με 15 βουλευτές, ενώ πέρα από τους ανεξάρτητους, το Ραλλικό κόμμα αναδύθηκε σε σημαντική δύναμη. Παρότι σ' όλους σχεδόν τους νομούς οι εκθέσεις των Επιτροπών της Βουλής σημειώνουν παρατυπίες, που οδήγησαν στη μη ανακήρυξη πολλών Τρικουπικών βουλευτών, στη Μεσσηνία φαίνεται πως, κατά παράδοξο τρόπο, αυτή τη φορά όλα έγιναν εντάξει. Καμία ένσταση δεν υποβλήθηκε και χωρίς συζήτηση έγινε η ανακήρυξη στις 10 Δεκεμβρίου 1890 των εξής κατά σειρά βουλευτών: Κ. Κουμουνδούρος, Ασημ. Χριστόπουλος, Παν. Σάκκης, Κων. Φλέσσας, Πέτρος Καπετανάκης, Κων. Δαγρές, Αναστ. Κοκκέβης, Νικ. Μισυρλής, Περ. Περρωτής, Δ. Λυμπερόπουλος, Σωτ. Σωτηρόπουλος και Χ. Κανελλόπουλος. Ο παλιός και δυναμικός βουλευτής Δαγρές, που δεν είχε εκλεγεί στις εκλογές του 1887, βρήκε την ευκαιρία να επιτεθεί στους αντιπάλους του.
ΔΑΓΡΕΣ: Θα ομιλήσω επί της εκλογής Μεσσηνίας, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Η εκλογή επικυρώθηκε, κύριε βουλευτά.
ΔΑΓΡΕΣ: Αφού επικυρώθηκε, κάμνω τουλάχιστον γνωστόν εις την κυβέρνησαν ότι η Μεσσηνία διοικείται και σήμερον, όπως και κατά το 1887, και παρακαλώ την κυβέρνησιν να απαλλάξει την Μεσσηνία από τα όργανα τα οποία ευρίσκονται εκεί σήμερον". Στην επόμενη συνεδρίαση της Βουλής και στη συζήτηση για τις εκλογές στη Φθιώτιδα ο Κ. Δαγρές βρήκε την ευκαιρία να επιτεθεί στους Καράπαυλο και Μισυρλή, οι οποίοι δεν τον είχαν αφήσει να μπει σ' ένα δήμο που απείχε επτά ώρες από την Πύλο και οι κάτοικοι ζητούσαν ίδρυση Ειρηνοδικείου.
ΔΑΓΡΕΣ: […] Ημείς θα συστήσωμεν το Ειρηνοδικείον, επήραμε την πλειοψηφίαν του τόπου εις ον είχαμε μειοψηφίαν πρότερον.
ΠΕΡΡΩΤΗΣ: Λοιπόν, επλανήσατε τον τόπον.
ΔΑΓΡΕΣ: Ούτε επλανήσαμεν τον τόπον, ούτε εζητήσαμε την τοποθέτησιν ενωμοταρχών και υπενωμοταρχών, εκτυλίχθημεν εις τον αγώνα, τον οποίον μας επιτρέπει ο νόμος.

Εκθέσεις των δικαστικών για πανηγυρική ψηφοφορία
Στις εκλογές του 1890 για πρώτη φορά τοποθετήθηκαν σε εκλογικά τμήματα αντιπρόσωποι της δικαστικής αρχής για να διευθύνουν την εκλογική διαδικασία.
Οι εκθέσεις τους από τμήματα της Μεσσηνίας προς τον έφορο των δικαστικών αντιπροσώπων Ανδρέα Γριμάνη, εφέτη Πατρών και τους επαρχιακούς επόπτες είναι αποκαλυπτικές:
• Δήμος Παμίσου: "Η εκλογή διεξήχθη μ' όλης της προσηκούσης νομιμότητος" Π.Ν. Γαλανόπουλος. Στο δικαστικό αντιπρόσωπο ο Γ. Καρκανίκης έδωσε μήνυση κατά του δημάρχου Παμίσου και του αστυνόμου Λεωνίδα Βλαχάκη καταγγέλλοντας ότι "διέμεναν έξωθεν του δημοτικού σχολείου των αρρένων, εν ω ενεργείτο η εκλογή και εξανάγκαζαν τους ψηφοφόρους άλλους μεν δι' υποσχέσεων και άλλους δι' απειλών, όπως ψηφίσουν υπέρ του υποψηφίου Αντωνίου Καρατζά". Ο αντιπρόσωπος αναφέρει ότι πράγματι οι δύο βρίσκονταν έξω από το εκλογικό κέντρο, τους παρατήρησε και "απεμακρύνθησαν εκείθεν άνευ αντιλογιών". Σημειώνει ότι δεν ήταν σε θέση να γνωρίζει αν επηρέαζαν ψηφοφόρους και ότι παρέδωσε τη μήνυση στον Εισαγγελέα Πλημμελειοδικών Καλαμάτας.
• Δήμος Οιχαλίας: "Η εκλογή ενηργήθη νομίμως και ησύχως" Ι. Καρκαζής.
• Δήμος Αριστομένους, α΄ τμήμα: "Ενηργήθη εν άκρα νομιμότητι και απολύτω ησυχία". Μ. Δ. Φικιώρης.
• Δήμος Ανδανείας, β΄ τμήμα: "Ενηργήθη εν τάξει και ησυχία, πλην μικράς διακοπής επί ημίσειαν ώραν συμβάσης ένεκα διαπληκτισμού μεταξύ δύο ψηφοφόρων". Κ. Καραμάνος.
• Δήμος Ανδανείας, α΄ τμήμα: "Ενηργήθη εν όλη τη νομιμότητι, τάξει και ησυχία". Ι. Βασιλούνης.
• Δήμος Ιθώμης, α΄ τμήμα: "Αι ελπίδες και αι υπόνοιαί μου κατά του Μεσσηνιακού λαού διεψεύσθησαν, διότι ενώ εφοβούμην, ότι ίσως ήθελον ευρεθή απέναντι ψηφοφόρων ζωηρών και παράτολμων, τουναντίον κατά τε την διάρκειαν της ψηφοφορίας και μετά την διαλογήν των ψήφων ηναγκάσθην επανειλημμένως να συγχαρώ τούτους δια την επικρατήσασαν τάξιν και πανηγυρικήν ψηφοφορίαν των, μη δώσαντος ουδενός αφορμήν τινά, ουδέ δ' επίπληξιν". Επισημαίνει ακόμα ότι το κατάστημα της ψηφοφορίας ήταν ακατάλληλο και αναγκάστηκε να τοποθετήσει κάλπες και "έξωθεν του μικρού ναΐσκου". Αθ. Παπαθανασόπουλος.
• Δήμος Βώλακος: "Δεν παρετηρήθη καμμία παράβασις… Μεθ' όλον δε το ζωηρόν των ψηφοφόρων και εκτός του εκλογικού κέντρου ετηρήθη πλήρης τάξις". Ν.Ι. Σβακόπουλος.
• Δήμος Εύας: "Ουδεμία αξιόποινος πράξις έλαβε χώραν". Γ. Βεϊκόπουλος
• Δήμος Εύας, β΄ τμήμα: "Ενηργήθη εν πλήρη τάξει και νομιμότητι" . Ι. Αρβανίτης.
• Δήμος Αριος: "Ενηργήθη πανηγυρικότατα μη συμβάντος ουδέ του ελαχίστου ατόπου".
• Δήμος Άριος, β΄ τμήμα: "Εγένετο τακτικώς και νομίμως, χωρίς ουδεμία να λάβη χώραν εκλογική παράβασις ή ποινική τις αξιόποινος πράξις". Γ.Α. Κορφεάτης.
• Δήμος Αμφείας: "Ενηργήθη μεθ' όλης της νομιμότητος, ησυχίας και τάξεως".
Τέλος, ο έφορος των δικαστικών αντιπροσώπων στις επαρχίες Καλαμών και Μεσσηνίας, εφέτης Πατρών Α. Γριμάνης με έκθεσή του προς τον Πρόεδρο της Βουλής διαβεβαιώνει ότι "αι εκλογαί των βουλευτών ενηργήθησαν εν τάξει και ησυχία, ουδενός γεγονότος επισυμβάντος δυναμένου να έχη επιρροήν τινα επί της νομιμότητας των εκλογών".

Μετά από 500 χρόνια στη γη των προγόνων
Του Ν. Σαρέλλα
Με την πρωτοβουλία της "Κίνησης Ενεργών Πολιτών" και την ανταπόκριση του Δήμου Κορώνης (επί δημαρχοντίας Θ. Σαλαντή), έγινε η πρώτη επαφή. Τον Οκτώβρη του 2008 πενήντα Κορωναίοι επισκέφθηκαν και φιλοξενήθηκαν από το Δήμο του Prindisi Montagna.
Στις 6 του φετινού Οκτώβρη, με χαρά δεχτήκαμε και φιλοξενήσαμε 35 Κορωναίους - Ιταλούς, οι οποίοι ήρθαν για 6 μέρες στην Κορώνη. Μαζί τους και ο δήμαρχός τους Νικόλα Αλλεγκρέττι, ο πρώην δήμαρχος Μπουμπίκο Φάουστο, ο νεαρός παπάς Ντον - Σεζάρε, και ο αστυνόμος Αντώνιο Σαρλί Καλάτσε.
Το πρόγραμμά τους ήταν αρκετά φορτωμένο, αλλά όπου και αν πήγαν, έμειναν κατενθουσιασμένοι, ενώ η συνεργασία της "Κίνησης Ενεργών Πολιτών" και του Δήμου ήταν καλή και αποτελεσματική. Την πρώτη μέρα έγινε επίσκεψη στην Αρχαία Ολυμπία (φωτό 8), ενώ τη δεύτερη στο κάστρο της Κορώνης και στο Μοναστήρι (φωτό 7). Το απόγευμα φιλοξενήθηκαν στο Ακριτοχώρι και, αφού απόλαυσαν παραδοσιακή γουρνοπούλα (φωτό 1), ξεφάντωσαν με χορό. Ψυχή του γλεντιού ο φίλος Βαγγέλης Τσώνης (φωτό 2). Την επομένη επισκέφθηκαν την Αρχαία Μεσσήνη, όπου εντυπωσιάστηκαν.
Ο δήμαρχός τους εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι αυτός ο χώρος κάποτε θα αποτελεί πόλο έλξης παγκόσμιου ενδιαφέροντος και αυτό θα γίνει με την κατάλληλη προβολή (φωτό 10). Το βράδυ, με οικοδεσπότη το Δήμο Μεθώνης και το αμέριστο ενδια- φέρον του Δημ. Σιψά, οι προσκεκλημένοι έφαγαν και διασκέδασαν στην ταβέρνα της "Έλενας" στη Φοινικούντα, δίνοντας μια ξεχωριστή, θορυβώδη νότα στο ωραίο θαλασσοχώρι. Την τέταρτη μέρα, με πρωτοβουλία του Δήμου Μεθώνης, είδαν και περπάτησαν το κάστρο, και ύστερα περιδιάβηκαν ολόκληρη την όμορφη μικρή πόλη. Αργά το βράδυ είχε γλέντι στον "Καγκελάριο" στην Κορώνη - ελάχιστη προσφορά από την "Κίνηση Ενεργών Πολιτών" -με ζωντανή μουσική και πολύ χορό, όπου εντύπωση έκανε η Νινύτ και η παρέα της με τους παραδοσιακούς χορούς.
Εκεί τα ήπια με τον Αντώνιο Σαρλί και τα είπαμε σαν παλιοί γνώριμοι. Ο Αντώνιο Σαρλί φέρει με υπερηφάνεια το πατρογονικό του όνομα και μιλά καλά ελληνικά. Άλλοι με παλιά κορωναίικα επίθετα, όπως Μπάστας, Τρούπης, Μπελούσης κ.λπ., δραστηριοποιούνται στην περιοχή "Βασιλικάτα" της Ν. Ιταλίας. Μεγάλη επιθυμία των ανθρώπων αυτών - απ' ό,τι μου είπε ο δήμαρχός τους - είναι γίνει συχνότερη και μόνιμη αυτή η επαφή, που άργησε 500 χρόνια!
Το Σάββατο, προτελευταία μέρα, έγινε η τελετή της αδελφοποίησης και υπογράφηκε το πρωτόκολλο, στο κτήριο "Κλάπα" στην Κορώνη (φωτό 9-3). Ακολούθησε αποχαιρετιστήριο δείπνο στον "Φλοίσβο", όπου οι νεαρότεροι των Ιταλών - Κορωναίων τα "κοπάνησαν" δεόντως, σχεδόν μέχρι πρωίας. Κυριακή πρωί, ενώ μπαίνουν στο λεωφορείο να φύγουν, όλων τα πρόσωπα δείχνουν βαθιά συγκίνηση. Στο καλό, αδέλφια, και θα τα ξαναπούμε σύντομα.
Στο καλό Ρόκο, Νίκο, Κατερίνα, Ποσιτίβο, Ντανιέλα, στο καλό όλοι σας και καλές ανταμώσεις!

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΠΑΤΑΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΒΑΣΙΛΑΚΗ
Τέλη Σεπτέμβρη και με συνοδηγό το συνταξιούχο δάσκαλο από την Αρτεμισία Γιάννη Καντζιλιέρη ανηφορίζουμε με το αυτοκίνητο από την Καλαμάτα προς τις Λογγούδες, μια τοποθεσία στις παρυφές του δάσους, μεταξύ Μαχαλά και Αλαγονίας. Σε λίγη ώρα βρισκόμασταν στο μικρό κτήμα του Κώστα Βασιλάκη, ο οποίος έβγαζε πατάτα με τον παραδοσιακό τρόπο. Το "παραδοσιακός" είναι τρόπος του λέγειν, αφού στην περιοχή της Αλαγονίας η καλλιέργεια της πατάτας γίνεται όπως ακριβώς γινόταν και πριν από 50, 100 και 150 χρόνια, δεν έχει αλλάξει κάτι ώστε να μιλάμε για παλιά και νεότερη μέθοδο καλλιέργειας. Ή μάλλον έχει αλλάξει, το αλέτρι που σέρνει το μουλάρι δεν είναι πια ξύλινο, αλλά σιδερένιο. "Ευτυχώς που τα αλέτρια είναι σιδερένια" μας λέει ο Κώστας Βασιλάκης, "παλιά που ήταν ξύλινα δεν μπορείς να φανταστείς τι τραβούσαμε.
Άμα πιάνονταν σε καμιά πέτρα ή καμιά ρίζα έσπαζαν και έμενε η δουλειά στη μέση μέχρι να πάμε κάτω στο χωριό και να βρούμε άλλο. Και τότε δεν υπήρχαν δρόμοι και αγροτικά αυτοκίνητα για να 'ρθούμε γρήγορα και εύκολα. Μόνο μονοπάτια και πηγαίναμε με το μουλάρι ή με τα πόδια, τότε να δεις κούραση". Στο ορεινό πατατοχώραφο ο Κώστας δεν ήταν μόνος του. Ήταν μαζί του η γυναίκα του Σταυρούλα, ο ακμαιότατος, παρά τα 85 χρόνια του, πατέρας του Νίκος, οι συγγενείς του Αθηνά Πιτσιρή, Βασιλική Ρουσάκη, Ηλίας και Παναγιώτα Βασιλάκη και ο συγχωριανός Παναγιώτης Μαυρίκης. Έτσι γινόταν πάντα στη καλλιέργεια και τη συγκομιδή της πατάτας στην ευρύτερη περιοχή της Αλαγονίας. Πήγαιναν τα σόγια και βοηθούσαν, γιατί τα έσοδα δεν ήταν τόσα ώστε να απασχοληθούν και να πληρωθούν εργάτες. Μη ξεχάσουμε, στο κτήμα ήταν και ο Αράπης, ένα μεσήλικο μουλάρι, χωρίς το οποίο πατάτα δε βγαίνει. Ο ακούραστος ίππος έχει κάνει και άλλες δουλειές, έχει εργαστεί παλιότερα στις υλοτομίες στο βουνό. Κατά τη σπορά η διαδικασία έχει ως εξής: Ο Αράπης τραβάει το βαρύ αλέτρι και σχηματίζει ένα ευθύ αυλάκι, μέσα στο οποίο οι καλλιεργητές βάζουν το σπόρο, που καλύπτεται με χώμα από το αλέτρι όταν ανοίγει το διπλανό αυλάκι. Κατά τη συγκομιδή ο Αράπης ξανανοίγει το αυλάκι για να γίνει η "εξόρυξη" των εκλεκτών γεωμήλων.
Παλιότερα όσοι δεν είχαν μουλάρι έβαζαν το σπόρο με γουβί, άνοιγαν δηλαδή γούβες μόνοι τους με την τσάπα. Άλλοι πάλι, αντί για μουλάρια, χρησιμοποιούσαν βόδια. Ο 85χρονος Νίκος Βασιλάκης δουλεύει με τους ίδιους ρυθμούς όπως οι κατά πολύ νεότεροί του. "Θα συνεχίσω μέχρι τα εκατό και παραπάνω", μας λέει, δίνοντάς μας την εντύπωση ότι δεν του άρεσε η μικρή μας έκπληξη που σε τέτοια ηλικία έχει μεγάλες αντοχές και πολλή δύναμη. Νεότερος φυλούσε γίδια και κατά καιρούς ήταν και δασοφύλακας. Έχει περπατήσει όλο το Ταΰγετο, σπιθαμή προς σπιθαμή και έχει να διηγηθεί απίθανες ιστορίες. Τα τελευταία χρόνια πατάτα σε σχετικά μεγάλες ποσότητες βάζουν μόλις δέκα περίπου παραγωγοί. Βάζουν και οι κάτοικοι αλλά στους κήπους τους, για την προσωπική τους κατανάλωση. Ο Κώστας Βασιλάκης στο ενάμισι στρέμμα που έχει στις Λογγούδες έβαλε περίπου 150 κιλά σπόρο, που έβγαλαν γύρω στα χίλια κιλά. Παλιότερα έβαζε περισσότερα, αλλά τώρα δε συμφέρει. Για να καλυφθεί το κόστος πρέπει να πιάσει καλές τιμές, αλλά οι έμποροι δεν τις δίνουν, παρ' ότι η ποιότητα είναι εξαιρετική. Μας είπε και μια τραυματική εμπειρία που είχε γύρω στο '90, όταν αναγκάστηκε να πετάξει τόνους του προϊόντος που έβγαλε με μεγάλη κούραση και έξοδα, επειδή δεν το έπαιρνε ο έμπορος. Στο παζάρι, πάντως, η τιμή είναι καλή. Ο κόσμος επιζητεί την πατάτα Αλαγονίας και όταν σιγουρευτεί για την ταυτότητά της, την αγοράζει, έστω πληρώνοντας κάτι παραπάνω. "Η χρυσή εποχή της πατάτας ήταν πριν από τον πόλεμο" ανέφερε ο Γιάννης Καντζιλιέρης και, μάλιστα, σημείωσε ότι τότε η πατάτα της Αλαγονίας έφτανε μέχρι και τη Ζαχάρω της Ηλείας.
Τόση ήταν η φήμη της, αλλά και τόση μεγάλη η παραγωγή των χωριών της περιοχής. Η πατάτα έπαιξε σωτήριο ρόλο και την περίοδο της Κατοχής, μας είπε ο Νίκος Βασιλάκης, "είχε ο κόσμος να φάει, έτσι σωθήκαμε τότε. Άσε που αγοράστηκαν και σπίτια στην Καλαμάτα από την πατάτα". Η Αλαγονία έβγαζε πάντα την περισσότερη ποσότητα και μετά ερχόταν η Νέδουσα, πιο πίσω ήταν το Καρβέλι και ο Λαδάς και μετά η Αρτεμισία, γιατί εκεί τα νερά είναι λιγότερα. Δεν αποφύγαμε να ρωτήσουμε ποιο απ' όλα τα χωριά βγάζει την καλύτερη, αλλά η απάντηση που πήραμε ήταν ότι παντού η πατάτα είναι εξαιρετική, αν και σημείωσαν ότι όσο πιο ψηλά, ιδίως προς την πλευρά της Αλαγονίας και της Νέδουσας, τόσο πιο καλά. Ο Ηλίας Βασιλάκης, επίσης συνταξιούχος δάσκαλος, μας μίλησε για τη Γιορτή Πατάτας, που ξεκίνησε τη δεκαετία του '80, με σκοπό τη διαφήμιση του προϊόντος ώστε να αυξηθεί η ζήτηση και να ανοίξει η αγορά. Τότε υπήρχε σε λειτουργία και το Κέντρο Πατα τόσπορου. Τώρα, ούτε το Κέντρο λειτουργεί ούτε η παραγόμενη ποσότητα είναι μεγάλη. Ωστόσο, η γιορτή συνεχίζεται και από τους τόνους πατάτας που προσφέρεται στους επισκέπτες δεν είναι ούτε μία ξένη, όλες έχουν βγει στην περιοχή. Ο Ηλίας Βασιλάκης μάς ζητά να το υπογραμμίσουμε, γιατί κάποιοι διαδίδουν ψευδώς ότι οι πατάτες δεν είναι ντόπιες. "Ποτέ δεν πήραμε από πουθενά αλλού πατάτες.
Στη γιορτή που κάνουμε ο Σύλλογος αγοράζει από καλλιεργητές της περιοχής μας και προσφέρει στον κόσμο. Αυτή είναι αδιαμφισβήτητη αλήθεια", τόνισε ο δάσκαλος, κάνοντας και μια ακόμη παρατήρηση, ότι "κακώς και στη Μεσσήνη δώσανε στην εκδήλωση που κάνουν την ονομασία Γιορτή Πατάτας, αφού αυτή είναι δική μας". Όλα αυτά τα συζητούσαμε με τους πολύ φιλόξενους και καλοσυνάτους Αλαγόνιους, ενώ η συγκομιδή γινόταν με γοργούς ρυθμούς, οι οποίοι πάντως θα ήταν ταχύτεροι εάν δεν μπλεκόμουν στα πόδια των ανθρώπων να τους ρωτάω το ένα και το άλλο. Έτσι, όμως, πέρασε η ώρα και το έδεσμα που παρασκεύαζαν η Παναγιώτα Βασιλάκη και οι υπόλοιπες κυρίες ετοιμάστηκε. Ήταν το πιο νόστιμο φαγητό που μπορούσαμε να δοκιμάσουμε. Πατάτες που μόλις βγήκαν από τη γη βρασμένες μαζί με μπακαλιάρο και με ρίγανη, που είναι άφθονη στην περιοχή. Είναι το παραδοσιακό φαγητό των Αλαγονίων κατά τη συγκομιδή της πατάτας, ένα αξέχαστο έδεσμα που συνδυάζει τη γλυκύτητα της φρέσκιας πατάτας με την αλμύρα του βακαλάου και το τονωτικό άρωμα της ρίγανης. Προσφέρθηκε και ντόπιο τυρί (ο Κώστας Βασιλάκης είναι αγροτοκτηνοτρόφος) και, φυσικά, καλό κρασί.
Ήταν ό,τι έπρεπε για να ξεκουραστούν και να πάρουν δυνάμεις οι άνθρωποι που μετά συνέχισαν τη δουλειά, αλλά και μια αξέχαστη γευστική εμπειρία για εμάς. Φεύγοντας, ο Κώστας μάς προσέφερε μια μεγάλη σακούλα πατάτες. Τις απολαύσαμε και τηγανιτές και βραστές και ψητές. Όπως και αν τις φτιάξαμε, ήταν σκέτη νοστιμιά.
Μακάρι να γινόταν κάτι ώστε να στηριχτούν οι πατατοπαραγωγοί της περιοχής, να αυξηθούν οι ποσότητες και να μπορεί να απολαύσει όσο το δυνατόν περισσότερος κόσμος αυτή τη γευστική τροφή.

"Κανένα τραγούδι δεν είναι ολοκληρωμένο χωρίς καλό στίχο"
Όλο εκπλήξεις είναι ο πολυτάλαντος δημιουργός Μιχάλης Τούμπουρος. Μπορεί να βιοπορίζεται από την Πυρηνική Ιατρική, η σχέση του όμως με την τέχνη της μουσικής είναι συνεχής και με επαγγελματικές προδιαγραφές πλέον. Γνωστός από τη συνεργασία του ως μουσικός, αλλά συχνά και ως ηθοποιός, με τη "Θεατρική Διαδρομή" και τώρα με τη θεατρική ομάδα "Συν 1", ο Μιχάλης Τούμπουρος κυκλοφόρησε πρόσφατα την πρώτη του συλλογή τραγουδιών σε CD με τον τίτλο "Μονολογώντας", σε μουσική, στίχους και ερμηνεία δική του. Στο ιδιαίτερα φροντισμένο αυτό CD, όπου η επιμέλεια και οι φωτογραφίες είναι του σκηνοθέτη Κώστα Κατσουλάκη, συνεργάζονται έξι από τα γνωστότερα ονόματα του ελληνικού τραγουδιού: η Χάρις Αλεξίου, ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, ο Πάνος Μουζουράκης, ο Λάκης Παπαδόπουλος, ο Μπάμπης Στόκας και ο Διονύσης Τσακνής. Συναντηθήκαμε με τον Μιχάλη Τούμπουρο στο χώρο που δημιουργεί το μουσικό του σύμπαν κι ανάμεσα στα πολλά που είπαμε με αφορμή το CD, είναι και όσα ακολουθούν:
Πώς προέκυψε αυτή η σειρά τραγουδιών;
Είναι η πρώτη μου συλλογή και το πρώτο CD που παρουσιάζω. Για να 'μαι ειλικρινής, δεν το είχα προγραμματίσει, προέκυψε εντελώς τυχαία. Δηλαδή… Είναι μια δουλειά από τραγούδια που μάζευα κατά καιρούς. Τα 'δινα σε διάφορους φίλους, γνωστούς και αγαπημένους. Κάποια στιγμή, λοιπόν, έφτασαν στ' αυτιά της διευθύντριας της LYRA, της Έφης Κανελλοπούλου, η οποία μου τηλεφώνησε και μου ζήτησε να συνεργαστούμε, προτείνοντάς μου μάλιστα πενταετές συμβόλαιο συνεργασίας.

Αισθάνθηκες δέσμευση όταν σου προτάθηκε αυτή η συνεργασία;
Όχι, καμία δέσμευση. Άλλωστε, το CD περιείχε πενήντα περίπου τραγούδια, οπότε αυτό και μόνο κλείνει το συμβόλαιο. Απ' το εν λόγω CD διάλεξε και ο Μητσιάς ένα τραγούδι για τον τελευταίο του δίσκο.

Τι σε ωθεί να γράφεις τραγούδια;
Είναι η φύση μου, το έκανα από μικρός, πριν καν μάθω όργανο. Έγραφα στίχους και έμμετρα κείμενα. Πάντα μου άρεσαν οι καλλιτέχνες που έγραφαν ένα τραγούδι και το τραγουδούσαν μόνοι τους. Ακόμα και σήμερα μου ασκεί ιδιαίτερη γοητεία κάποιος με ένα όργανο που φτιάχνει τραγούδια και δονεί το πλήθος.

Ένοιωθες εξαρχής τον εαυτό σου ολοκληρωμένο δημιουργό;
Έτσι το συνειδητοποίησα αργότερα, αφού πέρασα και από όλες τις μορφές τέχνης, όπως η ζωγραφική και ο κινηματογράφος. Κάποτε, μάλιστα, είχα πάρει μια μηχανή σούπερ 8 και τραβούσα ταινιούλες, αλλά πάντα με σαγήνευε ο ήχος.

Γιατί δίνεις έμφαση σε κάποιες μελωδίες; Σε συγκινούν περισσότερο;
Η Ελλάδα είναι μια πολύφωνη χώρα και από άποψη λόγου και από άποψη μουσικής. Δεχόμαστε επιρροές από παντού και από Ανατολή και από Δύση. Είμαστε ένας μουσικός κόμβος κατά μία έννοια. Έτσι είμαι κι εγώ ως γόνος αυτής της χώρας. Έχω ακούσματα από παντού. Η μείξη αυτών των ακουσμάτων οδηγεί ως έκφραση στα τραγούδια που γράφω. Δεν ελέγχω αυτό που γράφω. Δε λέω θα κάνω αυτό ή το άλλο ηχόχρωμα. Αυτό το κάνω όταν γράφω μουσική για θέατρο, γιατί τότε πρέπει να ακολουθήσω κάποια κατεύθυνση από το έργο και να γράψω ένα κομμάτι που θα είναι λαϊκό ή τζαζ. Όμως, όταν γράφω για μένα, μου βγαίνει κάτι το οποίο εκ των υστέρων και εγώ ο ίδιος ανακαλύπτω ότι είναι ένα κράμα. Ένα κράμα πολλών ήχων, που είναι μέσα μου.

Πού πιστεύεις ότι υπάρχει πιο πολύ ο εαυτός σου, όταν γράφεις τραγούδια για σένα ή όταν γράφεις για μια θεατρική παράσταση;
Παλαιότερα πίστευα ότι ήταν αδιανόητο κάποιος ο οποίος γράφει μουσική και τραγούδια να το κάνει κατά παραγγελία. Μετά ανακάλυψα ότι κατά έναν μυστήριο τρόπο κινητοποιείται ο εαυτός σου και είσαι το ίδιο ειλικρινής σε αυτό που κάνεις, ίσως κι ακόμα περισσότερο. Επίσης, ανακάλυψα ότι τα μεγάλα τραγούδια, των μεγάλων δημιουργών, που αγαπήσαμε, στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι γραμμένα κατά παραγγελία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα βέβαια είναι ο Χατζιδάκις.

Τον οποίον είχες γνωρίσει απ' όσο ξέρω…
Ναι, ήταν στους Αγώνες Τραγουδιού της Καλαμάτας. Είχα γνωρίσει τον Χατζιδάκι μέσω του Κυπουργού.

Από τα τραγούδια που τότε είχε δώσει στον Χατζιδάκι υπάρχει κάποιο στο CD που κυκλοφόρησες;
Υπάρχουν τέσσερα τραγούδια, μεταξύ αυτών και το τραγούδι του τίτλου, το "Μονολογώντας".

Από τη γνωριμία σου με τον Χατζιδάκι έχεις κρατήσει κάτι που σου είπε και το θεωρείς ιδιαίτερης σημασίας για σένα;
Ο Χατζιδάκις ήταν υπέροχος άνθρωπος, που τον θαύμαζες και στεκόσουν με δέος απέναντί του. Ήταν ολιγόλογος κι όταν ήθελε να πει κάτι καλό για κάποιον, έλεγε: πάρα πολύ καλός.

Τα τραγούδια του "Μονολογώντας" έχουν μέχρι στιγμής απήχηση στο κοινό;
Είναι πολύ νωρίς ακόμα για να πούμε οτιδήποτε. Άλλωστε, το CD δεν έχει παρά ένα μήνα που κυκλοφόρησε. Θεωρώ, όμως, ότι θα πάει καλά, γιατί έχω ήδη θετικά μηνύματα και πολύ καλές κριτικές από επώνυμους. Ένας από αυτούς είναι και ο Σαββόπουλος, ο οποίος μίλησε στην εταιρία με τα καλύτερα λόγια για τα τραγούδια, κι αυτό, όπως καταλαβαίνεις, είναι πολύ ενθαρρυντικό.

Αν σου ζητούσα να χαρακτηρίσεις αυτά τα τραγούδια, πώς θα τα χαρακτήριζες;
Ειλικρινή. Είναι πραγματικά ειλικρινή, γιατί δεν είχα σκοπό να τα βγάλω σε μία παραγωγή. Είναι τραγούδια για μένα και τους φίλους μου. Τα τραγούδια αυτά έχουν ροκ και τζαζ στοιχεία, αυτό το ύφος που υιοθέτησα από πάρα πολύ νωρίς. Μάλιστα, από τότε που είχα δώσει το "Μονολογώντας" στους Αγώνες Τραγουδιού στην Καλαμάτα, είχα αποφασίσει πως ό,τι δηλώνει ως ύφος, αυτό θα ήθελα να υπηρετήσω, τουλάχιστον σε έναν κύκλο τραγουδιών.

Αυτός ο κύκλος ολοκληρώθηκε;
Ποτέ δεν κλείνει ένας κύκλος. Υπάρχει ένας πυρήνας και πολλοί ομόκεντροι κύκλοι γύρω από αυτόν. Υπάρχουν πολλά τραγούδια τα οποία έχω ακόμα και θέλω να αγγίξουν όλες τις πλευρές της μουσικής συγκίνησης που κατά καιρούς δέχθηκα.

Πώς ήταν η συνεργασία με τους άλλους ερμηνευτές που είναι και οι ίδιοι τραγουδοποιοί;
Εξαιρετική. Έδωσαν στα τραγούδια που είπαν κάτι ιδιαίτερο από τον εκφραστικό τους τρόπο και τους ευχαριστώ.

Πιστεύεις ότι μπορεί να υπάρξει καλό τραγούδι χωρίς καλούς στίχους;
Όχι. Ο στίχος είναι βασικό μέρος και σε αυτόν προχωράει μία μελωδία, για να ολοκληρωθεί ένα τραγούδι. Όση σημασία δίνεις στο στίχο, άλλη τόση πρέπει να δίνεις και στη μουσική. Μόνο έτσι ένα τραγούδι είναι ολοκληρωμένο.

Από τα τραγούδια \του "Μονολογώντας" ποιο θεωρείς ότι σε εκφράζει περισσότερο;
Δεν μπορώ και δε θέλω να ξεχωρίσω κανένα. Άλλωστε, όλα τα θεωρώ παιδιά μου και τα αγαπώ το ίδιο".

Θανάσης Παντές

Αλλαγή πολιτικού σκηνικού μετά τις τελευταίες εκλογές, με τη Νέα Δημοκρατία - πέρα από κάθε πρόβλεψη - να σημειώνει μεγάλη "καθίζηση" και το ΠΑΣΟΚ του Γιωργάκη - που τώρα έγινε Γιώργος - να καταγράφει σπουδαία νίκη.
Αισιόδοξες οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης και μακάρι ένα μέρος αυτών να γίνει πραγματικότητα. Εκεί, όμως, που θα ήθελα να σταθώ, είναι οι εξαγγελίες και οι δεσμεύσεις που ανέλαβε προσωπικά ο πρωθυπουργός για τους βουλευτές.
Αν κατάλαβα καλά, η όλη φιλοσοφία των αλλαγών είναι στην κατεύθυνση να αποκοπεί ο βουλευτής από τις κάθε είδους δεσμεύσεις. Από τους χορηγούς - όπως καταλαβαίνετε, κανείς δε βάζει το χέρι του στην τσέπη από την καλή του καρδιά - αλλά κυρίως από τους ψηφοφόρους, που περιμένουν πολλά από το βουλευτή τους.
Από την επομένη των εκλογών, άλλωστε, πρώτο μέλημα του βουλευτή ήταν η επανεκλογή του.
Ειλικρινά σας λέω, τους λυπόμουν τους ανθρώπους βλέποντάς τους να φθάνουν τόσο χαμηλά για μία ή περισσότερες ψήφους. Να τρέχουν σε κηδείες και μνημόσυνα, σε γάμους και πανηγύρια, να χαιρετούν και να ασπάζονται τον κάθε έναν, γνωστό ή άγνωστο, να χαμογελούν, να συμφωνούν, να τάζουν.
Θυμάμαι κάποιον βουλευτή σε πανηγύρι να χαιρετά πάνω από 1.500 άτομα. Καλά, δεν πιάστηκε το χέρι του; Αμ το άλλο, με ένα κινητό τηλέφωνο στο αυτί τους όλη τη μέρα να απαντούν και να δίνουν απαντήσεις, κυρίως για αιτηθέντα ρουσφέτια.
Να μην ξεχνούν κανέναν στην ονομαστική του εορτή και να οι κάρτες με τις ευχές. Πότε, άραγε, αυτοί οι άνθρωποι δούλευαν γι' αυτό που έπρεπε να δουλέψουν;
Πώς με τέτοιο άγχος να σκεφτείς, να αξιολογήσεις, να επεξεργασθείς, να προτείνεις λύσεις, να διαβάσεις νομοσχέδια, να ψηφίσεις;
Ο Γιωργάκης που έγινε Γιώργος θα γίνει Γιώργαρος αν καταφέρει να κάνει πράξη, έστω το 10% των εξαγγελιών.
Εμείς του το ευχόμαστε και αναμένουμε.

Πέτρος Α. Τσώνης

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ, Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΟΥ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Μεσσηνία και Αντώνης Σαμαράς: μια σχέση άσβεστου πάθους

«Όλοι οι ανερχόμενοι πολιτικοί άνδρες έχουν συμπαραστάτη στην καριέρα τους τη σύζυγό τους. Ο συμπαθής Αντώνης Σαμαράς έπρεπε και αυτός να μπει στο κλαμπ των νυμφευμένων και να βρει συμπαραστάτη-σύντροφο. Αφού, λοιπόν, κατάφερε να βρει χρόνο, μιας και λόγω του υπουργείου Εξωτερικών βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, στις 26 Μαΐου έκανε στην Παναγιά της Πύλου τους γάμους του με την πανέμορφη Γεωργία Κρητικού. Ο Αντώνης δε χρειάζεται συστάσεις. Για τη Γεωργία (κα Σαμαρά πλέον) μάθαμε ότι είναι τελειόφοιτη της Αρχιτεκτονικής Σχολής Αθηνών και κόρη του γνωστού βιομήχανου κ. Κρητικού, ιδιοκτήτη της ανθούσας βιομηχανίας Κύκνος».

Αυτή είναι η εισαγωγή από το ρεπορτάζ που δημοσίευσε το «Flash της Μεσσηνίας» τον Ιούνιο του 1990 για το γάμο του Αντώνη Σαμαρά. «Γάμο του αιώνα» τον αποκάλεσαν, με 3.000 άτομα προσκεκλημένους, με τη μισή κυβέρνηση παρούσα, όπως και με κορυφαίους επιχειρηματίες, εκδότες και άλλες σπουδαίες προσωπικότητες της χώρας. Η τρίτη λέξη του ρεπορτάζ είναι «ανερχόμενος». Και πράγματι, όλοι τότε έβλεπαν τον Αντώνη Σαμαρά να εξελίσσεται και να ανεβαίνει στην κορυφή της πολιτικής, μέχρι που ένα χρόνο μετά τον απέπεμψε από το υπουργείο ο πρωθυπουργός Κώστας Μητσοτάκης και λίγο αργότερα παραιτήθηκε και από βουλευτής. Στο γάμο του Αντώνη Σαμαρά ήταν ο Κώστας Μητσοτάκης, όπως και ο γιος του Κυριάκος. Μην αναρωτιέστε για την Ντόρα, έλειπε. Φαίνεται πως από τότε η χαρά ήταν ένα συναίσθημα που δεν μπορούσαν να μοιραστούν. Έφτασαν στα τέλη Νοέμβρη να είναι οι βασικοί διεκδικητές της αρχηγίας της Νέας Δημοκρατίας. Νίκη θριαμβευτική για το συμπατριώτη μας, χαρά για όλη τη Μεσσηνία, πίκρα βαριά όμως για την Ντόρα. Από εκείνο το γάμο μέχρι και τις εκλογές της Νέας Δημοκρατίας, ο Αντώνης Σαμαράς και η Ντόρα Μπακογιάννη ήταν πάντα απέναντι.
Ο συμπατριώτης μας πέρασε δύσκολες στιγμές, έζησε στην «πολιτική έρημο» για χρόνια μετά τη διάλυση της «Πολιτικής Άνοιξης», ενώ η Ντόρα έμεινε στη Νέα Δημοκρατία, ανέβηκε και έγινε το νούμερο δύο μετά τον Κώστα Καραμανλή. Κι ενώ ήταν έτοιμη να πάρει το δαχτυλίδι της ηγεσίας, ήρθε ο Αντώνης Σαμαράς με το δυναμισμό των αρχών της δεκαετίας του ’90 να ενθρονιστεί εκείνος στη θέση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, αφού πραγματικά δημιούργησε ένα ποτάμι υποστήριξης από τη βάση του κόμματος. Αυτός είναι ο πραγματικός Αντώνης Σαμαράς. Η Μαργαρίτα Σφέτσα στο «Vmen» του Φεβρουαρίου τον χαρακτήρισε αινιγματικό, γράφοντας μια σύντομη βιογραφία του. «Ο Αντώνης Σαμαράς της δεκαετίας των ’90ς ήταν από τους πολιτικούς με τη μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και απήχηση εφάμιλλη ενός εγχώριου ροκ σταρ. Όσοι βρέθηκαν μαζί του σε περιοδείες στην ελληνική περιφέρεια την περίοδο εκείνη, θυμούνται ακραίες εκδηλώσεις αγάπης προς το πρόσωπό του. “Προσπαθούσαν να τον αγγίξουν λες και επρόκειτο για τον Μικ Τζάγκερ ή τον Μπρους Σπίνγκστιν” θυμάται ένας στενός του συνεργάτης. Είναι χαρακτηριστικό ότι, όταν στη μεγαλύτερη σε κυκλοφορία ημερήσια εφημερίδα της δεξιάς παράταξης, δημοσιεύτηκε λίγο αργότερα πρωτοσέλιδη φωτογραφία του γάμου του με τη νεαρή και όμορφη Γεωργία Κρητικού, αύξησε εκείνη την ημέρα την κυκλοφορία της κατά 25.000 φύλλα», γράφει η δημοσιογράφος, που πάντως φαίνεται να αγνοεί ότι των Μεσσηνίων τουλάχιστον τα αισθήματα ή, έστω, μιας μεγάλης μερίδας, ποτέ δεν άλλαξαν. Ακόμη και στα δύσκολα χρόνια του Αντώνη Σαμαρά, οι Μεσσήνιοι τον υποδέχονταν με τρόπο σχεδόν παραληρηματικό. «Γεια σου, λεβέντη μου» του φωνάζουν πάντα οι μεγαλύτερες γυναίκες όταν τον δουν στο δρόμο.

Ο Αντώνης Σαμαράς γεννήθηκε στις 23 Μαΐου 1951 - Δίδυμος για όσους πιστεύουν στα ζώδια. Είναι δισέγγονος της Πηνελόπης Δέλτα, στο σπίτι της οποίας στην Κηφισιά κατοικεί σήμερα. Γράφει, μάλιστα, η Μαργαρίτα Σφέτσα ότι «υπερήφανος για τη σημαντική αυτή μορφή της οικογένειας, όταν βρίσκονται καλοί φίλοι στην πανέμορφη αυτή μονοκατοικία, που οι παλιότεροι θυμούνται ως στάβλους της Πηνελόπης Στεφάνου Δέλτα, τους οδηγεί στο σημείο όπου εκείνη αυτοκτόνησε (σε ένδειξη διαμαρτυρίας μετά την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα). Να, εδώ, σε αυτό το μέρος του κήπου έδωσε τέλος στη ζωή της η προγιαγιά μου, λέει». Αποφοίτησε από το Κολέγιο Αθηνών, στη λαμπρή πορεία του οποίου η οικογένειά του έχει συμβάλει, όπως συνεχίζει να συμβάλει, αφού ο αδελφός του Αλέξανδρος, γνωστός αρχιτέκτονας, κατέχει ανώτατη θέση. Σπούδασε στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ήταν συμφοιτητής με τον Γιώργο Παπανδρέου, ενώ κάποιο διάστημα ήταν και συγκάτοικοι. Όμως, στα φοιτητικά χρόνια «έχτισε» σχέσεις και με τον Κώστα Καραμανλή. Μάλιστα, έστειλε μια θερμότατη συστατική επιστολή, ώστε ο πρώην πρωθυπουργός να γίνει δεκτός στο Πανεπιστήμιο Fletcher της Βοστόνης. Βουλευτής εξελέγη πρώτη φορά το 1977, στη Μεσσηνία φυσικά, σε ηλικία μόλις 26 ετών. Αμέσως ξεχώρισε, αν και δούλεψε πολύ για το κόμμα του και ενώ είχε να αντιμετωπίσει πολιτικούς με ιστορία στη Μεσσηνία. Δε χρειάστηκε πολλά χρόνια για να ξεπεράσει παλιές καραβάνες, τον Καλαντζάκο, τον Μπούτο. Το Μάρτιο του 1989 έγραψε χαρακτηριστικά το «Flash της Μεσσηνίας»: «Το ανερχόμενο αστέρι της Ν.Δ. στη Μεσσηνία είναι ο νεαρός Αντώνης Σαμαράς. Η ηγετική παρουσία που κάνει ο βουλευτής Αντώνης Σαμαράς μάλλον ενοχλεί τους άλλους δύο συναδέλφους του, Καλαντζάκο και Αναστασόπουλο. Και δε φαίνεται εύκολη η συνεργασία για πιο ενιαία κομματική παρουσία. Η Νομαρχιακή Επιτροπή βρίσκεται πιο κοντά στο Σαμαρά, ενώ μαζί του είναι και η υπό τον Παναγή Κουμάντο δημοτική πλειοψηφία του Δήμου Καλαμάτας». Την «Πολιτική Άνοιξη» την ίδρυσε στις 30 Ιουνίου του 1993. Ήταν ένα εντυπωσιακό ξεκίνημα, μια πραγματική υπέρβαση, που στηρίχθηκε μέχρι και από τον Ανδρέα Λεντάκη ή τον Οδυσσέα Ελύτη.

Ο δικομματισμός, όμως, δε νικιέται. Η ΠΟΛΑΝ στις εθνικές εκλογές του 2000 δεν έλαβε μέρος. Ξεκίνησε σιγά σιγά η αντίστροφη μέτρηση για την επάνοδό του στη Νέα Δημοκρατία. Πράγματι, το 2004 έγινε ευρωβουλευτής, τοποθετούμενος στη δεύτερη θέση της λίστας, πίσω από τον Γιάννη Βαρβιτσιώτη και το Σεπτέμβριο του 2007 εξελέγη βουλευτής, ενώ στις αρχές του 2009 ανέλαβε υπουργός Πολιτισμού, κερδίζοντας αμέσως τις εντυπώσεις με τις ενέργειες και τις αποφάσεις του, όπως με τη μείωση στο μισό του κόστους για τα εγκαίνια του νέου Μουσείου της Ακροπόλεως, την κατάργηση ακριβοπληρωμένων συνεργατών, τη μείωση αποδοχών άλλων συνεργατών και επικεφαλής επιτροπών κ.ά. Ο Αντώνης Σαμαράς άρχισε ξανά να κερδίζει τις εντυπώσεις των Νεοδημοκρατών, ωστόσο ελάχιστοι πρέπει να ήταν αυτοί που περίμεναν ότι, εάν έμπαινε θέμα ηγεσίας, θα είχε ελπίδες.
Το φαβορί ήταν η Ντόρα, μετά ο Αβραμόπουλος και τρίτος ο Σαμαράς. Κατάφερε όλα αυτά και τα ανέτρεψε και, μάλιστα, μέσα σε χρόνο - ρεκόρ, αλλά και με τους μηχανισμούς, όχι μόνο της Ντόρας, αλλά όλων σχεδόν των πρωτοκλασάτων, απέναντί του. Στη Β’ Αθήνας όλοι οι βουλευτές, εκτός του Πάνου Παναγιωτόπουλου, ήταν με την Ντόρα, κι όμως, ο κόσμος τούς γύρισε την πλάτη και με ένα κινηματικό τρόπο υποστήριξαν τον Αντώνη Σαμαρά. Δε θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι υπάρχει μια κάποια αναλογία και στη Μεσσηνία.
Ο δεύτερος βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, ο Γιάννης Λαμπρόπουλος, ήταν με την Ντόρα, το ίδιο η πρώην υφυπουργός Απασχόλησης Σοφία Καλαντζάκου, το ίδιο ο Μεσσσήνιος πρώην υπουργός Εσωτερικών Προκόπης Παυλόπουλος, ο δήμαρχος Καλαμάτας, αν και δηλωμένος «ντορικός», κράτησε ουδετερότητα, ενώ ο νομάρχης Μεσσηνίας φάνηκε τελικά να γέρνει προς τον Σαμαρά. Παρ’ όλα αυτά, σαν να πρόκειται για κοινωνικό ξεσηκωμό, το 93,4% των 34.000 που πήγαν και ψήφισαν, έδωσαν την ψήφο τους στον Αντώνη Σαμαρά. Απίστευτο πραγματικά ποσοστό, που αποκλείεται να έχει ξαναβγάλει πουθενά στη γη ανόθευτη κάλπη. Αφήσαμε για το τέλος ένα άλλο μεγάλο χάρισμα του Αντώνη Σαμαρά, την παθολογική αγάπη του για τον Ολυμπιακό. Άλλωστε, την Κυριακή που θριάμβευσε επί της Ντόρας, η καρδιά του ήταν τρεις φορές ευτυχισμένη, γιατί θριάμβευσε και ο Ολυμπιακός επί του αιωνίου αντιπάλου Παναθηναϊκού, πρώτα στο ποδόσφαιρο και μετά στο μπάσκετ.
Αυτός είναι ο Αντώνης Σαμαράς, που μια πολύ μεγάλη μερίδα Μεσσηνίων υπεραγαπούν. Aπ’ ό,τι φαίνεται, έχουν αρχίσει πάλι να τον υπεραγαπούν πολλοί άλλοι Νεοδημοκράτες σε όλη την Ελλάδα. Ευχόμαστε και περιμένουμε να μην διαψεύσει κανέναν. Το έχει ανάγκη η Μεσσηνία, το έχει ανάγκη όλη η Ελλάδα να αναδείξει τα χαρίσματά του. Να έχει καλή δύναμη στο δύσκολο έργο του και να μην αργήσει να έρθει η ώρα να κυβερνήσει την Ελλάδα.

Μια πανάρχαια συνήθεια των βοσκών αναβιώνει κάθε χρόνο, έστω και περιορισμένα, τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για το κατέβασμα των κοπαδιών από τα καλοκαιρινά λημέρια στα χειμαδιά. Από τα χωριά του Μαίναλου στα χωριά της Πυλίας και της Τριφυλίας, από τα χωριά του Ταϋγέτου στα χωριά της παραλιακής Μάνης.
Πριν από λίγα χρόνια, από τις σελίδες του Flash της Μεσσηνίας, είχαμε γνωρίσει τον Μήτσο Γεωργακόπουλο, έναν από τους τελευταίους ανεβοκατεβάτες, από το χωριό Ράδου Αρκαδίας, που ξεχειμωνιάζει στην Καλογερόρραχη. Ο Γιάννης και ο Βαγγέλης Γεωργίκος επιμένουν ακόμη στην κτηνοτροφία. Το κοπάδι τους ξεπερνά τα 400 γίδια. Το καλοκαίρι θα τους βρεις στα Πηγάδια Ταϋγέτου, το χειμώνα στο χειμαδιό τους στα Καλλιανέικα. Συνεχίζοντας το επάγγελμα του πατέρα τους αγωνίζονται χειμώνα – καλοκαίρι για μια αξιοπρεπή ζωή. Τα παλιά χρόνια, όπως είχε ακούσει από τον πατέρα του ο Γιάννης Γεωργίκος, υπήρχαν στα χωριά τους 35.000 γιδοπρόβατα. Σήμερα δεν ξεπερνούν τα 5.000. Οι πέντε – έξι κτηνοτρόφοι που απέμειναν κατεβάζουν κάθε Νοέμβριο τα κοπάδια τους από το βουνό στο χειμαδιό, ακολουθώντας την πατρογονική διαδικασία. Ένα τέτοιο κατέβασμα παρακολουθήσαμε και καταγράψαμε φωτογραφικά. Το ξεκίνημα γίνεται πρωί πρωί με την ανατολή του ηλίου, και θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί με τη δύση του, ακολουθώντας το παλιό μονοπάτι αλλά και τμήματα του καινούριου δρόμου, με μπροστάρη τον τσοπάνο με το άλογό του. Αρκετές φορές θα γίνουν ολιγόλεπτες στάσεις για ξεκούραση του κοπαδιού. Μπορεί η φλογέρα του τσοπανόπουλου να έχει σωπάσει, ο ήχος των κουδουνιών όμως παραμένει χαρακτηριστικός «Ο τσοπάνος μοιάζει σαν αφρικανός νομάδας μ’ ένα τεράστιο τουφέκι κάτω από την αμασχάλη, έτοιμος να σημαδέψει… όχι μόνο τον αιμοβόρο λύκο ή το ύπουλο τσακάλι, μα και το συνάνθρωπό του τον κλέφτη» γράφει ο Γάλλος Πουκεβίλ, που ήρθε πριν το 1820. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει, ο τσοπάνος διαθέτει τεράστιο 4x4 και κινητό τηλέφωνο για την άμεση επικοινωνία. Παρ’ όλα αυτά, το επάγγελμα του κτηνοτρόφου είναι σκληρό και δύσκολο, γι’ αυτό και κανένα παιδί δε θέλει ν’ ασχοληθεί μ’ αυτό. Στο χειμαδιό στα Καλλιανέικα τα γίδια θα γεννήσουν, ενώ θα αρχίσουν και το τυροκομιό της υπέροχης σφέλας. Αφού περάσουν τα κρύα και οι βροχές, εκεί στα τέλη του Απριλίου, αρχές Μαΐου, το κοπάδι θα πάρει την ανηφόρα για την ελευθερία του βουνού.

Γιάννης Κουρέας «Ο Εμφύλιος διέλυσε τα Πηγάδια»
 Έσφυζαν από ζωή τα Πηγάδια προπολεμικά, μαζί με τους συνοικισμούς Δενδρά, Κρύα Βρύση, Ριζανά και Ρίντομο. Σύμφωνα με την απογραφή του 1940, στο χωριό και στους συνοικισμούς κατοικούσαν 603 άνθρωποι. Έντεκα χρόνια αργότερα, το 1951, σύμφωνα με την απογραφή εκείνης της χρονιάς, το σύνολο των κατοίκων ήταν μόνο 20. Τι έφταιξε, άραγε, και μέσα σε μια δεκαετία το χωριό και οι συνοικισμοί εγκαταλείφθηκαν πλήρως; Ο Εμφύλιος Πόλεμος, σύμφωνα με τον 74χρονο σήμερα Γιάννη Κουρέα, που γεννήθηκε στα Πηγάδια και έζησε εκεί τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Καλοκαιρινό χωριό τα Πηγάδια, αφού όλοι σχεδόν οι κάτοικοί του είχαν ως κύριο επάγγελμα την κτηνοτροφία και τους χειμερινούς μήνες κατηφόριζαν στα χειμαδιά, στα Καλλιανέικα, στο Σταυροπήγιο, στον Κάμπο, στους Δολούς, αλλά και στα Γιαννιτσάνικα και βόρεια της Καλαμάτας. Η απογραφή των αιγοπροβάτων που έγινε το 1936 από την κυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά, τα έφθανε στα 33.000, μας λέει ο κ. Κουρέας. Με Δημοτικό Σχολείο, Παπά και Αστυνομία, τα Πηγάδια απετέλεσαν και εμπορικό κέντρο της περιοχής, αφού ήταν το πέρασμα χιλιάδων κατοίκων της Μεσσηνιακής Μάνης. «Το “Κακό γεφύρι” ήταν κάτι σαν τον Ισθμό της Κορίνθου» θυμάται ο συνομιλητής μας. Χαρακτηριστικό είναι ότι στο χωριό προπολεμικά λειτουργούσαν 9 μαγαζιά. Κομβική ημερομηνία για την αντίστροφη μέτρηση των Πηγαδιών αποτελεί η 29η Αυγούστου του 1946 με την εμφύλια μάχη, που μέτρησε τέσσερις νεκρούς. Από το φόβο αντιποίνων - που βέβαια δεν απόφευχθηκαν – οι κάτοικοι αναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να κατέβουν άλλοι στα παραλιακά χωριά και άλλοι στα αστικά κέντρα. Η εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση αργότερα έδωσε το τελειωτικό χτύπημα και το χωριό ερήμωσε. Χαρακτηριστικό είναι ότι στην απογραφή του 1971 κατεγράφησαν μόνο 4 άνθρωποι. Από τότε μέχρι σήμερα αρχίζει σιγά σιγά η επιστροφή κάποιων κατοίκων, που επισκευάζουν τα σπίτια τους και έτσι δίνεται ζωή στο χωριό, ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες.

"Το λαϊκό τραγούδι είναι πολύ σοβαρή υπόθεση"
O Γιάννης Λεμπέσης γεννήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 1956 σε ένα μικρό ορεινό χωριό της Εύβοιας, τον Κρεμαστό. Οι γονείς του, αγρότες στο επάγγελμα, μεγάλωσαν τα τρία παιδιά τους (τον Γιάννη και τις δύο αδερφές του) υπό δύσκολες συνθήκες, με σκληρή δουλειά και προσπάθεια, προτρέποντάς τα να σπουδάσουν και να μορφωθούν για να ζήσουν μια "καλύτερη" ζωή, όπως συχνά τους έλεγαν. Ο Γιάννης, μελετηρός και πειθαρχημένος, ήταν άριστος μαθητής και αθλητής και το 1975 εισάγεται με εξετάσεις στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και τον Ιούνιο του 1981 παίρνει το πτυχίο του.

Το "μικρόβιο" της μουσικής υπήρχε μέσα του από τα παιδικά του χρόνια. Ήταν ψάλτης στην εκκλησία του χωριού του (και έτσι ζυμώθηκε με τα ακούσματα της βυζαντινής μουσικής), ενώ σκάλιζε τα όργανα ενός παππού του, που ήταν περιζήτητος μουσικός και τραγουδιστής στα πανηγύρια της Εύβοιας. Παράλληλα με τις σπουδές του στο Πολυτεχνείο γνώρισε από τους παλιούς τα μυστικά του μπουζουκιού και του λαϊκού τραγουδιού. Στα φοιτητικά του χρόνια έπαιζε και τραγουδούσε σε ταβερνάκια της Αθήνας και του Πειραιά για το κέφι και το χαρτζιλίκι του. Εκείνη την εποχή, που έγινε και η λεγόμενη αναβίωση του ρεμπέτικου, γνώρισε τους περισσότερους από τους θρύλους της αυθεντικής λαϊκής δημιουργίας που είχαν απομείνει: Ιωάννα Γεωργακοπούλου, Κώστα Ρουκούνα, Οδυσσέα Μοσχονά, Μιχάλη Γενίτσαρη, Ρένα Στάμου κ.ά., με τους οποίους αργότερα συνεργάστηκε στο πάλκο και πήρε την "ευλογία" και τις συμβουλές τους. Την περίοδο 1981-1983 υπηρετεί τη στρατιωτική του θητεία στον Έβρο και από το 1983 μέχρι σήμερα ανελλιπώς στα πάλκα των λεγόμενων "ρεμπετάδικων" της Αθήνας το χειμώνα, ενώ τα καλοκαίρια μαζί με την ορχήστρα του "Λαϊκή Στράτα" οργώνουν την Ελλάδα κάνοντας λαϊκές συναυλίες. Μέχρι σήμερα έχει εκδώσει 15 προσωπικούς δίσκους, κυρίωςμε δικά του τραγούδια, που είναι μια απόδειξη ότι το ρεμπέτικο έχει και συνέχεια. Με την ευκαιρία του CD με 15 παραδοσιακά τραγούδια απ' τους αρτεσιανούς θησαυρούς της μουσικοποιητικής μας λαλιάς που ερμηνεύει ο Γιάννης Λεμπέσης και συνοδεύει την έκδοση του περιοδικού μας αυτό το μήνα, είχαμε μαζί του μια ζεστή και ενδιαφέρουσα κουβέντα:

Γιάννη, ποια είναι η σχέση σου με τη Μεσσηνία και ειδικά με την Καλαμάτα;
"Εδώ και αρκετά χρόνια τα καλοκαίρια με την ορχήστρα μου "Λαϊκή Στράτα" παίζουμε σε διάφορα χωριά της Μεσσηνίας σε συναυλίες και όμορφα λαϊκά πανηγύρια που διοργανώνουν οι Δήμοι και άλλοι πολιτιστικοί φορείς αυτών των περιοχών. Συνεργάζομαι με το φίλο μου, το Χρήστο Κατσαμπάνη, που οργανώνει πολιτιστικές εκδηλώσεις. Από την αρχή υπήρξε άριστη χημεία με τους Μεσσήνιους, τους αγάπησα και με αγάπησαν. Χαίρομαι ιδιαίτερα γι' αυτό, γιατί αυτός ο τόπος είναι ευλογημένος. Όταν μπαίνω στη Μεσσηνία ερχόμενος από Αθήνα, νοιώθω ένα "άγιο" μούδιασμα και δέχομαι μια θετική φόρτιση. Ίσως οι ντόπιοι να μη το συνειδητοποιούν, εμένα όμως αυτό μου συμβαίνει και δεν είμαι ο μόνος. Και άλλοι φίλοι και συνεργάτες μου, μου λένε το ίδιο. Εύχομαι και ελπίζω αυτή η σχέση μου με τη Μεσσηνία να υπάρχει για πάντα και, με την ευκαιρία της έκδοσης του CD με τα 15 παραδοσιακά διαμάντια που συνοδεύει το περιοδικό σας, να γίνει πιο όμορφη, πιο ουσιαστική και πιο δυνατή".

Μίλησέ μας για τη μουσικοθεατρική παράσταση του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, το καλοκαίρι του 2008, την "Ελλαδογραφία", στην οποία ήσουν επικεφαλής.
"Όπως έχω πει πάρα πολλές φορές, η "Ελλαδογραφία" είναι ό,τι πιο σημαντικό καλλιτεχνικά και πολιτιστικά έχω κάνει μέχρι τώρα. Κι αυτό οφείλεται σε ένα σπουδαίο άνθρωπο του Ελληνικού Πολιτισμού, που, δυστυχώς, βιάστηκε να μετακομίσει στη γειτονιά των αγγέλων. Στον αείμνηστο Γιώργο Τσαγκάρη, που την εποχή εκείνη ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας. Τι κάναμε με την "Ελλαδογραφία"; Όπως έλεγε ο Γιώργος Τσαγκάρης, "Ανιχνεύουμε την ιστορική εξέλιξη του τόπου μας από τις αρχές του 1900 έως τις μέρες μας. Αντλούμε από τα αρτεσιανά ύδατα του ελληνισμού με διάθεση, ευφροσύνη, χωρίς καμία προκατάληψη ιδεολογική ή αισθητική και χωρίς ακαδημαϊσμό. Οι κορυφαίοι ιστορικοί κόμβοι, τα πνευματικά ρεύματα, οι χαρές, οι περηφάνιες, αλλά και οι πίκρες και οι ξεριζωμοί, συνθέτουν το τοπίο της παράστασης, που διαπερνούν 40 αριστουργηματικά τραγούδια που χιλιοτραγούδησαν γενιές και γενιές Ελλήνων. Ρεμπέτικο, νησιώτικο, σμυρναίικο, λαϊκό, ο Μάνος, ο Μίκης δροσίζουν την ψυχή μας και μας υπενθυμίζουν τη ρίζα και τη διάρκεια της ελληνικής μουσικοποιητικής λαλιάς". Το σημαντικό της "Ελλαδογραφίας" είναι ότι αγαπήθηκε με πάθος από τους συντελεστές της, αλλά, κυρίως, από τους θεατές, που παρακολούθησαν τις 30 παραστάσεις που δώσαμε, κυρίως στη Μεσσηνία. Και επειδή, όπως έλεγε ο αείμνηστος Γιώργος Τσαγκάρης, η "Ελλαδογραφία" είναι δρόμος, ελπίζω ότι σύντομα θα συνεχισθεί η όμορφη πορεία της. Εκτός των άλλων, η "Ελλαδογραφία" αποδεικνύει περίτρανα πως με απλά και στοιχειώδη μέσα, όταν υπάρχει η φώτιση του δημιουργού και η ψυχή και το μεράκι των συντελεστών, γίνεται ένα σπουδαίο πολιτιστικό γεγονός, που μπορεί να παρέμβει και να επηρεάσει θετικά τα τεκταινόμενα της εποχής μας".

Με τον Γιώργο Τσαγκάρη πώς γνωριστήκατε και πώς σε επέλεξε για την "Ελλαδογραφία";
"Εγώ ήξερα και παρακολουθούσα το σπουδαίο έργο του Γιώργου Τσαγκάρη, όταν ήταν διευθυντής στο τρίτο και στο δεύτερο πρόγραμμα της κρατικής ραδιοφωνίας. Ήταν αυτός που μεταξύ άλλων είχε επιλέξει το συντοπίτη μου και μακρινό συγγενή μου, αείμνηστο Πάνο Γεραμάνη, για τους θρυλικούς "Λαϊκούς Βάρδους" του Β΄ Προγράμματος της κρατικής ραδιοφωνίας. Μιας εκπομπής που επί 15 χρόνια κρατούσε "Θερμοπύλες" για το λαϊκό τραγούδι. Όταν το 2000 έκανα ένα τριπλό CD με 48 αδέσποτα και παραδοσιακά τραγούδια, άκουσα τον Γιώργο Τσαγκάρη να μιλάει πολύ κολακευτικά για μένα, με τη χαρακτηριστική φράση ότι τον πείραζε η ερμηνεία μου στα τραγούδια αυτά που ήταν και τα αγαπημένα του. Φυσικά, αυτό ήταν ένας τίτλος τιμής για μένα, που είχε δοθεί από έναν άνθρωπο του καλλιτεχνικού διαμετρήματος και της πνευματικής εμβέλειας του Τσαγκάρη. Για πρώτη φορά βρεθήκαμε και γνωρισθήκαμε δια ζώσης τον Αύγουστο του 2007 στο Ακριτοχώρι Μεσσηνίας. Εγώ με την ορχήστρα μου παίζαμε στο πανηγύρι του χωριού, όπου παρευρισκόταν ο Γιώργος με τον αγαπημένο και αδερφικό του φίλο Πέτρο Τσώνη, που κατάγεται από εκεί. Μάλιστα, κατά παράκληση του Πέτρου Τσώνη ανέβηκε κάποια στιγμή στο πάλκο και είπε το εξής συγκλονιστικό: "Όσο υπάρχει και γίνεται κυκλικός ομαδικός χώρος δεν θα σβήσει ο Ελληνισμός". Εκείνο το βράδυ συζητήσαμε με τις ώρες, μου είπε πολύ κολακευτικά λόγια και εξέφρασε την επιθυμία να συνεργασθούμε καλλιτεχνικά. Δεν ήταν ακόμα στο ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας. Το Σεπτέμβριο του 2007 συναντηθήκαμε στην Αθήνα και μου πρότεινε να τραγουδήσω εκκλησιαστικούς ύμνους που ο ίδιος θα διασκεύαζε και θα ενορχήστρωνε. Μια δουλειά που είχε ξεκιΑπό νήσει με τον αείμνηστο Στράτο Διονυσίου, αλλά δεν πρόλαβε να υλοποιηθεί γιατί ο Στράτος "έφυγε" πρόωρα. Μετά από λίγο καιρό έγινε καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας και από τον Δεκέμβριο του 2007 ξεκίνησε η ιδέα του για την "Ελλαδογραφία". Συναντηθήκαμε στην Αθήνα, μαγεύτηκα από την ιδέα του και από το λόγο του και ξεκίνησε το πανέμορφο και επίπονο ταξίδι της προετοιμασίας του μουσικού μέρους της. Ξεκινήσαμε από 200 τραγούδια ρεμπέτικα, παραδοσιακά, σμυρναίικα, έντεχνα, λαϊκά, ελαφρά, για να καταλήξουμε στα 40. Και επειδή η δυσκολότερη πράξη στη μουσική είναι η αφαίρεση (ειδικά όταν πρόκειται να διαλέξεις από 200 αριστουργήματα), καταλαβαίνετε τι προσπάθεια χρειάστηκε για τη διαδικασία αυτή. Σε όλη αυτή τη συνεργασία μας κατάλαβα ότι είχα να κάνω με ένα φωτισμένο και χαρισματικό άνθρωπο, που χρησιμοποιούσε με τέτοια ομορφιά και μαστοριά την ελληνική γλώσσα όσο ελάχιστοι Έλληνες. Σεβόταν και αγαπούσε την παράδοση, τους ποιητές, τους δημιουργούς, τους μουσικούς, αλλά, κυρίως, τους απλούς ανθρώπους για τους οποίους έγινε η "Ελλαδογραφία". Είναι πραγματικά μεγάλη η απώλεια για τον ελληνικό πολιτισμό ο πρόωρος χαμός και δυσαναπλήρωτο το κενό που άφησε".

Γιάννη, τι είναι κατά τη γνώμη σου το λαϊκό τραγούδι;
"Κατά τη γνώμη μου στην οικογένεια του λαϊκού τραγουδιού εντάσσονται: το παραδοσιακό (στεριανό και νησιώτικο), το ρεμπέτικο, το σμυρναίικο, αλλά και μεταγενέστερα και σύγχρονα ελληνικά τραγούδια που έχουν θέμα στο στίχο τους και αξιοπρέπεια και μουσικά ακολουθούν τους αρχέγονους ελληνικούς μουσικούς δρόμους και ρυθμούς. Γιατί οι μουσικοί δρόμοι του λαϊκού μας τραγουδιού έχουν την καταγωγή τους από τη βυζαντινή μουσική, η οποία είναι συνέχεια της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής. Φυσικά, η εξέλιξη του λαϊκού μας τραγουδιού είναι απαραίτητη προϋπόθεση της συνέχειάς του. Όμως, η λέξη εξέλιξη είναι πολύ παρεξηγημένη στην εποχή μας και στο όνομά της δημιουργούνται τα σημερινά "τέρατα" που ακούμε και βλέπουμε κατά κόρον στα ραδιόφωνα και τις τηλεοράσεις. Εγώ θεωρώ πολύ σοβαρή υπόθεση το λαϊκό τραγούδι, γιατί, όπως λέει ο σπουδαίος στιχουργός Κώστας Βίρδος, το καλό τραγούδι διδάσκει και διαμορφώνει χαρακτήρες, ενώ το κακό διαφθείρει συνειδήσεις. Επιγραμματικά, νομίζω ότι το αληθινό λαϊκό τραγούδι αγγίζει τα αισθήματά μας, ενώ το άλλο τραγούδι έχει να κάνει με τα ένστικτά μας".

Τι περιέχει το CD που συνοδεύει το περιοδικό μας αυτό το μήνα;
"Περιέχει 15 παραδοσιακά διαμάντια από τους αστείρευτους θησαυρούς της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Πιστεύω ότι τα τραγούδια αυτά αφορούν και αγγίζουν κάθε Έλληνα, κάθε ηλικίας. Αν δεν είχαν μεταφερθεί αυτά τα αριστουργήματα από τα βάθη των αιώνων από στόμα σε στόμα, δε θα υπήρχε συνέχεια στο ελληνικό λαϊκό τραγούδι, δε θα υπήρχαν Τσιτσάνης, Παπαϊωάννου, Μητσάκης, Βαμβακάρης, Θεοδωράκης, Χατζηδάκις, Λοΐζος και εκατοντάδες άλλοι μεγάλοι Έλληνες δημιουργοί. Κάποια από τα τραγούδια αυτά ανήκουν στην κατηγορία των λεγόμενων χασικλήδων. Εμείς τα μεταφέρουμε αυτούσια χωρίς τις λεγόμενες γλυκανάλατες ανόητες διασκευές. Κρατάμε και θαυμάζουμε τη συγκλονιστική μουσική τους και οι στίχοι τους είναι θέμα μελέτης και ανάλυσης των τεκταινομένων της εποχής εκείνης. Εγώ που, όπως ξέρετε, ούτε πίνω ούτε καπνίζω, προτείνω στους νέους να μείνουν μακριά από κάθε ουσία που δημιουργεί εξάρτηση και σε μεταφέρει σε φανταστικούς και ψεύτικους κόσμους".

Είσαι ευχαριστημένος από τη μέχρι τώρα πορεία σου;
"Όπως ξέρετε, τελείωσα το Πολυτεχνείο το 1981 και την εποχή εκείνη διαγραφόταν μπροστά μου μια λαμπρή επιστημονική πορεία. Εγώ διάλεξα το δρόμο της καρδιάς. Κάνω αυτό που νιώθω, γράφω βιωματικά, κοινωνικά και ερωτικά λαϊκά τραγούδια, που πιστεύω, χωρίς να είμαι εγωιστής, ότι έχουν ήθος, ποιότητα, αξιοπρέπεια και ψυχή. Είμαι 27 συνεχόμενα χρόνια στο πάλκο, έχω συνεργάτες σπουδαίους και μακροχρόνιους και η περιπέτεια συνεχίζεται. Μέχρι τώρα 15 προσωπικοί δίσκοι, 1 DVD, 1 βιβλίο και, όπως θέλω να πιστεύω, τα καλύτερα έρχονται. Έχω διαμορφώσει ένα προσωπικό ήχο στα τραγούδια μου, που βασικό ρόλο παίζει αυτό το όμορφο βυζαντινό έγχορδο οργανάκι που παίζω. Ο τζουράς. Οι στίχοι μου, νομίζω, αντλούν τη θεματολογία τους από τα τεκταινόμενα του 2010, που φυσικά πολλά από αυτά είναι διαχρονικά και ταλαιπωρούν τον κόσμο από τα βάθη των αιώνων".

Πού σε βρίσκουμε αυτό το χειμώνα;
"Είμαι μαζί με την ορχήστρα μου "Λαϊκή Στράτα" (το όνομα της ορχήστρας το έχει δώσει ο αείμνηστος Πάνος Γεραμάνης το 1984) σε ένα πανέμορφο μουσικό στέκι στον Άλιμο, στα "Καρδιοφτερουγίσματα", όπου παίζουμε όλους αυτούς τους θησαυρούς της παράδοσής μας αλλά και τα δικά μου τραγούδια. Τα "Καρδιοφτερουγίσματα" βρίσκονται στην οδό Δωδεκανήσου 37 (τηλέφωνο 210 9966141). Αυτές τις μέρες κυκλοφόρησε και το νέο μου CD με τίτλο "Νέο σκηνικό στην πιάτσα", που περιέχει 21 απείραχτες ζωντανές ηχογραφήσεις και μια "πειραγμένη" του τραγουδιού μου "Καρδιοφτερουγίσματα", που πιστεύω ότι θα είναι μια ευχάριστη έκπληξη ερμηνευτική και ενορχηστρωτική. Οι ζωντανές ηχογραφήσεις του CD είναι, κυρίως, από την "Ελλαδογραφία" και σε αυτές περιέχεται το τραγούδι που έγραψα στις 15 Αυγούστου του 2008 για τον Γιώργο Τσαγκάρη. Επίσης, το τραγούδι μου με τίτλο "Νέο σκηνικό στην πιάτσα", το οποίο έχω γράψει εδώ και 20 χρόνια, αλλά ηχογραφείται και κυκλοφορεί για πρώτη φορά. Το είχε επιλέξει ο Γιώργος Τσαγκάρης για την "Ελλαδογραφία" και από εκεί μεταφέρεται στο CD. Λες και περίμενε 20 χρόνια πριν την "Ελλαδογραφία" για να εκδοθεί. Από τα 22 τραγούδια του CD, τα 11 είναι ρεμπέτικα και τα 11 δικά μου. Εύχομαι να το αγαπήσει ο κόσμος".

Τελειώνοντας αυτή μας την κουβέντα τι θα ήθελες να ευχηθείς στους αναγνώστες μας;
"Σωματική, πνευματική και ψυχική υγεία και θετική σκέψη".

“Είμαι υπέρ του διαχωρισμού Εκκλησίας και Πολιτείας”
Συνέντευξη στους Πέτρο Τσώνη και Γιάννη Τυπάλδο

Ο λόγος για το Μητροπολίτη Μεσσηνίας Χρυσόστομο Σαββάτο, που σε λίγους μήνες συμπληρώνει τρία χρόνια έντονης παρουσίας στα μεσσηνιακά δρώμενα. Τα έργα και οι αποφάσεις του τάραξαν τα νερά της τοπικής εκκλησίας και υπήρξαν έντονες αντιδράσεις από μερίδα χριστιανών. Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο Μητροπολίτης δε μασά τα λόγια του και απαντά ευθαρσώς για δύσκολα θέματα, όπως για το χωρισμό Εκκλησίας -κράτους, για το κατέβασμα των συμβόλων από τα σχολεία και τα δικαστήρια, για το δικαίωμα των αλλοδαπών στην έκφραση των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων και για όλους αυτούς που τον αντιμάχονται. Ακόμη, ανακοινώνει σημαντικές πρωτοβουλίες στον τομέα κοινωνικών έργων της τοπικής εκκλησίας.

Να ξεκινήσουμε από τα κλασσικά. Πού γεννηθήκατε, ποια είναι η καταγωγή των γονέων σας;
"Γεννήθηκα σε μια προσφυγική περιοχή, στο Περιστέρι. Ο πατέρας μου ήρθε από τα Βουρλά της Σμύρνης το 1922, ενώ νωρίτερα, το 1917, είχε έλθει η μητέρα μου από το Ερεβάν της Αρμενίας. Η μητέρα μου ζούσε στο Ναύπλιο και εκεί τη γνώρισε ο πατέρας μου, που υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία. Εγώ γεννήθηκα στις 8 Σεπτεμβρίου του 1961".

Τα παιδικά σας χρόνια πώς ήταν;
"Σε μια φτωχική γειτονιά μεγαλώσαμε, οι σχέσεις μας με τους ανθρώπους ήταν πολύ απλές, ποτέ δε σκεφτόμαστε να κάνουμε κάτι παραπάνω από αυτά που μπορούσαμε. Τελείωσα το Δημοτικό και το Γυμνάσιο στο Περιστέρι και από εκεί ξεκίνησα μια πορεία σταδιοδρομίας".

Φαντάζομαι εκεί θα πρωτογνωρίσατε Μεσσήνιους.
"Στα σχολικά χρόνια είχα πολλούς γνωστούς και φίλους από τη Μεσσηνία, η γειτόνισσά μας, μάλιστα, ήταν Μεσσήνια και είχα τη χαρά να την ξανασυναντήσω εδώ στην Καλαμάτα, όταν έγινα Μητροπολίτης".

Το ταξίδι στην Εκκλησία πότε ξεκινά;
"Θυμάμαι ότι από επτά χρονών παιδάκι πήγαινα στην εκκλησία, θυμάμαι τον εαυτό μου πάνω στο αναλόγιο να προσπαθώ να ψάλω. Αν με ρωτήσετε τι ήταν αυτό που με έσπρωξε να το κάνω, δεν μπορώ να σας απαντήσω".

Δεν πηγαίνατε να παίξετε μπάλα με τα άλλα παιδιά της ηλικίας σας;
"Και μπάλα έπαιξα και ξυλίκι έπαιξα και πόλεμο έπαιξα, η Κυριακή όμως για μένα ήταν η μέρα που θα σηκωνόμουν πρςί να πάω στην εκκλησία".

Όταν σας ρωτούσουν ως παιδί "τι θα γίνεις όταν μεγαλώσεις", τι απαντούσατε;
"Έλεγα πάντα πως θα γίνω παπάς, παρ' όλο που οι γονείς μου δεν το θέλανε. Ομολογώ ότι υπήρχε μεγάλη αντίδραση από το σπίτι, σκεφθείτε ότι εις την διάκονο χειροτονία μου ο πατέρας μου δεν ήλθε, γιατί δεν μπορούσε να το αποδεχθεί. Αργότερα, βέβαια, ομαλοποιήθηκαν τα πράγματα".

Τι ήθελαν οι γονείς σας;
"Οι γονείς μου ήθελαν να δώσω στην Ιατρική. Έτσι, όταν τελείωσα το Λύκειο, έδωσα εξετάσεις στην Ιατρική και πέρασα. Τότε, τους είπα, εντάξει έγινε αυτό που θέλατε, αλλά εγώ θα πάω στη Θεολογία. Την επόμενη χρονιά έδωσα εξετάσεις στην Ανωτέρα Εκκλησιαστική Σχολή".

Αποφασίσατε, λοιπόν, να γίνετε κληρικός. Γιατί, όμως, άγαμος και όχι έγγαμος;
"Δεν μπορώ να σας πω το γιατί. Παρ' ότι η μητέρα μου, που, όπως σας είπα, ήταν αντίθετη με την απόφασή μου να γίνω κληρικός, έδειξε να συμβιβάζεται αν θα γινόμουν έγγαμος κληρικός. Εγώ επέμενα ότι αυτό που πάω να κάνω ζητάει απόλυτη αφιέρωση".

Η απόφαση και η επιλογή σας νομίζω ότι ξεφεύγει λίγο από την ανθρώπινη φύση.
"Αυτό το καταλαβαίνω, σε αρκετούς δημιουργείται αυτή η εντύπωση, με την απόφασή μου αυτή θέλησα να προσανατολισθώ απόλυτα σε αυτό που είχα θέσει σκοπό στη ζωή μου. Μήπως δεν υπάρχουν άγαμοι γιατροί οι οποίοι έχουν αφιερωθεί κατ' αποκλειστικότητα στην επιστήμη τους; Εξάλλου, την απόφαση αυτή την πήρα αρκετά μεγάλος και ώριμος. Ήμουν 27 χρονών, είχα τελειώσει τις σπουδές μου στη Θεολογική Σχολή. Γι' αυτό, όταν έγινα κληρικός, έφυγα αμέσως για το εξωτερικό για να συνεχίσω τις σπουδές μου. Είχα πλέον κατασταλάξει ότι θα ακολουθήσω μια πορεία επιστήμης Θεολογικής, με σκοπό να βοηθήσω την Εκκλησία και τον άνθρωπο".

Υπήρχαν και κοινωνικοί λόγοι που σας οδήγησαν σε αυτή την απόφαση;
"Για μένα δε νοείται Εκκλησία ξεκομμένη από τον κόσμο, αν ξεκοπεί από την κοινωνία γίνεται μουσείο και εμείς ωραία εκθέματα σε αυτό το μουσείο. Πιστεύω ότι η Εκκλησία, ανεξάρτητα από το έργο που προσφέρει, καλείται να δώσει ένα νόημα στον άνθρωπο, νόημα ζωής, όχι με την έννοια πώς πρέπει να ζει κανείς, αλλά τι σημαίνει να ζει. Η Εκκλησία δεν ήταν ποτέ αποκομμένη από τον κόσμο, είχε να κάνει μέσα στον κόσμο και προσπαθούσε να του πει τι πρέπει να κάνει για να γίνει καλύτερος".

Εσείς βλέπετε αυτή τη στιγμή η Εκκλησία να είναι συνδεδεμένη με τον κόσμο και τα προβλήματά του, όπως, ας πούμε, με το περιβαλλοντικό πρόβλημα; Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί ένας κληρικός δεν πρέπει να κινητοποιεί τις οικολογικές ευαισθησίες του κόσμου. Το λέω, με αφορμή αυτό που μόλις μας είπατε, ότι η Εκκλησία δεν πρέπει να είναι αποκομμένη από την κοινωνία.
"Κοιτάξτε, υπάρχουν πολλά επίπεδα σύ μπτωσης κοινωνίας και Εκκλησίας. Κάθε πρόβλημα το οποίο αγγίζει τον άνθρωπο και την κοινωνία, είναι πρόβλημα και για την Εκκλησία. Όμως, πρέπει κάθε φορά να βλέπουμε ποιο είναι το εφικτό. Με το να βγω εγώ σήμερα και να πω ότι πρέπει να σώσουμε το περιβάλλον, δεν προσφέρω τίποτα περισσότερο από αυτό που μπορεί να προσφέρει ένας περιβαλλοντολόγος, ένας κοινωνιολόγος, ένας φυσικός, ένας οικολόγος. Εγώ πρέπει να πω τι φταίει και χαλάει το πράγμα, και αυτό το οποίο λέω και το επαναλαμβάνω στα κηρύγματά μου, είναι ότι, αν ο άνθρωπος δεν οριοθετήσει σωστά τη σχέση του με το περιβάλλον, τότε δεν μπορεί να διορθωθεί τίποτα. Η γενεσιουργός αιτία του προβλήματος είναι η παθολογία της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον".

Και μια και μιλήσαμε για σχέσεις, θα ήθελα να μιλήσουμε για τις προγαμιαίες σχέσεις.Είναι, άραγε, αμαρτία να συναντώνται δύο νέοι και να έχουν σεξουαλικές σχέσεις;
"Το θέμα των προγαμιαίων σχέσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί μόνο ως μια στιγμιαία κατάσταση σχέσεων δύο ανθρώπων. Όταν δύο άνθρωποι ξεκινούν μια πορεία ζωής και μέσα σε αυτή την πορεία έχουν καταλήξει ότι μπορούν να συνυπάρξουν ως προσωπικότητες, η σεξουαλική σχέση είναι ένα στοιχείο αυτής της σχέσης. Γι' αυτούς τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα στον χώρο της Εκκλησίας, η σχέση αυτή πρέπει να εκκλησιοποιηθεί, πρέπει να ιεροποιηθεί δια του γάμου. Αυτό λέει η Εκκλησία. Πέραν αυτού, ο κάθε άνθρωπος που μπορεί να θέσει τον εαυτό του εκτός των ορίων της Εκκλησίας, είναι ελεύθερος να ζήσει όπως θέλει. Έχω, όμως, τη γνώμη πως, αν μια σχέση περιορίζεται μόνο στην έννοια της σεξουαλικής επαφής, τότε έχει χάσει την αξία του ο άνθρωπος".

Είναι διάχυτη η εντύπωση ότι η Εκκλησία θα πρέπει να κάνει μεγαλύτερα ανοίγματα στον κόσμο, να εμπνέει τους ανθρώπους και να μην περιορίζεται στα εκκλησιαστικά ζητήματα.
"Η Εκκλησία δεν μπορεί να βγει και να κάνει προπαγάνδα. Η Εκκλησία δέχεται να συμβουλεύσει και να καθοδηγήσει όποιον έρχεται προς αυτήν και ζητάει τη βοήθειά της. Η Εκκλησία δεν μπορεί να πάρει πρωτοβουλίες, δεν είναι αυτός ο σκοπός της".

Υπήρξαν, όμως, τέτοια κινήματα από την εποχή του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης.
"Υπήρξαν τέτοια κινήματα και ήρθαν και στη χώρα μας από τη Δύση, γιατί εξυπηρετούσαν κάποιες πολιτικοοικονομικές καταστάσεις. Από την Ιστορία έχει επιβεβαιωθεί ότι έχει άμεση σχέση με την Πολιτική και γι' αυτό έχουμε φθάσει σήμερα στο σημείο η Εκκλησία να έχει αλλοτριωθεί, να έχει χάσει τον πραγματικό της σκοπό, τον προσανατολισμό της, το περιεχόμενό της. Από τη στιγμή που η Εκκλησία ταυτίζεται ή γίνεται θεραπαινίδα της πολιτικής, χάνει τον πνευματικό της ρόλο μέσα στην κοινωνία. Δυστυχώς, πολιτικές καταστάσεις οδήγησαν πολλές φορές την Εκκλησία να γίνει θεραπαινίδα της πολιτικής.

Πολύς λόγος γίνεται για το διαχωρισμό της Εκκλησίας από την Πολιτεία.
"Δεν είναι η πρώτη φορά που το λέω, είμαι υπέρ του διαχωρισμού Εκκλησίας και Πολιτείας. Πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τι είναι αυτό που ονομάζουμε διακριτοί ρόλοι. Η Εκκλησία είναι ένας συγκεκριμένος πνευματικός χώρος, στον οποίο κανένα κράτος, καμία Πολιτεία δεν έχει λόγο. Η Πολιτεία έχει το δικό της ρόλο μέσα στην κοινωνία και δεν αγγίζει το ρόλο της Εκκλησίας".

Ισχυρίζονται κάποιοι ότι το κράτος λειτουργεί συνεκτικά για την Εκκλησία και ότι αν υπάρξει διαχωρισμός, η Εκκλησία θα διασπασθεί. Τι λέτε γι' αυτό;
"Εγώ θα πω ότι η κάθε κυβέρνηση έχει καταλάβει ότι η Εκκλησία είναι παράγοντας κοινωνικής συνοχής, εκμεταλλεύεται αυτόν τον παράγοντα και δεν τολμά να κάνει διαχωρισμό Εκκλησίας και Πολιτείας".

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για το κατέβασμα των συμβόλων από τα δικαστήρια και τα σχολεία ξεσήκωσε αρκετές αντιδράσεις, εσείς τι γνώμη έχετε;
"Εγώ δεν έχω καμία αντίρρηση. Η Εκκλησία δε μένει στο επίπεδο των συμβόλων. Είτε μπει είτε δεν μπει η εικόνα στο δικαστήριο, εξαρτάται από τη συνείδηση του δικαστή αν θα είναι δίκαιος ή όχι. Όπως είμαι αντίθετος και με τον όρκο. Σημασία έχει ο σεβασμός προς το σύμβολο και όχι η απλή παρουσία του, μόνο έτσι θα διασωθεί η αξία τους".

Με αυτά που μας λέτε τώρα και αύριο θα διαβάσουν οι χριστιανοί της Μεσσηνίας οι οποίοι έχουν γαλουχηθεί για χρόνια με άλλες αντιλήψεις, φοβάμαι ότι θα αντιδράσουν.
"Κάποτε πρέπει να πούμε την αλήθεια, διότι σε λίγα χρόνια αυτά δε θα τα συζητάμε, θα τα ζούμε, να είστε σίγουροι. Σήμερα στην Ευρώπη ό,τι περιέχει τον όρο "θρησκεία" και "θρησκευτικό" απορρίπτεται, πρέπει τα πάντα να έχουν μια πολιτιστική προοπτική. Θα είμαστε τουλάχιστον σε κατάσταση στρουθοκαμηλισμού αν δε βλέπουμε τι έρχεται. Καλύτερα να είμαστε προετοιμασμένοι γι' αυτό που έρχεται, για να το αντιμετωπίσουμε, από το να κρύβουμε το πρόβλημα. Το ερώτημα όμως είναι άλλο, είναι αν η Εκκλησία και η Πολιτεία είναι ώριμες για να αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους θέματα. Φοβάμαι ότι και το θέμα των συμβόλων, είτε εθνικών είτε θρησκευτικών, και το θέμα της κατάργησης της διδασκαλίας του μαθήματος των θρησκευτικών και το θέμα του όρκου, καθώς και το θέμα του διαχωρισμού, αντιμετωπίζονται με πολλή επιπολαιότητα, όλα βρίσκονται προ των πυλών και τίποτε πλέον δε θεωρείται αυτονόητο. Από την Πολιτεία, δυστυχώς, αντιμετωπίζεται με λαϊκισμό, από την Εκκλησία με στρουθοκαμηλισμό".

Υποστηρίζουν κάποιοι ότι η Ελλάδα είναι το τελευταίο θεοκρατικό κράτος στην Ευρώπη.
"Η Ελλάδα, ευτυχώς, δεν πέρασε σε θεοκρατικές αντιλήψεις, παρ' ότι ιστορικά υπήρξε σφιχταγκάλιασμα Εκκλησίας και Πολιτείας".

Παρ' όλα αυτά η παρουσία των κληρικών είναι πανταχού παρούσα, σε εγκαίνια καταστημάτων, εγκαίνια δρόμων, αγιασμούς κ.λπ. Ένα άλλο φαινόμενο που τείνει να γίνει ενοχλητικό είναι οι επισκέψεις σε εσάς των πολιτευτών πριν τις κάθε είδους εκλογές.
"Σε μια τοπική κοινωνία και ο παπάς και ο επίσκοπος έχουν έναν άλλο ρόλο, μια θέση διακεκριμένη. Άμα πάτε στα μεγάλα αστικά κέντρα, αυτό το πράγμα δε γίνεται, διότι κανείς δε γνωρίζει ούτε τον παπά ούτε το μητροπολίτη. Ας μην κρίνουμε, λοιπόν, τις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας στα στενά όρια ενός τόπου. Εξάλλου, αν θέλει ο καθένας να καλέσει στο μαγαζί που ανοίγει τον ιερέα για αγιασμό, είναι προσωπική του επιλογή και δεν του το επιβάλλει κανένας. Το πλαίσιο των εθιμοτυπικών σχέσεων επισκόπου και τοπικών αρχόντων είναι ένα θέμα, είναι όμως παρωνυχίδα μπροστά στα μεγάλα προβλήματα που υπάρχουν στις σχέσεις Εκκλησίας και Πολιτείας".

Με την έλευση χιλιάδων ξένων στην περιοχή μας τείνουμε να γίνουμε ένας πολιτισμικός νομός. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν ζητήσει τόπο να λατρεύουν το θεό τους και χώρο να θάβουν τους νεκρούς τους.Η Εκκλησία τι θέση παίρνει σε αυτό το ζήτημα;
"Ήδη η Ιερά Σύνοδος έχει επιτρέψει να ανεγερθεί τζαμί στην Αθήνα για να εξυπηρετεί τις θρησκευτικές ανάγκες του μουσουλμανικού κόσμου. Στο κέντρο των Αθηνών υπάρχει μεγάλος περικαλλής ναός για να εξυπηρετούνται οι καθολικοί, στη Βασιλίσσης Αμαλίας υπάρχει Προτεσταντική Εκκλησία, δεν έχω καταλάβει πού είναι το πρόβλημα".

Στην Καλαμάτα, όμως, ούτε οι καθολικοί έχουν εκκλησία ούτε οι μουσουλμάνοι τζαμί.
"Οι καθολικοί μόνο ζήτησαν και τους παραχώρησα".

Υπήρξαν, όμως, τεράστιες αντιδράσεις από ορθόδοξους χριστιανούς.
"Ποιοι αντέδρασαν;".

Αυτοί, που τόσα χρόνια η Εκκλησία είχε στους κόλπους της και "χάιδευε".
"Ε, λοιπόν, αυτούς που τόσα χρόνια τους χάιδευε, τώρα η Εκκλησία τούς έχει θέσει στο περιθώριο και κάνει τη δουλειά της. Νομίζω ότι το έχετε αντιληφθεί".

Συμφωνείτε, όμως, ότι όλοι όσοι αντέδρασαν στις αποφάσεις σας είναι παιδιά της Εκκλησίας, γαλουχημένοι τόσα χρόνια από αυτήν.
"Έχουν μια λανθασμένη αντίληψη και ερμηνεία του ρόλου της Εκκλησίας, θεωρούν ότι η Εκκλησία είναι τσιφλίκι τους και ότι αυτοί μπορούν να την κατευθύνουν. Ο κάθε άνθρωπος μέσα στην κοινωνία, που συμβάλλει στο κοινωνικό σύνολο, στην οικονομία και στην ανάπτυξη, έχει και το αναφαίρετο δικαίωμα, που πρέπει όλοι να σεβαστούμε, να εκφράζει τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις και σε αυτό πρέπει να τον βοηθήσουμε. Εγώ δεν μπορώ να χτίσω τζαμί, μου δίνει όμως το δικαίωμα το κανονικό δίκαιο να προσφέρω ένα ναό. Δεν κατάλαβα γιατί υπήρξε αντίδραση που προσεφέρθη ένας ναός για να εξυπηρετεί τους 60 καθολικούς της πόλεώς μας και δεν υπάρχει αντίδραση, όταν στην οδό Φαρών, απέναντι από το Α΄ Γυμνάσιο, υπάρχει Ευαγγελική Εκκλησία".

Έχουν κάτι με τον Σαββάτο;
"Διαβάστε τις εφημερίδες να δείτε τι έχουν. Πιστεύω ότι δε θέλουν να αντιληφθούν ότι η κοινωνία πάει μπροστά. Αυτό που ονομάζεται πρόοδος δεν τη θέλουν. Θέλουν να είναι αυτοί πρωτοπόροι της προόδου ή, μάλλον, όχι αυτοί, αλλά αυτοί που κρύβονται πίσω από αυτούς τους ανθρώπους. Γιατί δε φαντάζομαι ορισμένοι ψυχοπαθολογικοί άνθρωποι που γράφουν όλα αυτά, να έχουν το μυαλό για να τα καταλάβουν, είναι υποκινούμενοι από κάποιους".

Είναι βαριές κουβέντες αυτές που λέτε.
"Το ξέρω. Εσείς, από αυτά που διαβάζετε, πιστεύετε ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν μυαλό για να καταλάβουν αυτά που γράφουν, τι λένε και τι σημαίνουν, κάποιοι τους τα υπαγορεύουν".

Κάθε πρωί που διαβάζετε τις εφημερίδες και τα βλέπετε αυτά, πώς αισθάνεστε;
"Αισθάνομαι αηδία και σκέφτομαι, αν ο τόπος έχει τέτοιους ανθρώπους, δεν πρόκειται να πάει μπροστά".

Αισθάνεστε ότι υπάρχει ένα κατεστημένο, όχι μόνο σε κοσμικό επίπεδο, αλλά και μέσα στην τοπική Εκκλησία;
"Αισθάνομαι ότι υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων υποκινούμενη, η οποία, ό,τι και να κάνουμε, θα αντιδρά. Τον Θεό να φέρω κάτω, αυτοί θα αντιδρούν, τους σκοπούς για τους οποίους αντιδρούν, δεν τους γνωρίζω και ούτε με ενδιαφέρει".

Μήπως κάποιες καινοτόμες αλλαγές που επιβάλλατε τους κάνουν να αντιδρούν;Δώσατε, θυμάμαι, εντολή να κρατούν βιβλία όλες οι εκκλησίες, ίσως αυτό δεν άρεσε σε κάποιους.
"Τι να κάνουμε, σε όποιον δεν αρέσει, παίρνει το καπελάκι του και φεύγει".

"Καθαρίσατε" αμέσως τον ηγούμενο της Μονής Βουλκάνου, τώρα επιβάλλετε το επιτίμιο της ακοινωνησίας στις μοναχές.
"Όπου χρειάζεται να πέφτει ο πέλεκυς, εφόσον κάποιοι δε συμμορφώνονται, μετά βεβαίως από διάλογο, θα πέφτει βαρύς".

Απ' ό,τι φαίνεται, δεν αντιδρά μόνο ένα μέρος της κοινωνίας, αλλά και ένα μέρος της Εκκλησίας.
"Η κοινωνία γενικότερα δείχνει μια αποδοχή, αντιδρά μια κλειστή ομάδα εκκλησιαστικών ανθρώπων".

Μήπως χάσανε κάτι αυτοί οι άνθρωποι;
"Δεν ξέρω, δεν ήμουν πριν εδώ για να γνωρίζω τι κέρδιζαν, αυτό όμως που βλέπω, είναι ότι από την πρώτη ημέρα που ήρθα υπήρξαν αντιδράσεις".

Ακούγεται ότι σε περιοχή της Μεσσηνίας, όπου υπάρχει προσκύνημα, το καλοκαίρι έβγαζε γύρω στα 500-1000 ευρώ, ενώ όταν κλειδώθηκαν τα παγκάρια, έφθασε να βγάζει πέντε και έξι χιλιάδες ευρώ, το γνωρίζετε αυτό;
"Τα ποσά δεν είναι ακριβώς έτσι, θα σας έλεγα ότι είναι πολύ περισσότερα".

Αυτά τα χρήματα πού πήγαιναν;
"Πού να ξέρω, δεν ήμουν εγώ εδώ". Μήπως με το που ήρθατε εσείς ο κόσμος αγάπησε την Εκκλησία και ρίχνει πιο πολλά χρήματα στα παγκάρια; "Είναι δυνατόν; Αν κατάφερα εγώ, με αυτήν την οικονομική κρίση, να αυξήσω έτσι τα έσοδα των ναών, τότε είμαι μάγος της Οικονομίας". Άρα, κάποιοι έκλεβαν. "Αυτό εσείς το λέτε".

Με τη Μονή Καλογραιών τι γίνεται;
"Οι καλόγριες, όσο εμμένουν σε αυτά που κάνουν, δε μετανιώνουν και δεν υπακούν στον Επίσκοπο, θα μένουν εκεί που είναι".

Και εμμένουν;
"Μέχρι στιγμής εμμένουν".

Δεν υπάρχει κάποιος δίαυλος επικοινωνίας;
"Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες, δε θέλουν να συνετισθούν. Αν δε μάθουν να ζουν ως καλόγριες, δεν πρόκειται να γίνει άρση της ακοινωνησίας. Έχω βάλει ένα χρονικό όριο μέσα μου, το οποίο αρχίζει να εξαντλείται. Θα έρθει εκκλησιαστικός ανακριτής από τη Σύνοδο και θα τελειώσουν. Δεν ξέρω τι σημαίνει αυτό για την τοπική κοινωνία, πάντως, εγώ λαμβάνω επιστολές που μου γράφουν πως καλά έκανα, διότι αυτό το απόστημα υπήρχε αρκετά χρόνια εκεί μέσα. Πληροφορούμαι, όμως, ότι καλούν κάποιους και τους υπαγορεύουν πράγματα να γράψουν, αλλά, όπως καταλαβαίνετε, όλα αυτά λειτουργούν εναντίον τους".

Η Εκκλησία επιτελεί ένα σημαντικό κοινωνικό έργο τι έχετε στο μυαλό σας για το μέλλον, θα μείνετε στη Μεσσηνία ή μήπως, όπως λένε κάποιοι, κάνετε το "αγροτικό" σας εδώ;
"Ήρθα εδώ για να υπηρετήσω την τοπική εκκλησία με τα μικρά ή τα μεγάλα προβλήματα, τα οποία, όσο μπορώ, θα προσπαθήσω να λύσω. Εδώ βρήκα ένα σπουδαίο κοινωνικό έργο που πολλές άλλες μητροπόλεις θα ζήλευαν. Σκοπός μου είναι αυτό το έργο να το αναπτύξω. Κάναμε επέκταση του ασύλου, προσπαθούμε να πάρουμε νομοθετική ρύθμιση από το υπουργείο Οικονομικών που θα μας επιτρέψει να κάνουμε δύο μεγάλα παραρτήματα του Αλεξανδράκειου Γηροκομείου στην Πύλο και τη Μεσσήνη. Ξεκινήσαμε την επέκταση του Βρεφονηπιακού σταθμού. Σας λέω μόνο ότι φέτος τα λειτουργικά έξοδα και η μισθοδοσία των ιδρυμάτων ανέρχονται σε 4 εκατ. 500 χιλιάδες ευρώ. Χωρίς καμία κρατική επιχορήγηση. Υπάρχουν και άλλα σχέδια μέσα στο μυαλό μου. Πρώτα πρώτα υπάρχει ένα μεγάλο πρόγραμμα τι θα κάνουμε με τα παιδιά με ειδικές ανάγκες. Όχι τώρα που είναι παιδιά και έχουν την οικογένειά τους, αλλά μετά. Βρίσκομαι ήδη σε επικοινωνία με μια μεγάλη αμερικάνικη εταιρία, η οποία θέλει να αναλάβει ένα τέτοιο έργο στην Ελλάδα, υπάρχουν κάποιες άλλες διαδικασίες πολύ χρονοβόρες και γι' αυτό ίσως ακόμη δεν έχω ξεκινήσει να θίξω το ζήτημα. Εάν αυτή η αμερικανική εταιρία στηρίξει το έργο αυτό, θα φτιάξουμε ένα χωριό εδώ, όπου τα παιδιά αυτά θα μένουν και θα έχουν μια απασχόληση, ώστε και αύριο, που οι γονείς τους θα φύγουν από αυτόν εδώ τον κόσμο και δε θα πρέπει να γίνονται επιβάρυνση των αδελφών τους ή των συγγενών τους, να παραμένουν. Αυτό είναι ένα από τα όνειρά μου, έχω συζητήσει ήδη με το σύλλογο γονέων αυτών των παιδιών, ευχηθείτε η αμερικανική αυτή εταιρία να αναλάβει αυτό το έργο. Το δεύτερο είναι ο ξενώνας για τους συγγενείς των ασθενών στο Νοσοκομείο. Υπάρχει ένα πρόβλημα με το οικόπεδο, το παρεχώρησε μεν ο Δήμος, αλλά ακόμη δεν μπορούμε να βρούμε τους τίτλους ιδιοκτησίας. Πρέπει να λυθεί το ζήτημα αυτό. Περιμένω να δούμε πώς θα προχωρήσουμε στην ανέγερση. Θα υπάρχει κι ένας βρεφονηπιακός σταθμός μέσα για τα παιδιά των εργαζομένων στο Νοσοκομείο και για παιδιά συγγενών, για 2 ημέρες θα μπορούν να τα έχουν μαζί τους, φιλοξενώντας τα εκεί τα πρωινά".

Για τα ναρκωτικά έχετε κάτι στο μυαλό σας;
"Η αντιμετώπιση των παιδιών που δοκιμάζονται από αυτήν την κατάσταση δεν είναι αντιμετώπιση μόνο από μέρους της Εκκλησίας. Πρέπει να υπάρξει ένας συντονισμός πολλών φορέων. Η Εκκλησία δεν μπορεί να μπει στη διαδικασία της αποτοξίνωσης, όπου εφαρμόσθηκε αυτό απέτυχε στο χώρο της Εκκλησίας. Ο νυν αρχιεπίσκοπος το εφήρμοσε στη Θήβα, όπου έκανε ένα κέντρο απεξάρτησης ατόμων και, δυστυχώς, απέτυχε στη διετία, διότι τα άτομα αυτά δεν είναι απλά να τα βάλουμε σε ένα κέντρο και να τα αποτοξινώσουμε. Πρέπει να μπούμε και στη διαδικασία της κοινωνικής τους ένταξης και εκεί βρίσκεται η μεγάλη δυσκολία, διότι πρέπει να βοηθήσουν οι φορείς εκείνοι οι οποίοι έχουν να κάνουν με αυτό που ονομάζεται κοινωνία, με αυτό που ονομάζεται δουλειά, με αυτό που ονομάζεται πρόνοια, περίθαλψη και κοινωνική ένταξη. Εάν δε βοηθήσουν οι φορείς αυτοί, τότε το γεγονός αποτοξίνωση απέτυχε".

Η σχέση σας με την τοπική κοινωνία, με τους τοπικούς άρχοντες, ποια είναι;
"Εγώ είμαι πάρα πολύ ευχαριστημένος και σε επίπεδο τοπικών αρχόντων αλλά και σε επίπεδο απλού κόσμου. Δεν έχω κανένα πρόβλημα με κανέναν. Συνεργαζόμαστε άριστα, επικοινωνούμε άριστα, μπορούμε και συζητάμε τα κοινά προβλήματα, εκεί που μπορεί να βοηθήσει ο ένας τον άλλον βοηθάει, εγώ σήμερα είμαι, αύριο πέθανα. Ό,τι γίνεται στην Εκκλησία μένει, δε θα το πάρω μαζί μου. Πρέπει να ομολογήσω ότι υπάρχει απόλυτη συναντίληψη".

Έγινε είδηση όταν ήπιατε καφέ στην παραλία.
"Τώρα πάω συχνά, ήταν αφορμή τότε για κάποιους να ξεκινήσουν τις φασαρίες, μετά ότι πήγα στο θέατρο και είδα γυμνές. Καλά, δεν έχουν δει οι άνθρωποι το σώμα τους γυμνό, σκανδαλίζονται τόσο πολύ; Μα, αν είναι τόσο επιρρεπείς, πώς κρίνουν τους άλλους και δεν κρίνουν τον εαυτό τους;".

Το θέμα της αμφίεσης των κληρικών, η εξωτερική τους περιβολή θα συνεχίσει να είναι έτσι;
"Πιστεύετε ότι είναι ώριμη η κοινωνία να μας αποδεχθεί χωρίς ράσα; Ξεκίνησε μια προσπάθεια ο μακαριστός Χριστόδουλος να αλλάξουμε την αμφίεση και υπήρξαν αντιδράσεις από το σώμα της Ιεραρχίας, όπως υπήρξαν αντιδράσεις άδικα και για τη χρήση της νεοελληνικής γλώσσας στη λατρεία. Δεν ξέρω τι είναι, πάντα υπάρχει μια αόρατη δύναμη, δεν ξέρω ποια είναι αυτή, δεν μπορώ να τη χαρακτηρίσω, ούτε να την προσδιορίσω, η οποία ό,τι φιλοπρόοδο υπάρχει προσπαθεί να το φρενάρει και να το φέρει πίσω. Σκεφθείτε ότι ανάγκασαν τον Χριστόδουλο να κάνει την κίνηση να αποσύρει τη νεοελληνική μετάφραση από την Εκκλησία για να εκτονωθεί η κρίση. Αν είναι δυνατόν να φθάσουμε στο Μεσαίωνα του 12ου αιώνα, που τσακώνονταν αν υπάρχουν ιερές ή μη γλώσσες. Φαντασθείτε σε τι σκοταδισμό είμαστε. Για ορισμένα πράγματα διερωτώμαι εάν υπάρχει ένας αόρατος παράγοντας που τα κατευθύνει ή ξέρω εγώ, αν είναι η πρόνοια του θεού. Έχω φθάσει σε πολλά πράγματα να διερωτώμαι σήμερα. Είναι δυνατόν η επιχειρηματολογία η οποία χρησιμοποιούν κάποιοι, δήθεν υπερ-ορθόδοξοι, να είναι κάτω του μετρίου σε IQ και να θεωρούν ότι με αυτό που λένε μπορούν να αλλάξουν την πορεία της Ιστορίας; Και αυτοί καταλαβαίνετε ότι έχουν πίσω τους εφημερίδες, δημοσιογράφους, πολιτικούς παράγοντες, οι οποίοι φρενάρουν την πρόοδο του έθνους μας, του γένους μας ως Ελλήνων πια".

Έχουν άραγε υπ' όψιν τους ότι στις εκκλησίες της Ευρώπης στη δεκαετία του '70 παιζόταν ροκ εντ ρολ;
"Ποιος να τα αντιληφθεί αυτά, οι άνθρωποι που δεν πέρασαν ποτέ το ποτάμι που λέγεται Νέδοντας, και γίνονται κριτές και επικριτές της τοπικής κοινωνίας; Προσπαθώ κάθε φορά να προσδιορίσω τον πόλεμο που γίνεται από κάθε λογής ανίδεο. Πάρτε όλους αυτούς τους ανίδεους που ασκούν κριτική για τα πράγματα της Εκκλησίας με έναν τρόπο υπεροπτικό, με έναν τρόπο αδιαφιλονίκητο, αλάθητο, γι' αυτό που ονομάζεται Διάλογος των Εκκλησιών. Ποτέ οι άνθρωποι αυτοί δεν έμαθαν τι σημαίνει να διαλέγονται. Μόνο με ένα φασισμό στη σκέψη και στον τρόπο ενεργούν και σου λένε ότι δεν πρέπει να γίνεται ο διάλογος. Γιατί προδίδουμε, λέει, την Ορθοδοξία. Όταν η Εκκλησία είκοσι αιώνες διαλέγεται με τους αιρετικούς, με τους σχισματικούς, με τους παπικούς, με τους προτεστάντες και με τον αθεϊσμό ακόμα. Αν επιβίωσε η Ρωσική Εκκλησία μέσα σε ένα καθεστώς Λένιν και Στάλιν, είναι γιατί πάντα είχε ένα διάλογο με το καθεστώς, σε επίπεδο θρησκευτικό, σε επίπεδο πολιτιστικό, αλλιώς θα είχε χαθεί. Οι κύριοι αυτοί γίνονται επικριτές και υπάρχουν, μάλιστα, και πολιτικά πρόσωπα σήμερα στην Ελλάδα που τους στηρίζουν. Ασχολούνται με τις τρίχες του Δεσπότη και πόσο θα πρέπει να είναι το μέγεθός τους".

Ποια είναι τα όνειρά σας;
"Κατ' αρχάς, πρέπει να ξέρετε ότι δεν ήρθα στη Μεσσηνία για να ξεκινήσω μια νέα καριέρα. Εγώ την καριέρα μου την είχα κάνει στο Πανεπιστήμιο. Έχω μια θέση εκεί. Η Εκκλησία με έστειλε εδώ για ένα και μοναδικό σκοπό, να βοηθήσω το έργο της απέναντι στον κόσμο και να πω του κόσμου τι σημαίνει Εκκλησία και ποιος είναι ο σκοπός της. Κανένα άλλο όνειρο δεν έχω και σας λέω ότι, όταν κρίνω ότι πλέον δε θα μπορώ είτε να ανταποκριθώ στα καθήκοντά μου είτε να θεωρώ ότι το έργο αυτό που είχα να κάνω το έκανα, θα παραιτηθώ και θα φύγω".

Πού θα πάτε;
"Σπίτι μου, δε νομίζω ότι βοηθάει σε τίποτα να μένω όταν δεν έχω να προσφέρω κάτι και δε βοηθάει σε τίποτα να μένω, όταν οι δυνάμεις μου με έχουν εγκαταλείψει".

Ακούω ότι η Μεσσηνία είναι μικρός χώρος για τον Σαββάτο.
"Αυτά είναι ευσεβείς πόθοι μερικών που ελπίζουν ότι θα φύγω από εδώ δια της προαγωγής. Αυτά είναι θέματα της Εκκλησίας και του Θεού. Εγώ το έχω πει και στους συνεργάτες μου, ότι υπάρχει όριο χρονικό στη ζωή μου που θα παραιτηθώ και θα φύγω. Έχω ετοιμάσει ήδη τη διαθήκη μου και είναι έτοιμη η παραίτησή μου, γραμμένη"

Αν ένα χρόνο πριν τις εθνικές εκλογές έλεγε κάποιος ότι ο Γιώργος Παπανδρέου θα γίνει πρωθυπουργός, σίγουρα θα εισέπραττε γέλωτα και λοιδορία.Το ίδιο θα εισέπραττε και κάποιος αν ισχυριζόταν ένα χρόνο πριν ότι ο Αντώνης Σαμαράς θα εκλεγεί αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας. Να, όμως, που πραγματοποιήθηκαν και το ένα και το άλλο.Ο Γιώργος Παπανδρέου, πέρα από κάθε προγνωστικό, σημείωσε τεράστια εκλογική νίκη. Πολύ περισσότερο ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος, παρά τον πόλεμο που δέχτηκε από κέντρα και μηχανισμούς, εξελέγη με άνεση αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας. Απ' ό,τι φάνηκε και στις δύο περιπτώσεις, ο λαός μας διαθέτει πολιτικό αισθητήριο και κανείς δεν μπορεί εύκολα να τον καθοδηγήσει. Η συμβολή της Μεσσηνίας στην εκλογή του Αντώνη Σαμαρά ήταν καθοριστική, αφού του έδωσε το 93% των ψήφων, ενώ σε κάποιες περιοχές, όπως στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τα ποσοστά ήταν σταλινικά. Αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας, λοιπόν, ο Αντώνης Σαμαράς και εν δυνάμει πρωθυπουργός, ελπίζουμε να ανταποκριθεί στις προσδοκίες της Μεσσηνίας και των Μεσσηνίων.Τόσο από την αντιπολίτευση σήμερα, όσο και από την κυβέρνηση αύριο, η στάση και η πορεία του Αντώνη Σαμαρά μπορεί να καθορίσει την πορεία του νομού μας προς την ανάπτυξη. Η Μεσσηνία τον τίμησε και τον τιμά αρκετά χρόνια τώρα - ιδιαίτερα στα πέτρινα -, ελπίζουμε να την τιμήσει κι αυτός. Φίλοι αναγνώστες, ολοκληρώνοντας το σημείωμά μου στο τελευταίο τεύχος του χρόνου που φεύγει, εύχομαι σε όλους υγεία και καλή δύναμη.

Πέτρος Α. Τσώνης

Άλλη μια ελαιοκομική χρονιά ολοκληρώθηκε. Μεγάλη ήταν φέτος η παραγωγή και άριστη η ποιότητα του ελαιολάδου.
Η τιμή για μια ακόμη χρονιά εξευτελιστική. Τα μεροκάματα αλλά και τα γενικά έξοδα συγκομιδής αυξημένα. Αποτέλεσμα, οι παραγωγοί μας να βρίσκονται σε κατάσταση μόνιμης απόγνωσης και το χειρότερο, είναι εντελώς μόνοι τους.
Δεν είναι δυνατόν να παράγουμε ένα προϊόν που αξίζει – αν δεν άξιζε, δε θα το βρίσκαμε στα ράφια ευρωπαϊκών καταστημάτων στην τιμή των 20 και 30 ευρώ το λίτρο – και να μην μπορούμε να το πουλήσουμε σε μια αξιοπρεπή τιμή. Δε ζητάμε υπερβολές, μια τιμή που θα κάλυπτε τα έξοδα καλλιέργειας και συγκομιδής, τα μεροκάματα του ελαιοπαραγωγού και ένα θεμιτό κέρδος.
Πώς θα γίνει, όμως, αυτό, όταν οι μεγαλέμποροι της Ιταλίας και τα ντόπια κοράκια τους, δημιουργούν τεχνητές καταστάσεις, με αποτέλεσμα να «κλέβουν» το χρυσάφι, πληρώνοντάς το για ντενεκέ και, μάλιστα, ξεγάνωτο.
Ποια προστασία έχουν από την Πολιτεία οι παραγωγοί, τι μέτρα παίρνει διαχρονικά το υπουργείο Γεωργίας, τι ρόλο παίζουν οι κάθε βαθμού συνεταιριστικές οργανώσεις;
Εκ του αποτελέσματος, συνάγεται ότι η παρουσία τους είναι από ελλειμματική έως ανύπαρκτη.
Γιατί, αν το κράτος δάνειζε με φθηνό χρήμα τις Ενώσεις, την κρίσιμη περίοδο που ο παραγωγός πρέπει να πουλήσει με κάθε τρόπο, δε θα έπεφτε στα νύχια των Ιταλών.
Γιατί, αν το κράτος είχε καθαρίσει το θολό πλαίσιο των Συνεταιρισμών και είχε βάλει κανόνες και τάξη, όλοι οι παραγωγοί μας θα έβρισκαν ένα αποκούμπι και μια ασφάλεια.
Γιατί, γιατί, γιατί… εκατοντάδες γιατί, που αναδεικνύουν την έλλειψη οργανωμένου κράτους, την έλλειψη θεσμών και υποδομών, την έλλειψη προγράμματος και οράματος.
Και βέβαια, δεν αναφέρομαι στο κεντρικό κράτος, αλλά και στο αποκεντρωμένο.
Τι έκανε η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Μεσσηνίας γι’ αυτό το μέγα θέμα; Το μόνο που θυμάμαι δεκάρικους λόγους στα πανηγύρια που «βαφτίζουν» γιορτές ελιάς και ελαιολάδου.
«Λάδι πολύ και τηγανίτα τίποτα» λέει ο λαός μας.
Εδώ, ένα σύμφωνο ποιότητας προσπαθούν να δημιουργήσουν, πέρασαν τόσα χρόνια, η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση έχει ζωή λίγων μηνών ακόμη και αποτέλεσμα μηδέν.
Το έχουμε γράψει αρκετές φορές και θα το γράφουμε, όσο κι αν γινόμαστε μονότονοι: αν μάθουμε τους Έλληνες να τρώνε λάδι, τότε το πρόβλημα λύθηκε, άπαξ δια παντός.
Μα θα μου πείτε, εδώ οι Μεσσήνιοι δε χρησιμοποιούν ελαιόλαδο.
Έχετε απόλυτο δίκιο. Προς επίρρωση, θα σας μεταφέρω αυτό που έζησα τον προηγούμενο μήνα:
Βρέθηκα αρκετές μέρες στο χωριό μου για το μάζεμα της ελαιοπαραγωγής. Με φίλους βρισκόμαστε, σχεδόν κάθε βράδυ, σε ταβέρνες της περιοχής (της Πυλίας). Το πρώτο πράγμα που ρωτούσα τον ταβερνιάρη – ελαιοπαραγωγό ήταν αν τηγανίζει πατάτες με ελαιόλαδο. Εισέπραξα τόσες αρνητικές απαντήσεις, όσες και οι ερωτήσεις μου. Και μιλάμε για μια περιοχή που ζει από το ελαιόλαδο, για ταβέρνες χωριών 200 και 300 κατοίκων.
Όπως λέει και ο φίλος μου ο Βαγγέλας, ο υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου της Ουκρανίας θα τρίβει τα χέρια του από χαρά, όταν πληροφορηθεί ότι σε μια περιοχή της Ελλάδας, που τη λένε Μεσσηνία και παράγει εξαιρετικό ελαιόλαδο, το ηλιέλαιο της πατρίδας του κάνει τρελές πωλήσεις!

Πέτρος Α. Τσώνης

Η ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΓΑΡΓΑΛΙΑΝΟΥΣ

Αγρότες της «Νέας Εποχής» Είναι και αγρότες, είναι και επιστήμονες και ερευνητές, είναι και επιχειρηματίες. Είναι νέοι, κυρίως, άνθρωποι μιας «Νέας Εποχής», που ανοίγουν δρόμους με την πρωτοπορία τους. Είναι τα μέλη της ομάδας παραγωγών από τους Γαργαλιάνους με το όνομα «Νέα Εποχή». Το ελαιόλαδο που φτιάχνουν έχει ξετρελάνει όσους ειδικούς γευσιγνώστες το έχουν δοκιμάσει και όπου έχουν διαγωνιστεί μέχρι τώρα έχουν πάρει το πρώτο βραβείο. Ο επαγγελματισμός και η δημιουργικότητά τους δείχνουν το άλλο πρόσωπο της ελληνικής γεωργίας, αυτό του δυναμισμού κόντρα στη μιζέρια και της προόδου ενάντια στην παραίτηση. Κάτι διαφορετικό πρέπει να έχει το κλίμα στη Δυτική Μεσσηνία. Εκεί δραστηριοποιούνται με σοβαρότητα ομάδες παραγωγών και τα αποτελέσματα της δουλειάς τους είναι εντυπωσιακά. Δεν υπάρχει περίπτωση να λάβουν μέρος σε κάποιον διαγωνισμό και να μη διακριθούν. Τη φήμη της η Μεσσηνία, ως ο τόπος που βγάζει το καλύτερο ίσως χυμό ελαιολάδου, την οφείλει σε σημαντικό βαθμό και σε αυτές τις ομάδες. Η «Νέα Εποχή» ιδρύθηκε το 2004 και είναι ομάδα παραγωγών που εφαρμόζει σύστημα ολοκληρωμένης διαχείρισης, με πιστοποίηση από διεθνή οργανισμό που εγγυάται για την ασφάλεια και την ποιότητα των προσφερόμενων προϊόντων. Πήγαμε και βρήκαμε τους πρωτεργάτες της «Νέας Εποχής» στους Γαργαλιάνους. Είναι ο πρόεδρός της Μανώλης Κατρής, ο ακάματος παραγωγός Παναγιώτης Παγάνης, που είναι και μέλος στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών, και ο ανήσυχος γεωπόνος αλλά και εξπέρ στην τεχνολογία και τα ηλεκτρονικά μέσα Κώστας Μπουλουλής. Η «ναυαρχίδα» των προϊόντων της ομάδας παραγωγών είναι το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο «Έραγο». Έχει λάβει δύο φορές μέρος σε διαγωνισμό γευσιγνωσίας, πρώτευσε και τις δύο. Στη Μεσογειακή Έκθεση Ελιάς και Ελαιολάδου «Ελαιοτεχνία», το 2009, κέρδισε το «Χρυσό Κότινο» στην κατηγορία «ισχυρής έντασης φρουτώδους». Στο 2ο Φεστιβάλ Ελαιολάδου, το 1998, κατέκτησε το «Χρυσό βραβείο γεύσης». Η ομάδα, για να μπορεί να τυποποιεί και να εμπορεύεται τα πιστοποιημένα προϊόντα της, έχει ιδρύσει αγροτικό συνεταιρισμό, πάλι φυσικά με το όνομα «Νέα Εποχή». Εκτός από το ελαιόλαδο «Έραγο» φτιάχνει ακόμη πιστοποιημένο βιολογικό πετιμέζι, βιολογικό κρασί, μέλι με κηρύθρα, σπιτικό σαπούνι από εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και ελιές. Τι ήταν, όμως, αυτό που ώθησε μια ομάδα παραγωγών από την ευρύτερη περιοχή των Γαργαλιάνων να δημιουργήσουν τη «Νέα Εποχή»; Την απάντηση μας έδωσε ο πρόεδρος κ. Κατρής: «Τα παλιότερα χρόνια υπήρξε μια εικόνα ότι οι αγρότες καλλιεργούν ασύστολα, ρυπαίνουν ασύστολα, δεν ενδιαφέρονται για την ποιότητα και την ασφάλεια των προϊόντων τους. Το 2004 αποφασίσαμε δέκα άνθρωποι να ακολουθήσουμε ένα καινούργιο πρότυπο καλλιέργειας. Ήταν μια αμυντική προσπάθεια, θέλαμε να δείξουμε ότι αυτή η εικόνα δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ή, αν ήταν πραγματική, εμείς ήμασταν πρόθυμοι να τη διορθώσουμε. Ακολουθήσαμε, λοιπόν, το καινούργιο πρότυπο που είχε διάφορες διαδικασίες, ελέγχους και καταγραφές και πήραμε το πιστοποιητικό που αποδεικνύει ότι εμείς καλλιεργούμε με τρόπους ασφαλείς για την υγεία τη δική μας, του καταναλωτή και του περιβάλλοντος γενικά». Μαζί με τα παιδιά της «Νέας Εποχής» στους Γαργαλιάνους γνωρίσαμε και τον επίκουρο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας (Τμήμα Φυτικής Παραγωγής και Αγροτικού Περιβάλλοντος), Σπύρο Φουντά. Είναι από τη γειτονική πόλη των Φιλιατρών και υλοποιεί ένα σημαντικό διπλό πείραμα σε ελαιώνα της «Νέας Εποχής» και του Παναγιώτη Παγάνη. Η άποψη που έχει ο ίδιος για την ομάδα παραγωγών είναι ξεχωριστής σημασίας: «Είναι μια ομάδα δυναμική, η οποία δεν αρκείται να φτιάχνει ποιοτικό λάδι. Προσπαθεί να εφαρμόζει και νέες τεχνολογίες και να ακολουθεί καινούργιες ιδέες. Αυτό δίνει προστιθέμενη αξία στα προϊόντα της. Το ιδανικό σε αυτή την ομάδα είναι ότι έχει τον Κώστα Μπουλουλή, που είναι γεωπόνος, με άρτιες τεχνικές γνώσεις και με τεχνολογία. Είναι πάρα πολύ μπροστά. Έχει ταυτόχρονα τον Μανώλη Κατρή, που βλέπει μπροστά. Έχει και τον Παναγιώτη Παγάνη, με πολύ προσωπικό μεράκι και πολύ προσωπική δουλειά. Δε βρίσκεις τέτοια ομάδα. Πέρα από το ότι δουλεύει και προσπαθεί να προωθήσει το προϊόν της, την ενδιαφέρει να ψάχνει για νέα πράγματα. Αυτό για εμένα είναι πρωτοπορία». Τα μέλη της «Νέας Εποχής» κρατούν για τον εαυτό τους το λάδι που χρειάζονται για αυτοκατανάλωση και για να καλύψουν διάφορες άμεσες οικονομικές ανάγκες, ενώ το υπόλοιπο το δίνουν στον ομώνυμο συνεταιρισμό τους για τυποποίηση. Πέρσι όλο το λάδι της ομάδας ήταν περίπου 80 τόνοι, ενώ συσκευασμένοι διατέθηκαν στην αγορά περίπου 50 τόνοι. Οι περισσότεροι στάλθηκαν στην Αμερική, κάποιες ποσότητες στη Θεσσαλονίκη και λιγότερες στα «Μπακάλικα της Μεσσηνίας», που λειτουργούν στην Αθήνα. Όπως μας εξήγησε ο Παναγιώτης Παγάνης, «στην ομάδα όλα τα μέλη παίρνουμε την ίδια τιμή. Δεν ισχύει αυτό που υπάρχει έξω, όπου ο καθένας είναι έμπορος του εαυτού του. Εμείς πουλάμε κατά καιρούς, δίνουμε προκαταβολές στα μέλη και στο τέλος κάνουμε εκκαθάριση». Πέρσι τα μέλη της ομάδας πήραν συνολικά 2,8 ευρώ ανά κιλό (προκαταβολή και εκκαθάριση), όταν στη Μεσσηνία ο μέσος όρος της τιμής ήταν 2,20 με 2,30 ευρώ ανά κιλό. Πρόπερσι, η ομάδα καθάρισε τρία ευρώ το κιλό. Στην προσπάθειά της η ομάδα προχωρά με ενότητα, ενώ έχει και έναν καλό σύμμαχο, τα ελαιοτριβεία της περιοχής, που θεωρούνται τα καλύτερα στην Ελλάδα. Μας είπε σχετικά ο πρόεδρος κ. Κατρής: «Εδώ έγινε μια συσπείρωση για την αυστηρή εφαρμογή του συστήματος ολοκληρωμένης διαχείρισης. Δημιουργήθηκε έτσι μια νέα μορφή συνεργατισμού. Ζητούσαμε περισσότερα και ο καθένας πρόσφερε περισσότερα. Ο κάθε παραγωγός πρέπει να συγκομίζει τον ελαιόκαρπο σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές, ώστε να μην είναι ούτε άγουρος, ούτε υπερώριμος. Δεχτήκαμε όλοι να έχουμε μια απώλεια στην ποσότητα για να πετύχουμε την καλύτερη ποιότητα. Όλα αυτά έγιναν κεφάλαιο για εμάς. Έχουμε σύμμαχο και τους ελαιοτριβείς της περιοχής, που έχουν επενδύσει τεράστια ποσά σε σύγχρονες εγκαταστάσεις. Τα εργοστάσια είναι τα καλύτερα της Ελλάδας, μπορώ να πω. Απαιτήσαμε και πετύχαμε να γίνεται η έκθλιψη άμεσα. Μεγάλο μέρος της παραγωγής μας ελαιοποιείται αυθημερόν. Ξεκινάμε το πρωί για να πάμε στο κτήμα και ξέρουμε ότι το βράδυ θα έχουμε το λάδι. Αμέσως μετά το βάζουμε σε ανοξείδωτη δεξαμενή και δίπλα βρίσκεται το συσκευαστήριο. Στην ουσία, γίνεται αυτό που δεν μπορούσε να γίνει παλιά, μπορούν οι παραγωγοί να ασχοληθούν και με το εμπορικό κομμάτι, χωρίς να έχουν την έννοια εάν θα βρουν ελαιοτριβείο, αποθήκες, συσκευαστήριο». Η «Νέα Εποχή» βρίσκεται συνεχώς σε αναπτυξιακή πορεία, ωστόσο ο πρόεδρός της τονίζει ότι τα βήματα γίνονται με μεγάλη προσοχή: «Αυτή τη στιγμή είμαστε σε μια φάση ομοιογένειας, κάνουμε εγγραφές, αλλά όχι αθρόες. Θέλουμε να υπάρξει μια χημεία και μια συνεννόηση. Θέλουμε να αποφύγουμε να υπάρχουν μέλη δύο ταχυτήτων, αυτοί που τρέχουν και οι άλλοι που κοιτούν από μακριά και περιμένουν τα αποτελέσματα. Εμείς σκοπεύουμε να βάλουμε πάλι το λάδι μας σε διαγωνισμό γευσιγνωσίας. Θα το επιχειρήσουμε και σε παγκόσμιο διαγωνισμό. Ένα παγκόσμιο βραβείο θα είναι το επιστέγασμα της προσπάθειάς μας σε ό,τι αφορά την ποιότητα. Τότε θα αφιερωθούμε εντατικά στο εμπορικό κομμάτι πλέον. Σιγά σιγά έχουμε βάλει στόχο να φτάσει η ομάδα σε μια δυναμικότητα 150-200 τόνων. Με σίγουρα και σταθερά βήματα». Σε ό,τι αφορά την ποιότητα του ελαιολάδου της ομάδας, ο κ. Μπουλουλής σημείωσε ότι με τις μέχρι τώρα διακρίσεις «καταφέραμε και αναδείξαμε την πραγματική φήμη του ελαιολάδου της Τριφυλίας. Αποδείξαμε την αξία τους. Μέχρι σήμερα, όποιος μιλούσε για καλαματιανό λάδι, το μυαλό του πήγαινε κατά Μάνη μεριά και στο ΠΟΠ Καλαμάτα. Τώρα, όμως, αποδεικνύεται ότι και η Τριφυλία έχει εξίσου καλά λάδια». Σε ό,τι αφορά τα υπόλοιπα προϊόντα της ομάδας, ο πρόεδρος της ομάδας επισήμανε: «Η εμπειρία μας έδειξε ότι η προσπάθεια ανεύρεσης δικτύων πώλησης έπρεπε να υποβοηθηθεί με κάποιον δορυφορικό τρόπο. Επιχειρήσαμε, λοιπόν, να αναδείξουμε και άλλα προϊόντα που παράγουμε, γιατί δεν είμαστε μόνο ελαιοπαραγωγοί. Έτσι ήδη έχουμε σε τυποποιημένη μορφή το χειροποίητο σαπούνι, το πετιμέζι, το κρασί, το μέλι και η γκάμα θα συμπληρωθεί με άλλα τοπικά προϊόντα, όπως η σταφίδα, οι ελιές, ενδεχομένως το ξύδι. Φυσικά, η “ναυαρχίδα” είναι και θα είναι το ελαιόλαδο». Επιπλέον, σε ό,τι αφορά την αναπτυξιακή πορεία της ομάδας, ο κ. Κατρής πρόσθεσε: «Το ζητούμενο τώρα είναι να αναθέσουμε σε πραγματικούς επαγγελματίες να μας στήσουν το ίματζ, με σκοπό να ανταποκριθούμε στις σύγχρονες απαιτήσεις της αγοράς. Εμείς εξ ιδίων τα έχουμε φτιάξει όλα, με ένα εμπειρικό όμως τρόπο. Τώρα είμαστε έτοιμοι να δημιουργήσουμε το προφίλ μας και ίσως χρειαστεί να ξανασχεδιάσουμε τη συσκευασία των προϊόντων μας».

ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ
Σε ό,τι αφορά το διπλό πείραμα που διενεργείται στον ελαιώνα του κ. Παγάνη και της «Νέας Εποχής», αυτό έχει διεθνές ενδιαφέρον και είναι πρωτοποριακό. Όπως μας είπε ο επίκουρος καθηγητής κ. Φουντάς, όλα ξεκίνησαν όταν κάποια εταιρία ήθελε να κάνει μια έρευνα για να διαπιστώσει τι είναι προτιμότερο να γίνεται στο ελαιοπερίβολο, φρεζάρισμα ή ζιζανοκτονία; Η τύχη το έφερε έτσι και η εταιρία «έπεσε» επάνω στην περίπτωση του κ. Παγάνη. Έχει ελαιώνα 91 στρεμμάτων, ο ίδιος εκμεταλλεύεται τα 2/3 του κτήματος και δε φρεζάρει, αλλά ρίχνει ζιζανιοκτόνα. Αντίθετα, στο υπόλοιπο 1/3 του κτήματος, που εκμεταλλεύεται ο πατέρας του, γίνεται φρεζάρισμα. Εκεί, λοιπόν, διενεργείται το πείραμα υπό τον κ. Φουντά, για να διαπιστωθεί τι πρέπει να κάνουν οι παραγωγοί. Τα πρώτα αποτελέσματα, τόνισε, δείχνουν ότι το φρεζάρισμα πρέπει να αποφεύγεται, αν και το πείραμα δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη. Επιπλέον, όμως, τόνισε ότι πρόκειται για πείραμα παγκοσμίου ενδιαφέροντος, γιατί ανάλογη έρευνα δεν υπάρχει στην ελαιοκαλλιέργεια. Σημείωσε δε ότι το περασμένο καλοκαίρι σε διεθνές συνέδριο στην Ολλανδία παρουσιάστηκε το πείραμα και η αίθουσα ήταν γεμάτη από παραγωγούς ελαιοπαραγωγών χωρών, που έδειξαν πολύ έντονο ενδιαφέρον να ενημερωθούν. Το δεύτερο πείραμα στον ίδιο ελαιώνα αφορά στη γεωργία ακριβείας. Μας εξήγησε ο επίκουρος καθηγητής: «Ουσιαστικά, εξετάζουμε την παραλλακτικότητα που έχει το χωράφι από σημείο σε σημείο. Μέχρι τώρα η πρακτική ήταν να ρίχνουμε ίδιες εισροές σε όλο το χωράφι, ίδια δηλαδή ποσότητα λιπάσματος παντού, ίδιο ψεκασμό κ.λπ. Εμείς, με μια συγκεκριμένη τεχνολογία προσπαθούμε να βρούμε τι απαιτήσεις έχει κάθε σημείο και αντίστοιχα να πάμε να κάνουμε την επέμβαση. Αυτό το λέμε και γεωργία σημείου. Χρησιμοποιούμε GPS και λογισμικό GIS και έχουμε χωρίσει το χωράφι των 91 στρεμμάτων σε 91 κελιά. Από κάθε κελί πάμε ανά τακτά διαστήματα και παίρνουμε δείγμα του εδάφους για να κάνουμε ανάλυση σημείου. Το πείραμα είναι στον τρίτο χρόνο και θα διαρκέσει έναν ακόμη. Μέχρι τώρα έχουμε βρει ότι υπάρχει πολύ μεγάλη παραλλακτικότητα από σημείο σε σημείο, τεράστια θα έλεγα, ακόμη και σε γειτονικά κελιά, άρα είναι μεγάλο λάθος να ρίχνουμε τις ίδιες εισροές παντού». Ο κ. Μπουλουλής, αναφερόμενος σε αυτή τη συνεργασία της «Νέας Εποχής» με τον επίκουρο καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σημείωσε: «Υπάρχει ένας προβληματισμός στην ομάδα, πώς πρέπει να καλλιεργούμε και εάν μπορούμε κάποια πράγματα να τα βελτιώσουμε ή όχι. Επάνω σε αυτή την αναζήτηση είχαμε κάποια κενά που η βιβλιογραφία δεν κάλυπτε. Ήρθαμε σε επαφή με το Πανεπιστήμιο και αποφασίσαμε να κάνουμε αυτό το πείραμα. Υπήρχε το κατάλληλο χωράφι, υπήρχαν τα μηχανήματα, οι άνθρωποι και ξεκινήσαμε. Τα συμπεράσματα που θα βγουν εμείς θα είμαστε οι πρώτοι που θα τα εφαρμόσουμε στην Ελλάδα. Ουσιαστικά, γι’ αυτό το κάναμε, για να βγάλουμε μια άκρη τι πρέπει να κάνουμε. Είναι πρωτοποριακή μελέτη και τα συμπεράσματα θα μπορούν να αξιοποιηθούν από όλους τους παραγωγούς». Επάνω στο ίδιο θέμα, ο πρόεδρος κ. Κατρής πρόσθεσε: «Το ζητούμενο αυτή τη στιγμή στη γεωργία είναι πώς θα έρθει ο κάτοχος της επιστημονικής γνώσης στο χωράφι. Ζούμε σε μια εποχή που μετράνε πολύ οι υπηρεσίες επάνω στο κτήμα. Όλα τα υπόλοιπα έχουμε έναν τρόπο και να τα αντιλαμβανόμαστε και να τα πληροφορούμαστε. Εκείνα στα οποία δεν έχουμε εμείς πρόσβαση είναι η επιστημονική γνώση και η εφαρμογή της. Και μιλάω για την ανεξάρτητη ακαδημαϊκή γνώση που πρέπει να γίνει κτήμα των αγροτών. Εκεί πέρα είναι το ζητούμενο, πώς θα έρθουν οι γεωτεχνικοί στο χωράφι και, μάλιστα, όχι οποιοιδήποτε, αλλά οι ακαδημαϊκοί. Εδώ, λοιπόν, κάνουμε ένα πείραμα επάνω στο πείραμα. Δε μας ενδιαφέρουν απλά να βγουν αποτελέσματα, αλλά αυτά να ενσωματωθούν στις καθημερινές καλλιεργητικές πρακτικές».

Του Σταύρου Χ. Μαρτίνου

«Σταθμός στη θεατρική μας πορεία το ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας»

Από τους πιο καταξιωμένους ηθοποιούς που υπάρχουν σήμερα στο Ελληνικό Θέατρο ο Περικλής Αλμπάνης και ο Γιώργος Μελισάρης, με σημαντική παρουσία ο καθένας στο δύσκολο αυτό χώρο, κατορθώνουν να κάνουν αισθητή την παρουσία τους, χωρίς περιττούς εντυπωσιασμούς και δημοσιοσχετίστικα τερτίπια, παρά μόνο με τις υποκριτικές τους ικανότητες. Τη φετινή θεατρική σεζόν οι δύο ηθοποιοί, λάτρεις των ΔΗΠΕΘΕ, όπως τονίζουν, βρίσκονται για άλλη μια φορά στην Καλαμάτα, συμμετέχοντας στην παράσταση του ΔΗΠΕΘΕΚ «Αχ, αυτά τα φαντάσματα» του Εντουάρντο ντε Φιλίππο, όπου υποδύονται δύο ψυχές. Παράλληλα, κάνουν πρόβες για το επόμενο έργο στο οποίο θα λάβουν μέρος, στη «Θεϊκή Καλοσύνη» των Φρεντερίκ Λενουάρ και Λουί Μισέλ Κόλα, όπου υποδύονται δύο εκπροσώπους θρησκειών, σε σκηνοθεσία Γιάννη Διαμαντόπουλου. Στο τέλος μιας πρόβας τούς συναντήσαμε και, με αφορμή την επιστροφή τους στο ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας, κάναμε τη συζήτηση που ακολουθεί.

-Πάλι εδώ, λοιπόν…
Π.Α.:«Ναι, πάλι και το χαίρομαι ιδιαίτερα μπορώ να πω».
Γ.Μ.: «Και εγώ το ίδιο. Άλλωστε και το περασμένο καλοκαίρι ήμουν εδώ στο ΔΗΠΕΘΕΚ με την "Απαγωγή της Σμαράγδως"».

-Όπου ήσουν ο πρωταγωνιστής…
Γ.Μ.: «Ναι. Ήταν ένας ενδιαφέρων ρόλος, ομολογώ».
Π.Α.: «Υπάρχω στο ΔΗΠΕΘΕΚ από το 1983, τότε που ιδρύθηκε, δηλαδή, το Νοέμβριο εκείνης της χρονιάς κι έμεινα εδώ μέχρι το καλοκαίρι του 1991».

-Ποια θεωρείς ότι είναι τα σημαντικότερα έργα στα οποία έλαβες μέρος σε αυτή την περίοδο;
Π.Α.: «Έπαιξα σε πάρα πολλά έργα και κάθε ένα από αυτά ήταν μια σπουδαία εμπειρία. Πρόκειται για είκοσι δύο έργα, τα οποία σκηνοθέτησαν σπουδαίοι θεατράνθρωποι, όπως ο Νίκος Χαραλάμπους, ο Κώστας Μπάκας, ο Ανδρέας Βουτσινάς, ο Ούβε Χάουζ και πολλοί άλλοι…».

-Ποια είναι η αίσθηση που έχεις κρατήσει ως εμπειρία από τη θητεία σου στο ΔΗΠΕΘΕΚ;
Π.Α.: «Είχα τότε την αίσθηση και την έχω ακόμα βέβαια, ότι κάναμε κάτι σπουδαίο, αν λάβουμε υπόψη μας τα έργα που ανεβάσαμε. Για μένα, που τότε είχα ξεκινήσει να ασχολούμαι με το Θέατρο, αυτή η εμπειρία ήταν πρωτόγνωρη, ενώ με βοήθησε να ορθοποδήσω θεατρικά και στις δύσκολες καταστάσεις που συνάντησα αργότερα στα θέατρα της Αθήνας. Δε διστάζω να σου πω ότι ήταν ένα μεγάλο σχολείο για μένα το ΔΗΠΕΘΕΚ. Έμαθα θέατρο».

-Τι σε έκανε να επιστρέψεις φέτος στο ΔΗΠΕΘΕΚ;
Π.Α.: «Δύο είναι οι λόγοι, ο πρώτος είναι ότι έχει αναλάβει τη διεύθυνση ο Αλέκος ο Κολλιόπουλος, που είναι ένας εργάτης του Θεάτρου και πασχίζει να το βγάλει από τα δύσκολα. Κι ο δεύτερος λόγος είναι ότι ένιωθα πως είχα υποχρέωση να γυρίσω στην Καλαμάτα, γιατί σε αυτό το θέατρο της πόλης οφείλω τα πάντα».

-Εσένα, Γιώργο, πώς ξεκινά η σχέση σου με το ΔΗΠΕΘΕΚ;
Γ.Μ.: «Πρώτη φορά ήρθα το 1987. Ήταν τότε διευθυντής ο Νίκος Αρμάος. Ήρθα για να παίξω στο “Φιόρε του Λεβάντε”, όπου έκανα τον Νιόνιο τον Νιονάκη. Πίστευα ότι ήρθα μόνο για το έργο αυτό. Έμεινα, όμως, τελικά τέσσερα χρόνια».

-Δε νομίζω να πέρασες άσχημα, ούτε να το μετάνιωσες…
Γ.Μ.: «Δεν το μετάνιωσα καθόλου. Έφερα, μάλιστα, την οικογένειά μου εδώ κι εγκατασταθήκαμε. Τα παιδιά μου πήγαν εδώ σχολείο. Τα χρόνια που έμεινα εδώ τότε, είχα λάβει μέρος σε δώδεκα παραγωγές, ελληνικές, κλασσικές και τραγωδία».

-Νιώθεις πλέον και λίγο Μεσσήνιος;
Γ.Μ.: «Ασφαλώς. Μπορεί να έχω γεννηθεί στο Μελισσοχώρι Θηβών, αλλά αισθάνομαι πλέον και Μεσσήνιος, αφού έχω ζήσει και στη Μεσσηνία, ενώ η γυναίκα μου είναι κι αυτή Μεσσήνια».

-Όταν έφυγες τότε από το ΔΗΠΕΘΕΚ, πού έπαιξες;
Γ.Μ.: «Βρίσκομαι στο Θέατρο από το 1973. Και πριν έρθω στην Καλαμάτα, αλλά κι όταν έφυγα, συνεργάστηκα κατά καιρούς με πολλούς θιάσους, με ΔΗΠΕΘΕ, όπως και με το Εθνικό Θέατρο».

-Η γνώμη σου για τα ΔΗΠΕΘΕ;
Γ.Μ.: «Τα ΔΗΠΕΘΕ είναι ένας θεσμός που έχει προσφέρει πολλά και που μπορεί να δώσει ακόμη περισσότερα και εύχομαι να συνεχίσει να υπάρχει, γιατί παράγει αξιόλογο έργο και δίνει την ευκαιρία στο κοινό της επαρχίας να δει έργα ποιότητας, από κλασσικό ρεπερτόριο έως νεοελληνικό έργο. Βέβαια, ας μη κρυβόμαστε, αυτή τη στιγμή υπάρχει μια παρακμή σε όλα τα ΔΗΠΕΘΕ, γι’ αυτό οφείλουν το υπουργείο Πολιτισμού και η Τοπική Αυτοδιοίκηση να τα στηρίξουν οικονομικά για να ορθοποδήσουν και να συνεχίσουν να προσφέρουν, γιατί είναι απαραίτητο».

-Πείτε μου για το έργο που παίζετε τώρα και γι’ αυτό που ετοιμάζετε.
Γ.Μ.: «Παίζουμε ήδη στο “Αχ, αυτά τα φαντάσματα” του Φιλίππο, που πάει πολύ καλά και έχει ανταπόκριση στον κόσμο, ενώ παράλληλα συνεχίζουμε τις πρόβες για το επόμενο έργο, που είναι η «Θεϊκή Καλοσύνη». Θα ανέβει στα μέσα του Φεβρουαρίου».

-Η διαφορετικότητα των ρόλων πόσο εξιτάρει τη δημιουργικότητά σας;
Γ.Μ.: «Πάρα πολύ. Άλλωστε, όταν κάνεις κάτι καινούργιο, πάντοτε έχει το δικό του ενδιαφέρον».
Π.Α.: «Ο ηθοποιός έχει το προνόμιο να μπορεί να μπαίνει μέσω των ρόλων του σε πολύ διαφορετικούς κόσμους κι αυτή, βέβαια, είναι η μαγεία του Θεάτρου. Αν σκεφτείς ότι στα 27 χρόνια που είμαι στο Θέατρο έχω κάνει 42 θεατρικά έργα, σημαίνει ότι έχω μπει σε 42 διαφορετικούς κόσμους, με διαφορετικά ήθη και έθιμα. Κι όλα αυτά, βέβαια, είναι μια εμπειρία. Και το σπουδαιότερο, που είναι το πιο ωραίο, είναι ότι αυτή η εμπειρία σε φτιάχνει σαν άνθρωπο, σε κάνει καλύτερο».

-Όταν μπαίνετε στο «πετσί» του ρόλου και στην ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων που υποδύεστε, πόσο εύκολη είναι μετά η επιστροφή στον εαυτό σας;
Γ.Μ.: «Όταν είσαι στην κουίντα, προετοιμάζεσαι για το χαρακτήρα που θα υποδυθείς. Όταν βγαίνεις στη σκηνή, δεν είσαι πια εσύ. Όταν επιστρέφεις, γίνεσαι πάλι ο εαυτός σου. Αυτή η διαδικασία έχει κάτι το μαγικό για τον ηθοποιό. Υπάρχει πάντα η αγωνία του πριν και του μετά».
Π.Α.: «Στη διαδικασία της πρόβας προσπαθείς να υποδυθείς πράγματα τα οποία δεν έχεις ζήσει. Αυτό, για να το κάνεις, πρέπει να το πιστέψεις κι αυτή η διαδικασία δεν είναι εύκολη, χρειάζεται κόπο και ταλέντο, αλλά είναι μια διαδικασία μαγική. Χρειάζεται να εμβαθύνεις πολύ στον εαυτό σου. Όταν, όμως, τελειώνει η παράσταση, πρέπει να βγαίνεις από το ρόλο. Ο ηθοποιός χρειάζεται να είναι ευέλικτος για να αποφεύγει τις κακοτοπιές».

-Πόσο εύκολα χρησιμοποιείτε τις ευκολίες που έχετε κατακτήσει στους ρόλους που υποδύεστε;
Π.Α.: «Η μανιέρα δεν είναι καλή για έναν ηθοποιό. Όσο κι αν έχω ανακαλύψει στο παίξιμό μου κάποιες ευκολίες, προσπαθώ, όσο μπορώ, να τις αποφεύγω και να είμαι κάθε φορά διαφορετικός στους ρόλους μου».
Γ.Μ.: «Εκεί που στηρίζομαι περισσότερο είναι στην εμπειρία που έχω αποκτήσει τόσα χρόνια που είμαι στο θεατρικό χώρο. Μπορώ να πω, μάλιστα, ότι το ΔΗΠΕΘΕΚ είναι ο δεύτερος σημαντικότερος σταθμός στη θεατρική μου εμπειρία μετά τη θεατρική ομάδα Ισιδώρα Ντάνκαν, γι’ αυτό άλλωστε και χαίρομαι ιδιαίτερα που βρίσκομαι εδώ. Τις ευκολίες σου, βέβαια, δεν μπορείς να τις αποφύγεις, μπορείς όμως να τις ελέγχεις». Ολοκληρώνοντας τη συζήτησή μας δεν αποφύγαμε να μιλήσουμε και για τηλεόραση. Ο Περικλής Αλμπάνης εμφανίζεται φέτος στο σίριαλ «Μίλα μου βρώμικα», ενώ ο Γιώργος Μελισάρης, λόγω των διαρκών θεατρικών του μετακινήσεων, δεν έχει πολλές τηλεοπτικές συμμετοχές. Και οι δύο, πάντως, αναγνωρίζουν τις οικονομικές δυνατότητες που δίνει η τηλεόραση στους ηθοποιούς και δεν την απαξιώνουν. Παραδέχονται, ωστόσο, πως αν είχαν να διαλέξουν, θα διάλεγαν μόνο το Θέατρο. Άλλωστε, στο θεατρικό σανίδι οι ηθοποιοί καταξιώνονται και βρίσκουν τη χαρά της δημιουργίας. Ο Μεσσήνιος Περικλής Αλμπάνης και ο κατ’ επιλογήν Μεσσήνιος Γιώργος Μελισάρης το επιβεβαιώνουν με την πολύχρονη θεατρική τους διαδρομή και την κατάθεση ψυχής στους ρόλους που υποδύονται.

Θανάσης Παντές

ΜΙΝΑ ΦΕΙΔΑ-ΝΤΑΗ, ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ
Η Μεσσήνια κυρία της ελληνικής βιομηχανίας υποδημάτων

Είδος υπό εξαφάνιση η βιομηχανία στην Ελλάδα. Υπάρχουν, όμως, και οι εξαιρέσεις. Και από τις πιο φωτεινές είναι η Μεσσήνια Μίνα Φειδά-Νταή. Έχει κερδίσει από πολλά χρόνια τον τίτλο της κυρίας της ελληνικής βιομηχανίας υποδημάτων και, παρά το ζοφερό περιβάλλον, πετυχαίνει να κρατάει την εταιρία της ανθηρή. Η Μίνα Φειδά-Νταή, ωστόσο, δεν είναι απλά μια επιτυχημένη βιομήχανος. Είναι μια γεωργός που στη γη βρίσκει την ισορροπία της, είναι μια γυναίκα του πολιτισμού και της δημιουργικότητας.
Μπαίνοντας κανείς στο αγρόκτημά της, στην Εύα, που είναι το χωριό της μητέρας της, το πρώτο που συναντά είναι το άγαλμα της τρυφερής «Μάνας γης». Από τη γη ξεκινούν τα πάντα για τη Μίνα Φειδά-Νταή. Είναι για εκείνην η ζωή, η αγάπη, η έμπνευση, η δημιουργία. «Δε μου αρέσει να βγαίνω στη δημοσιότητα. Αισθάνομαι, όμως, την ανάγκη να προσπαθήσω και εγώ να περάσω κάποια μηνύματα. Σε αυτά θα ήθελα να σταθείτε και εσείς περισσότερο, στη στροφή που πρέπει να κάνει ο άνθρωπος προς τη φύση, το περιβάλλον, τα βιολογικά προϊόντα. Και στην ανάγκη που υπάρχει να υποστηριχθεί η καλή βιομηχανία, γιατί μόνο με τη βιομηχανία καταπολεμάς την ανεργία και δημιουργείς ευημερία», μας είπε εξ αρχής η κ. Φειδά-Νταή. Ας μας συγχωρέσει, ωστόσο, και ας ξεκινήσουμε εμείς από τα πρώτα κεφάλαια της ιστορίας της πρωτοπόρας στη χώρα υποδηματοποιίας «Φειδάς». Ο παππούς της, ο Γιάννης Φειδάς, που καταγόταν από τη Βαλύρα, το 1919 επέστρεψε από την Αμερική όπου «δούλεψε σκληρά, όπως όλοι οι μετανάστες. Ο παππούς γύρισε στην Καλαμάτα μετά από 12 χρόνια με μηχανές για τα παπούτσια. Έφτιαξε το εργαστήριό του στο σταθμό του τρένου, δίπλα από του Τσινόρεμα το μανάβικο και απέναντι από το ξενοδοχείο “Μεγάλη Βρετάνια”. Εκεί ο παππούς έφτιαχνε τα παπούτσια και πόδενε όλους τους σιδηροδρομικούς του ΣΠΑΠ». Κάπως συγκινημένη μας διηγήθηκε ότι ακόμη και το όνομά της είναι συνδεδεμένο με τα παπούτσια, αλλά και τους ΣΠΑΠ: «Οι γονείς μου πριν από εμένα είχαν άλλο ένα παιδάκι, που όμως στους έξι μήνες πέθανε. Είχε το όνομα της μητέρας του πατέρα μου. Όταν γεννήθηκα εγώ, δεν ήθελαν να μου δώσουν το ίδιο όνομα, αλλά ούτε το όνομα της άλλης γιαγιάς μου, για να μη στενοχωρηθεί η συμπεθέρα της. Ο παππούς μου, που ήταν σοφός άνθρωπος, βρήκε τη λύση. Τον επισκέφθηκε μια μέρα ο ελεγκτής των ΣΠΑΠ, που ήταν από την Εύβοια και τον έλεγαν Βάρβαρο. Του είπε ο παππούς μου να μου δώσει εκείνος όνομα. Επέλεξε το όνομα της μητέρας του, την οποία έλεγαν Μίνα και τη λάτρευε. Και το όνομά μου, λοιπόν, οφείλεται στο παπούτσι». Μετά τον παππού, ο πατέρας της Μίνας Φειδά-Νταή, ο Δημήτρης, δημιούργησε στου Ψυρρή με τη γυναίκα του Μαρία την πρώτη βιοτεχνία για το καλό ανδρικό παπούτσι. Αρχικά, ο πατέρας της ήθελε να φτιάξει τη βιοτεχνία στην Εύα «και είχε αγοράσει και γη. Όταν ήρθε, όμως, είδε ότι δεν υπήρχαν οι υποδομές για κάτι τέτοιο. Σκέφτηκε ότι θα καταστραφούν, γιατί δεν υπήρχαν άνθρωποι, μηχανήματα, τίποτα που να μπορέσει να δουλέψει εδώ πέρα». Η βιοτεχνία πήγαινε από το καλό στο καλύτερο και συνέχισε να πηγαίνει ακόμη καλύτερα, όταν ανέλαβαν πλέον η Μίνα Φειδά-Νταή με το σύζυγό της Γιάννη Νταή, που καταγόταν από του Χανδρινού.

ΤΟ ΜΥΣΤΙΚΟ
Αυτό που κάνει τα παπούτσια Φειδά να κυριαρχούν στην αγορά, είναι η αίσθηση της άνεσης και της ελαφρότητάς τους, η ποιότητα της κατασκευής τους, καθώς και η ανταγωνιστική τιμή τους. Μας είπε η κ. Φειδά-Νταή σχετικά: «Το πιο δύσκολο πράγμα στη βιομηχανία είναι να μπορέσεις να έχεις ένα καλό προϊόν σε καλή τιμή. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται με μαγικά, δεν υπάρχουν τέτοια στη βιομηχανία και την οικονομία. Εμείς έχουμε καταφέρει το εξής απλό, που είναι και δύσκολο, γιατί πάντα το απλό είναι δύσκολο. Φτιάχνουμε παπούτσια που δεν είναι μόνο καλά, δεν είναι μόνο από φυσικά υλικά, είναι και άνετα. Οι τεχνικοί μας προβάρουν τα παπούτσια σε επτά-οκτώ διαφορετικά πόδια, ώστε να πιάσουμε το μέσο όρο. Έτσι, έχουμε καταφέρει μια άνεση και μια ελαφράδα μοναδική, τέτοια ώστε να μπορεί ο άνθρωπος να τα φοράει όλη την ημέρα και το βράδυ να μην του κάνει καρδιά να τα βγάλει για να φορέσει παντόφλες». Για την ποιότητα σημείωσε: «Εμείς αγαπάμε πραγματικά αυτό που κάνουμε, γι’ αυτό έχουμε και την ποιότητα. Πολλές φορές κατεβαίνω στα παιδιά που αλείφουν τις σόλες. Τους λέω ότι αυτές οι σόλες που αλείφετε μπορεί αύριο να είναι οι δικές σας και δε θα θέλατε το παπούτσι που έχετε πληρώσει να χαλάσει. Εμείς, λοιπόν, πάντα δουλεύουμε σαν να φτιάχνουμε το δικό μας παπούτσι». Σε ό,τι αφορά τις ανταγωνιστικές τιμές τόνισε: «Κάθε χρόνο αυξάνουμε την παραγωγή μας και έτσι καταφέρνουμε και η αύξηση των τιμών μας να είναι μικρότερη από τον πληθωρισμό. Γιατί, πουλώντας περισσότερα παπούτσια, καλύπτουμε μεγαλύτερο μέρος των γενικών μας εξόδων. Κάθε χρόνο η παραγωγή μας αυξάνει και θεωρώ ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη τιμή για εμάς, σημαίνει ότι ο κόσμος μάς εμπιστεύεται και μας αγαπάει».

ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΣΤΙΓΜΕΣ
Η βιομηχανία υποδημάτων Φειδάς έχει περάσει και εξαιρετικά δύσκολες στιγμές. Η πρώτη ήταν όταν γκρεμίστηκε η Σοβιετική Ένωση, «κοντέψαμε να λυγίσουμε, γιατί μας χρωστούσαν ένα δισ. δραχμές. Μέσα σε αυτή τη δραματική κατάσταση είχα να αντιμετωπίσω και το χαμό του συντρόφου και συνεργάτη μου. Τότε μάζεψα τα παιδιά μου, όλη την ομάδα του εργοστασίου και τους είπα: “Παιδιά, θυμάστε τι μας έλεγε ο Νταής, ότι εκεί πάνω στη Σοβιετική Ένωση θα πέσουνε γρήγορα, γιατί όταν πήγαινε να κλείσει τις παραγγελίες έβλεπε ότι δε δουλεύουνε; Εμείς, όμως, δουλεύουμε και δεν πρέπει να πέσουμε. Εγώ έχω κουράγιο να δουλέψω, εσείς έχετε;”. Όλη η ομάδα μού είπε ναι και όλοι μαζί καταφέραμε και τα βγάλαμε πέρα. Ήταν ένα δισ. χρέος, όχι αστεία πράγματα. Δε μου φέρθηκαν καλά και οι τράπεζες ή μάλλον μια τράπεζα, που τώρα βέβαια φέρεται πολύ ωραία. Όμως, στάθηκε δίπλα μου η “Alpha”, την οποία προτιμάω να λέω “Πίστεως”, γιατί είναι από εδώ κάτω. Μου φέρθηκε καλά εκείνη την ώρα και το λογιστήριό μου ξέρει ότι πρώτα θα μιλάει με την “Πίστεως” και μετά με όλες τις άλλες». Εξίσου φοβερή κρίση προκάλεσε ο σεισμός του 1999: «Όταν ξεπεράσαμε το πρόβλημα της Σοβιετικής Ένωσης ήρθε ο σεισμός και γκρέμισε το μισό εργοστάσιο. Ήταν πολύ γερό κτήριο, αλλά το επίκεντρο του σεισμού ήταν πολύ κοντά. Πάθαμε τότε ζημιά δύο δισ. δραχμές. Τα καταφέραμε, όμως, και σε επτά ημέρες είχαμε ξαναστήσει το εργοστάσιο στο άλλο μισό κτήριο, που ήταν πράσινο. Τα βγάλαμε πάλι πέρα. Αυτό είναι το ελληνικό πείσμα, είναι αυτό που λέμε, βλέπουμε τον γκρεμό μπροστά μας, παίρνουμε φόρα, φωνάζουμε αέρα και πηδάμε απέναντι. Ούτε τότε είχαμε έξωθεν βοήθεια. Τότε που θέλαμε τις τράπεζες δεν τις είχαμε, τώρα τις έχουμε γιατί είμαστε καλά».

Η ΥΦΕΣΗ
Η κ. Φειδά-Νταή είναι μαθημένη στις δυσκολίες, δε φοβάται, έχει χτίσει γερά θεμέλια, όμως βλέπει ότι τα πράγματα με την οικονομική ύφεση είναι πολύ σοβαρά: «Τα Χριστούγεννα είπα στην ομάδα ότι έχουμε περάσει μαζί πολλές και μεγάλες μπόρες, χωρίς να λυγίσω καθόλου. Ήμουν πάντα δυνατή. Για αυτή την κρίση, όμως, έχω ανησυχία. Μου είπε ο γιος μου “βρε μάνα, εσύ είσαι πάντα δυνατή, γιατί σε βλέπω και είσαι στριμωγμένη; Εσύ είσαι ο καπετάνιος που δεν εγκαταλείπει το καράβι”. Του απάντησα ότι “αυτή τη φορά το καράβι είναι γερό, αλλά στερεύει η θάλασσα. Πρέπει να βρούμε να χτυπήσουμε ξάστερο νερό και αυτό δεν είναι εύκολο”. Μαγικά δεν μπορεί να κάνει κανένας. Μπορούμε, όμως, να παλέψουμε. Καταφέραμε φέτος, με όλα αυτά που γίνονται, να μείνουμε σταθεροί στην παραγωγή μας. Αυτό μοιάζει λίγο με θαύμα. Λέω, όμως, ότι καμιά φορά η δυσκολία κάνει τους ανθρώπους να σκεφτούνε βαθύτερα μερικά πράγματα. Η γιαγιά μου έλεγε “μέτρα δέκα, ένα κόβε”. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μετρήσουμε πολύ και να είμαστε πολύ προσεκτικοί και στα έξοδά μας. Έχουμε λίγο ξεφύγει από τα μέτρα μας. Μπορούν τα μέτρα μας να είναι λίγο μικρότερα».

Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ
Τώρα πλέον η βιομηχανία υποδημάτων Φειδάς είναι η μοναδική στη χώρα. Δε χαίρεται γι’ αυτό η κ. Φειδά-Νταή: «Η βιομηχανία είναι κάτι που δεν έπρεπε να χαθεί στην Ελλάδα. Εγώ πικραίνομαι, γιατί χάθηκαν οι βιομηχανίες παπουτσιού. Ήμασταν οι πρώτοι στην Ευρώπη, επάνω και από την Ιταλία. Καταφέραμε να είμαστε οι τελευταίοι. Να χαθούν όλες οι μεγάλες βιομηχανίες και να μείνει η Φειδάς μόνη. Τι είναι αυτά τα πράγματα; Είναι κρίμα γιατί η βιομηχανία καταπολεμάει την ανεργία. Είναι κρίμα να φέρνουμε τα παπούτσια από τις Ινδίες και την Κίνα».

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ
Η κ. Φειδά-Νταή είναι πρωτοπόρος, όχι μόνο στη βιομηχανία υποδημάτων, αλλά και στις βιολογικές καλλιέργειες. Άλλωστε, στην Εύα που τη συναντήσαμε είχε έρθει για να μαζέψει τις βιολογικές ελιές της. Ξεκίνησε το 1971, τότε που η λέξη βιολογικό ήταν άγνωστη στην Ελλάδα. Όλα άρχισαν από την ευαισθησία της για τη σωστή διατροφή, αλλά και από τη νοσταλγία της Καλαμάτας. Ιδού πώς έγιναν τα πράγματα: «Τα καλοκαίρια η μητέρα μου έπαιρνε τα παιδιά μου και τα έφερνε στην Καλαμάτα. Έμενα, λοιπόν, χωρίς παιδιά, γι’ αυτό και με κάποιον τρόπο έπρεπε να φέρω νοητά τη Μεσσηνία στην Αθήνα. Σκέφτηκα να δημιουργήσω ένα κτήμα, να φέρω τη φύση της Μεσσηνίας εδώ. Τότε πηγαίναμε για μπάνιο στο Σχοινιά και ρωτούσα τους μανάβηδες μήπως πουλιέται κανένα κτήμα. Τελικά, βρήκα έναν κύριο που είχε δέκα στρέμματα που πωλούσε. Ζητούσε 240.000 δραχμές, όμως, εγώ είχα 150.000. Ήταν χρήματα από το χαρτζιλίκι μου, που τα είχα μαζέψει με σκοπό να εκδώσω μια μεσσηνιακή ηθογραφία με θέμα “Όταν τα πορτοκάλια γίνουν χρυσά”. Πήρα αυτά τα χρήματα, δανείστηκα και μέσω της μητέρας μου από την εταιρία τα υπόλοιπα και αγόρασα τα πρώτα δέκα στρέμματα στο Μαραθώνα». Σήμερα τα δέκα στρέμματα έχουν γίνει 45. Και μπορεί το βιβλίο “Όταν τα πορτοκάλια γίνουν χρυσά” να μην εκδόθηκε ποτέ, όμως στο βιολογικό κτήμα της κ. Φειδά-Νταή υπάρχουν πολλές πραγματικά χρυσές πορτοκαλιές. Υπάρχουν ακόμη βερικοκιές, άλλα καρποφόρα βιολογικά δέντρα, κηπευτικά, τομάτες, μαρούλια κ.λπ. Αυτό που τη μαγεύει είναι ότι «η γη σε κάνει να νοιώθεις ήρεμος. Βάζεις ένα σποράκι και αυτό μεγαλώνει, σου δίνει καρπό, σου δίνει πραγματικά ζωή. Είναι τρομακτικά δυνατό στοιχείο. Στη βιομηχανία πρέπει να δώσεις κόπο, μόχθο, δουλειά και πολλή αγάπη, για να μπορέσεις να φτιάξεις ένα σωστό προϊόν. Η γη αυτό το παράγει μόνη της, με λίγη αγάπη από εσένα, είναι φοβερό». «Αγρόκτημα Μίνα» είναι η φίρμα-εγγύηση στα προϊόντα που παράγει η Μεσσήνια γεωργός. Πρόκειται για βιολογικό ελαιόλαδο, για βιολογικά φρούτα, για βιολογικά κηπευτικά, ακόμη και για βιολογικό κρέας, αλλά και τυρί. Στο αγρόκτημα του Μαραθώνα, όπου βρίσκεται το πρωτότυπο άγαλμα της «Μάνας γης», η κ. Φειδά-Νταή έχει δημιουργήσει και ένα χώρο, όπου προβάλλει τα βιολογικά προϊόντα της: «Έχω φτιάξει ένα σχολείο το λέω, όχι μαγαζάκι, για να έρχεται ο κόσμος και να βλέπει το κτήμα και τι παράγει. Αναρωτιούνταν διάφοροι εκεί “τι κάνει αυτή η γυναίκα; Δεν ξέρει και αφήνει τα χορτάρια να μεγαλώνουν;”. Νόμιζαν ότι δεν ξέρω. Τώρα, όμως, με το μαγαζάκι άρχισαν και προβληματίζονται. Βλέπουν τις αγνές δημιουργίες της γης και νομίζω ότι περνάει ένα μήνυμα στον κόσμο για την οικολογία, για τα βιολογικά προϊόντα. Βέβαια, η σχέση του ανθρώπου με τη γη δεν είναι αυτή που θα έπρεπε. Κάθε ημέρα αποξενώνεται και περισσότερο. Εγώ, όμως, προσπαθώ να περάσω το μήνυμα. Και όσες φορές έχω βγει στη δημοσιότητα, το κάνω μόνο για να περάσω αυτά τα μηνύματα, γιατί είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να υπάρξει».

ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΓΙΑ ΤΗ ΝΟΜΑΡΧΙΑ
Η σπουδαία γεωργός προσπαθεί να φτιάξει στο αγρόκτημά της στην Εύα ένα μικρό βιολογικό ελαιοτριβείο. Μπλέχτηκε όμως και εκείνη στα τυραννικά γρανάζια της γραφειοκρατίας των δημοσίων υπηρεσιών της Μεσσηνίας. Μας είπε: «Έχω φτιάξει έναν πολύ ωραίο χώρο. Τον είπα αποθήκη, γιατί δεν ήξερα ότι πρέπει να το πω ελαιοτριβείο από την αρχή. Πήγα στη Νομαρχία και τους είπα ότι θέλω να φτιάξω ένα ελαιοτριβείο καθαρά βιολογικό και εκείνοι με συνεχάρησαν. Όμως, από την άλλη υπηρεσία μού απάντησαν ότι δεν μπορούν να μου δώσουν την άδεια, γιατί το αγρόκτημά μου βρίσκεται μέσα στον οικισμό. Πήγα στο υπουργείο και εκεί μου είπαν άλλα πράγματα, ότι δεν μπορούν να μου αρνηθούν την άδεια, γιατί το ελαιοτριβείο θα είναι μικρής δυναμικότητας και δε θα έχει απόβλητα. Ακόμη την άδεια δεν την έχω πάρει. Οι άνθρωποι που είναι στις υπηρεσίες θα πρέπει να βοηθούν κάποια πράγματα να προχωρούν πιο γρήγορα. Μου είπαν να πάω στο νομάρχη να το πω, δεν είχα χρόνο να πάω, αλλά, αν χρειάζεται να πάω, θα πάω. Προς το παρόν, βγάζω το λάδι μου σε βιολογικό ελαιοτριβείο στο Άστρος Κυνουρίας, όπου υπάρχει το μηχάνημα που θα βάλω και εγώ. Το έχουν φτιάξει οι Ιταλοί και δε χρειάζεται να βάλεις καν νερό. Φόρτωσα το φορτηγάκι μου με χίλια κιλά ελιές και μου έβγαλε 17,5% λάδι χωρίς νερό. Είναι εκπληκτικό μηχάνημα. Είναι βέβαια ακριβό και λέει ο γιος μου ότι δε θα κάνω απόσβεση ούτε σε 20 χρόνια, όμως δεν πάω να κάνω απόσβεση, καλό προϊόν θέλω να φτιάξω».

ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΟΣ
Η κ. Φειδά-Νταή έχει και ζώα βιολογικής εκτροφής, κατσίκια, πρόβατα και κότες. Είναι ελεύθερα σε έκταση στην Αμφιλοχία. Προσπαθεί, μάλιστα, να πείσει κάποιον επιχειρηματία της περιοχής να φτιάξει ένα βιολογικό σφαγείο, δεδομένου ότι δεν υπάρχει αλλού στην Ελλάδα, εκτός ίσως από το Βόλο. Επιπλέον, φτιάχνει τυρί. Την έμαθε μια γιαγιά που είχε στάνη δίπλα από το εργοστάσιό της. Μιλώντας μας με πάθος και αγάπη για τα καθαρά προϊόντα της γης, η συζήτησή μας έφτασε στο τέλος της. Έπρεπε κιόλας να φύγει για να πάει να δει κάποιες ελιές. Φωτογραφία μάς ζήτησε να τη βγάλουμε στο πλατάνι που έχει στον κήπο της. Το έχει φέρει από το Ραμοβούνι, τον τόπο όπου γεννήθηκε ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Με υπερηφάνεια μας είπε ότι είναι πρόγονός της, από το γένος της μητέρας της. Αναχωρώντας σταθήκαμε στο άγαλμα της «Μάνας γης». Στο πλάι είναι σκαλισμένη η αφιέρωσή της: «Στη μνήμη του παππού Γιάννη Φειδά, που με έμαθε να αγαπώ τη γη και τους ανθρώπους. Στη μνήμη της μητέρας μου και του πατέρα μου, που πέρασαν μέσα μου την αναζήτηση της καθαρής σκέψης, την ευθύνη, τη συνέπεια και την τιμή στη δουλειά».

Του Σταύρου Χ. Μαρτίνου

Οι πολιτικοί στα καρναβάλια Αν σας ρωτούσαν τι αποκριάτικη στολή θα διαλέγατε για το νέο αρχηγό της Νέας Δημοκρατίας, τον Αντώνη Σαμαρά, τότε οι περισσότεροι μάλλον θα κάνατε την ίδια επιλογή. Θα τον ντύνατε σκόρδο, για να σωθεί από τον Δράκουλα και την κόρη του. Καλή επιλογή, όχι όμως με μεγάλη φαντασία. Εμείς στο συμπατριώτη μας πρόεδρο της Ν.Δ. θα παίρναμε στολή σφουγγάρι. Όχι, βέβαια, για σημειολογικούς λόγους, για να δείξει ότι έχει δήθεν σβήσει από τη μνήμη του πράγματα που δε σβήνονται. Το σφουγγάρι το χρειάζεται ο Αντώνης Σαμαράς για να σφουγγίζει το μέλι που στάζουν κάποιοι που μέχρι πριν λίγο έσταζαν δηλητήριο.
Γενικά στους πολιτικούς της Μεσσηνίας ταιριάζουν πολλές αποκριάτικες ενδυμασίες. Στον Δημήτρη Κουσελά, για παράδειγμα, θα του πήγαινε να ντυθεί Πάγκαλος. Έτσι, ο άνθρωπος θα μπορέσει να ικανοποιήσει τη ματαιοδοξία του, θα αισθανθεί ότι επιτέλους ανήλθε στη θέση που πρέπει να βρίσκεται μέσα στο πολιτικό στερέωμα. Εξάλλου, τι περισσότερο έχει ο Πάγκαλος από τον Κουσελά, πέρα από το ότι είναι κανένα μέτρο πιο μακρύς και πιο πλατύς; Δεν υπάρχει άλλη διαφορά, είναι και οι δύο μεγάλοι πολιτικοί της χώρας, απλώς ο Μεσσήνιος είναι πιο καινούργιος και τώρα δείχνει το μέγεθός του.

Τη Νάντια Γιαννακοπούλου θα τη ντύναμε αεροσυνοδό και μάλιστα της Aegean, που έχει και τον Καπετάνιο μεταξύ των μετόχων. Πρώτα πρώτα, η Νάντια τώρα βρίσκεται στην Καλαμάτα, μετά από λίγο στην Κυπαρισσία, το απόγευμα στην Αθήνα και το βράδυ στη Μάνη. Είναι σαν τις αεροσυνοδούς, συνεχώς ταξιδεύει. Έπειτα είναι νέα, γλυκιά και δροσερή. Από πολιτική σκέψη δε χρειάζονται πολλά, το «καφέ, τσάι;» των αεροσυνοδών είναι αρκετό. Δεν έχει κανείς απαίτηση από μια αεροσυνοδό να σου αναλύσει το οικονομικό πρόβλημα της χώρας ή να σου προτείνει λύσεις για το ασφαλιστικό.
Στον Οδυσσέα Βουδούρη θα πήγαινε η στολή ίμο. Οι ίμο ξέρετε ότι τη βρίσκουν να μένουν στον κόσμο τους. Βγάζουν κάποιες φορές μια μελαγχολία ή άλλες φορές ένα αλαζονικό ύφος απέναντι στους άλλους. Βέβαια, οι ίμο είναι ξεπερασμένοι, ενώ ο Οδυσσέας Βουδούρης θέλει να είναι πολιτικός της νέας εποχής. Εξάλλου, δεν έχει και μεγάλη φράντζα.
Στον Γιάννη Λαμπρόπουλο θα ταίριαζε να ντυθεί ελληνική σημαία. Αυτό το «η Ελλάδα μας, η Μεσσηνία μας, η Καλαμάτας μας», που επαναλαμβάνει συνεχώς, δένει γάντι με τη γαλανόλευκη. Εξάλλου, είναι πολιτικός που σέβεται πολύ τα ελληνοχριστιανικά ιδεώδη. Αφήστε που με το λάβαρο δε θα τολμήσει να τον πειράξει ο Σαμαράς, αφού και αυτός έχει εθνοκεντρική πολιτική τοποθέτηση.
Πάμε στο δήμαρχο Καλαμάτας, τον Παναγιώτη Νίκα. Θα τον ντύναμε Πάπα της Ρώμης. Δικαιούται να τη ζήσει μια τέτοια εμπειρία, μετά το άλλο μεγάλο γεγονός που βίωσε, την υποδοχή και φιλοξενία στην Καλαμάτα του Οικουμενικού Πατριάρχη. Βέβαια, και ο δήμαρχος είναι της ελληνοχριστιανικής παραδόσεως και ίσως να οραματίζεται και εκείνος ότι κάποτε η Βασιλεύουσα θα ξαναγίνει ελληνική. Μέχρι τότε, όμως, μια ακόμη μεγάλη φιέστα δε θα έκανε κακό.
Ο αντίπαλός του, ο Διονύσης Αλευράς, θα μπορούσε να ντυθεί Κινέζος. Όχι μόνο σε ένδειξη τιμής απέναντι στους Κινέζους της Σιάν με την οποία αδελφοποιήθηκε η Καλαμάτα. Αλλά και επειδή τρία χρόνια στο Δήμο Καλαμάτας έκανε σχεδόν μονίμως τον Κινέζο, η παρουσία του δεν ήταν αυτή που αναμενόταν και χρειαζόταν. Έχει, πάντως, κάποιους μήνες ακόμη και ίσως προλαβαίνει από Κινέζος να γίνει Γιαπωνέζος…
Ο νομάρχης Δημήτρης Δράκος πρέπει να ντυθεί Δημήτρης Αβραμόπουλος. Το έργο που έχει να παρουσιάσει στη Νομαρχία μπορεί να μην είναι ανάλογο με αυτό του «κυρίου Τίποτα» στην Αθήνα, στην αντιμετώπιση των θεμάτων ωστόσο ταιριάζουν πολύ οι δυο τους, ούτε τομές, ούτε ρήξεις, ούτε όραμα. Βέβαια, ο Δημήτρης Δράκος με το να ντυθεί Δημήτρης Αβραμόπουλος καλοπιάνει και τον Αντώνη Σαμαρά, με τον οποίο φαίνεται ότι προς το παρόν δεν υπάρχει καλή επαφή.
Τον Χρήστο Μαλαπάνη θα τον ντύναμε λεωφορείο του Υπεραστικού ΚΤΕΛ, λόγω της μήνυσης που του έκανε ο αντινομάρχης Άγγελος Κωτσιόπουλος, όταν έκρινε ότι θίγεται η τιμή και υπόληψή του από την κριτική που του έκανε για την προπέρσινη προκήρυξη του διαγωνισμού για τη μεταφορά των μαθητών. Μετά από μια δήλωση του Χρήστου Μαλαπάνη, ο αντινομάρχης ανακάλεσε τη μήνυση. Μπορεί, λοιπόν, τώρα να ντυθεί λεωφορείο και να γράψει μπροστά «Ταξίδια Άγγελος».

Ας πούμε και για τον πρόεδρο του Επιμελητηρίου Μεσσηνίας, τον Γιώργο Καραμπάτο. Εκείνου του αξίζει η στολή του προέδρου του ΕΒΕΑ Κώστα Μίχαλου. Μηνύσεις στους λιμενεργάτες του Πειραιά, προτροπές στους αγρότες να αφήσουν τα μπλόκα και να γυρίσουν σπίτι τους, καταγγελίες για τα συνεταιριστικά ελαιοτριβεία επειδή δεν παίρνουν πολλά από τα μέλη τους. Με όλα αυτά που κάνει ο Γιώργος Καραμπάτος θα τον ξεπεράσει τον Κώστα Μίχαλο.
Όλα τα παραπάνω είναι, βέβαια, στο πνεύμα των Αποκριών και ελπίζουμε οι αξιότιμοι πολιτικοί της Μεσσηνίας να μη θυμόσουν, αν κάπου τα παραείπαμε. Εξάλλου, ακούν πολύ χειρότερα στα καρναβάλια που πηγαίνουν. Τους ευχόμαστε καλές Αποκριές, πιο θερμές ωστόσο είναι οι ευχές μας προς τον κόσμο, γιατί χάριν των πολιτικών οι ημέρες που περνάμε είναι δύσκολες και πιθανότατα αύριο θα είναι ακόμη δυσκολότερες.
Καλή διασκέδαση!

«Ξαναζώ την παιδική μου ηλικία όταν βρίσκομαι στην Καλαμάτα»
Από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες της εποχής μας, με επιτυχίες στο θέατρο, την τηλεόραση και τον κινηματογράφο, ο Μεσσήνιος Γιάννης Διαμαντόπουλος μπορεί εύκολα να παραβλέψει τις περγαμηνές του και να γίνει όσο απλός χρειάζεται, ανάλογα με την περίσταση που το απαιτεί. Με μακρά θητεία κοντά σε μυθικά ονόματα του θεάματος, που άλλοι συνάδελφοί του ούτε μπορούν να φαντασθούν, και με ουκ ολίγα βραβεία στο ενεργητικό του, ο Γιάννης Διαμαντόπουλος μπορεί να καταξιώθηκε καλλιτεχνικά στα διεθνή πλατώ συνεργαζόμενος με Μπολολίνι, Ρονκόνι, Μπροκά, Μαστρογιάννι, Ντενέβ, Καρντινάλε κ.ά., δε διστάζει ωστόσο να εκφράσει τη συγκίνησή του, ανεπιτήδευτα και χωρίς υπεκφυγές, κάθε φορά που επιστρέφει στο γενέθλιο τόπο της Μεσσηνίας. Με αφορμή την πιο πρόσφατη επιστροφή του για να σκηνοθετήσει στο ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας τη «Θεϊκή Καλοσύνη» των Φρεντερίκ Λενουάρ και Λουί Μισέλ Κολά, συναντηθήκαμε και μιλήσαμε για την πορεία του στο δύσκολο δρόμο της Τέχνης. Ψήγματα από μια σπουδαία διαδρομή που συνεχίζεται είναι και τα όσα ακολουθούν:

-Για άλλη μια φορά στη Μεσσηνία, κύριε Διαμαντόπουλε…
«Ναι, και χαίρομαι πολύ που μου δόθηκε η ευκαιρία να επιστρέψω για άλλη μια φορά στην πατρίδα μου…».

-Το κάνετε συχνά τώρα τελευταία.
«Είναι αλήθεια και κάθε φορά αξίζει τον κόπο αυτή η επιστροφή. Πέρυσι με αφορμή το έργο του Καμπανέλη “Ο δρόμος περνάει από μέσα” και φέτος με τη “Θεϊκή Καλοσύνη"».

-Πριν φτάσουμε στο έργο που σκηνοθετείτε στο ΔΗΠΕΘΕΚ, ας μιλήσουμε για το χρόνο που πέρασε. Πώς ξεκινήσατε και πώς φτάσατε ως εδώ; Η διαδρομή σας θεωρώ ότι έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον…
«Γεννήθηκα στο Αριοχώρι Μεσσηνίας και μπορώ να σας πω ότι η καλλιτεχνική μου διαδρομή ξεκινά στο σχολείο. Δεν είχα άλλο στο μυαλό μου, με μάγευαν οι εικόνες. Θέατρο δεν είχα δει ακόμα, μόνο αυτό που έπαιζαν οι μεγαλύτεροι στο χωριό. Εκείνο που μου κάνει εντύπωση, ακόμα και σήμερα, είναι πως τότε ήξερα πράγματα τα οποία άλλοι ούτε υποπτεύονταν…».

-Από μικρό σας μάγευε ό,τι είχε σχέση με την Τέχνη λοιπόν…
«Ίσως. Δεν ξέρω ακόμα να το εξηγήσω. Μετά το Δημοτικό, πήγα στην Αθήνα. Εκεί πια ήταν εύκολο να δω ταινίες, αλλά και θέατρο, γιατί μια αδελφή μου ήταν θεατρόφιλη κι έτσι είχα ευκαιρία να πηγαίνω μαζί της σε πολλές παραστάσεις. Έτσι πέρασε ο καιρός και, τελειώνοντας το Γυμνάσιο, έδωσα εξετάσεις και πέρασα στην Πάντειο. Τότε ήταν ένα στάδιο μεταβατικό, περνούσες εκεί που αυτοί αποφάσιζαν. Φοίτησα για τρία χρόνια στην Πάντειο, αλλά μέσα μου ήθελα να κάνω κάτι άλλο κι αυτό ήταν το σινεμά».

-Τότε αρχίζει η περίοδος της Ιταλίας στη ζωή σας;
«Ναι. Τότε πήγα στην Ιταλία και γράφτηκα στην Αρχιτεκτονική…».

-Υπήρχε κάποιος λόγος που διαλέξατε αυτή τη σχολή;
«Μου άρεσε η Αρχιτεκτονική. Είχα, επίσης, διαβάσει ότι πολλοί σκηνοθέτες ήταν αρχιτέκτονες. Υπήρχε, όμως, και μια δειλία σε σχέση με την οικογένεια. Δεν καταλαβαίνανε τι ήταν αυτό που εγώ ήθελα να κάνω. Ο πατέρας, που κάπως καταλάβαινε, ήταν γιατρός και η μητέρα μου ήθελε να στραφώ προς αυτή την κατεύθυνση».

-Αισθανόσαστε πίεση;
«Μεγάλη και ένιωθα δυστυχής. Είχα γίνει πια 25 χρόνων, σκεπτόμουν ότι μεγαλώνω και δεν κάνω κάτι που θέλω πολύ. Τότε πήρα τη μεγάλη απόφαση για μένα. Είπα στον εαυτό μου, ας στεναχωρηθούν οι πάντες δε με ενδιαφέρει, εγώ θα κάνω αυτό που με αντιπροσωπεύει. Γράφτηκα σε μια σχολή θεάτρου στη Ρώμη και πολύ σύντομα άρχισα να δουλεύω, κι έτσι τα πράγματα έγιναν πιο εύκολα, διότι έβγαζα και κάποια λίγα χρήματα. Παράλληλα, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω και να δουλέψω με μυθικά ονόματα του σινεμά, όπως η Καρντινάλε, ο Μαστρογιάννι, η Μαριάντζελα Μελάτο, ο Τζιαν Κάρλο Τζιανίνι, η Κατρίν Ντενέβ. Επίσης στη Ρώμη γνώρισα και γίναμε φίλοι με την Ειρήνη Παππά. Ζούσα σαν σε όνειρο. Δεν ήμουν πια πιτσιρίκι. Ήξερα ποιους συναντώ και γιατί συναντιέμαι με ανθρώπους, που στην εφηβεία μου μόνο αυτούς σκεπτόμουν». -Οι πόρτες, λοιπόν, για την καλλιτεχνική σας διαδρομή ανοίγουν από την Ιταλία… «Και συνεχίζονται στην Ελλάδα το 1976, οπότε δουλεύω ως βοηθός σκηνοθέτη με τον Μιχάλη Κακογιάννη στην “Ιφιγένεια”. Μετά σκόπευα, αφού είχα τελειώσει και με το στρατό, να επιστρέψω στην Ιταλία, αλλά τότε ήταν που βρέθηκαν στο δρόμο μου η Μελίνα Μερκούρη και ο Ζυλ Ντασσέν κι έκανα μαζί τους την “Άλλη Μήδεια”. Ύστερα πια δεν ήθελα να φύγω. Άλλωστε, επειδή μιλούσα τρεις ξένες γλώσσες, άρχισα να δουλεύω σε ξένες παραγωγές που γίνονταν στην Ελλάδα».

-Πότε έρχεται η στιγμή που αναλαμβάνετε την πρώτη σας σκηνοθεσία;
«Λίγο αργότερα. Το 1980, ύστερα από προτροπή του Γιώργου Μαρίνου. Επιμελήθηκα ένα φιλμάκι που άρεσε πολύ στην έναρξη του προγράμματός του. Αυτό το φιλμάκι το είδε η Ειρήνη Παππά, η οποία μου πρότεινε και τελικά κάναμε μαζί για την τηλεόραση τις “Ωδές” του Βαγγέλη Παπαθανασίου, που είχαν μεγάλη επιτυχία. Την επόμενη χρονιά έκανα και την πρώτη μου παράσταση στο θέατρο. Πρόκειται για την “Ξανθιά Φράουλα». Ένα έργο που είχα δώσει στην Έλλη Λαμπέτη να διαβάσει και της άρεσε πολύ, και το έκανα με τον παραγωγό της, που ήταν και φίλος μου. Ένα έργο με τρεις ηθοποιούς, τον Ηλία Λογοθέτη, τον Κώστα Αρζόγλου και τον Πάνο Μιχαλόπουλο, που είναι κι αυτός Μεσσήνιος. Μετά από το έργο αυτό όλα ήταν πιο εύκολα πια. Η επιτυχία που ακολουθούσε τόσο τις “Ωδές” στην τηλεόραση όσο και την παράσταση στο θέατρο με διευκόλυνε πλέον να τολμήσω να ζητήσω εγώ δουλειά και να προχωρήσω στα επόμενα βήματά μου».

-Κι ενώ είχατε ξεκινήσει να κάνετε σινεμά, κάνατε πολύ θέατρο και πολλή τηλεόραση…
«Έτσι είναι. Κάποιες απόπειρες που προσπάθησα να κάνω σε συνεργασία με το Κέντρο Κινηματογράφου απέτυχαν».

-Σας είχε μείνει απωθημένο η δημιουργία μιας ταινίας;
«Ασφαλώς. Τελικά, μπόρεσα να κάνω ταινία το 2005, το “Γαλάζιο Φόρεμα”, που καλλιτεχνικά πήγε πολύ καλά, κερδίζοντας πολλά βραβεία, αλλά ατύχησε εισπρακτικά, γιατί υπήρξαν προβλήματα με τη διανομή της ταινίας εξαιτίας ενός συνεργάτη, που έπαψε βέβαια να είναι συνεργάτης κι είμαστε πλέον στα δικαστήρια».

-Σας αποθάρρυνε αυτή η κατάσταση;
«Μπορώ να πω ότι με πίκρανε, αλλά δε με αποθάρρυνε και τώρα πάλι έχω κάτι στα σκαριά».

-Η Κριτική θεωρείτε ότι σας φέρθηκε καλά;
«Δεν έχω παράπονο. Αρκεί να σας πω πως η Μαρία Παπαδοπούλου, που θεωρείται από τις αυστηρότερες στις κριτικές της, είχε γράψει ότι αν έπρεπε δέκα έργα να μείνουν στην τηλεόραση, τα τρία ήταν τα δικά μου. Χάρηκα τότε με αυτό που διάβασα, αλλά ντράπηκα κιόλας».

-Είναι εύκολο να συνδυάσει ένας σκηνοθέτης θέατρο, κινηματογράφο και τηλεόραση την ίδια εποχή;
«Είναι πολύ δύσκολο. Γιατί σε ό,τι κάνεις πρέπει να αφοσιώνεσαι για να πετύχεις. Παρ’ όλα αυτά, πολλές φορές παράλληλα με το θέατρο έκανα τηλεόραση και ήταν ομολογουμένως πολύ δύσκολο, σχεδόν εξοντωτικό».

-Πώς αισθάνεστε όταν σας λένε δάσκαλο στη δουλειά σας;
«Περίεργα, γιατί δεν αισθάνομαι έτσι. Άλλωστε, δεν πιστεύω στους δασκάλους. Κανείς από ένα δάσκαλο δε μαθαίνει κάτι».

-Δεν είχατε δασκάλους στη ζωή σας;
«Θαύμαζα και θαυμάζω ανθρώπους που δημιουργούν. Δύο σκηνοθέτες έχω στο μυαλό μου όταν σκηνοθετώ, τον Μπέργκμαν και τον Σκορτσέζε. Ο ένας είναι εγκεφαλικός και ψυχής σκηνοθέτης κι ο άλλος είναι του θεάματος, όχι του ανάλαφρου βέβαια, αλλά της ουσίας».

-Από το ελληνικό θέατρο ποιος θεωρείται σημαντικός δημιουργός;
«Ο Κουν αναμφισβήτητα έχει συμβάλει καθοριστικά στη δημιουργία του σύγχρονου θεάτρου στην Ελλάδα. Το έχει σημαδέψει θα έλεγα».

-Είναι εύκολο να αντέξει κανείς να ζει μόνο μέσα στο θέατρο;
«Αν το αγαπάς πάρα πολύ, ασφαλώς αντέχεται, παρ’ όλο που οι πειρασμοί είναι χιλιάδες».

-Είχατε την τύχη να συνεργαστείτε με όλη την γκάμα των ηθοποιών. Δυσκολευτήκατε μαζί τους;
«Έχω δουλέψει με όλους τους ηθοποιούς. Από τη Λυδία Κονιόρδου μέχρι τη Βάνα Μπάρμπα. Άμα υπάρχει καλή διάθεση, βρίσκονται οι τρόποι συνεργασίας, όλοι είχαν καλή διάθεση μαζί μου, εγώ γιατί να μην έχω;».

-Έχετε δουλέψει σε αρκετά ΔΗΠΕΘΕ. Τι γνώμη έχετε για το ρόλο τους;
«Έχω δουλέψει στα ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων, Ρόδου, Βόλου, Λάρισας, που διετέλεσα και καλλιτεχνικός διευθυντής για ένα διάστημα, Κρατικό Βορείου Ελλάδος και ΔΗΠΕΘΕ Καλαμάτας βέβαια, που μ’ αρέσει πάντα να επιστρέφω, γιατί δε σας το κρύβω, αισθάνομαι ότι ξαναζώ την παιδική μου ηλικία κάθε φορά που επιστρέφω στην Καλαμάτα και συγκινούμαι όταν το σκέφτομαι, ομολογώ».

-Πώς βλέπετε το θέατρο στην περιφέρεια;
«Αξιόλογο. Αν και ο κόσμος θέλει το θέατρο λαμπερό και συχνά δεν το εκτιμάει όσο του αξίζει».

-Ας κλείσουμε μιλώντας για το έργο που τώρα σκηνοθετείτε στο ΔΗΠΕΘΕΚ.
«Πρόκειται για τη “Θεϊκή Καλοσύνη”, το οποίο παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και ως θέμα του έχει τις θρησκείες μέσα από τέσσερα δόγματα. Τους εκπροσώπους αυτών των δογμάτων υποδύονται ο Αλέκος Κολιόπουλος που κάνει το χριστιανό ιερέα, ο Γιώργος Μελισσάρης που κάνει το ραβίνο, ο Περικλής Αλμπάνης που κάνει τον ιμάμη και ο Στέφανος Μπαρμπαγιαννάκος που υποδύεται το βουδιστή. Στόχος του έργου είναι να υμνηθεί ο άνθρωπος και η αγάπη κι όχι βέβαια οι θρησκείες».

-Ετοιμάζετε κάτι άλλο ύστερα από αυτή την παράσταση;
«Κάτι υπάρχει που μπορεί να προκύψει για την τηλεόραση».

-Μια καινούργια πρόταση για άλλο έργο στην Καλαμάτα;
«Είμαι πάντα ανοιχτός σε προτάσεις και μια καινούργια πρόταση για συνεργασία στην πατρίδα μου θα με συγκινούσε ιδιαίτερα και θα τη δεχόμουν με ευχαρίστηση».

Θανάσης Παντές

«Το μάθημα που μας λείπει»

Του Δημήτρη Ζέππου

Αφορμή για το κείμενο που ακολουθεί στάθηκε το Πρωτάθλημα Σκάκι της Περιφέρειας Πελοποννήσου που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα με απόλυτη επιτυχία στην Καλαμάτα και συνδιοργανώθηκε από το Ν.Ο.Κ. και τον ΠΑΣ Ιάσων Μεσσήνης, με την αμέριστη συμπαράσταση του ΟΠΑΝΑΜ και του Αθλητικού Φορέα του Δήμου Καλαμάτας.

Τα αγωνιστικά και διαδικαστικά ζητήματα είναι ήδη γνωστά από τα τοπικά Μέσα Ενημέρωσης, έντυπα και ηλεκτρονικά, όμως εδώ το θέμα μας είναι άλλο. Εδώ θα ασχοληθούμε με μιαν άλλη, αθέατη πλευρά αυτού του εκπληκτικού παιχνιδιού, αυτήν της μεγάλης εκπαιδευτικής του αξίας -αλλά και τη διαχρονική απαξιωτική αντιμετώπισή του από την Πολιτεία. Αλλά ας δούμε πρώτα, γιατί λοιπόν σκάκι; Γιατί: Συμβάλλει με τον προσφορότερο τρόπο στην καλλιέργεια πνευματικών χαρακτηριστικών. Ενισχύει τον αυτοέλεγχο και την αυτοπειθαρχία. Συνδυάζει ρεαλισμό και δημιουργική φαντασία. Αυξάνει τη διάρκεια της πνευματικής συγκέντρωσης και απόδοσης έργου. Βελτιώνει τις μνημονικές ικανότητες. Για να αναφέρουμε έτσι τυχαία μερικές από τις παιδαγωγικές αρετές του αθλήματος. Οι μικροί μαθητές που ασχολούνται με το σκάκι είναι γενικά πιο «κουλ», με χαμηλή επιθετικότητα σε σχέση με τους συνομήλικούς τους, έχουν - σύμφωνα με διεθνείς μελέτες που έχουν γίνει- αύξηση έως και 30% στις μαθησιακές τους επιδόσεις και μηδενικά ποσοστά στη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών. Αυτά δε φτάνουν για να μπει στα σχολεία μας ως μάθημα; Φαίνεται ότι δε φτάνουν. Το σκάκι είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να ασχοληθεί μαζί του ένα στερούμενο σοβαρότητας, γελοίο και διεφθαρμένο κράτος. Γιατί δημιουργεί πολίτες με φρόνημα σε ένα κράτος που θέλει μόνο πελάτες (του πολιτικού συστήματος) και χαλάει την πιάτσα (εδώ μιλάμε πάντα για την κεντρική εξουσία), γιατί σε τοπικό επίπεδο σε όλη την Ελλάδα και ανάλογα με την πνευματική ποιότητα των αυτοδιοικητικών παραγόντων, τα πράγματα είναι πολύ καλλίτερα. Το σκάκι ως πνευματικό άθλημα δεν έχει λαμογιές, πλάτες, αβάντες και καβάτζες, δεν έχει ντόπες, πώς λοιπόν να σκύψει πάνω του με τη δέουσα προσοχή ένα κράτος εθισμένο ακριβώς σ’ αυτά, τη λαμογιά, την αβάντα, την καβάτζα, τις πλάτες και την ντόπα.
Στην Τουρκία πρόσφατα καθιερώθηκε ως μάθημα στα σχολεία. Όχι, βέβαια, γιατί οι Τούρκοι θέλουνε να αναδείξουν χιλιάδες Μπόμπυ Φίσερ ή Γκάρυ Κασπάροβ, αλλά γιατί ξέρουν πολύ καλά την εκπαιδευτική αξία του παιχνιδιού. Την ίδια ώρα τι γίνεται στη χώρα μας; Σιγά μην ασχοληθεί η πολιτική ηγεσία των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού με το σκάκι. Εξάλλου, δεν παίζεται στο Cafe da Capo της πλατείας (...μία είναι η πλατεία), παίζεται στο Περιστέρι, τη Νίκαια, τον Κορυδαλλό, την Καλαμάτα, τα Χανιά, την Καβάλα ,τη Θεσσαλονίκη, δηλαδή εκτός Ελλάδας. Ελλάδα για πολλά καλοζωισμένα πολιτικά παχύδερμα είναι ένα χιλιόμετρο γύρω γύρω από το κέντρο του Κολωνακίου. Όχι μόνο δεν μπήκε, λοιπόν, στα σχολεία, αλλά υποβιβάστηκε κι από πάνω από τη Γενική Γραμματεία Αθλητισμού στην τρίτη κατηγορία αθλημάτων και είναι τώρα μαζί με τη σκοποβολή! Αποτέλεσμα τούτου η δραστική περικοπή της επιχορήγησής του, που έτσι κι αλλιώς ήτανε πενιχρή, μικρότερη απ’ αυτήν μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης που στήνουνε (με τις πλάτες κυβερνητικών αξιωματούχων) οι λυμεώνες του δημοσίου χρήματος για να προστατέψουν, λόγου χάριν, τα ωδικά πτηνά της Βουλγαρίας.
Τι ωραία, τι λαμπρά, αν και ντάλα μεσημέρι φαίνεται ότι τα ωρολόγια των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού (Υφυπουργείο Αθλητισμού) δείχνουνε μαύρα μεσάνυχτα. Ίσως τα συναρμόδια υπουργεία να σκέφτηκαν και κάτι άλλο, ότι το άθλημα είναι μπας-κλας μιας και μ’ αυτό έχει ασχοληθεί κατά καιρούς όλο το διανοητικό κατακάθι της ανθρωπότητας, όπως ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο Ζολά, ο Γκαίτε, ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ, ο Μέγας Ναπολέων, ο Τολστόι, ο Τουργκένιεφ, ο Προκόφιεφ, ο Μεντελέγιεφ, ο Λένιν, ο Οπενχάιμερ, ο Τέσλα, ο Μαρξ, ο Γκάους, ο Μαλφάτι, ο Καραθεοδωρής, ο Αινστάιν, ο Τσάρλι Τσάπλιν ο Σοπέν, και θέλησαν να προστατέψουν τη νεότητα από βλαβερές συνήθειες. Στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα ο σπουδαίος Δημοσιογράφος (με δέλτα κεφαλαίο παρακαλώ, κύριε διορθωτά) Παύλος Παλαιολόγος δημοσίευσε στην εφημερίδα ΒΗΜΑ ένα χρονογράφημα με τίτλο «Το μάθημα που μας λείπει». Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο ήταν η έκδοση του πρώτου τεύχους του περιοδικού ΣΚΑΚΙ. Ας το απολαύσουμε κι ας προβληματιστούμε: «Μια φτωχή σε εμφάνιση φυλλαδούλα. Και ένας τίτλος που δεν λέει τίποτα στον αμύητο: “Σκάκι” Μηνιαία Επιθεώρηση Ζατρικίου. Η πρώτη νομίζω, που εκδίδεται στον τόπο μας. Που σημαίνει ότι υπάρχει ένας αριθμός σκακιστών, ικανός να συντηρήσει το δημοσιογραφικό όργανό τους. Να ένα παιχνίδι που δεν είναι παιχνίδι. Του λείπουν οι κυριότεροι παράγοντες που αποτελούν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα των περισσότερων παιχνιδιών: η τύχη και το κέρδος. Γι’ αυτό θα σας έλεγα να το παρακολουθήσουμε σήμερα με τη σοβαρότητα που του οφείλεται. Τι κρίμα να μην έχει εισαχθεί στα σχολεία μας! Το λέω σοβαρά. Υπάρχουν χώρες όπου είναι υποχρεωτική η διδασκαλία του. Γιατί όχι και σε μας; Ένα μάθημα υπομονής, σκέψης, συγκέντρωσης, προσοχής. Ούτε παραγγελία να το είχαμε, ό,τι ακριβώς λείπει από τον Έλληνα. Άρνηση της κουτουράδας, άρνηση της τσαπατσουλιάς και της προχειρότητας, άρνηση της τύχης, ελεεινής θεάς που με τόσο φανατισμό προσκυνάμε. Άρνηση των “ανυπολόγιστων παραγόντων”, στους οποίους κάθε φορά που δίνουμε μια μάχη, στηρίζουμε το μεγαλύτερο μέρος των ελπίδων μας. Άρνηση της πονηρίας, της απάτης, του καταφερτζισμού, της ματσαράγκας, του κόλπου, της πλάγιας οδού, της τρικλοποδιάς, της “εξυπνάδας” με την έννοια που δίνουμε στη λέξη, της ικανότητας δηλαδή να παρακάμπτουμε τις πόρτες και να μπαίνουμε από τα παράθυρα. Τόσα χαρίσματα και να μην έχει επιβληθεί δια νόμου σε κάθε Έλληνα η υποχρέωση μαζί με τα άλλα διπλώματά του να παρουσιάζει και το πιο ενδιαφέρον απ’ όλα: το δίπλωμα του σκακιστή. Θα ήταν μια απόδειξη ότι κάποτε στρώθηκε στη δουλειά, κάποτε ακόνισε το μυαλό του, κούρασε τη σκέψη του, αγνόησε την τύχη και στήριξε την επιτυχία στις δυνάμεις του. Εκεί μπροστά στη σκακιέρα θα μας έδειχνε το μέτρο των ικανοτήτων του. Κυνηγός της εύκολης επιτυχίας, όταν έσκυβε στο σκάκι θα καταλάβαινε ότι δεν μπορεί να περιμένει τη νίκη παρά μόνο από τον εαυτό του τον ίδιο: από τη φρόνηση, το θάρρος, την εγκαρτέρηση, την ένταση της προσπάθειας. Τίποτα από την τύχη. Αυτή στο σκάκι είναι η μεγάλη ηττημένη, πλήρης ανατροπή του θρόνου της. Σε όλα τα άλλα παιχνίδια θριαμβεύει.
Μήπως δε θριαμβεύει γενικότερα και στη ζωή του Έλληνα; Της φορτώνει όλα τα βάρη που έπρεπε να φορτώσει στον εαυτό του. Πόσες εκφράσεις για την εκδήλωση της υποταγής του: αν είναι της τύχης, ότι είναι τυχερό, της τύχης τα γραμμένα, αν έχεις τύχη διάβαινε και η ευχή πριν από κάθε επιδίωξή μας: Καλή τύχη. Με τέτοια πεποίθηση της τύχης και του πεπρωμένου πώς μπορεί να αντέξει και να ευδοκιμήσει η προσπάθεια. Κερδισμένους στο παιχνίδι της ζωής σπάνια θα αναγνωρίσουμε τους ικανούς. Εκείνους που αναγνωρίζουμε είναι οι τυχεροί. Στην τύχη δίνουμε όλοι το προβάδισμα. Όλοι εκτός από τον σκακιστή. Αυτός όταν καθίσει αντίκρυ στη σκακιέρα του ξέρει ότι μόνο από την τύχη δεν έχει τίποτα να περιμένει. Τα πάντα απ’ αυτόν, ισχύς του ο εαυτός του. Υπεύθυνος για τις πράξεις του, κύριος της τύχης του, δημιουργός της επιτυχίας και της αποτυχίας του, όπως στρώσει θα κοιμηθεί. Από κανέναν δεν περιμένει τίποτα, γι’ αυτό και ηττημένος δεν τα βάζει με τους άλλους ή με την τύχη του. Τα βάζει με τον εαυτό του που δεν πρόσεξε όσο έπρεπε, που δεν είχε την προπαιδεία η οποία του χρειαζόταν, που παρουσιάσθηκε στον αγώνα με ατελή προπαρασκευή και προσπαθεί στο προσεχές ματς να φανεί καλλίτερος. Μια ειρηνική μάχη που διευθύνουν δύο στρατηγοί, με τις ίδιες ακριβώς και οι δύο προϋποθέσεις για τη νίκη και για την ήττα. Μια τέτοια επινόηση και να μην την ανακηρύξουμε εθνικό παιχνίδι μας! Πόσο λίγο ξέρουμε τις ανάγκες μας».
Υ.Γ. Χρονογράφημα γραμμένο στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα, διαχρονικό και επίκαιρο όσο ποτέ. Τι κρίμα, όμως, που ως λαός, όπως ο Λουδοβίκος ο δέκατος έκτος, «δεν ακούμε τίποτα, δεν καταλαβαίνουμε τίποτα, μένουμε πιστοί στον εαυτό μας», τι κρίμα που κομπορρημονούντες και χαχανίζοντες πορευόμαστε προς το μέλλον με σημαία την αμφιβόλου ποιότητας ιδέα που έχουμε για τον εαυτό μας! Καληνύχτα μας. Μανώλης Αναγνωστάκης (1925-2005) Το σκάκι Έλα να παίξουμε.. Θα σου χαρίσω τη βασίλισσά μου Ήταν για μένα μια φορά η αγαπημένη. Τώρα δεν έχω αγαπημένη. Θα σου χαρίσω τους πύργους μου τώρα πια δεν πυροβολώ τους φίλους μου Έχουν πεθάνει από καιρό πριν από μένα. Όλα, όλα και τα’ άλογά μου θα στα δώσω μονάχα ετούτο τον τρελό μου θα κρατήσω που ξέρει μόνο σ’ ένα χρώμα να πηγαίνει δρασκελώντας την μιαν άκρη ως την άλλη γελώντας μπρος στις τόσες πανοπλίες σου μπαίνοντας μέσα στις γραμμές σου ξαφνικά αναστατώνοντας τις στέρεες παρατάξεις. Έλα να παίξουμε. Ο βασιλιάς αυτός δεν ήτανε ποτέ δικός μου. Κι ύστερα τόσους στρατιώτες τι τους θέλω! Τραβάνε μπρος σκυφτοί δίχως καν όνειρα. Έλα να παίξουμε. Κι αυτή δεν έχει τέλος η παρτίδα.

«Η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας δεν είναι τόσο τραγική»
Του Πέτρου Τσώνη

Η παγκόσμια οικονομική κρίση ήταν αναμενόμενη, ενώ τα πράγματα στην ελληνική οικονομία δεν είναι τόσο τραγικά, τονίζει ο Μεσσήνιος στην καταγωγή καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Κώστας Βερεγόπουλος.
Όσον αφορά στα μέτρα που επέβαλε στη χώρα μας η Ευρωπαϊκή Ένωση και υιοθέτησε η ελληνική κυβέρνηση, σημειώνει πως σε καμία περίπτωση δε θα βοηθήσουν στην ανάκαμψη της οικονομίας μας. Επισημαίνει ακόμη ότι η Ελλάδα έχει αφήσει έρμαιους τους αγρότες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ κάνει κριτική στην ελληνική και ευρωπαϊκή Αριστερά, τονίζοντας ότι οι κοινωνικές δυνάμεις εκφράζονται και χωρίς αυτή. Αναλυτικά η συνέντευξη έχει ως εξής:

-Να ξεκινήσουμε από την παγκόσμια οικονομική κρίση, ήταν κάτι ξαφνικό ή ήταν αναμενόμενο;
«Οι περιοδικές κρίσεις του καπιταλισμού είναι ένα φαινόμενο που επανέρχεται με περιοδικό τρόπο από το 18ο αιώνα και μετά. Μέσα στη δυναμική της ανάπτυξης και της ευημερίας συνυπάρχουν παράγοντες οι οποίοι ενεργοποιούνται και κάποια στιγμή τη φρενάρουν. Αυτό συνέβη και τώρα όσον αφορά στη διεθνή οικονομική κρίση, με επίκεντρο την Αμερική. Η χώρα αυτή παρουσίασε τεράστια ανάπτυξη στη δεκαετία που πέρασε, αλλά ο τρόπος ανάπτυξής της ήταν υποθηκευμένος από τη δυναμική της κρίσης, η οποία και ξέσπασε. Η κρίση στην Αμερική επιταχύνθηκε και με τις πολεμικές επιχειρήσεις του Μπους στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και σε άλλα μέρη του κόσμου. Δημιουργήθηκαν έτσι τεράστια ελλείμματα, τα οποία για να χρηματοδοτήσει η κυβέρνηση οδηγήθηκε σε υπερδανεισμό από την Κίνα, που εξελίχθηκε σε παγκόσμιο τραπεζίτη για ολόκληρο το δυτικό κόσμο. Η αγορά κάποια στιγμή δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στις υπέρμετρες αυτές υποχρεώσεις της και οδηγήθηκε σε κραχ, που ξεκίνησε από το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης και μεταδόθηκε και στη συνέχεια στον υπόλοιπο κόσμο».

-Η κρίση που έφθασε στην Ελλάδα έχει τα ίδια χαρακτηριστικά;
«Η Ελλάδα ήταν δεσμευμένη από χρόνια σε ένα μοντέλο ανάπτυξης το οποίο δημιουργούσε πάντα παθητικά, που έπρεπε να καλύπτει με εξωτερικό δανεισμό. Ο συσσωρευμένος δανεισμός δημιουργεί το χρέος. Έχουμε, λοιπόν, στη χώρα μας δημόσιο έλλειμμα, αλλά και δανεισμό του κράτους πολύ υψηλό, δύο μεγέθη πολύ δυσμενή για την Ελλάδα.Όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο τραγικά, δεν έχουμε φθάσει στα όρια ώστε να πούμε ότι δεν πάει άλλο, δεδομένου ότι υπάρχουν άλλες εννέα ή δέκα χώρες στην Ευρώπη των οποίων τα δεδομένα είναι χειρότερα από τα ελληνικά. Η Ελλάδα έφθασε να έχει δημόσιο έλλειμμα 12% που αμφισβητείται και μάλλον δηλώθηκε για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, αλλά ας το δεχθούμε ως αληθινό. Η Ισπανία έχει 12%, η Αγγλία 14% και οι 20 από τις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης τριπλασίασαν το δημόσιο έλλειμμά τους κατά την τελευταία διετία. Στη Γαλλία, που κατατάσσεται στον πυρήνα της Ευρώπης, το δημόσια έλλειμμα τριπλασιάσθηκε στη διάρκεια της διετίας, ενώ και στη Γερμανία αυξήθηκε σε -5% του ΑΕΠ. Όταν υπάρχει κρίση, λειτουργούν οι αυτόματοι σταθεροποιητικοί μηχανισμοί της οικονομίας: όταν, δηλαδή, μειώνονται οι ιδιωτικές δαπάνες, αυξάνονται οι δημόσιες. Αυτό δεν είναι πάντα έγκλημα, αυτή είναι η λογική του συστήματος».

-Όμως, γιατί εγκαλούν την Ελλάδα αφού όλοι έχουν υποπέσει στο ίδιο «αμάρτημα»;
«Εδώ συμβαίνουν διάφορα τρελά. Οι γερμανικές τράπεζες διατείνονται ότι η Ελλάδα έχει ήδη πτωχεύσει. Όμως, αν έχει ήδη πτωχεύσει γιατί οι ίδιες σπεύδουν με προθυμία να αγοράζουν τα ομόλογά της; Μήπως, άραγε, οι ίδιες δεν παίρνουν στα σοβαρά αυτά που ισχυρίζονται; Πιστεύω ότι όλα αυτά γίνονται για να αυξηθούν τα επιτόκια δανεισμού λόγω δήθεν υψηλού κινδύνου, να επιβληθούν νέοι φόροι και βεβαίως να υποστεί την κρίση ο Έλληνας εργαζόμενος, με πρόσχημα ότι η χώρα έχει χάσει την αξιοπιστία της. Έτσι επέβαλαν οι Βρυξέλλες ένα πρόγραμμα το οποίο υιοθετήθηκε άκριτα από την ελληνική κυβέρνηση και χωρίς την παραμικρή διαπραγμάτευση».

-Πιστεύετε ότι αυτή η δέσμη μέτρων θα βοηθήσει στην ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας;
«Σε καμία περίπτωση. Όταν περικόπτονται οι μισθοί και μειώνονται οι ιδιωτικές και δημόσιες δαπάνες, οι αγορές ξεφουσκώνουν, οι επιχειρήσεις μειώνουν την παραγωγή, αυξάνουν τις απολύσεις, με αποτέλεσμα η αγορά να αποσταθεροποιείται ακόμη περισσότερο. Μπαίνουμε πλέον σε έναν υφεσιακό κύκλο, που δεν ξέρουμε πού θα σταματήσει. Η πολιτική που προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υιοθετήθηκε από την κυβέρνηση είναι μια πολιτική που δε θα έχει καλό μέλλον, ούτε για την οικονομία στο σύνολό της, ούτε για τους εργαζόμενους, ούτε για τους επιχειρηματίες, αλλά ούτε και για τους ξένους πιστωτές της».

-Βλέπουμε το φαινόμενο της Ελλάδας να επεκτείνεται και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.
«Οι ευρωπαϊκές εφημερίδες γράφουν ότι η Ελλάδα είναι το τεστ για όλη την Ευρώπη. Παρακολουθούν όλοι με κομμένη την ανάσα αν θα υπάρξουν λαϊκές αντιδράσεις. Και το παράδοξο είναι ότι, ενώ όλοι περιμένουν να δουν τις αντιδράσεις της ελληνικής κοινωνίας, η ελληνική κυβέρνηση δια στόματος του υπουργού Οικονομικών παραμένει προσηλωμένη στις αντιδράσεις των αγορών».

-Γράφτηκε ότι προσπαθήσαμε να αντλήσουμε κεφάλαια από την Κίνα.
«Υπήρξε υπαινιγμός ότι θα προσφύγουμε στην Κίνα με ενδιάμεσο, μάλιστα, την Αμερικάνικη Τράπεζα Morgan Stanley. Όμως, εξοργίσθηκαν οι Γερμανοί, γιατί θεωρούν την Ελλάδα δικό τους τσιφλίκι. Είναι χαρακτηριστικό το άρθρο του αρθρογράφου της Ντόιτσε Μπανκ στο δελτίο της γερμανικής τράπεζας: “Η Ελλάδα πρέπει να επιλέξει αφέντη”».

-Υπάρχει έξοδος από το τούνελ, υπάρχουν προοπτικές;
«Όπως σας είπα, αυτή η πολιτική που μας επέβαλαν μας οδηγεί βαθύτερα στο τούνελ και οδηγεί εκεί ακριβώς και όλη την Ευρώπη. Θέτει υπό δοκιμασία το ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση και υπάρχουν αμφιβολίες εάν θα αντέξει η Ευρώπη ως ενωμένη νομισματική ζώνη».

-Ζείτε στη Γαλλία, εκεί ποια μέτρα πήρε η κυβέρνηση;
«Ο Σαρκοζί, ενώ φαίνεται ότι υπέκυψε και ανακοίνωσε ότι δε θα αυξήσει τις δημόσιες δαπάνες, παράλληλα προχωρεί σε μέγα εθνικό δάνειο, δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ – που δεν υπολογίζεται ως δημόσιο χρέος – για να τονώσει την οικονομία του. Πράγμα που θα μπορούσε να κάνει και η Ελλάδα – αφού, όπως γνωρίζουμε, υπάρχει αρκετό χρήμα στα χέρια ιδιωτών – με έναν μη κυβερνητικό οργανισμό, ώστε να μην προστεθεί στο έλλειμμα του κράτους και να μην μπορεί να πει τίποτα η Γερμανία».

-Μια και ζούμε σε αγροτικό νομό θα ήθελα να αναφερθώ στο σπουδαίο σας βιβλίο «Το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα». Αν έβγαινε σήμερα μια καινούργια έκδοση, τι θα συμπληρώνατε;
«Έχουν περάσει 40 χρόνια από τότε, έχουν αλλάξει πολλά πράγματα, όπως η δημιουργία αγροτοβιομηχανικών συγκροτημάτων, η εισαγωγή βιοτεχνολογιών κ.λπ. Κατά παράδοξο τρόπο, το βιβλίο είναι σήμερα αρκετά επίκαιρο, αφού και σήμερα έχουμε το πρόβλημα της ακρίβειας των τροφίμων, των ενοικίων της γης, της οικογενειακής γεωργίας κ.λπ.
Πρόσφατα συμμετείχα σε παγκόσμια συνέδριο αγροτικής οικονομίας στο Μεξικό. Όλοι ήταν συγκλονισμένοι από τα μεγάλα προβλήματα, όπως η έξαρση της πείνας, η υπερτίμηση των προϊόντων κ.λπ.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ακολούθησε πολιτική υπονόμευσης της δικής της αγροτικής πολιτικής και χρόνο με το χρόνο την έχει ξεδοντιάσει, αναγκάζεται τώρα να βρει τρόπους ώστε να ξαναβάλει στη θέση τους τα δόντια που έβγαλε. Ένας τρόπος είναι να επιτρέπει στα κρυφά, στα κράτη μέλη της, να στηρίζουν τη γεωργία τους με εθνικές ενισχύσεις. Η Γερμανία στηρίζει πάρα πολύ τους αγρότες της και τις περισσότερες φορές χωρίς να το ανακοινώνει επίσημα. Ας πούμε, τους εξασφαλίζει δωρεάν ηλεκτρικό ρεύμα, δωρεάν ασφάλειες, ώστε οι αγροτικές οικογένειες να διατηρούνται, να εκσυγχρονίζονται και να είναι ανταγωνιστικές. Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλες χώρες της Ε.Ε. Υπολογίζεται ότι οι εθνικές ενισχύσεις φθάνουν μέχρι τα 2/3 της τιμής του προϊόντος. Στην Ελλάδα οι εθνικές ενισχύσεις φθάνουν μόλις στο 17%, δηλαδή, η χώρα μας τα έχει αφήσει όλα στην Ευρώπη. Φέτος στην Ευρώπη επέτρεψαν ενισχύσεις από εθνικούς πόρους μέχρι 15.000 ευρώ ανά αγροτική επιχείρηση. Όλοι οι Ευρωπαίοι αγρότες πήραν τα χρήματα, πλην των Ελλήνων, αφού η κυρία υπουργός επικαλείται διάφορα προσχήματα για να μην καταβάλει αυτό το ποσό».

-Ισχυρίζονται κάποιοι ότι με διάφορα κόλπα «κλέβαμε» την Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Σας παραπέμπω στο βιβλίο «Η απάτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση», που εκδόθηκε από την ίδια την Επιτροπή των Βρυξελλών. Σε αυτό, η χώρα μας κατέχει τη δέκατη θέση με πρώτη τη Γερμανία».

-Σε όλη αυτή την ιστορία, η αριστερά Ευρωπαϊκή και Ελληνική αρθρώνει κάποιο λόγο;
«Σε μια περίοδο τόσο μεγάλης κρίσης του καπιταλισμού, θα έπρεπε η Αριστερά να ακούγεται πολύ περισσότερο και να ηγείται των κοινωνικών κινημάτων που αναπτύσσονται. Όμως, ούτε ηγείται ούτε καν μετέχει και συχνά ούτε καν ακολουθεί τα κινήματα που εκδηλώνονται αυθόρμητα. Επίστεψε στην παγκοσμιοποίηση και στην Ευρώπη περισσότερο από όσο οι συντηρητικές δυνάμεις και σήμερα που όλα αυτά κλονίζονται, δεν ξέρει πώς να τοποθετηθεί. Με τη θεωρία του μεταμοντερνισμού, άνοιξε το δρόμο για μια υποθετική κοινωνία με σπασμένα αντανακλαστικά. Και σήμερα που τα κοινωνικά αντανακλαστικά ενεργοποιούνται, η Αριστερά εμφανίζεται ως συντηρητική δύναμη που αμφιβάλλει αυτή πρώτη για τη δυνατότητα σοβαρών αλλαγών στο σημερινό σύστημα. Ιδεολογικοί λόγοι κάνουν τη σημερινή Αριστερά να είναι ηττοπαθής και, μάλιστα, να πληρώνει αυτή πρώτη τις συνέπειες από το αδιέξοδο του σημερινού συστήματος. Όμως, οι κοινωνικές δυνάμεις εκφράζονται, ακόμη και χωρίς την Αριστερά, κι αν αυτή παραμένει σήμερα «φευγάτη» στις ουτοπίες της, αυτό δεν εμποδίζει την ανάπτυξη των κοινωνικών αγώνων, ακόμη και με την απουσία ή την εφεκτικότητά της.

Βιογραφικό
Ο Κώστας Β. Βεργόπουλος γεννήθηκε το 1942 στην Αθήνα. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Οικονομικές και Πολιτικές Επιστήμες στη Σορβόννη. Είναι διδάκτωρ Οικονομικών Επιστημών (Doctorat d` Etat) του Πανεπιστημίου της Σορβόννης. Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Επισκέπτης καθηγητής σε Πανεπιστήμια της Βόρειας και Νότιας Αμερικής. Διεθνής εμπειρογνώμων στα Ηνωμένα Έθνη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έργα του ιδίου: «Το Αγροτικό Ζήτημα στην Ελλάδα» (Εξάντας, 1975), «Ο Δύσμορφος Καπιταλισμός» (σε συνεργασία με τον Samir Amin, Παπαζήσης, 1975), «Κράτος και Οικονομική Πολιτική στο 19ο Αιώνα (Εξάντας,1978)», «Εθνισμός και Οικονομική Ανάπτυξη» (Εξάντας, 1979), «Η Ελλάδα σε εξέλιξη» (διεύθυνση, Εξάντας, 1985), «Οι Νέες Τεχνολογίες στην Ευρωπαϊκή Οικονομία Τροφίμων» (Βρυξέλλες, 1986), «Η Απο-ανάπτυξη σήμερα» (Εξάντας, 1987). Εκδόσεις των έργων του κυκλοφορούν, επίσης, στα γαλλικά, αγγλικά, ισπανικά, πορτογαλικά, ιταλικά, ολλανδικά, κινέζικα.

Θέλω το πρόθεμα στο όνομά μου να είναι «ενεργός πολίτης»«Πού το πάει ο Χρήστος Ζερίτης;» ακούσαμε να αναρωτιούνται πολλοί με καχυποψία. Πάντα έτσι συμβαίνει, αυτοί που μπαίνουν στην πρώτη γραμμή κάποιας κινητοποίησης προκαλούν επιφυλακτικότητα. Πάντως, ο Χρήστος Ζερίτης δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν πάει για πολιτικός και ότι για την πολιτική έχει τη χειρότερη εντύπωση.

Του ζητήσαμε αυτή τη συνέντευξη για να προσπαθήσουμε να βρούμε ποιος είναι ο Χρήστος Ζερίτης πίσω από το συμπολίτη που έδειξαν οι τηλεοπτικές οθόνες και έγραψαν οι εφημερίδες. Ήταν διστακτικός, αλλά τελικά πείστηκε. Μας περιέγραψε τι έγινε με το σκουπιδότοπο της Μαραθόλακκας, τις εμπειρίες που αποκόμισε, τα οφέλη που έφερε αυτή η κινητοποίηση. Μας μίλησε για το χορό, το Κέντρο Λαογραφικών Μελετών, το ερασιτεχνικό θέατρο, το δρώμενο της Νέδουσας, τον αθλητισμό, τον εθελοντισμό και τις αμέτρητες ακόμη δραστηριότητές του και διαβεβαίωσε ότι θα συνεχίσει αυτό που κάνει πολλά χρόνια τώρα, «να είμαι έξω από το σπίτι μου και να δρω».

-Σας ξέρουμε από το Κέντρο Λαογραφικών Μελετών, από τα κείμενά σας για το σαϊτοπόλεμο και το δρώμενο ευετηρίας της Νέδουσας, από το χορό, από το θεατρικό σχήμα «Μέθεξη», από τις εθελοντικές αναδασώσεις, από τον αγώνα για το περιβάλλον και το κλείσιμο του σκουπιδότοπου στον Ταΰγετο. Τι είναι, τελικά, ο Χρήστος Ζερίτης, πώς θα χαρακτηρίζατε τον εαυτό σας;
Η μανιάτικη καταγωγή μου, η αγωγή μου, οι αρχές μου και το σύστημα αξιών μου, μου επιβάλλουν να ασχολούμαι με όλα, όσα είναι στα ενδιαφέροντά μου. Θέλω να ανακατεύομαι με όσα πρέπει και μπορώ, γι αυτό και το πρόθεμα στο όνομά μου να είναι «ενεργός πολίτης», το «ενεργός» με την έννοια του δρω και πράττω, το δε «πολίτης» με την έννοια που είχε στην Γαλλική Επανάσταση του 1789.

-Είναι εύκολο να γίνει κάποιος ενεργός πολίτης;
Δυστυχώς, η κοινωνία μας σήμερα δεν έχει αντιστάσεις. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν συνδυάσει την αδιαφορία με την καλοπέραση, τον ωχαδερφισμό και το ραχατλίκι. Οι αρχές της οικογένειας μου δε μου επιτρέπουν να κλειστώ στο σπίτι μου και να μη βλέπω τι γίνεται έξω, στη γειτονιά μου και στον ευρύτερο περίγυρο. Είναι απλό για όποιον το θέλει. Φτάνει να ξέρει το γιατί και το πώς.

-Ως ενεργός πολίτης νιώθετε κάποια μοναξιά; Μήπως είστε απελπιστικά λίγοι οι ενεργοί πολίτες στην Καλαμάτα;
Δε νομίζω. Μπορεί να φαίνεται ότι είναι λίγοι οι ενεργοί πολίτες στην Καλαμάτα, αλλά είναι πάρα πολλοί. Ιδιαίτερα στην τελευταία περιπέτεια της χωματερής στη Μαραθόλακκα διαπιστώσαμε ότι οι ενεργοί πολίτες είναι εκατοντάδες. Βεβαίως, στους ενεργούς πολίτες συμπεριλαμβάνω και τους καλαματιανούς που μπορεί να μην ανέβηκαν στη χωματερή, αλλά με κατανόηση δέχτηκαν τη συσσώρευση των σκουπιδιών έξω από το σπίτι τους, χωρίς να στραφούν εναντίον μας.

-Όσοι κάνατε αυτό τον αγώνα χαρακτηριστήκατε αντίδικοι του Δήμου. Αναφέρθηκε υποτιμητικά ότι ήσασταν 20-30 άτομα. Αφέθηκε να εννοηθεί ότι ο αγώνας σας μπορεί να είχε και άλλες σκοπιμότητες. Ποιος ήταν ο σκοπός σας;
Δεν αντιδικήσαμε με τον Δήμο αλλά με τις πολιτικές αυτών που τον διοικούν. Ο αγώνας αυτός ξεκίνησε από τις 24 Αυγούστου του 2008, στο χωριό Αλαγονία. Εκεί μαζευτήκαμε πέντε άνθρωποι και μιλήσαμε για τις αναδασώσεις που επρόκειτο να γίνουν με τη βοήθεια του Ιδρύματος «Φύτεψε τις ρίζες σου στην Ελλάδα». Επάνω στη συζήτηση ένας ακροατής, ο μπάρμπα Μίμης ο Τσούκλερης, είπε, και μας συγκλόνισε, ότι «εσείς θα ανεβάζετε δέντρα στο βουνό και οι άλλοι θα ανεβάζουν σκουπίδια». Εκείνη τη στιγμή αποφασίσαμε ότι, πέρα από την αναδάσωση, θα δράσουμε και για να κλείσει η χωματερή της Μαραθόλακκας. Οι ενέργειες που έγιναν μετά είναι γνωστές πάνω κάτω, με κυριότερη την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων για το κλείσιμο της χωματερής, αφού έπρεπε με βάση την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου να έχει κλείσει από την 31/12/2008. Απευθυνθήκαμε στο φίλο και συμμαθητή μου Αντώνη Κατσά, ο οποίος αφιλοκερδώς δραστηριοποιήθηκε και σε δύο διαφορετικές δίκες κέρδισε. Είχαμε ένα ισχυρό όπλο στα χέρια μας, το δίκαιο, και φτάσαμε στη δωδεκαήμερη αντίσταση και προσπάθεια εφαρμογής των νόμων αλλά και της υλοποίησης των δικαστικών αποφάσεων. Τα 25 άτομα που κατά καιρούς αναφέρονται από διάφορους πολιτικούς, είναι οι 25 που έκαναν την προσφυγή. Ήταν άτομα από την περιοχή του Κάτω Καρβελίου, του Καρβελίου και του Λαδά και κάποιοι άλλοι επαγγελματίες του Ταϋγέτου. Αυτοί έκαναν την προσφυγή, επειδή είχαν το έννομο συμφέρον. Όλοι οι άλλοι, κυρίως ο Σύνδεσμος Αντιπροσώπων Τοπικών Διαμερισμάτων Ταϋγέτου, ο περιβαλλοντικός Σύλλογος «Φίλοι του Ταϋγέτου», πολλοί σύλλογοι και σωματεία, όπως και ανεξάρτητοι κάτοικοι των χωριών και της Καλαμάτας στήριξαν αυτή την προσπάθεια. Αυτός είναι ο αγώνας που έγινε. Ξεκίνησε από πέντε άτομα και σήμερα είμαστε μαζεμένοι πάρα πολλοί ξεροκέφαλοι, ρομαντικοί και ανυπότακτοι. Καμιά άλλη σκοπιμότητα, εκτός από την προστασία του Ταϋγέτου, δεν υπήρξε.

-Αυτός ο αγώνας για τα σκουπίδια στον Ταΰγετο πιστεύετε ότι άφησε κάτι στους Καλαματιανούς; Προβληματίστηκαν οι κάτοικοι της πόλης για τη διαχείριση των απορριμμάτων, την προστασία του περιβάλλοντος και του Ταϋγέτου;
Νομίζω ότι αυτός ο αγώνας είχε πάρα πολλά θετικά αποτελέσματα. Το πρώτο είναι ότι ανεδείχθη, και θα παραμείνει στην επικαιρότητα για πολύ, το πρόβλημα γενικά των σκουπιδιών και ειδικά αυτών πάνω στον Ταΰγετο. Συνειδητοποίησαν, πιστεύω, όλοι ότι επί έξι χρόνια, από τα οποία τα πέντε παράνομα, λειτουργεί μια χωματερή με 250.000 τόνους σύμμεικτα σκουπίδια στα 550 μέτρα υψόμετρο, πάνω σε μια από τις πηγές που υδρεύουν την πόλη. Προβλέπω ότι σύντομα οι συμπολίτες μας θα είναι έτοιμοι να υιοθετήσουν μαζικά περιβαλλοντικές δράσεις, μέσα από τους ειδικευμένους συλλόγους που υπάρχουν στην πόλη μας, και κυρίως την ανακύκλωση και την κομποστοποίηση των οργανικών. Η δεματοποίηση συμμείκτων βέβαια είναι αστεία μέθοδος, αντιεπιστημονική, και μόνο προβλήματα θα δημιουργήσει, όπως στον Κουρουπητό Χανίων και την Νάπολη της Ιταλίας. Αν εφαρμοστεί θυμηθείτε το, «αύριο κλαίνε». Το δεύτερο σημαντικό όφελος είναι ότι τα έξι χωριά του Ταϋγέτου αγωνίστηκαν, συνενώθηκαν και στήριξαν τους κατοίκους του Κάτω Καρβελίου, κυρίως, αλλά και όλους αυτούς που ενεπλάκησαν σε αυτό τον αγώνα. Το δωδεκαήμερο που υπήρχε εκεί η παράγκα και πάρα πολλοί από εμάς έμεναν μέρα-νύχτα, έρχονταν άνθρωποι από όλα τα χωριά και μας έφερναν φαγητά, κρασιά, τσίπουρα, γλυκά, τυριά. Άσε τους επαγγελματίες των χωριών και της Καλαμάτας, οι οποίοι όποτε χρειάστηκε να αγοράσουμε κάτι τα 2/3 μας τα χάριζαν. Σπουδαίο πράγμα η αλληλεγγύη. Μέχρι και μπολιάρικα σκυλάκια, παρατημένα, ήρθαν στην παράγκα μας και ζούσανε δώδεκα μέρες μαζί μας. Κατάλαβαν οι άνθρωποι ότι ο αγώνας είναι δίκαιος, ανιδιοτελής, έντιμος και απέβλεπε μόνο στο να κλείσει η χωματερή και να σωθεί γενικότερα το αγαπημένο μας βουνό. Ένα τρίτο κέρδος είναι ότι κάποιοι άνθρωποι που δεν έδιναν τόση σημασία σε τέτοιου είδους αγώνες, κατάλαβαν πόσο σοβαρό πράγμα είναι η προστασία του περιβάλλοντος. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνω και πάρα πολλούς συμπολίτες μας, που για διάφορους λόγους δεν μπόρεσαν να λάβουν μέρος ενεργά στον αγώνα, όμως η καλή τους η κουβέντα έπαιξε σπουδαίο ρόλο. Οφείλω να μιλήσω και για κάποιους άλλους ανθρώπους που ήρθαν αυτό το δωδεκαήμερο και μας συμπαραστάθηκαν. Αρχικά, μπορεί να φάνηκε ότι ήρθαν εκεί πέρα για να περάσει η ώρα τους. Κι όμως, μέσα από πολύωρες συζητήσεις, ανακάλυψα πως είναι σπουδαίοι μάγκες, με τη σωστή έννοια της λέξης. Είμαι σίγουρος ότι καταλάβανε πως υπάρχει πεδίο, που αγγίζει τα αισθήματά τους, για να αγωνιστούν με τρόπο έντιμο και ηθικό για πράγματα παραπάνω από την καθημερινότητά τους. Βεβαίως, ένα άλλο αποτέλεσμα είναι ότι αποδείχτηκε για άλλη μια φορά ότι κανένας δίκαιος αγώνας δεν πάει χαμένος. Κι αυτό νομίζω ότι τα επόμενα χρόνια θα χρειαστεί. Θα (ξανα)μάθουν οι άνθρωποι ότι μέσα από δίκαιους και έντιμους αγώνες κερδίζονται όλα πια, και ότι «τίποτα δεν πάει χαμένο».

-Αυτές τις ημέρες που βρεθήκατε στην πρώτη γραμμή για το κλείσιμο του σκουπιδότοπου στον Ταΰγετο πολλοί σκέφτηκαν μήπως πηγαίνετε για πολιτικός. Θα είστε υποψήφιος;
Όχι. Τέτοια απόφασή μου θα ακύρωνε όλη τη δράση μου και τη συμπεριφορά μου. Δεν με ενδιαφέρει. Διότι το ποίημα «Μήνυμα» του Γιάννη Κουτσοχέρα λέει αυτό που πιστεύω: «Πάντα να πολεμάς και ν’ αντιστέκεσαι, και αν μένεις μόνος. Μονάχος, έρημος γαλήνιος να πολεμάς για το καλό τ’ ανθρώπου. Και στους πολλούς, στους λίγους, ν’ αντιστέκεσαι, κρατώντας τη ψυχή σου βάτο φλεγόμενη για φως, πάντα για φως, για το καλό τ’ ανθρώπου». Αυτό το μήνυμα μόνο ελεύθεροι άνθρωποι σαν και μας μπορούν να το κάνουν πράξη. Και όχι κομματικά στρατιωτάκια που θέλουν και βουλευτιλίκι και τη λέξη «τώρα» τη γράφανε με όμικρον, επειδή λέει το είχαν δει στην ταινία για το Περλ Χάρμπορ «τόρα,τόρα,τόρα».

-Τι εντύπωση έχετε για την πολιτική σήμερα;
Είναι σκέτη απογοήτευση. Κάποιοι άνθρωποι που πίστευα πως έχουν θάρρος, ψυχή και μπέσα αποδείχθηκε ότι υποτάσσονται στις αποφάσεις των διαφόρων αρχηγών-δικτατορίσκων. «Που είσαι νιότη πούδειχνες πως θα γινόμουν άλλος». Πιστεύω ότι σήμερα η πολιτική, με την αστική της έννοια και όχι την επαναστατική, είναι μια ευκαιρία για κάποιους, όχι να προσφέρουν πραγματικά στον τόπο τους, αλλά να αναρριχηθούν σε αξιώματα και να ωφεληθούν ποικιλοτρόπως. Καταντούν πολιτικάντηδες-μαυρογιαλούροι, που ζουν στον κόσμο της ματαιοδοξίας τους χωρίς να καταλαβαίνουν τι συμβαίνει γύρω τους. Άσε που οι περισσότεροι είναι «Ιζνογκουντάκια» και θέλουν «να γίνουν χαλίφηδες στη θέση του Χαλίφη». Αν κάποιος θέλει να προσφέρει είναι καλύτερα να μην ανακατευτεί με την σημερινή πολιτική, γιατί αυτή μαντρώνει, αλλοιώνει και εξουθενώνει. Κάποιες έντιμες φωνές και υπάρξεις, δεν μπορούν να δράσουν πια και καλό θα ήταν να αποχωρήσουν από το προσκήνιο, όπως επίσης κάποιοι άλλοι που ετοιμάζονται να πολιτευτούν να μην το κάνουν γιατί θα χαθούν. Υπάρχουν πεδία δράσης έξω από τα κόμματα και τις πολιτικές παρατάξεις. Θα μπορούσα να ανεχτώ τους πολιτικούς, όλων των ειδών, αν για οποιαδήποτε υπηρεσία προσέφεραν, δεν θα είχαν αμοιβή ή άλλου είδους ωφέλεια.

-Από όλες αυτές τις δραστηριότητες με τις οποίες ασχολείστε ως ενεργός πολίτης, ποια σας κάνει να αισθάνεστε καλύτερα;
Με ευχαριστεί πάρα πολύ ο παραδοσιακός χορός. Αυτό που έχει πει ο φιλόσοφος Πολύβιος Δημητρακόπουλος, ότι ο χορός είναι η λογική των ποδιών, ισχύει απόλυτα για μένα. Και η ενασχόλησή μου με το θέατρο μπορώ να πω ότι με ξεκουράζει, όμως ο συνολικός χώρος των ερασιτεχνικών θεατρικών ομάδων της πόλης μας έχει μπολιαστεί από κάποιες ιδέες με τις οποίες δε συμφωνώ. Και βέβαια τα τοπικά σχήματα έχουν διαφορές στην αισθητική. Δεν είναι δυνατόν να δεχτώ ότι στο τέλος μιας παράστασης οι ηθοποιοί χειροκροτούν τους εαυτούς τους και το κοινό τους, ούτε με το που τελειώνει το έργο τους να τρέχουν στο φουαγιέ για να δεχτούν τις κολακείες κάποιων θεατών. Ούτε να τους ρωτούν αν άρεσε η παράσταση. Τι να σου πει ο θεατής αμέσως μετά. Και βέβαια το άσπρο να γίνεται μαύρο με αυτοδιαφημιζόμενες επιτυχίες. Όταν η κ. Ειρήνη Χειλά, που την εκτιμώ απεριόριστα, με έπεισε να ασχοληθώ με το θέατρο, είχα άλλη εντύπωση για όλα. Τώρα έξι χρόνια μετά, ξέρω πως υπάρχουν άνθρωποι στο θεατρικό χώρο, με τους οποίους δε θα έκανα ποτέ παρέα. Υπάρχουν βέβαια πολλά άτομα που η ανιδιοτελής προσφορά τους στον πολιτισμό με συγκινεί, και όποτε τους συναντώ τους δείχνω την εκτίμησή μου. Στη θεατρική ομάδα «Μέθεξη», που προέρχεται από το Κέντρο Λαογραφικών Μελετών Καλαμάτας, έχω βρει την ηρεμία μου, χαίρομαι που συμμετέχω στις παραστάσεις της. Έχω πια μπολιαστεί με την αισθητική της. Η τρίτη δραστηριότητα, η συγγραφή λαογραφικών κειμένων, μου δίνει πολλές αφορμές για έρευνα. Όπως κείμενα για το Δρώμενο της Νέδουσας. Η δική μου συγγραφική επέμβαση, ίσως, έχει να προσφέρει κάτι ακόμα. Το δρώμενο της Νέδουσας έχει βρει το δρόμο του πια.

-Υπάρχουν κάποιοι που λένε ότι όσο πιο πολύ γνωστό γίνεται τόσο κινδυνεύει να χάσει την ταυτότητά του…
Τη Μεγάλη Παρασκευή του 1997 που συναντήθηκα και μίλησα με τον καθηγητή κ. Μιχάλη Μερακλή, μου έθεσε το δίλλημα, ή να δημοσιοποιήσω το δρώμενο, με κίνδυνο να αλλοιωθεί ή να το αφήσω, με κίνδυνο να χαθεί. Προτίμησα το πρώτο. Πιστεύω ότι το δρώμενο της Νέδουσας οι ίδιοι οι Νεδουσαίοι θα το κρατήσουν αλώβητο. Βλέπω ότι πίσω από τους σημερινούς Νεδουσαίους έρχεται μια πολύ σοβαρή γενιά, είναι παιδιά 17-30 ετών, τα οποία είναι η διάδοχη κατάσταση. Είμαι σίγουρος πως δε θα αλλοιωθεί γιατί υπάρχουν αυτά.

-Τα τελευταία δύο χρόνια μια ομάδα εθελοντών έχετε φυτέψει χιλιάδες δέντρα στον καμένο Ταΰγετο. Συνεχίζετε;
Επικεφαλής στις προσπάθειές όλων μας βρίσκονται δυο υπέροχοι άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στον Ταΰγετο. Ο μπάρμπα Γιώργης Τσούκλερης και ο Γιώργος Χρυσανθακόπουλος. Πίσω από όλους μας και όλα όσα γίνονται υπάρχει το Ίδρυμα των ομογενών «Φύτεψε τις ρίζες σου στην Ελλάδα». Μας στηρίζει οικονομικά. Μέχρι στιγμής έχει δώσει 200.000 περίπου δολάρια. Πολλά χρήματα έχουν χρησιμοποιηθεί για την αγορά πυροσβεστικών οχημάτων. Σύντομα θα αγοράσουμε και ένα πολυμηχάνημα JCB. Χρήματα έχουν δοθεί για την αγορά δέντρων, τη μεταφορά τους, τη συντήρησή τους, το πότισμά τους και τη συντήρηση των μηχανικών μέσων. Βασικός στόχος βέβαια είναι να ασχοληθούν εθελοντές. Στις δενδροφυτεύσεις που κάναμε εμείς ως Φίλοι του Ταΰγετου δεν υπήρχαν εργάτες, εκτός από δύο τρία άτομα που έκαναν εξειδικευμένες εργασίες. Οι αναδασώσεις γίνονται από εθελοντές που τους καλούσαμε και έρχονταν στον Ταΰγετο. Το Ίδρυμα υιοθέτησε το αίτημα του Ορειβατικού συλλόγου Καλαμάτας για οικονομική βοήθεια, ώστε να κατασκευαστεί ορειβατικό καταφύγιο στη θέση Λιποβούνι και για την ανάδειξη όλων των ορειβατικών μονοπατιών της περιοχή των χωριών της Αλαγονίας.

-Σε αυτό το Ίδρυμα των ομογενών υπάρχουν Μεσσήνιοι;
Μέλη του Ιδρύματος στο Διοικητικό Συμβούλιο από τη Μεσσηνία είναι ο κ. Αλεξέας και ο κ. Μπεμπόνης. Εμείς έχουμε επαφή με τον κ. Παναγιώτη Αλεξέα, που χρηματοδοτεί και ο ίδιος διάφορες δράσεις. Τα γκράφιτι που έχουν γίνει στο δρόμο Καλαμάτας-Αλαγονίας είναι με χρήματα δικά του. Όπως με δικά του χρήματα καλύπτουμε τις ανάγκες των ένδικων μέσων και συναφών δράσεων. Το Ίδρυμα «Φύτεψε τις Ρίζες σου στην Ελλάδα» ασχολείται με τις δενδροφυτεύσεις, την αγορά των μηχανημάτων κ.λπ. Ο κ. Αλεξέας μάς βοηθάει για όλα τα άλλα.

-Ήσασταν και αθλητής. Όλες αυτές οι δραστηριότητες πώς χωράνε στη μέρα σας;
Και συνεχίζω να είμαι αφού παίζω ποδόσφαιρο με τους παλαίμαχους του Μεσσηνιακού. Χωράνε επειδή η οικογένειά μου με αγαπά, με σέβεται και αναγνωρίζει ότι αυτά που κάνω τα έχω ανάγκη. Νοιώθω ακμαιότατος, επειδή υπήρξα αθλητής και του στίβου και του βόλεϊ από τα πολύ μικρά μου χρόνια. Σπάνια κάπνισα, λίγες φορές ξενύχτισα. Την ίδια αθλητική πορεία έχουν τα δύο μου παιδιά, ποδοσφαιριστής ο Νικόλας και βολεϊμπολίστρια η Αθηνά. Νομίζω ότι ο αθλητισμός με έκανε να σκέπτομαι σωστά, γρήγορα και, κυρίως, μου έμαθε να αγωνίζομαι και να προσδοκώ το καλύτερο. Πάντα αγωνίζομαι χωρίς να ενοχλώ τους άλλους. Η θέση μου ως σέντερ μπακ στο Μεσσηνιακό (1971-1978), την ομάδα που έχω στην καρδιά μου όπως και τον Παναθηναϊκό, στον Π.Σ. Καλαμάτα (1978-1980) και την ΑΕ Μάνης (1983-2005) και η φιλοσοφία που είχα και έχω για το ποδόσφαιρο, με έκαναν να συμπεριφέρομαι στα αντίπαλα σέντερ φορ όσο πιο τίμια μπορούσα. Ποτέ δεν είχα χτυπήσει αντίπαλο εσκεμμένα. Ποτέ δεν αποβλήθηκα. Σπάνια μάλωσα. Από τον αθλητισμό έχω κερδίσει μόνο φίλους.

-Ξεκινώντας μου είπατε για τη μανιάτικη ψυχοσύνθεσή σας. Με τον Ταΰγετο και την Αλαγονία, όμως, πώς συνδέεστε;
Γεννήθηκα το 1956 στην Καλαμάτα όπου και ζω. Έχω μανιάτικη καταγωγή, εκ μητρός, από την Πολιάνα, τον Άγιο Νίκωνα της Μεσσηνιακής Μάνης, αν και τη Μάνη τη θεωρώ ενιαία. Έχω πάρει τη μανιάτικη ανατροφή, τη λακωνική αρετή, την ξεροκεφαλιά, την ανιδιοτέλεια. Η λέξη «λακωνική αρετή» έχει σπουδαία έννοια. Ήρωας μου είναι ο Ηλίας ο Σαλαφατίνος, αγωνιστής με μεγάλη δράση την περίοδο του ’21. Όταν το κράτος το 1823 του έδωσε 2.000 γρόσια, τα αποποιήθηκε και είπε «δεν τα θέλω γιατί η πατρίδα είναι φτωχότερη». Και όταν του απένειμαν το βαθμό του αντιστράτηγου τον επέστρεψε λέγοντας ότι «το στάδιο του αγώνος είναι εισέτι ανοικτόν και όστις τώρα αξιούται, παρανόμως και ακαίρως αξιούται». Το ότι έζησα τα παιδικά μου καλοκαίρια στον ξερό τόπο της μανιάτικης γης, ότι με τάισαν μικρό λαδοψίχαλα, ότι μαζεύω ελιές, ότι μύρισα τα αγριολούλουδα και τη πέτρα της, περπάτησα τα γκρεμνά της, ήπια νερό από τις στέρνες της, άκουσα τον αέρα να βογγάει, τα τσακάλια να σκούζουν, γνώρισα ανθρώπους που μιλάγανε λίγο και λέγανε πολλά, άκουσα παραμύθια από τη γιαγιά μου την Ευτυχία, άκουσα μοιρολόγια από τις γυναίκες στο χωριό, τραγούδια και νανουρίσματα από τη μητέρα μου, συμβουλές από τους θείους και τις θείες μου που υπέταξαν τα νεανικά πολιτικά μου πάθη, όλα αυτά με έχουν κάνει αυτό είμαι σήμερα. Όμως το παράδειγμα του Αρκάδα τσαγκάρη πατέρα μου, που του έμοιασα, είναι αυτό που με οδηγεί. Ο πατέρας μου ήταν ο καθοδηγητής μου, τον έχω χάσει ένα χρόνο, και μου λείπει πολύ τώρα. Ο πατέρας μου είχε περπατήσει στον Ταΰγετο, είχε αγωνιστεί στον Ταΰγετο, όπως και η μάνα μου είχε δουλέψει επάνω στον Ταΰγετο, το μανιάτικο Ταΰγετο, όπως και όλοι οι πρόγονοί μου. Ο Ταΰγετος είναι ιδέα, δεν είναι μόνο ένα βουνό. Μνημόσυνο σε αυτούς που λείπουν κάνω κάθε φορά που πράττω αυτό που θα έπρατταν και αυτοί. Στο χωριό της Αλαγονίας βρέθηκα από τύχη. Ο κουμπάρος μου, ο Αντώνης Καζάκος, ήξερε την αγάπη μου για το βουνό, μου βρήκε εκεί δυο λαχιδούλες και έφτιαξα ένα σπίτι. Εκεί γνώρισα καλόγνωμους ανθρώπους που με εκτιμούν και τους αγαπώ. Τίποτα άλλο. Ένα ποίημα του Βρεττάκου λέει ότι ο Ταΰγετος μας έθρεψε και μας θρέφει όπως ο κόρφος της μάνας μας. Και του χρωστάμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ», του το οφείλουμε. Ποτέ δε θα μπορέσουμε να ανταποδώσουμε αυτά που μας έχει προσφέρει και συνεχίζει να μας προσφέρει ο Ταΰγετος.-

Σταύρος Μαρτίνος

Βρισκόμουν πριν λίγα χρόνια σε μεγάλη πόλη της Σουηδίας. Είχε μπει η άνοιξη, η θερμοκρασία είχε ανέβει αρκετά (στους 0 βαθμούς Κελσίου) και με το φίλο μου, που μένει μόνιμα εκεί, ξεκινήσαμε μια μεγάλη βόλτα για να γνωρίσω την πόλη. Επισκεφτήκαμε ωραίες πλατείες, παραδοσιακά κτήρια, μουσεία και πολλά ακόμη αξιοθέατα. Κάποια στιγμή βρεθήκαμε στο κέντρο της πόλης και είπαμε να ξαποστάσουμε σε ένα από τα πολλά, όμορφα και φθηνά καφέ. Λόγω της δικής μου εξάρτησης από το τσιγάρο καθίσαμε έξω από το καφέ και κάποια στιγμή ο φίλος μου, με το σαρδόνιο χαμόγελό του, μου έδειξε το απέναντι κτήριο, ρωτώντας με τι πιστεύω ότι στεγάζει. Υπέθεσα ότι θα στεγάζει κάποιες κυβερνητικές υπηρεσίες, κάποια τράπεζα ή, τέλος πάντων, κάτι παρόμοιο..
Εδώ, μου λέει ο φίλος μου, γίνεται η καύση σκουπιδιών και από την παραγόμενη ενέργεια έχουμε ζεστό νερό στα σπίτια μας. Μου είπε ακόμη ότι τα σκουπίδια δεν είναι αρκετά για τη συνεχή λειτουργία του εργοστασίου και έτσι αναγκάζονται να εισάγουν σκουπίδια, να τα αγοράζουν δηλαδή, από τις γειτονικές Βαλτικές Χώρες.
Ομολογώ ότι ξαφνιάστηκα ευχάριστα από την αποκάλυψη του φίλου μου και θα ήταν παράλειψή να μη σημειώσω ότι κανέναν δεν ενόχλησε η λειτουργία τέτοιου εργοστασίου σε κεντρικό σημείο της πόλης, αφού ούτε μυρωδιές εξέπεμπε ούτε επικίνδυνα καυσαέρια. Όλες αυτές οι εικόνες μού ήρθαν στο μυαλό βλέποντας πριν λίγες μέρες την Καλαμάτα με βουνά σκουπιδιών να κατακλύζουν τους δρόμους και τις πλατείες. Σκέφτομαι, πώς τόσα χρόνια οι ευρωπαϊκές χώρες κατάφεραν να λύσουν το πρόβλημα των σκουπιδιών με διάφορους τρόπους και εμείς είμαστε ανίκανοι ακόμη και στην αντιγραφή τους. Γεμίσαμε τα βουνά μας, τις θάλασσές μας, τους κάμπους μας με σκουπίδια και πρέπει να βρεθούν δέκα «τρελοί» να κλείσουν τη χωματερή - η οποία στα χαρτιά φαίνεται πως είναι κλειστή –, για να κατανοήσουμε το πρόβλημα και να αρχίσουμε να συζητάμε για λύσεις.
Τι θα γίνει αύριο, αν ξαφνικά εμφανιστούν δέκα «Ζερίτηδες» ανά τη Μεσσηνία και αρχίσουν τις μηνύσεις και τις αγωγές κατά των δημάρχων για τις δεκάδες ανεξέλεγκτες χωματερές; Και ευτυχώς, στην περίπτωση της Καλαμάτας έτυχε σε περίοδο χειμώνα με χαμηλές θερμοκρασίες και έτσι δεν είχαμε την εμφάνιση σκουληκιών. Είναι γεγονός ότι κανείς δε θέλει τα σκουπίδια έξω από το σπίτι του, όμως θα πρέπει να βρεθεί άμεσα λύση, και τη λύση δε θα τη βρουν οι δήμαρχοι, αλλά η κεντρική εξουσία. Όσο για την περίπτωση της Καλαμάτας, ας μην ξεχνούν ότι η 15η Απριλίου έρχεται και, απ’ ό,τι φάνηκε, ο Ζερίτης και η παρέα του δεν αστειεύονται.

Πέτρος Α. Τσώνης

η συναρπαστική εξαίρεση της πλειοψηφίας του ενός…
Στον Γιώργο Τσαγκάρη άρεσε η ιδιότητα του μουσουργού, την οποία και καταξίωσε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, συνθέτοντας μουσική για περισσότερα από 400 θεατρικά έργα και διευθύνοντας κονσέρτα στην Ελλάδα και σ' όλο τον κόσμο.
Παρ' όλα αυτά, η μουσική, αν και πάντα παρούσα και κυρίαρχη, δε μονοπώλησε το ενδιαφέρον του. Γιατί ο Γιώργος Τσαγκάρης αγαπούσε πολύ τη μουσική, αλλά αγαπούσε πολύ και το θέατρο, τον κινηματογράφο, το αρχαίο ελληνικό δράμα, το δεύτερο πρόγραμμα, το τρίτο πρόγραμμα, τους φίλους του, τις γυναίκες, τους Δελφούς και, τέλος, την Καλαμάτα. Για όλα αυτά έδωσε με πάθος και ανιδιοτέλεια επίπονο αγώνα για ποιότητα ζωής και καλλιέργεια αισθητικής αντίληψης. Από κάθε θέση ευθύνης που ανέλαβε δημιούργησε απροσδόκητες πολιτισμικές εκρήξεις, που φέρουν τη σφραγίδα της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του, σε πείσμα της τρέχουσας μετριότητας και κακογουστιάς. Έλεγε: "Αυτή η καταιγίδα της επικρατούσας μετριότητας παντού στον τόπο, εμένα δε με βρέχει…". Γι' αυτό και πυξίδα του σε όλες τις επιλογές του ήταν η φράση του Ευριπίδη "Αιωνίως θητεύω στο κάλλος".
Για την ποίηση δήλωνε, σε συνέντευξή του2, ότι τον συγκινούσε πολύ χωρίς να καταλαβαίνει ακριβώς το γιατί. Βρήκε τον εαυτό του στους ποιητές και ευχόταν όλοι οι άνθρωποι να είχαν καταφυγή και παραμυθία στην ποίηση. Προς αυτή την κατεύθυνση εξάλλου εργάστηκε. Δικός του αγαπημένος ποιητής ο Τάσος Λειβαδίτης, τον οποίο μελοποίησε3, απήγγειλε4 και παρουσίασε5 στο Κάστρο Καλαμάτας με την κιθάρα του και τη φωνή του και απογείωσε το κοινό.
Ποιητική μορφή, "Ωραίος σαν Έλληνας", όμορφος με πλούσια μαλλιά, πολιτογραφήθηκε ως ποιητής το 2006. Στις εκδόσεις Καστανιώτης κυκλοφόρησε η ποιητική του συλλογή "Ανένδοτοι ήλιοι" 6 . Πρώτη, και τελευταία συνάμα συλλογή, αλλά ικανή να τον καταξιώσει ως ποιητή. Την αρτιότητα και εκφραστικότητα της ποιητικής γλώσσας που άλλοι ποιητές κατακτούν στην ώριμη περίοδό τους, ο Γιώργος Τσαγκάρης λόγω καλλιέργειας και παιδείας την κατέκτησε με την πρώτη απόπειρα.
Δυστυχώς, μέχρι σήμερα, δεν έχει προβληθεί όσο αξίζει το ποιητικό έργο του Τσαγκάρη. Θα επιχειρήσω μια πρώτη προσέγγιση, ελπίζοντας ότι θα συμβάλω κατά το δυνατό στην ανάδειξη του ποιητή Τσαγκάρη.
Η συλλογή χωρίζεται σε τρία μέρη: "Τοπία Κόσμου", "Τοπία Προσευχής" και "Τοπία Ανθρώπου".
Στην πρώτη ενότητα η λέξη "τοπία" έχει την κυριολεκτική της σημασία. Τοπία του κόσμου που μας περιβάλλει, του θαυμαστού κόσμου με τα ωραία και αιωνόβια δέντρα, τα θάλλοντα λουλούδια, τα υπέροχα πουλιά, τα έντομα, τα ζώα, τη θάλασσα και τον ήλιο. Η μαγεία των εικόνων. Η μαγεία του σύμπαντος κόσμου. Τα ποιήματα ολιγόστιχα, συχνά δίστιχα, ή τρίστιχα, μόνο τρία μακροσκελή.
Οι λέξεις επιλεγμένες προσεκτικά χωρίς να είναι κατ' ανάγκη "καλολογικές". Διαφαίνεται μια υφέρπουσα τάση προς αρχαιότροπες λέξεις (σιγμόληκτα αρσενικά και ουδέτερα της τρίτης κλίσης, σύνθετα ρήματα, γενικές θηλυκών σε - εως κ.λπ.) που σε συνδυασμό με κοινές, ταπεινές λέξεις δημιουργούν ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα με πάλλοντα ρυθμό και πλούσια εκφραστική γλώσσα. Μια απαιτητική γλώσσα. Σε αυτή την ενότητα ο ποιητής θα μας εξομολογηθεί την επιλογή του στη θητεία του κάλλους.
Θητεία κάλλους
Σε βεβαιώνει
σα ριπή φωτός που αποκαλύπτει
ένα μικρό έντομο. (Μυητικόν, Τοπία κόσμου)
Στη δεύτερη ενότητα, "Τοπία Προσευχής", η λέξη "τοπία" παραλλάσσεται και δηλώνει μεταφυσικούς - θρησκευτικούς προβληματισμούς. Εξάλλου ο υπότιτλος "Στον εντός μου - Στον διδαχθέντα Θεό" παραπέμπει στην υπαρξιακή αγωνία. Τα ποιήματα έχουν όλα εκκλησιαστικούς τίτλους από το τυπικό των λειτουργιών. Για παράδειγμα: Αγρύπνια, Όρθρος, Ώρα πρώτη, δευτέρα κ.λπ., Δοξαστικόν, Αναστάσιμον, Εσπερινός, Απόδειπνο, Απόλυσις.
Ο Γιώργος Τσαγκάρης μ' αυτό το χωρισμό και τους τίτλους αποδεικνύεται γνώστης των εκκλησιαστικών πραγμάτων της Ορθοδοξίας, πιθανόν θρησκευόμενος και ταυτόχρονα σκεπτόμενος άνθρωπος, αναζητητής της αλήθειας, άπιστος που προσπαθεί να κατανοήσει το Θεό, να Τον εξηγήσει για να βρει νόημα στη δική του, προσωπική ύπαρξη. Όλα σχεδόν τα ποιήματα αρχίζουν με την προσφώνηση Κύριε, υπό τύπον προσευχής, είναι και αυτά ολιγόστιχα (μόνο δύο πολύστιχα) με εξαιρετικά λιτό και περιεκτικό λόγο.
Κύριε
Μετάνιωσες ποτέ;
Θα Σε συγχωρέσω
(Ώρα πρώτη, Τοπία Προσευχής)
Και στη συνέχεια ο ορθολογικός προβληματισμός:
Κύριε
Αν χρειάζομαι πίστη
Γιατί μου 'δωσες νου
(Ώρα Δευτέρα, Τοπία Προσευχής)
Ύστερα, ο φόβος μπροστά στο βέβαιο μέλλον
του θανάτου:
Κύριε
Πώς το εν σοφία ποιείν
Περιέχει θάνατο
(Ώρα τέταρτη, Τοπία Προσευχής)
Και τέλος μια προσπάθεια ορισμού της αγάπης,
της θεϊκής και της ανθρώπινης σ' όλο της το μεγαλείο:
Η αγάπη δεν οξύνεται,
δεν περισπάται,
δεν γνωρίζει σημεία στίξεως
και συντακτικό δεν κατέχει.
Η αγάπη δεν είναι λέξη.
                  (Απόλυσις, Τοπία Προσευχής)
Στην τρίτη ενότητα "Τοπία Ανθρώπου" τα "τοπία" ταυτίζονται με τα πάθη του ανθρώπου, με το εφήμερο της ανθρώπινης ύπαρξής του και το αναπόφευκτο του θανάτου. Γι' αυτό και σ' αυτή την ενότητα ο ποιητής μάς παραπέμπει στην αρχαία τραγωδία. Χρησιμοποιεί ως τίτλους τα μέρη της αρχαίας τραγωδίας και όρους του αρχαίου δράματος. Για παράδειγμα, Πρόλογος, Πάροδος, Στάσιμο πρώτο, δεύτερο…, Επεισόδιο πρώτο, δεύτερο…, ημιχόριο Α, Β …, Άγγελος, Μονωδία, Κομμός, Έξοδος κ.ά. Τα ποιήματα είναι πολύστιχα, έχουν δράση, διηγούνται μια ιστορία.
Κάθε ποίημα είναι ανάλογο του τίτλου του. Ο "Πρόλογος" εισάγει στο περιεχόμενο, που είναι ο άνθρωπος και τα πάθη του. Στο "Επεισόδιο πρώτο" περιγράφει τη ζωή στην πόλη και τη μοναξιά του καθενός στη ζωή και το θάνατο. Η αναφορά στα εφημερεύοντα φαρμακεία προφανώς και παραπέμπει σε βιώματα του ποιητή, ο οποίος με εύθραυστη υγεία, πιθανόν να χαρτογραφούσε τα εφημερεύοντα φαρμακεία για παν ενδεχόμενο.
Αξίζει να γίνει αναφορά στο ποίημα "Από μηχανής θεός" με αφιέρωση "Στον Άλκη Μιχάλη", προσωπικό γιατρό του Γ. Τσαγκάρη. Εδώ διατυπώνεται με οδύνη και τόλμη η κατάσταση του ασθενούς σώματος και ταυτόχρονα η ευγνωμοσύνη στο γιατρό που κάθε φορά του χαρίζει τη ζωή, ως από μηχανής θεός:
Εν ολίγοις
ένα στήθος προθανάτιο. Αίφνης,
δυο χέρια ταξιθετούν επιρρήματα επιβίωσης.
Χειρουργεία ζωής επί τύμβου.
"Ο Διγενής κι ο χάροντας σ' ένα μαρμαίρον στήθος".
                                   (Από μηχανής θεός, Τοπία Ανθρώπου)
Επειδή τα ποιήματα είναι πολύστιχα, είναι δύσκολο να απομονωθούν στίχοι χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα. Μετά την "Έξοδο", όμως, ακολουθεί ένα επιπλέον πρόσθετο ποίημα "Τοπίο τέλους", προφητικό για τη ζωή και το τέλος του ποιητή Γ. Τσαγκάρη. Πορευόταν, έτσι κι αλλιώς, γενναία και αγέρωχα προς το θάνατο:
Κι όπως έλεγε η μικρούλα Νεφέλη
στο γιαλό της Ανάφης
-δαίμων αποκαλυπτικός της αειπαρθένου
ενοράσεως ότι εκεί μόνον Μεγάλη Ιέρεια
 η θλίψη οργιάζει χρησμοδοτώντας -
"οι βάρκες αποχαιρετούν το πλοίο, η νύχτα έπεσε".
(Τοπίο τέλους, Τοπία Ανθρώπου)
1. Ευφυής χαρακτηρισμός του Γ. Τσαγκάρη από τον Μίμη Παπαναγιώτου, δημοσιογράφο.
2. Από συνέντευξη στη Σταυρούλα Μπάκα, στην εφημερίδα "στην πρίζα", τον Οκτώβριο του 2007
3. Δίσκος "Φυσάει", ΜΙΝΟΣ ΕΜΙ, 1993, τραγουδάει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου.
4. Το Σεπτέμβριο του 2008 μαζί με το περιοδικό Flash της Μεσσηνίας, τ. 229, που ήταν αφιερωμένο στον Γ. Τσαγκάρη, μοιράστηκε δισκέτα, με τον Γ. Τσαγκάρη να απαγγέλει Τάσο Λειβαδίτη και μουσική επένδυση από δικές του συνθέσεις. Η επιμέλεια ήταν του Δημήτρη Αρσενόπουλου.
5. Κάστρο Καλαμάτας, 2005
6. Υποψήφια για το βραβείο ποίησης του περιοδικού "Διαβάζω" το 2007

της Μάριας Τσαγκαράκη

Του Σταύρου Χ. Μαρτίνου


Ο ΜΠΑΜΠΗΣ ΑΡΓΥΡΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΙ ΚΑΙ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΕ ΥΦΕΣΗ
Εκτροφείο σαλιγκαριών στο Κάτω Καρβέλι
Στην αρχή οι συγχωριανοί του στο Κάτω Καρβέλι το πήραν για αστείο. Τους φάνηκε παράξενη και απίθανη η ιδέα της δημιουργίας εκτροφείου σαλιγκαριών. Ο Μπάμπης Αργύρης, όμως, δε δίστασε και με το συνεταίρο του, Γιάννη Μανέττα, έστησαν την πρωτότυπη μονάδα. Τώρα που οι συγχωριανοί αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για καινοτόμα επένδυση που μπορεί να δημιουργήσει ένα συμπληρωματικό εισόδημα σε περιοχές με περιορισμένα άλλα έσοδα, παρακολουθούν με μεγάλο ενδιαφέρον το εγχείρημα και σκέπτονται σοβαρά να δοκιμάσουν και οι ίδιοι. Το εκτροφείο σαλιγκαριών του Μπάμπη Αργύρη βρίσκεται σε μια εκπληκτική τοποθεσία. Στο πλάι του χωριού, με πιάτο μπροστά τη θέα της Καλαμάτας και του Μεσσηνιακού Κόλπου από ψηλά. Ούτε αυτή η περιοχή γλίτωσε από την πύρινη λαίλαπα του 2007. Η καταστροφή, όμως, δεν ήταν το τέλος για το νεαρό σαλιγκαροτρόφο, αλλά η αρχή μιας νέας προσπάθειας. Ιδού πώς ξεκίνησε αυτή η επένδυση: «Πριν δυόμισι χρόνια όλα παραδόθηκαν στις φλόγες. Τα πάντα. Έβλεπες μπροστά σου μόνο κάρβουνα και στάχτες. Εκτός από την ανασύσταση των ελαιώνων, που ήταν το πρώτο πράγμα που έπρεπε να κάνω, αισθανόμουν ότι πρέπει να δοκιμάσω και κάτι άλλο. Έπεσε στην αντίληψή μου ότι η περιοχή μας ενδείκνυται για παραγωγή σαλιγκαριών. Παρακολούθησα διάφορα σεμινάρια και το αντικείμενο αυτό το βρήκα ενδιαφέρον. Μαζί με τον καλό μου φίλο Γιάννη Μανέττα αποφασίσαμε να κάνουμε αυτό το εκτροφείο. Προσωπικά, για εμένα ένα στρέμμα καμένης γης έγινε και είναι πεδίο αναζήτησης, κυριολεκτικά. Άρχισα να ψάχνω, γνώρισα καινούργιους φίλους, διάβασα και έμαθα γιατί δεν ήξερα τίποτα από το αντικείμενο. Πιστεύω σε αυτό που λένε, ότι ξαναγεννιέσαι από τις στάχτες».
Η μονάδα του Μπάμπη Αργύρη μοιάζει με θερμοκήπιο, έχει το ίδιο σχήμα, είναι καλυμμένη με αντιανεμικά πράσινα δίχτυα και καταλαμβάνει ένα στρέμμα. Ο χώρος είναι εξαιρετικά φροντισμένος, υπάρχει σύστημα υδρονέφωσης ώστε να δημιουργούνται οι συνθήκες που αγαπούν τα σαλιγκάρια, ενώ μέσα αυτό που βλέπει ο επισκέπτης είναι πρασινάδα και σε ευθείες γραμμές ξύλινες παλέτες. Κάτω από αυτές βρίσκονται τα σαλιγκάρια, τα οποία, όταν θα γίνουν παραγωγικά, σε ένα χρόνο περίπου, θα πωλούνται στο εξωτερικό ως εκλεκτό έδεσμα.
Η μονάδα είναι πιστοποιημένη από την κυπριακή εταιρία «Touchstone Snail Technologies». Είναι κλειστή, οικολογική, ελεγχόμενη και φυτοαρωματική και το προϊόν που θα παράγεται θα έχει πιστοποίηση. Το κόστος της επένδυσης ξεπερνάει τα 20.000 ευρώ, ενώ τα πάντα έχουν γίνει σύμφωνα με τις οδηγίες της εταιρίας πιστοποίησης. Με την εταιρία έχει υπογραφεί συμβόλαιο και ανάμεσα στις υποχρεώσεις της είναι η προμήθεια με τροφή για τα σαλιγκάρια και η αγορά τους για τη διάθεση στο εξωτερικό. Η μεγαλύτερη ίσως δυσκολία που αντιμετώπισε ο Μπάμπης Αργύρης με το συνεταίρο του ήταν να συλλέξουν από τη φύση την απαιτούμενη ποσότητα σαλιγκαριών, που αποτελούν πλέον τις μάνες της μονάδας. Χρειάστηκε να ξενυχτήσουν νύχτες και νύχτες αναζητώντας με τους φακούς τους πρώτους ενοίκους του εκτροφείου. Το πλεονέκτημα της κλειστής μονάδας εκτροφής είναι ότι όλοι οι εχθροί του σαλιγκαριού βρίσκονται απ’ έξω. Δεν υπάρχουν ούτε πουλιά, ούτε φίδια, ούτε οτιδήποτε άλλο μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα, ενώ το περιβάλλον είναι καθαρό και ελεγχόμενο, εξασφαλίζοντας την ποιότητα του προϊόντος, που προορίζεται για κατανάλωση. Όπως μας εξήγησε ο εκτροφέας, τα σαλιγκάρια γεννούν δύο φορές το χρόνο, την περίοδο Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου, μπορεί και στις αρχές Νοεμβρίου, και την περίοδο Μαρτίου-Απριλίου έως τις αρχές Μαΐου. Σε κάθε περίοδο μπορεί να γεννήσει και τρεις φορές το καθένα, από 80 έως 100 αυγά!
Τις σαλιγκαρομάνες ο Μπάμπης Αργύρης τις έβαλε το Σεπτέμβριο, έχει γίνει ήδη μία γέννα, τώρα γίνεται η δεύτερη και από τον επόμενο Ιούνιο η μονάδα θα είναι πλέον παραγωγική και θα αρχίσει να πουλάει στην κυπριακή εταιρία με την οποία συνεργάζεται και έχει υπογράψει συμβόλαιο.
Πάντως, ο εκτροφέας είναι συγκρατημένος και συστήνει σε όσους ενδιαφέρονται να προχωρήσουν σε ανάλογη επένδυση να είναι προσεκτικοί και να μην παρασυρθούν από ενδεχόμενες υπερβολές που πιθανώς κυκλοφορούν. Μας είπε χαρακτηριστικά: «Το είδος που εκτρέφω λέγεται Helix Aspersa. Είναι εδώ στη Μεσσηνία. Η ζήτηση αυτή τη στιγμή είναι μεγάλη και η παραγωγή προορίζεται για εξαγωγή. Η απόδοση μπορεί να είναι ικανοποιητική, αλλά και χαρτζιλίκι να είναι, εγώ δε θα στενοχωρηθώ. Είμαι παραγωγός ερασιτέχνης, που διαθέτω με μεράκι τον ελεύθερο χρόνο μου. Δεν είμαι σίγουρος εάν θα έκανα μόνο αυτό για να ζήσω. Ίσως σε δύο χρόνια να μπορώ να δώσω την απάντηση. Το λέω, γιατί πολλοί ενδιαφερόμενοι θέλουν να ασχοληθούν με αυτό το αντικείμενο, θεωρώντας ότι θα έχουν καλά κέρδη. Δε θέλω να τους επηρεάσω, αλλά ούτε και να τους αποτρέψω. Εύχομαι, Θεού θέλοντος, να έχει καλά κέρδη. Στην επαρχία Καλαμάτας είναι το πρώτο εκτροφείο σαλιγκαριών που γίνεται. Σε ολόκληρο το νομό αυτή τη στιγμή υπάρχουν δέκα μονάδες. Γενικά, στην Πελοπόννησο είναι 30-35 μονάδες. Πολλοί θέλουν να ασχοληθούν, αλλά επαναλαμβάνω ότι δε θέλω να τους επηρεάσω, ούτε να τους αποτρέψω. Η σαλιγκαροτροφία είναι καινοτόμος ιδέα και χρειάζεται εξειδικευμένη ενημέρωση, γι’ αυτό καλό θα ήταν, εάν κάποιος θέλει να ασχοληθεί με αυτό, να μη βαδίζει μόνος του, αλλά να παράγει ένα προϊόν πιστοποιημένο».
Τα πρώτα εκτροφεία σαλιγκαριών δημιουργήθηκαν στην Κρήτη. Είναι μονάδες που συνεργάζονται με την ίδια κυπριακή εταιρία πιστοποίησης και φέτος θα αρχίσουν να πουλάνε. Δεν υπάρχει, λοιπόν, ακόμη εμπειρία για τα οικονομικά αποτελέσματα αυτής της δραστηριότητας.
Η δουλειά του Μπάμπη Αργύρη είναι ξενοδοχειακός υπάλληλος. Εργάζεται στο ξενοδοχείο της Καλαμάτας «REX» και όπως μας τόνισε, «είμαι πολύ ευχαριστημένος από τη δουλειά μου, τις συνθήκες εργασίας μου. Δε θεωρώ ότι η σαλιγκαροτροφία είναι ένα επιπλέον επάγγελμα για εμένα, αλλά ένα χόμπι. Βέβαια, εάν έχει και κέρδος, ακόμη καλύτερα». Στο ξενοδοχείο άκουσε για πρώτη φορά για αυτή τη δραστηριότητα, «από έναν σαλιγκαροτρόφο, τον κ. Γερμανό, που είχε έρθει από την Κύπρο και ήθελε να βάλει στο κόλπο πολλούς παραγωγούς από τη Μεσσηνία, όπου ευδοκιμούν τα σαλιγκάρια και η εκτροφή τους μπορεί να δημιουργήσει ένα συμπληρωματικό εισόδημα για αυτούς που μένουν στην ύπαιθρο και μπορούν δίπλα στο σπίτι τους να έχουν κάτι να ασχολούνται».
Αυτή η δραστηριότητα έχει δώσει στο νεαρό σαλιγκαροτρόφο μια άλλη προοπτική, δεδομένου ότι στο Κάτω Καρβέλι οι δυσκολίες ήταν μεγάλες και όχι μόνο από τη φωτιά του 2007, αλλά και από τη λειτουργία της χωματερής της «Μαραθόλακκας», που βρίσκεται πίσω από το χωριό. Μας είπε σχετικά: «Εγώ ήρθα εδώ και μένω στο Κάτω Καρβέλι από το 2003. Ήμουν εδώ και στις φωτιές αλλά και στα επεισόδια που είχαμε με το σκουπιδότοπο. Το 2003 περίπου 50 άτομα, κυρίως από το Κάτω Καρβέλι, έκαναν δικαστικό αγώνα για τη χωματερή της Μαραθόλακκας, αλλά δε δικαιώθηκαν. Είδα στα μάτια τους μεγάλη απογοήτευση τότε. Οι ηλικιωμένοι μάς έλεγαν βρωμάει ο τόπος, γέμισε κουνούπια, κάντε κάτι. Δεν μπορείς να αγνοήσεις αυτές τις φωνές. Θέλοντας και μη, πήραμε τη σκυτάλη εμείς οι νεότεροι και φτάσαμε τώρα στη δικαίωση. Θέλω να τονίσω ότι, χωρίς τη συμπαράσταση όλων των Αλαγονίων αλλά και των ενεργών πολιτών της Καλαμάτας και κυρίως του Χρήστου Ζερίτη και του δικηγόρου μας Αντώνη Κατσά, ίσως να μην είχαμε φτάσει στη δικαίωση και να μην είχαμε αυτό το αποτέλεσμα. Θέλω να τους ευχαριστήσω και να πω ότι τέλος καλό, όλα καλά».
Όλα καλά, λοιπόν, με τη χωματερή και μακάρι να πάνε όλα καλά και με το εκτροφείο σαλιγκαριών. Είναι σημαντικό γιατί τέτοιες πρωτοβουλίες, με το συμπληρωματικό εισόδημα που δημιουργούν, μπορούν να δώσουν άλλες προοπτικές στην ύπαιθρο, που δοκιμάζεται πολλά χρόνια τώρα από την ύφεση και την εγκατάλειψη.

ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΟ ΚΑΤΑΛΟΓΟ ΤΗΣ UNESCO ΩΣ ΑΫΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

Και το όνομα αυτής Σεφσαουέν. Είναι μια γραφική ιερή αραβική πόλη στα βορειοδυτικά του Μαρόκου. Εκεί έμελλε να δημιουργήσουν δεσμούς αδελφικούς μεταξύ τους τέσσερις μεσογειακές πόλεις, ανάμεσά τους η δική μας Κορώνη, και δυναμικά να διεκδικήσουν την ένταξη της Μεσογειακής Διατροφής στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO ως Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.
Η συνάντηση στην αξέχαστη Σεφσαουέν έγινε στα μέσα του Μαρτίου και διήρκεσε ένα τετραήμερο. Σε αυτή την πρωτοποριακή προσπάθεια πρωτεργάτες είναι, εκτός από το Μαρόκο με τη Σεφσαουέν και την Ελλάδα με την Κορώνη, η Ιταλία με το Σιλέντο και η Ισπανία με τη Σορία.
Στη μαροκινή πόλη, που βρίσκεται κοντά στην Ταγγέρη, οι εκπρόσωποι των υπουργείων Πολιτισμού και Γεωργίας των τεσσάρων χωρών, καθώς και οι εκπρόσωποι των τεσσάρων πόλεων, συνυπέγραψαν δήλωση, όπου υπογραμμίζεται η αποφασιστικότητά τους να επιτύχουν το σκοπό τους, να αναγνωριστεί δηλαδή η Μεσογειακή Διατροφή ως κουλτούρα και τρόπος ζωής παγκόσμιας σημασίας.
Στις επαφές, την Κορώνη εκπροσώπησαν ο δήμαρχος Θοδωρής Σαλαντής, οι αντιδήμαρχοι Ελένη Βέργη-Στασινοπούλου και Γιώργος Τσόκας, η δημοτική σύμβουλος Πελαγία Λευτάκη και ο ειδικός σύμβουλος του δημάρχου Αδριανός Καραγιάννης. Το δε ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού εκπροσώπησαν οι εθνολόγοι της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς Παναγιώτα Ανδριανοπούλου και Γιάννης Δρίνης. Την αποστολή πλαισίωσαν η διερμηνέας του υπουργείου Πολιτισμού Ελισάβετ Μπαργκ και εκπρόσωποι του Τύπου της Καλαμάτας. Είχε προγραμματιστεί να μεταβεί στο Μαρόκο και εκπρόσωπος του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, κάτι όμως που τελικά δε συνέβη.
Ο φάκελος στην αρμόδια υποεπιτροπή της UNESCO έχει ήδη κατατεθεί και τα αποτελέσματα της αξιολόγησής του αναμένεται να ανακοινωθούν στο τέλος Ιουνίου. Πάντως, οι τέσσερις χώρες και πόλεις στη δήλωση που συνυπέγραψαν στη Σεφσαουέν ξεκαθαρίζουν ότι, ακόμη και αν δεν είναι ικανοποιητικό το αποτέλεσμα της αξιολόγησης του Ιουνίου, θα συνεχίσουν την προσπάθειά τους μέχρι την τελική επιτυχία.
Σημειώνεται ότι η εργασία από τις τέσσερις χώρες, τα υπουργεία Πολιτισμού και Γεωργίας, για αυτό το οραματικό πρόγραμμα, έχουν ξεκινήσει εδώ και δύο χρόνια. Στο επίκεντρο της προσπάθειας είναι να αναδειχθεί η Μεσογειακή Διατροφή και η κουλτούρα της, παράγοντας συμφιλίωσης, σεβασμού της πολιτισμικής διαφορετικότητας, ανταλλαγής και κατανόησης μεταξύ των χωρών και λαών της Μεσογείου. Επίσης, σκοπός είναι να αποτελέσει το πρόγραμμα ένα πλαίσιο γεμάτο ευκαιρίες για συνεργασία στο εμπόριο και επιπλέον να καταστεί η Μεσόγειος και οι εμβληματικές πόλεις που την εκπροσωπούν σημαντικός τουριστικός και πολιτιστικός προορισμός.
Είναι, λοιπόν, εξαιρετικά σημαντικό ότι η Ελλάδα σε αυτή την προσπάθεια επέλεξε ως εμβληματική και αντιπροσωπευτική της πόλη την Κορώνη και ταυτόχρονα η ευθύνη της Κορώνης να φέρει σε πέρας την αποστολή της είναι πολύ βαριά.
Πάντως, στις επαφές της Σεφσαουέν η πόλη της Μεσσηνίας τα πήγε περίφημα. Οι δύο εκπρόσωποι του υπουργείου Πολιτισμού είχαν ετοιμάσει μια εξαιρετική παρουσίαση για το ρόλο και τη σπουδαιότητα που έχει η συμμετοχή της Κορώνης σε αυτή την προσπάθεια. Τις εντυπώσεις έκλεψε, όμως, και ο Δήμος, κυρίως με τον μπουφέ που παρουσίασε στους Μαροκινούς, τους Ιταλούς και τους Ισπανούς. Ήταν δουλειά, κυρίως, της Ελένης Βέργη-Στασινοπούλου και της Πελαγίας Λευτάκη. Προσέφεραν ελιές, σύκα, παστέλια, τυριά και διάφορα άλλα εκλεκτά προϊόντα, όπως και τα απαγορευμένα για τους Άραβες, παστό και ούζο, αν και κάποιοι δε δίστασαν να κάνουν την παρασπονδία και να δοκιμάσουν.
Αν, όμως, οι Έλληνες και οι Κορωναίοι έκαναν πολύ καλή εντύπωση, εκείνοι που αρίστευσαν ήταν οι οικοδεσπότες, οι Μαροκινοί της Σεφσαουέν. Είχαν οργανώσει τα πάντα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια, η φιλοξενία τους ήταν απερίγραπτη, ενώ επέδειξαν έναν εξαιρετικό επαγγελματισμό, μια μεθοδικότητα και μια σοβαρότητα. Προσπαθούν πραγματικά τα συνεισφέρουν τα μέγιστα, ώστε η Μεσογειακή Διατροφή να ενταχθεί στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο της UNESCO.
Υπάρχει, βέβαια, λόγος που ενδιαφέρονται τόσο πολύ και εργάζονται τόσο σοβαρά για αυτό το πρόγραμμα. Για την ευρύτερη περιοχή της Σεφσαουέν είναι ένα μεγάλο στοίχημα η αγροτουριστική ανάπτυξη, η οποία οπωσδήποτε θα υποστηριχθεί από την προβολή που θα πάρει ο τόπος, αφού το Μαρόκο επέλεξε τη συγκεκριμένη πόλη ως εμβληματική σε ό,τι αφορά την κουλτούρα της Μεσογειακής Διατροφής.
Ιδίως τα τελευταία χρόνια η περιοχή της Σεφσαουέν αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Η παραδοσιακή καλλιέργεια του τόπου ήταν η κάνναβη, η οποία όμως πριν από δύο χρόνια απαγορεύτηκε, λόγω των υποχρεώσεων που έχει αναλάβει το Μαρόκο μέσα από διάφορες διεθνείς συνθήκες. Αυτή η απαγόρευση προκάλεσε μεγάλη ανεργία, μετανάστευση νέου πληθυσμού στις μεγάλες πόλεις της χώρας και ύφεση στην οικονομία. Για να τα ξεπεράσουν όλα αυτά, οι Αρχές και οι κάτοικοι του τόπου κάνουν σοβαρές προσπάθειες να αναπτύξουν τον αγροτουρισμό. Έχουν, μάλιστα, την υποστήριξη της Ευρώπης, μέσω προγραμμάτων που υλοποιούν εκεί τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Γαλλία και η Ισπανία, με τα οποία οι Μαροκινοί έχουν ιδιαίτερους δεσμούς.
Βέβαια, η καλλιέργεια κάνναβης επίσημα έχει απαγορευτεί, στην πραγματικότητα όμως δεν κόβονται από τη μια μέρα στην άλλη παραδόσεις δεκαετιών. Θα το διαπιστώσει κανείς με μια απλή βόλτα στο παζάρι της Σεφσαουέν, όπου υπάρχουν διάφορα πόστα με τύπους που σε πλησιάζουν και προτείνουν να σου πουλήσουν λίγο «ντόπιο».
Αυτή η κατάσταση σε τίποτα δεν μπορεί να θολώσει την εικόνα της αραβικής πόλης. Άλλωστε, σε αυτούς τους ανθρώπους η κάνναβη ήταν από τα ιστορικά χρόνια στην κουλτούρα τους.
Η Σεφσαουέν βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 600 μέτρων και είναι χτισμένη αμφιθεατρικά, κάτω από δύο βράχια που μοιάζουν με κέρατα κατσικιού. Άλλωστε, το όνομά της μεταφράζεται ως διπλό κέρατο. Ο πληθυσμός της είναι περίπου 45.000 κάτοικοι και στην παλιά πόλη το αραβικό άρωμα είναι ιδιαίτερα έντονο. Τα σπίτια είναι βαμμένα με το παραδοσιακό λουλακί χρώμα, το ένα βρίσκεται επάνω στο άλλο και ανάμεσά τους παρεμβάλλονται στενά σοκάκια. Οι ρυθμοί είναι χαλαροί και κατά τη διάρκεια της ημέρας πολύς κόσμος βρίσκεται έξω. Υπάρχουν αμέτρητα μαγαζάκια, αφού η τουριστική κίνηση συνεχώς αυξάνει, ιδίως από Ισπανία και Γαλλία. Τα είδη στα μαγαζιά αυτά είναι αυθεντικά χειροτεχνήματα, εκεί δεν έχουν φτάσει ακόμη τα κινέζικα και τα ινδικά. Υπάρχουν θαυμάσια πολύχρωμα υφαντά, χαλιά και ενδύματα μάλλινα και βαμβακερά, φτιαγμένα όλα στην περιοχή. Εξαιρετικά είναι και τα πήλινα, όπως και οι δερμάτινες τσάντες, τα σιδερένια διακοσμητικά κ.λπ. Εφόσον, βέβαια, μιλάμε για Άραβες εμπόρους, το παζάρι είναι επιβεβλημένο. Είναι φανερό ότι ρίχνουν μια πρώτη τιμή και περιμένουν από τον πελάτη να αρχίσει τα παζαρέματα ώστε να επέλθει συμφωνία κάπου λίγο πάνω από τη μέση. Για αυτούς τους ανθρώπους θα είναι ό,τι χειρότερο, εάν κάποτε τους αναγκάσει το κράτος να αναγράφουν τις τιμές στα προϊόντα τους. Δύσκολα θα μπορέσουν χωρίς παζάρι.
Οι τιμές είναι σε κάποιες περιπτώσεις εντυπωσιακά χαμηλότερες σε σχέση με τις δικές μας. Άλλωστε, οι Μαροκινοί δε βρίσκονται σε καλή οικονομική κατάσταση. Το μηνιάτικό τους κυμαίνεται γύρω στα 250 ευρώ, που αντιστοιχεί σε περίπου 2.500 ντιρχάν.
Ελάτε, όμως, που βρεθήκαμε στην απρόσμενη και περίεργη θέση να δεχόμαστε τη συμπόνια των Μαροκινών για τη δική μας οικονομική κατάντια! Όταν αντιλαμβάνονταν οι έμποροι στο παζάρι ότι ήμασταν Έλληνες, αμέσως μας συλλυπούνταν για τη χρεοκοπία της χώρας μας. Μας έδειχναν και τις τηλεοράσεις τους και μας έλεγαν ότι ακούν καθημερινά για τα ελλείμματα και τα χρέη της Ελλάδας! Κάποιοι μας συμπαραστάθηκαν, λέγοντάς μας ότι εμείς τουλάχιστον μπατιρίσαμε τώρα, ενώ οι Μαροκινοί ήταν μπατίρηδες πάντα. Άλλοι προσφέρονταν να μας κάνουν καλύτερες τιμές, επειδή ήμασταν «Yunan»!
Όλα αυτά σε μια περιοχή όμορφη, με χρώμα, με παράδοση, αλλά εμφανώς κάποιες δεκαετίες πίσω σε σχέση με την Ελλάδα. Στην περιοχή του Σεφσαουέν, παρ’ ότι είναι σχετικά ορεινή, υπάρχει και ελαιοκαλλιέργεια. Σε πρωτόγονη, όμως, μορφή. Για ελαιοτριβεία έχουν φτιάξει κάτι υπαίθριες γούρνες με μια μυλόπετρα, την οποία γυρίζει το γαϊδουράκι. Μέσα στη γούρνα ρίχνουν τις ελιές, γίνονται αυτές πολτός, μετά τις πατάνε οι γυναίκες και, όταν αρχίσει να γίνεται χυμός, ρίχνουν πετσέτες και τις στύβουν, βγάζοντας με αυτόν τον τρόπο το λάδι τους! Πρέπει να είναι ό,τι πιο βιολογικό υπάρχει στον κόσμο! Σε εκείνη την περιοχή κάθε σπίτι βγάζει περίπου 60 κιλά λάδι. Όταν δε ο δήμαρχος Θοδωρής Σαλαντής είπε στο δήμαρχο της Σεφσαουέν ότι εκείνος βγάζει περίπου 9 τόνους, ο οικοδεσπότης αρχικά νόμιζε ότι πρόκειται για την παραγωγή όλου του νομού και όταν αντιλήφθηκε ότι είναι η παραγωγή μιας μόνο οικογένειας, εξεπλάγη.
Οι άνθρωποι της Σεφσαουέν «σκλάβωσαν» πραγματικά τους επισκέπτες τους με τη φιλοξενία τους. Ιδίως τα γεύματα και τα δείπνα που προσέφεραν ήταν εντυπωσιακά. Αρκεί μόνο να σημειωθεί ότι κάποια αυτά τα γεύματα δόθηκαν σε παλιά αρχοντικά, που άνοιγαν μόνο για ειδικές περιστάσεις. Πραγματικά, η κουλτούρα του φαγητού στο Μαρόκο είναι ξεχωριστή. Οι άνθρωποι τρώνε περίπου στριμωγμένοι, συνήθως γύρω από ένα στρογγυλό χαμηλό τραπέζι. Έτσι δημιουργείται ένα κλίμα οικογενειακό. Τα φαγητά τοποθετούνται σε μεγάλες πιατέλες στη μέση και όλοι μαζί μοιράζονται την τροφή. Μια εικόνα που ενδεχομένως θυμίζει την παλιά, ξεχασμένη Ελλάδα.
Η κουζίνα του Μαρόκου έχει ομοιότητες με την ελληνική, είναι όμως πιο πληθωρική, με περισσότερα μπαχαρικά, με καρύδια, με ταχίνι, με μέλι. Εκπληκτικό είναι το ψωμί τους, που μοιάζει λίγο με λαγάνα, όπως επίσης θαυμάσιες είναι οι πίτες τους. Στο Μαρόκο δε γίνεται να ξεφύγεις ποτέ από το Βασιλιά. Η εικόνα του είναι σχεδόν παντού, όπως παντού βρίσκονται και οι πορφυρές σημαίες της χώρας. Απίστευτη είναι η κινητοποίηση που γίνεται όταν μετακινείται ο Βασιλιάς Μωχάμεντ ο Στ’. Εμείς έτυχε να το συναντήσουμε ενώ πηγαίναμε στο Σεφσαουέν. Τότε, εκείνος έφευγε από την πόλη, την οποία είχε επισκεφθεί για να εγκαινιάσει κάποια έργα. Καθ’ όλο το μήκος της διαδρομής από την οποία πέρασε η αυτοκινητοπομπή του ήταν παραταγμένοι δεξιά και αριστερά του δρόμου στρατιώτες. Τον συνόδευσαν δε όχι μόνο αυτοκίνητα, αλλά και στρατιωτικά ελικόπτερα. Τέτοια φρουρά ούτε ο Πάπας, αλλά ούτε και ο Ομπάμα έχουν.
Οι ίδιοι οι Μαροκινοί δε σηκώνουν κουβέντα για το Βασιλιά τους, δηλώνουν ότι τον αγαπούν και ότι είναι γι’ αυτούς και τη χώρα τους τα πάντα. Άλλωστε, πολλοί έχουν κρεμασμένη την εικόνα του, είτε στα αυτοκίνητά τους είτε στα μαγαζιά τους. Ωστόσο, όσο και να ψάξει κανείς τουρίστας εικόνα του να αγοράσει, δεν πρόκειται να βρει. Απαγορεύεται, φαίνεται, αυτό το εμπόριο. Ανάλογες συναντήσεις θα πραγματοποιηθούν και στις υπόλοιπες τρεις εμβληματικές χώρες. Η Κορώνη προγραμματίζει να υποδεχθεί τις αντιπροσωπείες του Μαρόκου και του Σεφσαουέν, της Ιταλίας και του Σιλέντο, καθώς και της Ισπανίας και της Σορίας, στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Είμαστε βέβαιοι ότι θα είναι το ίδιο φιλόξενη, όπως ήταν οι Άραβες, και προσδοκούμε ότι το εγχείρημα για την αναγνώριση από την UNESCO της Μεσογειακής Διατροφής ως Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας θα επιτύχει, γιατί πρόκειται για κάτι που μπορεί να ωφελήσει ιδιαίτερα ολόκληρη τη Μεσσηνία.

Τον Κρόιφ – κατά κόσμο Νικόλα Σμυρνιό – τον γνωρίζω εδώ και αρκετά χρόνια. Τον θυμάμαι στο δικό του βουλκανιζατέρ στην οδό Αθηνών, με αρκετή δουλειά και μεγάλη πελατεία. Κάτι είχα ακούσει ότι ο Κρόιφ έπεσε στην «άσπρη», μέχρι που τον είδα στο Φανάρι της Αρτέμιδος να πουλάει χαρτομάντιλα και να επαιτεί ουσιαστικά, για να συμπληρώσει το ποσό της δόσης. Κατά διαστήματα χανόταν από τα φανάρια, για να επισκεφθεί τα σωφρονιστικά καταστήματα ανά την Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια χάθηκε εντελώς, θα είναι μέσα, σκέφθηκα, ώσπου μια μέρα, πριν έναν περίπου χρόνο, τον συνάντησα στο περίπτερο του φίλου του Μήτσου στην Αγία Τριάδα. Έκτοτε και μέχρι σήμερα τα λέμε κάπου κάπου. Το σημαντικό είναι ότι ο Κρόιφ «καθάρισε», αφού εδώ και τέσσερα χρόνια έχει σταθεί όρθιος, μακριά από την ηρωίνη, παρά τα προβλήματα που βιώνει με τα δύο του παιδιά και την πρώην σύζυγό του. «Θέλω να τα πω» μου είπε πριν λίγες μέρες, έτσι φυσιολογικά, χωρίς καμία πίεση από μέρους μου. Άνοιξα το μαγνητόφωνο και άρχισε να λέει: Γεννήθηκε στην Καλαμάτα το 1955, ο πατέρας του φορτοεκφορτωτής, μοναχογιός, με πέντε αδελφές. Δημοτικό τελείωσε το νυχτερινό, αφού από μικρός βγήκε στο μεροκάματο. Επιστρέφοντας από τη θητεία του στο Πολεμικό Ναυτικό και αφού έχει θητεύσει σε διάφορα βουλκανιζατέρ της Καλαμάτας, στήνει τη δική του επιχείρηση και πηγαίνει πολύ καλά.

-Στην πρέζα πώς έπεσες;
«Τυχαία; Κατά λάθος; Ίσως να με πήραν οι στεναχώριες, πάντως οικονομικό πρόβλημα δεν είχα. Πάνω στη στεναχώρια μου ένας φίλος μου πρεζόνι μου την πρότεινε, τη δοκίμασα και την έμαθα».

 -Πώς ένιωσες;
«Ένιωσα ξεχασμούς. Να σου πω ότι για αρκετά χρόνια πριν έπινα μαύρη, όμως άλλη η μαστούρα του χασίς, άλλη της ηρωίνης».

 -Με το σπίτι σου είχες κάποια προβλήματα;
 «Πριν από εμένα στην άσπρη είχε πέσει η γυναίκα μου, χωρίς όμως να το γνωρίζω, ώσπου μια μέρα μου το είπε ένα φιλαράκι μου. Στεναχωρήθηκα, της το είπα, μου λέει “πάρε και εσύ είναι ωραίο πράγμα”».

-Πού την έβρισκες;
 «Παντού. Ένα τηλέφωνο και σου τη φέρνανε, σου λέει αυτός πήγαινε στο τάδε σημείο και περίμενέ με, περνάει, του δίνεις τα λεφτά και σου δίνει το πράμα».

 -Στα φανάρια πώς κατέληξες;
«Είχα κάποια χρήματα καβάτζα, αλλά γρήγορα τελείωσαν αφού έκλεισα το μαγαζί. Σκέφτηκα να γίνω κλέφτης, όμως δε μου έβγαινε, δε μου φταίει ο κόσμος τίποτα, σκέφθηκα. Έτσι βγήκα στα φανάρια για να εξασφαλίσω χρήματα για τη δόση μου».

-Δεν ντρεπόσουν στα φανάρια, εσύ γνωστός Καλαματιανός με πολλούς γνωστούς και φίλους;
«Δε σκεφτόμουν τίποτα, η μόνη μου σκέψη ήταν το πώς θα βρω χρήματα για να πάρω τη δόση μου, αυτό μου έδιωχνε τις ντροπές».

-Με την Αστυνομία είχες πάρε – δώσε;
«Όταν κάνεις παράνομες πράξεις, φυσικό είναι να έχεις την Αστυνομία στο κεφάλι σου».

-Στη φυλακή γιατί πήγες;
«Στη φυλακή πήγαινα για χρήση ναρκωτικών, δεν έχω ποτέ πουλήσει ναρκωτικά, γι’ αυτό είμαι πολύ υπερήφανος, μόνο αγόραζα».

-Στη φυλακή έβρισκες πρέζα;
«Βεβαίως. Στο προαύλιο την πουλάγανε, μόνο που είχε 10 ευρώ παραπάνω».

-Έκανες ποτέ προσπάθεια να την κόψεις;
«Κάθε φορά που έβγαινα από τη φυλακή, την έκοβα ένα, δυο μήνες και ξανάπεφτα».

-Η Αστυνομία γνωρίζει την ιστορία;
«Η κάθε μια Αστυνομία ξέρει πού κατουράει ο κόσμος και πού κάνει το χοντρό του».

-Σε βοήθησε κανείς όλα αυτά τα χρόνια;
«Όλα αυτά τα χρόνια δεν έφυγα από το σπίτι μου, με βοήθησαν πολύ τα αδέρφια μου».

 -Πώς κατάφερες και την έκοψες;
«Το Φλεβάρη του 2007 ήμουν έξω από το νοσοκομείο και καθόμουν πάνω στο μηχανάκι, κάποιος με αυτοκίνητο έπεσε πάνω μου, με χτύπησε και μου έσπασε το πόδι. Μπήκα στο νοσοκομείο και εκεί είπα τελείωσαν όλα. Δόξα τω Θεώ, με τη βοήθεια των δικών μου καθάρισα. Όταν βγήκα, άραξα στο σπίτι 2,5 χρόνια, πέρα από του Τσώλη δεν πέρασα».

-Σου την έπεσαν κάποιοι να ξαναπάρεις;
«Με πλησίασαν, αλλά με τον τρόπο μου τους έδιωξα και νίκησα».

 -Με το γιο σου, όμως, δεν τα κατάφερες.
 «Προσπαθώ να τον πείσω να σταματήσει, να βρει μια δουλειά και να αλλάξει ζωή».

-Σε ένα νέο άνθρωπο τι θα έλεγες;
«Να προσέχεις, παιδί μου, μακριά από τα ναρκωτικά, πάρε εικόνα από εμένα, δε θα είχα το μαγαζάκι μου σήμερα, δε θα ήμουν και εγώ κάποιος».

 -Τα παιδιά στα φανάρια πώς τα αντιμετωπίζεις;
 «Στεναχωριέμαι, άμα έχω τους δίνω, όμως τους λέω ότι δεν είναι δυνατοί άνθρωποι, κοροϊδεύουν τον εαυτό τους και όποιος κοροϊδεύει τον εαυτό του, δεν κάνει για τίποτα».

 Σήμερα ο Κρόιφ εργάζεται σε ψησταριά στο Ιστορικό Κέντρο της Καλαμάτας, αποφασισμένος να προχωρήσει μπροστά.

Πέτρος Τσώνης

«Δεν είδα τηλεόραση και δεν κατάλαβα καύσωνα». Δε θυμάμαι πού το άκουσα, αλλά νομίζω πως ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα. Και εννοώ την τηλεοπτική πραγματικότητα, που έχει μπει στη ζωή μας και πάει να μας τρελάνει. Παλιά λέγανε ότι οι εφημερίδες του μακαρίτη του Μπότση υπερέβαλαν τα γεγονότα και τις καταστάσεις. Πού ’σαι, δάσκαλε Μπότση, να δεις τι σπόρο έριξες και τι φυντάνια έβγαλες!
Τηλεόραση δε βλέπω – κάνω μια εξαίρεση στις ειδήσεις των τοπικών καναλιών - αλλά δυο, τρεις φορές που έτυχε να παρακολουθήσω τις ειδήσεις των οκτώ στα μεγάλα αθηναϊκά κανάλια, μελαγχόλησα. Βγαίνοντας από το σπίτι μου, κοίταζα δεξιά και αριστερά μπας και μου επιτεθεί κανένας ληστής, ενώ έψαχνα να δω τα μαγαζιά της περιοχής μου αν έκλεισαν από την κρίση, όπως με είχαν φοβίσει οι ειδήσεις.
Φυσικά και δεν ισχυρίζομαι ότι όλα πάνε καλά, ότι δηλαδή δεν υπάρχει στη χώρα εγκληματικότητα ή ότι η οικονομική κρίση δεν έχει πλήξει νοικοκυριά και επαγγελματίες, όμως αυτή η υπερβολή, αυτός ο κιτρινισμός, δεν έχει όρια. Και δεν είναι μόνο τα ελληνικά Μέσα Ενημέρωσης που επιδίδονται στην υπερβολή, είναι και τα διεθνή.
Στο Μαρόκο που βρέθηκα πριν λίγες ημέρες, οι άνθρωποι με κοιτούσαν με συμπόνια στο άκουσμα της λέξεως Έλληνας. Με το δίκιο τους οι άνθρωποι, αφού η τηλεόραση τους πληροφόρησε ότι στην Ελλάδα πεινάμε και το κράτος έχει καταρρεύσει. Είπα Μαρόκο και θα ήθελα λίγο να παραμείνω στο σκοπό του ταξιδιού σε αυτή τη χώρα. Συμμετείχα μαζί με άλλους συναδέλφους των τοπικών Μέσων Ενημέρωσης στη συνάντηση τεσσάρων μεσογειακών πόλεων που ζητούν από την Unesco την αναγνώριση της Μεσογειακής Διατροφής ως Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Σε άλλες σελίδες θα διαβάσετε αναλυτικά για το ταξίδι και τις εμπειρίες μας από αυτό. Εδώ θα ήθελα να σημειώσω τη σημαντική αυτή πρωτοβουλία, που, αν όλα πάνε καλά, θα βοηθήσει τα μέγιστα την περιοχή μας. Αρκεί, βέβαια, και η τοπική κοινωνία να γίνει συμπαραστάτης της προσπάθειας, ιδιαίτερα οι επαγγελματίες. Είπαμε, λίγα πράγματα έχουμε ακόμη που φέρνουν ζεστό χρήμα και ένα από αυτά είναι ο τουρισμός.
Αν, λοιπόν, τώρα που οι αποστάσεις με την Αθήνα μικραίνουν, καταφέρουμε να πείσουμε τους επισκέπτες μας ότι η Μεσσηνία μπορεί να τους προσφέρει ποιότητα, θα έρθουν και θα ξαναέρθουν. Αν κοιτάξουμε πώς να τα «βουτήξουμε», τότε κλάψ’ τα, Χαράλαμπε.
Τρεις καλαματιανές ελιές, λίγη πάστα ελιάς και λίγο λαδάκι, αρίστης βέβαια ποιότητας, δεν κοστίζουν για να προσφερθούν στον επισκέπτη που θα καθίσει με την παρέα του στην ταβέρνα της Καλαμάτας, της Κορώνης, της Κυπαρισσίας, της Μάνης. Ο ανταγωνισμός με άλλες περιοχές είναι μεγάλος και τώρα με την κρίση θα γίνει μεγαλύτερος. Ας σκεφτούμε λογικά, ας σκεφτούμε μεσσηνιακά, ας σκεφτούμε ελληνικά.
Τα περιθώρια στενεύουν.


Πέτρος Α. Τσώνης

Της Κυριακής Κουτσουρίδου

Στο Νομό Μεσσηνίας υπάρχουν αξιόλογοι πολιτιστικοί σύλλογοι, όχι μόνο στην πόλη της Καλαμάτας, αλλά και στους περιφερειακούς Δήμους. Ειδικά στην Περιφέρεια Τριφυλίας έχουν αναπτύξει πλούσια δραστηριότητα στην Κυπαρισσία, στα Φιλιατρά και στους Γαργαλιάνους. Όλοι όσοι θέλουν μπορούν να συμμετάσχουν ενεργά στο πολιτιστικό τους έργο, για τη διατήρηση της ιστορικής και λαϊκής παράδοσης, καθώς και για την πολιτιστική και κοινωνική ανάπτυξη του τόπου.

Παρουσιάζουμε για όλους τους φίλους του πολιτισμού μερικούς μόνο από τους πολιτιστικούς συλλόγους που δραστηριοποιούνται στην περιοχή Τριφυλίας. Όπως τόνισε η αντιπρόεδρος του συλλόγου Μ.Ε.Σ. Κυπαρισσίας Γεωργία Μπελογιάννη: «Στόχος μας είναι η συλλογική δουλειά, μέσω της οποίας θα προβληθούν και θα ενδυναμωθούν οι τοπικοί σύλλογοι». Στο Δήμο Κυπαρισσίας, δραστηριοποιούνται κυρίως τέσσερις σύλλογοι. Ο Μορφωτικός Σύλλογος με αντικείμενο την ανάπτυξη των τεχνών και των επιστημών, ο Σύλλογος Προστασίας της Άνω Πόλης Κυπαρισσίας, με έργο του τη συντήρηση των μνημειακών κτιρίων της παλιάς πόλης, ο Σύλλογος «Γαία» για τη δημιουργική απασχόληση της γυναίκας και, τέλος, ο Σύλλογος Φίλων Μουσικής, ο οποίος, πέρα από τη μουσική, ασχολείται και με άλλες τέχνες. Σε μια άλλη περιοχή, στο Δήμο Φιλιατρών, υπάρχουν πολλοί σύλλογοι. Οι μεγαλύτεροι είναι ο Σύλλογος Φιλοπροόδων, που έχει καταφέρει να διατηρήσει τη Φιλαρμονική Σχολή της πόλης, και ο Μορφωτικός Σύλλογος «Πυρσός», ο οποίος λειτουργεί ερασιτεχνικό θέατρο καθώς και σκακιστική λέσχη. Στο Δήμο Γαργαλιάνων υπάρχει ιδιαίτερη ενασχόληση με το θέατρο, όπου στο Μουζάκι, με πρωτοβουλία του τοπικού συλλόγου, λειτουργεί ερασιτεχνικό θέατρο.

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΕΚΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ (Μ.Ε.Σ.Κ.).
Είναι ένας από τους πιο δραστήριους συλλόγους στη Μεσσηνία, ιδρύθηκε το 1979 και από τότε εργάζεται για τον πολιτισμό και τη μόρφωση στο Δήμο του. Στόχος του είναι η διατήρηση της ιστορικής και λαϊκής κληρονομιάς του τόπου, η ανάπτυξη του πολιτιστικού και μορφωτικού επιπέδου των μελών του, η καλλιέργεια του πνεύματος αγάπης προς τις τέχνες, τις επιστήμες και τα γράμματα και η ψυχαγωγία των μελών και φίλων του. Ο σύλλογος δραστηριοποιείται σε πολλούς τομείς, όπως μας είπαν η πρόεδρος κα Σόνια Τουρκολιά και η αντιπρόεδρος και υπεύθυνη για την οργάνωση κα Γεωργία Μπελογιάννη. Τα τμήματα που λειτουργούν είναι: παραδοσιακών χορών, κλασσικού μπαλέτου, τζαζ, ρυθμικής και tango, στα οποία διδάσκουν οι καταξιωμένοι δάσκαλοι Κωνσταντίνος Τζανέτος, Πασχάλης Αραμπατζάκης και Ασπασία Γαρατζιώτη. Τα χορευτικά συμμετέχουν σε εκδηλώσεις και πραγματοποιούν παραστάσεις στο εξωτερικό και στην Ελλάδα. Ο σύλλογος οργανώνει επιστημονικές ημερίδες, λογοτεχνικές βραδιές, εκθέσεις βιβλίου κ.ά., ώστε, όπως μας είπε η πρόεδρος του συλλόγου, να δίνει την ευχέρεια στα μέλη του να αναπτύξουν τις γνώσεις τους πάνω σε διάφορα θέματα. Μερικές μόνο από τις πολυάριθμες εκδηλώσεις που έχουν γίνει, είτε με δική του πρωτοβουλία είτε σε συνεργασία με άλλους φορείς, είναι: -Το Μάιο 2004 διοργάνωσε διάλεξη με ομιλητή τον ακαδημαϊκό - καθηγητή Θεωρητικής Φυσικής Δημήτρη Νανόπουλο με θέμα «Στα άδυτα του εγκεφάλου», ο οποίος πρόσφατα ανακηρύχθηκε ο 4ος Φυσικός στην ιστορία της ανθρωπότητας! -Το Μάρτιο 2007 πραγματοποιήθηκε εκδήλωση με θέμα «Παχυσαρκία: Μύθος και Πραγματικότητα». Ομιλητές ήταν η καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αικατερίνη Δάκου - Βουτετάκη, η ψυχίατρος Εύη Πάσχου, η κλινική διαιτολόγος του Γ.Ν. Λαϊκού Αθηνών Μερόπη Κοντογιάννη, η ψυχολόγος Γιούλα Μπούρα και ο χειρούργος - γραμματέας του Ινστιτούτου για τις παθήσεις σχετιζόμενες με τη θρέψη Οδυσσέας Βουδούρης. Ακόμη, συμμετέχει κάθε καλοκαίρι στα διεθνή φεστιβάλ παραδοσιακών χορών, όπως αυτό που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο 2009 στη Λιθουανία. Εντός του έτους 2010 ο Μ.Ε.Σ.Κ. θα πραγματοποιήσει τις εξής εκδηλώσεις: -Ημερίδα με θέμα «Παρηγορητική Ιατρική», με ομιλητές τη Γαλλίδα πρόεδρο της Παρηγορητικής Ιατρικής Μαρία Νεζέλ και άλλους εκπροσώπους των «Ιατρειών του πόνου», καθώς και -Παρουσίαση του βιβλίου «Η γοητεία των μαθηματικών» του συγγραφέα Απόστολου Δοξιάδη.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ & ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΩ ΠΟΛΗΣ
Ιδρύθηκε το 2004 με σκοπό την προστασία και την αναβίωση της Άνω Πόλης της Κυπαρισσίας, δεδομένων των φθορών που έχει δεχθεί η Άνω Πόλη. Ο σύλλογος έχει θέσει ως πρώτη προτεραιότητά του τη διάσωση και συντήρηση του ιστορικού προσώπου της παλιάς πόλης, που περιλαμβάνει ένα μεσαιωνικό κάστρο, ένα σπάνιο σύμπλεγμα πεζόδρομων-καλντεριμιών, αρχαία κτίρια και αρχοντικά κ.ά. Όπως τονίζει ο πρόεδρος του συλλόγου κ. Δημήτριος Κανελλόπουλος, ο σύλλογος παρέχει σημαντική προσφορά για την προστασία και τη διατήρηση καθαρής της παλιάς πόλης, την επισκευή και επιμέλεια των εγκαταλελειμμένων χώρων, τη δημιουργία Λαογραφικού Μουσείου και μουσείου της ιστορίας της πόλης, καθώς και την αναβίωση παλιών εθίμων, με τη διοργάνωση ημερίδων, εκδηλώσεων και υπαίθριου παζαριού. Οι εργασίες επισκευής έγιναν μετά από μελέτη που εκπονήθηκε από τον κ. Αθανάσιο Κόρδα και την κα Βασιλική Πλέτσα, οι οποίοι εργάσθηκαν αφιλοκερδώς. Σημαντικό μέρος του συλλόγου είναι: Η ανάδειξη κάτω από τα χώματα ενός κεντρικού καλντεριμιού, που επιτεύχθηκε με προσωπική εργασία των μελών (τον Αύγουστο 2004) και επισκευάστηκε με δαπάνες του συλλόγου. Η παρουσίαση του συλλόγου στην πόλη σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε το Νοέμβριο 2004 με ομιλητές τον αείμνηστο Διονύση Πιταρά και την Ντιάνα Αντωνακάτου, με σκοπό την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των κατοίκων. Η εκδήλωση και συμβολικά προσωπική εργασία των μελών τον Απρίλιο 2005 για την επισκευή ενός κεντρικού χώρου απέναντι από το ηρώο και η κατασκευή πινακίδων. Επίσης, κάθε καλοκαίρι, στις 24 Ιουνίου, γίνονται εκδηλώσεις για την αναβίωση παλιών εθίμων (Άη Γιάννη του Ρηγανά με φουγγαρίες και Κλήδονας). Ο σύλλογος λειτουργεί υπαίθριο παζάρι με παλιά αντικείμενα και αντίκες στην παλιά πόλη της Κυπαρισσίας για τέσσερις (4) ημέρες κάθε καλοκαίρι. Στο παζάρι αυτό συμμετέχουν έμποροι από την Αθήνα, την Πάτρα και την Καλαμάτα, καθώς και ειδικοί στις συντηρήσεις παλαιών επίπλων, κορνιζών, μαρκετερί κ.λπ.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ «ΓΑΙΑ»
Ιδρύθηκε το Μάρτιο του 2003 και είναι ένας πολύ δημιουργικός πολιτιστικός σύλλογος. Πρόεδρος είναι η κα Ισαβέλλα Μπάχμαν. Ο χώρος όπου στεγάζεται ο σύλλογος είναι το πρώην Δημοτικό Σχολείο των Αρμενιών, ένα παραδοσιακό κτίριο, το οποίο ανακαινίστηκε από τον ίδιο και χρησιμοποιείται σήμερα ως κέντρο δημιουργικής απασχόλησης της γυναίκας. Βασικοί σκοποί του συλλόγου είναι: η δημιουργική απασχόληση της γυναίκας και η οργάνωση επιμορφωτικών προγραμμάτων - με θέματα που αφορούν, κυρίως, τη γυναίκα και την οικογένεια -, καθώς και πολιτιστικών και ψυχαγωγικών εκδηλώσεων. Ο σύλλογος στοχεύει στην ενεργή συμμετοχή του στα περιβαλλοντικά προβλήματα του τόπου, στην ανάπτυξη εθελοντικής δράσης και στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου. Τέλος, σκοπεύει να βοηθήσει τις άνεργες αλλά και τις εργαζόμενες γυναίκες, και συμμετέχει σε διάφορα προγράμματα στήριξης και συμβουλευτικής για άνεργες και εργαζόμενες γυναίκες. Μερικές από τις δραστηριότητες είναι οι εξής: -Πρόγραμμα γυμναστικής με τη μέθοδο Pilates -Παιδικό Εργαστήρι, δηλαδή πρόγραμμα δημιουργικής απασχόλησης για παιδιά με τίτλο «Εκφράζομαι δημιουργώντας...», με σκοπό την ανάπτυξη δεξιοτήτων των παιδιών -Σεμινάρια για γονείς σε συνεργασία με το ΚΕΠΕΨΟ Μεσσηνίας (παράρτημα ΟΚΑΝΑ) -Χριστουγεννιάτικο παζάρι με χειροποίητα αντικείμενα από τα μέλη -Πολιτιστικές και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις -Πρόγραμμα ανακύκλωσης χαρτιού και μπαταριών -Τμήμα φωτογραφίας -Εκμάθηση μηχανής κεντήματος και κοπτικής - ραπτικής.

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ & ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ
Ιδρύθηκε τον Ιανουάριο 1995 και έχει έδρα του την αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του ΤΕΕ στην Κυπαρισσία. Σκοπός του συλλόγου είναι να καλλιεργήσει την τέχνη της μουσικής, του τραγουδιού, του χορού και της ζωγραφικής. Η πρόεδρος κα Σουζάνα Αρναούτογλου προτρέπει τους πολίτες και ειδικότερα τους νέους, να συμμετέχουν ενεργά σε θέματα μουσικής και τεχνών, ώστε να μεταδώσει την αγάπη για τις τέχνες. Σήμερα, ο σύλλογος λειτουργεί χορωδίες με μαέστρο τον Ιβάν Μάτζαρη: παιδική χορωδία, το τμήμα της οποίας δημιουργήθηκε εδώ και έντεκα χρόνια, νεανική χορωδία, μικτή χορωδία, βυζαντινή χορωδία. Επίσης, βοηθά το έργο της Δημοτικής Φιλαρμονικής. Διοργανώνει συναυλίες, συμμετέχει σε πανελλήνιους διαγωνισμούς, συνέδρια χορωδίας και σε ανταλλαγή επισκέψεων μουσικού χαρακτήρα με άλλες πόλεις και χώρες (Κύπρο, Ιταλία). ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΟΠΡΟΟΔΩΝ ΦΙΛΙΑΤΡΩΝ Θεωρείται ένας από τους μακροβιότερους πολιτιστικούς συλλόγους, ο οποίος το 1991 τιμήθηκε με το Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών για τις δραστηριότητες και την προσφορά του στον πολιτισμό. Ιδρύθηκε το Σεπτέμβριο του 1926, με βασικό σκοπό την πρόοδο του τόπου. Η Φιλαρμονική της πόλης, που αρχικά είχε ιδρυθεί το 1893 από το Δήμο Φιλιατρών αλλά στη συνέχεια διαλύθηκε, επανιδρύθηκε από το σύλλογο, που συνεχίζει να τη διατηρεί. Η πρόεδρός του Παρασκευή Παντελάκη μάς ανέπτυξε τις βασικές δραστηριότητες του συλλόγου σήμερα: Η διατήρηση του «Σχολείου Μουσικής» και της «Φιλαρμονικής» της πόλης. Η ίδρυση του «Σχολείου Παραδοσιακών Χορών». Η φροντίδα του Πάρκου της Βλαχέρνας, που το επιμελούνται από το 1930, καθώς και της εκκλησίας της Παναγίας της Βλαχέρνας, που είναι βυζαντινό μνημείο. Η έκδοση της τριμηνιαίας πολιτιστικής επιθεώρησης «Λόγος Φιλοπροόδων». Η πραγματοποίηση διαφόρων πολιτιστικών εκδηλώσεων, από τις οποίες οι σημαντικότερες είναι το φεστιβάλ φιλαρμονικών με τίτλο «Βλαχέρνια - Συναντήσεις Φιλαρμονικών», που γίνεται κάθε χρόνο στις αρχές Ιουλίου. Η Φιλαρμονική του Συλλόγου λαμβάνει μέρος σε διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Μάλιστα, με τη συμμετοχή της στην εκδήλωση καρναβαλιού του Δήμου Φιλιατρών το Φεβρουάριο 2010 πήρε το τρίτο βραβείο.

ΤΡΙΦΥΛΙΑΚΟ ΕΡΑΣΙΤΕΧΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ
Ιδρύθηκε το 1995 και στεγάζεται στο Πνευματικό Κέντρο του Συλλόγου «Πυρσός». Σκοπός του συλλόγου, όπως μας είπε ο πρόεδρός του Γιάννης Αλεξανδρόπουλος, είναι η πνευματική καλλιέργεια των μελών του μέσα από τη θεατρική παιδεία και η προώθηση της θεατρικής τέχνης με το ανέβασμα θεατρικών παραστάσεων. Στη δεκαεξάχρονη πορεία του το ΤΕΘ έχει ανεβάσει περίπου είκοσι παραστάσεις για μεγάλους αλλά και για μικρούς. Σημαντικό στοιχείο του συλλόγου είναι ότι τα μέλη του δεν είναι μόνο από τα Φιλιατρά, αλλά και από την ευρύτερη περιοχή της Τριφυλίας. Πέρα από τις θεατρικές παραστάσεις, ο σύλλογος λειτούργησε τμήματα θεατρικού παιχνιδιού για ενήλικες και για μικρά παιδιά, για μερικά χρόνια. Συμμετέχει σε πολυάριθμα Φεστιβάλ Θεάτρου και σε κάποια από αυτά διακρίθηκε το προηγούμενο έτος, όπως στο Κορίνθιο Φεστιβάλ, το οποίο γίνεται κάθε χρόνο, και στο Φεστιβάλ Πάτρας «Σατιρικό δρώμενο», όπου έλαβε το πρώτο βραβείο, για τη θεατρική παράστασή του. Επίσης, συμμετέχει σε διάφορες εκδηλώσεις και θεατρικές συναντήσεις, οργανώνει ταξίδια σε διάφορα μέρη για την προβολή άλλων θεατρικών παραστάσεων κ.τ.λ. Τέλος, έχει καταφέρει να δημιουργήσει τη Λέσχη Αναγνωστών σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (θεατρική Βιβλιοθήκη), ώστε να φέρει όλους τους πολίτες κοντά στο θέατρο, ενώ σχεδιάζει να δραστηριοποιηθεί στην έκδοση ενός πολιτιστικού εντύπου και να δημιουργήσει μια ακόμα πειραματική σκηνή.

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΙΑΤΡΩΝ Ο «ΠΥΡΣΟΣ»
Ιδρύθηκε το 1958. Την ίδρυσή του εμπνεύστηκε αρχικά μια μικρή ομάδα ανήσυχων τότε νέων της εποχής, που θέλησαν να παραμερίσουν τα μέχρι τότε «καθιερωμένα» της κοινωνίας τους, με εμπνευστή και πρωτεργάτη τον κ. Κώστα Σπανό. Σκοπός του συλλόγου, που συνεχίζεται και σήμερα, είναι η διοργάνωση στην πόλη τους ιδιαίτερα αξιόλογων πνευματικών εκδηλώσεων, ομιλιών και διαλέξεων, από διακεκριμένες προσωπικότητες. Σήμερα, με τη στήριξη του πρόεδρου Νίκου Αντωναρόπουλου, λειτουργούν η «Δανειστική Βιβλιοθήκη του Πυρσού» για τους φίλους του βιβλίου, το «Τμήμα Λαογραφίας και Παραδοσιακών Χορών» και η «Κινηματογραφική Λέσχη», η οποία στηρίζει την κινηματογραφική τέχνη, με την οργάνωση προγραμμάτων προβολών ταινιών ποιότητας και με την προώθηση του ελληνικού και ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Επίσης, στο ονομαζόμενο «Φουρναράκειο», το Πνευματικό του Κέντρο, στεγάζεται το «Τριφυλιακό Ερασιτεχνικό Θέατρο», καθώς και η «Σκακιστική Λέσχη». Σημαντική δραστηριοποίηση στα Φιλιατρά αναπτύσσουν και η ΕΝΩΣΗ ΦΙΛΙΑΤΡΙΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ, με σημαντική συμβολή και προσφορά στον τόπο τους, πραγματοποιώντας πολυάριθμες εκδηλώσεις, διαγωνισμούς μαγειρικής κ.τ.λ., καθώς και ο ΟΜΙΛΟΣ ΦΙΛΩΝ ΑΓΡΙΛΗ (Ο.Φ.Α.). Ο τελευταίος αποτελείται από φίλους του Αγρίλη, και έχει ως σκοπό την κάλυψη των ελλείψεων στον τόπο τους κ.τ.λ. Ακόμη, πραγματοποιεί θαλάσσιους διαγωνισμούς, μέχρι και διαγωνισμούς…ομορφιάς.

ΤΟΠΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΜΟΥΖΑΚΙΟΥ
Ιδρύθηκε το 1984 στο Μουζάκι. Ο σύλλογος προωθεί με επιτυχία τη θεατρική τέχνη και δραστηριοποιείται ενεργά στην περιοχή, με πολλές χορευτικές εκδηλώσεις, με τη λειτουργία τμημάτων παραδοσιακών χορών, όπως μας είπαν η πρόεδρος Κωνσταντίνα Λίτσα και ο υπεύθυνος του θεατρικού τμήματος Τάκης Κυριακόπουλος. Το ερασιτεχνικό θέατρο λειτουργεί από το έτος 1987. Ανεβάζει έργα από το ελληνικό ρεπερτόριο, σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία. Το καλοκαίρι του 2009, με τη σκηνοθετική καθοδήγηση του κ. Κώστα Κλάγκου, ανέβηκε η κωμωδία «Οι Γαμπροί της Ευτυχίας», που είχε μεγάλη επιτυχία το 1962, σε σενάριο των Ν. Τσιφόρου – Π. Βασιλειάδη. Τους ρόλους ερμήνευσαν πολλοί ερασιτέχνες ηθοποιοί, ενώ τα σκηνικά και τα απαραίτητα πρακτικά θέματα ανέλαβε μια μεγάλη ομάδα της περιοχής. Όλοι αυτοί οι φορείς χρειάζονται τη στήριξή μας, για το πολύτιμο έργο που προσφέρουν στον τόπο μας, καθώς, όπως μας αναφέρει η αντιπρόεδρος του Μ.Ε.Σ.Κ. Γεωργία Μπελογιάννη, αρωγός είναι μόνο ο Δήμος, ενώ δεν υπάρχει καθόλου κρατική συμπαράσταση. Η Πολιτεία οφείλει να στρέψει το ενδιαφέρον της στην περιφέρεια, που μπορεί πραγματικά να παράξει πολιτισμό.

Του Σταύρου Χαρ. Μαρτίνου

Από την μπιστόλα του παππού σε ένα θησαυρό κειμηλίων
Δε συμβαίνει συχνά να μπαίνεις σε μια έκθεση και να «ξεχνάς» να φύγεις, επειδή έχεις εντυπωσιαστεί από αυτά που βλέπεις. Αυτό το κατάφερε, με άνεση κιόλας, ο Χρήστος Κατσαμπάνης, που μια μέρα αποφάσισε να παρουσιάσει για λίγα 24ωρα στο κοινό της Καλαμάτας ένα μέρος της εκπληκτικής συλλογής του. Μεγάλης ιστορικής αξίας χαρακτικά, βιβλία που τυπώθηκαν πριν από αιώνες, εκπληκτικά άρματα του Αγώνα του ’21, παραδοσιακές φορεσιές. Εντυπωσίασαν το κοινό τόσο πολύ, ώστε ο δήμαρχος Παναγιώτης Νίκας τον κάλεσε και του ζήτησε να παρατείνει τη διάρκεια της έκθεσής του για ένα 15νθημερο ακόμη! Τι μπορεί να κρύβει αυτό το πάθος του Χρήστου Κατσαμπάνη για τη συλλογή κειμηλίων; Εμείς νομίζουμε το θαυμασμό και την αγάπη του για την Ελλάδα και τους Έλληνες. Αυτό καταλάβαμε από τον τρόπο με τον οποίο μας μίλησε για τους αγωνιστές του ’21 και τα άρματά τους, για τους περιηγητές που στο μεσαίωνα ήρθαν στον τόπο μας και τον αποτύπωσαν στα χαρακτικά τους ή έγραψαν γι’ αυτόν σε βιβλία τους.
Ένας ψυχολόγος, πάντως, θα επιβεβαίωνε, για μια ακόμη φορά, με την περίπτωση του Χρήστου Κατσαμπάνη, ότι όλα ξεκινούν από την παιδική ηλικία. Το ότι έγινε συλλέκτης εξηγείται από κάτι που του συνέβη όταν ήταν μαθητής του Δημοτικού: «Το πρώτο πράγμα που λάτρεψα ήταν η διμούτσουνη μπιστόλα του παππού μου. Την μπιστόλα αυτή, που τη φόραγε ο παππούλης μου, μου την κλέψανε όταν πήγαινα στο Δημοτικό Σχολείο. Με πόνεσε πάρα πολύ. Είχα συνέχεια έναν καημό μέσα στην ψυχή μου, γιατί να χάσω την μπιστόλα του παππούλη μου. Ακόμη δεν το έχω ξεπεράσει».
Όταν μεγάλωσε, τελείωσε τη Σχολή Εμποροπλοιάρχων της Ύδρας, έγινε καπετάνιος στην ξενιτιά και, όπως συμβαίνει στους περισσότερους, άρχισε να νοσταλγεί την Ελλάδα. Με το που επέστρεψε και εγκαταστάθηκε και πάλι στην Καλαμάτα, ξεκίνησε να συλλέγει κάποια παλιά αντικείμενα αξίας. Η νοσταλγία του μετουσιώθηκε σε μεράκι για τα κειμήλια που περικλείουν μέσα τους την ιστορία και τους αγώνες αυτού του τόπου. Όμως, το 1992 είχε ένα ατύχημα, «κάηκε το σπίτι μου και έχασα, όχι μόνο αυτά που είχα αποκτήσει, αλλά και όσα μου είχε αφήσει ο παππούς μου. Ήμουνα το πρώτο του εγγόνι, ενώ είχα και το όνομά του. Τότε ξεκίνησα τη μεγάλη προσπάθεια, είπα στον εαυτό μου ότι θα αποκτήσω πάλι όσα έχασα και θα δείξω στον παππού μου ότι είμαι άξιος να τα έχω».
Ο Χρήστος Κατσαμπάνης έχει μια εκπληκτική και μεγάλης αξίας συλλογή χαρακτικών. Στην έκθεση στο Πνευματικό Κέντρο παρουσίασε μερικά μόνο από αυτά. Το πιο παλιό είναι ένα χαρακτικό του Σέντελ, από το 1497, ενώ έχει πολλά ακόμη προηγούμενων αιώνων. Τα έχει αποκτήσει, κυρίως, από δημοπρασίες στη Γερμανία. Όπως μας εξήγησε, «κατά την Κατοχή οι Γερμανοί μάς πήραν τον πολιτισμό μας και τον πλούτο μας. Είχαν μόρφωση, είχαν κουλτούρα και γνώριζαν τι σημαίνει ελληνικός πολιτισμός, γι’ αυτό ό,τι έβρισκαν και είχε αναφορά στον ελληνισμό, το έπαιρναν. Στη Γερμανία πραγματικά βρίσκω πολλά πράγματα». Εκτός από χαρακτικά, έχει και βιβλία προηγούμενων αιώνων, πρωτότυπα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο λάτρης της τυπογραφίας και ειδικός, λόγω επαγγέλματος, ο Γιάννης Λεβέντης, όταν επισκέφθηκε την έκθεση, εντυπωσιάστηκε από τα βιβλία αυτά και επιβεβαίωσε τη μεγάλη τους αξία.
Πάντως, στην έκθεση που έγινε στο Πνευματικό Κέντρο αυτά που εντυπωσίασαν περισσότερο, λόγω και της συγκυρίας (εορτασμός 23ης και 25ης Μαρτίου), ήταν τα άρματα του Χρήστου Κατσαμπάνη. Είναι όλα από τους αγώνες του ’21, τουρκικά κυρίως. Πάνω σε αυτό, μάλιστα, ο συλλέκτης σχολίασε: «Αυτό είναι και το μεγαλείο του Έλληνα, ότι πολέμησε με τις πέτρες και πήρε από τον Τούρκο το άρμα και έκανε την επανάστασή του». Πρόκειται για καριοφίλια, μακρύκαννα πυροβόλα, σπαθιά. Όλα είναι χειροποίητα και μοναδικά, εκτός από ένα γαλλικό, του 1777. Από τότε οι Γάλλοι είχαν δυνατή στρατιωτική βιομηχανία και έβγαζαν ντουφέκια στα εργοστάσια. Για τα άρματα αυτά έχει ιδιαίτερη σημασία η εξής παρατήρηση του Χρήστου Κατσαμπάνη: «Δυστυχώς, σε πολλές περιπτώσεις, και σε ιδιωτικούς αλλά και σε δημόσιους μουσειακούς χώρους, αυτά που παρουσιάζονται δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα. Τα άρματα απαγορεύεται να τα πειράξεις. Είτε λείπει η “φωτιά”, είτε ο “κόκορας”, είτε οποιοδήποτε άλλο εξάρτημα, απαγορεύεται να βάλεις καινούργιο. Πηγαίνετε στο Μουσείο της Μπουμπουλίνας και θα καταλάβετε. Δυστυχώς, όμως, τέτοιες παρεμβάσεις στα άρματα γίνονται συχνά. Είναι σαν να λείπει κάτι από την Ακρόπολη και να πάνε να βάλουν στη θέση του ένα καινούργιο. Αυτό είναι ιεροσυλία για το μνημείο και το κειμήλιο. Δυστυχώς, κάτι τέτοιο συμβαίνει και σε κοντινό χώρο, δημόσιο. Είναι κρίμα. Στο κάτω κάτω ο ιδιώτης ας κάνει του κεφαλιού του, αλλά σε ένα δημόσιο χώρο δεν μπορεί να εκτίθενται “μαϊμούδες”, είναι ντροπή!».
Η συλλογή περιλαμβάνει ακόμη εξαιρετικές φορεσιές, δεν είναι όλες παλιές, είναι όμως θαυμάσιες και από πολλές περιοχές της Ελλάδας, όχι μόνο από τη δική μας. Μάλιστα, εκείνος θαυμάζει περισσότερο τη φορεσιά της καραγκούνας.
Βέβαια, για τη δημιουργία αυτής της συλλογής το κόστος είναι τεράστιο, πέρα από τον κόπο και τον αγώνα για την απόκτηση των κειμήλιων. Του ζητήσαμε να μας δώσει μια ιδέα για το πόσο κοστίζουν κάποια αντικείμενα, απέφυγε όμως να απαντήσει, τονίζοντας ότι «άμα σου πω, θα το μάθουν στο σπίτι και θα έχουμε γκρίνιες, άφησέ το καλύτερα». Στη συνέχεια, ωστόσο, πρόσθεσε: «Μέχρι πέρσι έκανα τρεις δουλειές για να μπορέσω να τα καταφέρω. Τις δύο δουλειές τις αφιέρωνα για να κάνω το συλλεκτικό μου έργο και την τρίτη στην οικογένειά μου. Όλα αυτά είναι ο κόπος ενός εργαζόμενου για 30 ολόκληρα χρόνια. Είναι και λίγο αρρώστια αυτή η ιστορία, δεν είναι μόνο μεράκι, είναι και ψώνιο. Και είναι αλήθεια ότι το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι μερικές φορές και η γκρίνια. Με την οικογένειά μου, ωστόσο, συμβαίνει αυτό που λέει “πες πες το κοπέλι, κάνει το παιδί να θέλει’’. Δεν είχαν το ψώνιο που έχω εγώ, σιγά σιγά όμως το αποκτούν».
«Πώς γνωρίζεις ότι είναι αυθεντικό κάποιο κειμήλιο που αγοράζεις; Την έχεις “πατήσει’’ ποτέ;» τον ρωτήσαμε. «Πολλές φορές και έχω πονέσει», απάντησε αμέσως και συνέχισε: «Σήμερα έχει γίνει της μόδας να είναι τα πράγματα μαϊμού. Όταν μια απλή μπιστόλα κάνει ένα χιλιάρικο και παραπάνω, υπάρχουν λαϊκοί τεχνίτες που μπορούν να τη φτιάξουν μέσα σε μια εβδομάδα, να τη βάλουν σε οξύ και σε φουσκιά για να φαίνεται παλιά και να σε κοροϊδέψουν. Αυτό είναι μόδα πλέον. Εγώ μέχρι να μάθω, την έχω πληρώσει πολλές φορές. Γι’ αυτό, αν κάποιος δεν έχει εμπειρία, δεν πρέπει να τα πλησιάζει αυτά τα πράγματα, να φεύγει μακριά. Ή, τουλάχιστον, να παίρνει κάποιο πιστοποιητικό, ώστε εάν αποδειχθεί ότι αυτό που αγόρασε είναι μαϊμού, να το επιστρέψει και να πάει και στα δικαστήρια ακόμη».
Αν και δεν έχει κατασταλάξει σε κάποια απόφαση για το τι θα κάνει τη συλλογή του, ο Χρήστος Κατσαμπάνης εξετάζει θετικά την πρόταση που του έχει γίνει από πολλούς, να φτιάξει μια μόνιμη έκθεση, ένα δικό του μουσειακό χώρο, εφόσον βέβαια τον βοηθήσουν οι φορείς που έχουν τέτοια δυνατότητα. Εκείνο που τον στενοχωρεί, πάντως, είναι ότι «οι κρατικοί φορείς δεν έχουν πάρει πρωτοβουλίες, ώστε να συγκεντρώσουν τα κειμήλια. Περισσότερα κάνει η ιδιωτική πρωτοβουλία και λιγότερα το κράτος. Εδώ, όταν πηγαίνω στο εξωτερικό, σε δημοπρασίες σπάνιων έργων που αφορούν στον ελληνισμό μας, δεν υπάρχει κανείς από το κράτος, έστω ως παρατηρητής, βρε αδερφέ. Εγώ δε λέω να τα αγοράσει η Ελλάδα, γιατί δεν έχει ποτέ λεφτά και πάντα με δανεικά ζει. Θα μπορούσε, όμως, να καταγράψει ότι υπάρχει ένα κειμήλιο κάπου και είναι στην κατοχή του τάδε. Αυτό σημαίνει υπουργείο Πολιτισμού. Δεν είναι μόνο οι συναυλίες ο πολιτισμός μας. Τι είναι το υπουργείο Πολιτισμού, η γιορτή της τομάτας και της σαρδέλας; Γελάνε οι ξένοι με αυτά τα πράγματα».
Ο Χρήστος Κατσαμπάνης είναι πολύ κολακευμένος, και με το δίκιο του, από τα θετικά σχόλια που άκουσε από τους επισκέπτες, «να το πω λαϊκά, έπαθα την πλάκα μου. Έρχονταν άνθρωποι και εντυπωσιασμένοι με ρώταγαν πού βρίσκονταν αυτά τα πράγματα. Πιστεύω ότι ευχαριστήθηκε ο κόσμος». Εκτός από τον κόσμο, όμως, εντυπωσιάστηκαν και οι τοπικοί παράγοντες. Δεν είναι μόνο ο δήμαρχος, που ζήτησε την παράταση της έκθεσης για δύο ολόκληρες εβδομάδες, είναι και ο Μητροπολίτης που συνεχάρη το συλλέκτη, ο οποίος, μάλιστα, λέει πως του έκανε μεγάλη εντύπωση το πόσο εύκολα και απλά του μετέφρασε ο Μητροπολίτης ένα κείμενο για την περιοχή μας από ένα παλιό βιβλίο του, γραμμένο στη λατινική. Επίσης, ο καπετάν Βασίλης Κωνσταντακόπουλος έμεινε πολύ ευχαριστημένος και ενδεχομένως θα καλέσει τον Χρήστο Κατσαμπάνη να παρουσιάσει τα κειμήλιά του κατά τα εγκαίνια της «Costa Navarino».
Εκείνες τις ημέρες, ακούσαμε πολλούς, γνωστούς και άγνωστους σε εμάς, να κάνουν τα καλύτερα σχόλια για την έκθεση. Του αξίζουν συγχαρητήρια και ας έχει δύναμη να παρουσιάζει τακτικά τη συλλογή του, γιατί κερδίζει πολλά όποιος την επισκέπτεται.

Του Πέτρου Τσώνη
φώτο: Γίωργος Σταθόπουλος

Έναν από τους πιο δυναμικούς τομείς της Μελισσοκομίας τα τελευταία χρόνια αποτελεί η Βασιλοτροφία, η παραγωγή δηλαδή βασιλικού πολτού. Ο βασιλικός πολτός (ή το γάλα της μέλισσας) με τις σπουδαίες φυσικές του ιδιότητες είναι περιζήτητος στην αγορά και η παραγωγή του θεωρείται η πλέον επικερδής αγροτική εκμετάλλευση.
Η Μεσσηνία – που, σύμφωνα με τους μελισσοκόμους, αποτελεί τον καλύτερο τόπο διαχείμασης μελισσών στην Ευρώπη - έχει αναπτύξει τελευταία χρόνια τη Βασιλοτροφία, ιδιαίτερα από νέους ανθρώπους. Μια τέτοια μονάδα επισκεφθήκαμε στους πρόποδες του Ταϋγέτου με θέα την πόλη της Καλαμάτας και το Μεσσηνιακό κόλπο, για να μυηθούμε στον τρόπο παραγωγής του βασιλικού πολτού. Ο 39χρονος Αλέξανδρος Αλοίμονος σπούδασε Ιατρική, αλλά ποτέ δεν την εξάσκησε, αφού, όπως λέει ο ίδιος, «δε θεώρησα ότι η ακαδημαϊκή διαδικασία πρέπει να έχει και οικονομική αποκατάσταση».
Επέλεξε να ζήσει στη φύση με τη σύζυγο και το μικρό του γιο και να ασχοληθεί με τη μελισσοτροφία και τα άλογα. Φίλος και συνεργάτης του στην παραγωγή βασιλικού πολτού είναι ο 36χρονος Ηλίας Πετρουλάκης, τεχνολόγος - γεωπόνος, λάτρης και αυτός της «ελευθερίας που προσφέρει η δουλειά στη φύση».
Έχοντας θέμα στην πτυχιακή του εργασία τη Μελισσοκομία, ασχολείται εντατικά τα δέκα τελευταία χρόνια. Μαζί τους οι βοηθοί και συνεργάτες Δημήτρης Αλοίμονος και Κώστας Λαμπρόπουλος. Μαζί τους παρακολουθήσαμε ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής, τόσο το θεωρητικό όσο και το πρακτικό επίπεδο. Φορώντας ειδικές στολές μπήκαμε κυριολεκτικά στο θαυμαστό κόσμο των μελισσών και καταγράψαμε στιγμή στιγμή τον τρόπο παραγωγής του βασιλικού πολτού.
Μάθαμε ότι για τη συστηματική παραγωγή βασιλικού πολτού υπάρχουν αρκετοί τρόποι, όμως η προγραμματισμένη παραγωγή εξασφαλίζει την πλέον εγγυημένη ποιότητα. Τόσο στην παραγωγή μελιού όσο και στην παραγωγή βασιλικού πολτού, ο άνθρωπος, γνωρίζοντας τα ένστικτα και τη λειτουργία των μελισσιών, επεμβαίνει ξεγελώντας τες προς όφελός του. Όπως, για παράδειγμα, την άνοιξη που το μελίσσι αναπτύσσεται και μεγαλώνουν οι πληθυσμοί του φέρνοντας περισσότερες τροφές, ο μελισσοκόμος βάζει καινούργιες κηρήθρες, προς όφελός του, κάτι ανάλογο γίνεται και για την παραγωγή του βασιλικού πολτού. Ο βασιλοτρόφος «ορφανεύει» το μελίσσι παίρνοντας τη βασίλισσά του και τοποθετεί τεχνητά βασιλικά κελιά, που μέσα σ’ αυτά εμβολιάζει προνύμφες μια ή δυο ήμερων.
Οι μέλισσες που θέλουν γρήγορα νέα βασίλισσα γεμίζουν με βασιλικό πολτό τα βασιλικά κελιά, για να μεγαλώσουν γρήγορα οι προνύμφες, να γίνουν υποψήφιες βασίλισσες και μεταξύ αυτών να επιλεγεί η νέα βασίλισσα. Να σημειώσουμε ότι ο βασιλικός πολτός είναι κρεμώδης ουσία, που εκκρίνεται από αδένες των εργατριών μελισσών. Εδώ επεμβαίνει ο βασιλοτρόφος και κάθε τρεις μέρες «τρυγάει» τον πολύτιμο βασιλικό πολτό. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει τρεις με τέσσερις μήνες την άνοιξη και δύο μήνες το φθινόπωρο.
Η διαδικασία συλλογής του βασιλικού πολτού γίνεται στο εργαστήριο, όπου τηρούνται όλοι οι κανόνες υγιεινής. Με λεπτά εργαλεία αφαιρείται πρώτα το κερί από το κάθε κελί, στη συνέχεια η προνύμφη και, τέλος, ο βασιλικός πολτός.
Κάθε κελί παράγει 30 ml βασιλικού πολτού, ενώ το σύνολο της παραγωγής της μονάδας που επισκεφτήκαμε δεν υπερβαίνει τα τέσσερα με πέντε κιλά το χρόνο. Βέβαια, η τιμή του ελληνικού βασιλικού πολτού είναι πολύ καλή, αφού το βαζάκι των 10 γραμμάριων κοστίζει 50 ευρώ.
Όπως μάθαμε, η ελληνική παραγωγή βασιλικού πολτού είναι γύρω στα 300 κιλά το χρόνο, όμως ως ελληνικός βασιλικός πολτός πωλούνται 4,5 τόνοι ετησίως. Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα των βασιλοτρόφων, που δεν έχουν καμία αντίρρηση να πωλείται ο εισαγόμενος βασιλικός πολτός με 150 ευρώ το κιλό, αρκεί να αναφέρεται ότι δεν είναι ελληνικός.
Όπως μας είπαν οι δύο βασιλοτρόφοι, ο βασιλικός πολτός διατηρείται για 1 έως 2 μήνες στην ψύξη και ένα με δύο χρόνια στην κατάψυξη. Όσο για τις σημαντικές διατροφικές ιδιότητες του βασιλικού πολτού, αρκεί να αναφέρουμε ότι οι προνύμφες με 5 ήμερες κατανάλωσης βασιλικού πολτού αυξάνουν το βάρος τους κατά 880 φορές, ανάπτυξη που θεωρείται η πιο ραγδαία στο φυτικό και ζωικό βασίλειο.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Αλέξανδρος Αλοίμονος: 6936651081 Ηλίας Πετρουλάκης: 6932066143

Ένας ζωγράφος στα ίχνη των περιηγητών
«Στα ίχνη των περιηγητών» είναι ο τίτλος της έκθεσης του Μεσσήνιου Nίκου Παναγιωτόπουλου, η οποία θα πραγματοποιηθεί στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας. Η έκθεση θα εγκαινιαστεί τη Δευτέρα 10 Μαΐου, στις 7 το απόγευμα, ενώ θα διαρκέσει μέχρι τις 23 Μαΐου. Θέμα της είναι η Αρχαία Μεσσήνη. Κατατοπιστικά τα δύο σημειώματα στον κατάλογο της έκθεσης, του ανασκαφέα της Αρχαίας Μεσσήνης Πέτρου Θέμελη και της κριτικού και ιστορικού Τέχνης Αθηνάς Σχινά:

H Αρχαία Μεσσήνη του Nίκου Παναγιωτόπουλου
Του Πέτρου Γ. Θέμελη Αρχαιολόγου, ανασκαφέα της Αρχαίας Μεσσήνης
Πολύ πρόσφατα ήλθα σε επαφή με τους πίνακες του Nίκου Παναγιωτόπουλου, του Μεσσήνιου ζωγράφου που αγαπά με πάθος τη μεσσηνιακή φύση και τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος της, τον καλλιτέχνη που εγκλωβίζει το χρόνο στις δημιουργίες του. Στα εμπνευσμένα από την Αρχαία Μεσσήνη έργα του ο χρόνος έχει παγώσει στην εποχή του περιηγητή της ρωμαιοκρατίας Παυσανία και σ’ αυτήν των πρώτων Ευρωπαίων περιηγητών που ακολούθησαν τα βήματά του. Τα λίθινα αγκωνάρια των επιβλητικών οχυρώσεων του Θηβαίου στρατηγού Επαμεινώνδα, τα δυνατά αναλήμματα του Θεάτρου, οι κολώνες στο Στάδιο φαντάζουν διάφανα και μετουσιωμένα μέσα από τον ανάλαφρο, ευαίσθητο, λεπτολόγο και παραστατικό χρωστήρα του Παναγιωτόπουλου. O Λετονός αρχαιολόγος και τοπιογράφος βαρώνος Otto Magnus von Stackelberg (1757-1834), που αποτύπωσε στις χαλκογραφίες του αρκετά τοπία και μνημεία της Μεσσήνης και της Μεσσηνίας, αντικρίζοντας τους πίνακες του N.Π. θα δυσκολευόταν να πιστέψει ότι φιλοτεχνήθηκαν τον 21ο αιώνα. O Ερμής απ’ το Γυμνάσιο της Μεσσήνης, καθώς ξεπηδά μέσα απ’ το ερυθρό της Πομπηίας με την μυώδη πλάτη του, τα ατίθασα καφέ μαλλιά και ριγμένη τη χλαμύδα στον αριστερό του ώμο, λειτουργεί διαχρονικά, σε μεταφέρει στην εφηβεία του τότε και του σήμερα.
O Νίκος Παναγιωτόπουλος μελετά το τοπίο, τα μνημεία και τη χλωρίδα της μεσσηνιακής γης, όπως η ομάδα της Expedition Scientifique de Moree του 1828. Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι μεταφέρει στις ακουαρέλες του γκραβούρες από τον τόμο του Abel Blouet και των συνεργατών του. Τα έργα του N.Π. ασκούν τη ιδιαίτερη γοητεία της μεσσηνιακής φύσης του σήμερα και αποπνέουν ταυτόχρονα την αύρα του ευρωπαϊκού ρομαντισμού και φιλελληνισμού του 18ου/19ου αιώνα. Παραλλάσσοντας ελαφρά τα όσα σημειώνει ένας Άγγλος περιηγητής, θα έλεγα ότι «κανείς δεν μπορεί να φέρει επάξια τον τίτλο του ευαίσθητου θεατή των έργων του Παναγιωτόπουλου, αν δεν έχει κολυμπήσει στον Πάμισο, δεν έχει γευθεί τις μεσσηνιακές ελιές και δεν έχει χαράξει το όνομά του στους κίονες του Σταδίου της Αρχαίας Μεσσήνης».

Νοερή και αισθητική συνομιλία με την αρχαιότητα
Της Αθηνάς Σχινά
Κριτικού, Ιστορικού Τέχνης O Νίκος Παναγιωτόπουλος είναι ένας ταλαντούχος εικαστικός δημιουργός με πολύχρονη εμπειρία, αισθαντικότητα και στοχαστικότητα. Τα γνωρίσματά του αυτά τα μετουσιώνει μεθοδευμένα στα έργα του, με οποιαδήποτε υλικά και αν τα διαπραγματεύεται.
Το συγκεκριμένο καλλιτέχνη τον ενδιαφέρει κατά βάση η φύση και ο περιβάλλων χώρος, στον οποίο αποτυπώνονται τα ίχνη και οι επενέργειες της ανθρώπινης παρουσίας μέσα από τα πολιτιστικά της κατάλοιπα. Ο ζωγράφος δε διαθέτει απλώς την ευχέρεια να μεταφέρει στο ξύλο, στον καμβά ή στο χαρτί, την πραγματικότητα που κεντρίζει τη φαντασία του (και την αποδίδει με την ευαισθητοποιημένη του οπτική αντίληψη), αλλά μέσα από την αληθοφάνεια και την απτότητα των θεμάτων που επιλέγει, φροντίζει πάντα να εμψυχώνει παραλλήλως και ορισμένες εκφάνσεις τους, που συνήθως περνούν απαρατήρητες.
Η πρόσφατη ενότητα των έργων του ζωγράφου αφορά στον αρχαιολογικό χώρο της Μεσσήνης. Πρόκειται για μια περιοχή που ο Νίκος Παναγιωτόπουλος έχει βιώσει από τα παιδικά του χρόνια, παρατηρώντας την να αλλάζει σταδιακά και να μεταμορφώνεται, κυρίως μέσα από τις αποκαλύψεις της αρχαιολογικής σκαπάνης. Η φύση και τα ανθρώπινα σημάδια δημιουργούν αλληλοπεριχωρήσεις στα έργα του (ορισμένα φιλοτεχνημένα με λάδι σε καμβά), καθώς μορφοποιούν οργανικές κι εξελίξιμες παραμέτρους που τροφοδοτούν αισθητικά και νοηματικά η μια την άλλη. Η πολυεπίπεδη μνήμη που διεγείρεται με αφορμή τα ερείπια της Μεσσήνης λειτουργεί επενεργητικά ως προς τη μεταλλασσόμενη σύγχρονη πραγματικότητα, η οποία υπαινίσσεται περισσότερα απ’ όσα υποδεικνύει.
Μέσα από τις διαλεκτικές σχέσεις του σχεδίου, του φωτός, των αντανακλάσεων και των τονικοτήτων του χρώματος, οι αρχετυπικές και ταυτόχρονα αειθαλείς ελιές των παραστατικών αυτών έργων, φυτρωμένες δίπλα στις αρχαίες πέτρες, μετριάζουν το ρεαλισμό τους, επιδοτώντας, από την άλλη πλευρά, κι ένα συμπληρωματικό και συμβολικό χαρακτήρα στα απεικονιζόμενα. Η ιδιαιτερότητα της υφολογίας που αναπτύσσεται στις εικαστικές αυτές συνθέσεις οδηγεί το βλέμμα σε μια συμβιωτική αντιπαράθεση, η οποία υπερακοντίζει το χρόνο, καθώς μετατρέπει την παθητική φωνή της θέασης σε μια ενεργητική και συμμετοχική διάθεση του ίδιου του θεατή. Η συναισθαντική του εγρήγορση παρακολουθεί τις όψεις του εφήμερου να αντιστέκονται απέναντι στη λήθη, χωρίς να απαλείφονται ωστόσο τα ερωτηματικά που προβάλλει το οικείο ως πρωτόγνωρο, ανεξάντλητο και επίμονα αινιγματικό. Εντύπωση στην ενότητα αυτών των έργων προκαλούν τα σχέδια του Μουσείου επεξεργασμένα με μολύβι και κάρβουνο σε καμβά, όπως επίσης τα χαρακτικά και τα επιζωγραφισμένα έργα (με ακουαρέλα) του Blouet, ενός περιηγητή που αποτύπωσε, μέσα από τα προσωπικά του παλαιότερα βιώματα, την περιοχή. Ο Νίκος Παναγιωτόπουλος δημιουργεί επενεργητικές παρεμβάσεις και διαλεκτικούς συσχετισμούς ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, στο ύφος και στο ήθος της εικόνας που μετατρέπεται σε ένα είδος παλίμψηστου των εγγραφών της χειρονομίας και των επισχολιασμών της.
Αν η ανασκαφική διαδικασία μεταφέρει τις αλλοτινές πραγματικότητες της ζωής, από το χθες στο σήμερα, ένας σύγχρονος εικαστικός καλλιτέχνης αποπειράται με επιτυχία μια αντίστροφη πορεία. Μέσω της ενδιάμεσης (χρονικά) καταγραφής του περιηγητή Blouet, η σημερινή οπτική ματιά του ζωγράφου μεταφέρεται αιώνες πριν, ανοίγοντας μια νοερή και αισθητική συνομιλία με την αρχαιότητα ως την αειθαλή συνθήκη, η οποία αναζωπυρώνει καταγωγικές μνήμες προβάλλοντάς τες ως δρώσες, σύγχρονες και ανεξάντλητες καταστάσεις, με διαρκώς επιζητούμενο το εύρος και το βάθος των σημασιών τους.

Δέσμιοι, λοιπόν, των διεθνών οικονομικών προστατών μας, πορευόμαστε σε ένα άγνωστο αύριο, χωρίς ελπίδα, χωρίς προοπτική, χωρίς μπούσουλα.
Με τους υπαίτιους, σε πρώτο ρόλο ακόμα, να μιλούν χωρίς να λένε τίποτα – όπως πάντα άλλωστε –, να συμπεριφέρονται σαν μωρές παρθένες, λες και δεν είναι αυτοί που τις τελευταίες δεκαετίες οδήγησαν αυτή τη χώρα σε ξέρες και υφάλους.
Χωρίς ντροπή, χωρίς αιδώ, αρθρώνουν ακόμη άναρθρο και ξύλινο λόγο, προσπαθώντας να κρύψουν – οι ανόητοι- τα περιττώματά τους, που βρώμισαν τον όμορφο τόπο μας. Ευτυχώς, όμως, φαίνεται ότι τα ψωμιά τους τελειώνουν, ο κόσμος τούς πήρε χαμπάρι και, παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειες των Μέσων χειραγώγησης της κοινής γνώμης, οι μέρες τους θα είναι πολύ δύσκολες.
Μουδιασμένος ο κοσμάκης παρακολουθεί τις εξελίξεις και περιμένει, τσαντισμένος και αηδιασμένος με αυτούς που χρόνια τώρα τον ξεγέλασαν, του είπαν τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα. Οι σταγόνες της αγανάκτησης σιγά σιγά γεμίζουν το ποτήρι της οργής και, ουαί και αλλοίμονό τους, όταν αρχίσει να ξεχειλίζει.
Να δούμε τότε πού θα βρουν τρύπα να κρυφτούν, να δούμε τι δικαιολογίες θα ψελλίσουν, όταν κληθούν να απολογηθούν.
Να μας εξηγήσουν, δηλαδή, πώς μέσα σε τριάντα πέντε χρόνια κατάφεραν να ξεπουλήσουν αυτήν την πατρίδα.

Πέτρος Α. Τσώνης

Του Πέτρου Τσώνη

Ήταν τότε που δεν υπήρχαν αυτοκίνητα, τρακτέρ, γεωργικά μηχανήματα, τότε που οι άνθρωποι καλλιεργούσαν τα χωράφια με τις αξίνες και το όργωμα γινόταν με τις αγελάδες, τα γαϊδούρια και τα άλογα. Ήταν τότε που οι μεταφορές γίνονταν αποκλειστικά με τα γαϊδούρια και τα άλογα. Μια εποχή που σχεδόν έχει φύγει και μαζί της οι μαστόροι που κατασκεύαζαν τα απαραίτητα εργαλεία, όπως οι σαμαράδες, οι πεταλωτές και οι γυφτοσιδεράδες. Σήμερα, σπάνια συναντάς γαϊδουράκι, σπάνια συναντάς άλογο, σπάνια άνθρωποι καλλιεργούν τη γη με αξίνες. Το ίδιο σπάνια συναντάς και μαστόρους, και αυτοί οι ελάχιστοι, απόμαχοι πλέον, επιμένουν να δίνουν μάχη με το χρόνο και την εποχή μας. Δύο από αυτούς τους τελευταίους συναντήσαμε στη Μεσσήνη. Ο ένας, ο Χρήστος Μητσέας, σαμαράς και πεταλωτής, ο άλλος, ο Αναστάσιος Σικαλιάς, γυφτοσιδεράς. Βρίσκονται στην ίδια περίπου ηλικία, μα και οι δύο επιμένουν να κρατούν την τέχνη τους ζωντανή.

Χρήστος Μητσέας
Σαμαράς– πεταλωτής
Ο 78χρονος Χρήστος Μητσέας είναι πλέον συνταξιούχος. Σε ένα μικρό, όμως, καμαράκι στην αυλή του σπιτιού του, στη Μεσσήνη, έχει μεταφέρει το βασίλειό του. Και τι δε βρίσκεις μέσα σε αυτό, σαμαροπαΐδες, στεφάνια, κολιτσάκια, σαμαροσκούτι, σαμάκι, πέταλα, καρφιά, αρνάρια, καπιστράνες, μπαλτούμια και πανοκάπουλα, εξαρτήματα και εργαλεία της δουλειάς του. Από μικρός μπήκε στο μεροκάματο στο χάνι του αδελφού της μητέρας του, του Κωνσταντίνου Φράγκου. Μαζί με τον εξάδελφό του Μιλτιάδη Ρούτση δούλεψαν στην αρχή ως «παρκαδόροι» γαϊδουριών. Ήταν τότε που οι χωριάτες, ιδίως κάθε Σάββατο, έρχονταν στο Νησί για το παζάρι. Τα γαϊδούρια τους τα «παρκάριζαν» στα Χάνια. Εκεί γίνονταν οι επισκευές των σαμαριών, αλλά και το πετάλωμά τους. Στρατιώτης στο Καραμπουρνάκι, στη σχολή πεταλωτών του στρατού, μαθαίνει τις νέες τεχνικές. Επιστροφή στο Νησί και έτοιμος μάστορας πλέον αρχίζει τον αγώνα του μεροκάματου σε ολόκληρη την περιοχή. Μόνο το Στρέφι είχε τότε 500 γαϊδούρια. Έτσι εξηγείται ότι τότε στο Νησί είχε 13 μαγαζιά στα οποία έφτιαχνες σαμάρια και πετάλωναν. Ένα σαμάρι ήθελε περίπου τρία μεροκάματα για να φτιαχθεί. Τα ξύλα που χρειάζονταν για την κατασκευή του σαμαριού ήταν από πλατάνι και μουριά, ενώ το στεφάνι και τα κολιτσάκια που έφτιαχναν οι γυφτοσιδεράδες συμπλήρωναν το εξωτερικό μέρος του. Το εσωτερικό του αποτελούνταν από το σαμαροσκούτι που γέμιζε με σαμάκι, ένα είδος ελαφριάς ψάθας. Πέρα από το Νησί ο μαστρο – Χρήστος Μητσέας έφτανε σε ολόκληρη τη Μεσσηνία, τη Λακωνία και την Αρκαδία. Μετά το 1980, με την εισβολή των αυτοκινήτων και των τρακτέρ, η δουλειά αρχίζει να ελαττώνεται δραματικά.
Σήμερα, στην ευρύτερη περιοχή της Μεσσήνης, δεν υπάρχουν πάνω από 10 γαϊδούρια.
Ο Μαστροχρήστος έχει να φτιάξει καινούργιο σαμάρι πάνω από τρία χρόνια και περιορίζεται στην επισκευή κάποιων παλιών.
Μάθαμε, πάντως, ότι η κατασκευή ενός καινούργιου σαμαριού κοστίζει 400 ευρώ. Όσο για το πετάλωμα στα γαϊδούρια, κοστίζει 50 ευρώ και ένα άλογο 80 ευρώ.

Αναστάσιος Σικαλιάς
Γυφτοσιδεράς
«Κάποτε, σύμφωνα με το μύθο, πήγαιναν ένα γυφτοσιδερά για βασιλιά. Περπατώντας προς τη στέψη, πέρασαν από έναν λόγγο με ρείκια. Τότε ο γυφτοσιδεράς μονολόγησε “α, ρε, ρείκια για κάρβουνο”, αφού ο γύφτος λάτρευε το κάρβουνο». Λόγια του 76χρονου Αναστάση Σικαλιά, του τελευταίου γυφτοσιδερά που ανακαλύψαμε στη Μεσσήνη. Ο χρόνος λες και έχει σταματήσει στο γύφτικο του Μαστροαναστάση.
Το καμίνι, το φισερό, το αμόνι, ο τροχός, οι τσιμπίδες, συνθέτουν σκηνικό της δεκαετίας του ’50 και του ’60. Παρά τα χρόνια του, δεν το βάζει κάτω, κάπου κάπου ανάβει το καμίνι του, πυρώνει κανένα σίδερο στη φωτιά, για να ακούσει το κελάηδισμα της βαριοπούλας στο αμόνι.
Την ώρα που φθάσαμε στο βασίλειό του σταθήκαμε τυχεροί, αφού είχε ανάψει το καμίνι και έφερνε στα δικά του μέτρα αξίνες του εμπορίου. Ο Αναστάσιος Σικαλιάς γεννήθηκε στο Βλαχόπουλο Μεσσηνίας το 1924. Ήταν, δεν ήταν 17 χρόνων, όταν μπήκε στη δουλειά ως βοηθός του θείου του. Στρατιώτης από το 1946 έως το 1950 και επιστροφή στο Βλαχόπουλο, όπου τη μέρα δουλεύει στα χτήματα και τα βράδια με λουξ στο γύφτικο. Εκεί κατασκευάζει όλα τα γεωργικά εργαλεία: κλαδευτήρια, κασάρες, τσεκούρια, ηνία, μπατζουρόβεργες για ξυλουργούς, σβίγκες και λανάρια, αλλά και προβατοψάλιδα.
Δέκα χρόνια σκληρής δουλειάς στο Βλαχόπουλο και βλέποντας ότι δεν υπάρχει προοπτική, αποφασίζει να «μεταναστεύσει» στο Νησί. «Τότε στο Νησί είχε δέκα γύφτικα, όμως, η λεπτομέρεια στη δουλειά μου, η καλή ποιότητα και η καλή εξυπηρέτηση, με κράτησαν» μας λέει. Αλλάζουν οι τόποι, αλλάζουν οι άνθρωποι, αλλάζουν οι συνήθειες και τα εργαλεία. Έτσι, στο νέο τόπο ο Μαστροαναστάσης κατασκευάζει στέγες, παράθυρα, πόρτες, ρολά, κάγκελα, αλλά και όλα τα γεωργικά εργαλεία.
Μαζί με τον αδελφό του – που τα παράτησε το 1990 – δουλεύουν πάρα πολύ μέχρι το 1970, έχοντας καλή φήμη στην περιοχή για την καλή τους δουλειά και την εξυπηρέτηση των πελατών.
Παρ’ ότι το 1995 η υγεία του κλονίζεται, εξακολουθεί να εργάζεται στο καμίνι του και να λύνει πυρετωδώς σταυρόλεξα, γιατί, όπως μας λέει ο ηλικιωμένος, πρέπει να κρατά το σώμα του και το μυαλό του σε ενέργεια. Με τα τέσσερα παιδιά του αποκαταστημένα και με έξι εγγόνια, ο Μαστροαναστάσης παλεύει ακόμα με τη φωτιά και το σίδερο, απομένοντας ο τελευταίος μιας άλλης εποχής που έφυγε ανεπιστρεπτί.

«Η Μεσσηνία είναι πάντα στην καρδιά μου»

Υπάρχουν άνθρωποι που η ζωή τους εύστοχα θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως μυθιστόρημα από τις περιπέτειες. Ζωή σαν μυθιστόρημα, όπου η πραγματικότητα υπερβαίνει τα όρια του μύθου, είναι και η ζωή του Νίκου Ηλιόπουλου, ο οποίος ξεκίνησε από τη Λογγά, όπου γεννήθηκε, για να φτάσει σήμερα να είναι ιδιοκτήτης εστιατορίων υψηλών προδιαγραφών σε Κολωνάκι, Κηφισιά και Μαρούσι, που φέρουν την ονομασία «Πρυτανείον».
Τον Νίκο Ηλιόπουλο συναντήσαμε στο πρώτο «Πρυτανείον» στην οδό Μηλιώνη στο Κολωνάκι, το οποίο εδώ και χρόνια αποτελεί το στέκι πολλών επωνύμων από όλο το φάσμα της πολιτικής, του πολιτισμού, των επιχειρήσεων, αλλά και απλών θαμώνων, που απολαμβάνουν τα εξαιρετικά εδέσματα που το εστιατόριο προσφέρει με προϊόντα από Μεσσηνία και, φυσικά, μαγειρευμένα πάντοτε με λάδι μεσσηνιακό.
Πώς, όμως, έφτασε ως την επαγγελματική καταξίωση το παιδί που γεννήθηκε στη Λογγά λίγο πριν από την Κατοχή; Ο κ. Ηλιόπουλος αφήνει το βλέμμα του να ταξιδέψει φευγαλέα στο χρόνο κι αρχίζει την αφήγηση: «Ήμουν παιδί τότε που αναγκαστήκαμε να φύγουμε από το σπίτι μας στου Λογγά, όχι γιατί το θέλαμε βέβαια, αλλά γιατί το έκαψαν οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους, οι ταγματάρχες. Ήταν στα 1945. Φύγαμε, λοιπόν, διωκόμενοι και βρεθήκαμε στην Κρήτη για να σωθούμε.
Η οικογένειά μου πέρασε πολλά τα χρόνια εκείνα. Η μητέρα μου, η Μαρία Ηλιοπούλου, που ήταν μέλος στην “Εθνική Αλληλεγγύη”, συνελήφθη και βασανίστηκε απάνθρωπα, ενώ την κούρεψαν κιόλας. Σώθηκε από βέβαιο θάνατο χάρη στην παρέμβαση του Μητροπολίτη Μεσσηνίας. Αλλά κι ο θείος μου, Γιώργος Ηλιόπουλος, που ήταν δάσκαλος στο χωριό, αφού πολέμησε στο Αλβανικό Μέτωπο την περίοδο της Κατοχής, εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ και έδρασε ως σαμποτέρ.
Όπως καταλαβαίνεις, στο χωριό δεν είχαμε πού να σταθούμε κι έτσι αναγκαστήκαμε να φύγουμε για την Κρήτη, όπου μείναμε δέκα χρόνια». Στην Κρήτη, λοιπόν, μεγάλωσε ο μικρός Νίκος κι άρχισε να διαμορφώνει πολιτική συνείδηση, ενώ ξεκίνησε και την επαγγελματική του σταδιοδρομία ασχολούμενος με τη φωτογραφία και τη χρυσοχοΐα, δραστηριότητες που συνέχισε και αργότερα, όταν βρέθηκε στην Αθήνα αναζητώντας καλύτερη τύχη. Κι επειδή η πολιτική έχει σημαντικό ρόλο στη ζωή του γίνεται μέλος στη νεολαία Λαμπράκη και, μάλιστα, γραμματέας στην οργάνωση Περιστερίου, όπου διαμένει και δραστηριοποιείται επαγγελματικά. Δύσκολα χρόνια τα πριν τη δικτατορία του 1967, αλλά ο ανήσυχος Νίκος δεν ησυχάζει κι έτσι μόλις οι Απριλιανοί επιβάλλουν την τρίπτυχη απειλή τους, «ησυχία, τάξις και ασφάλεια», αισθάνεται πως πάλι δεν τον χωράει ο τόπος και φεύγει κρυφά για την Ιταλία και συγκεκριμένα το Μιλάνο. Εκεί ξεκινά μια νέα περίοδος στη ζωή του: «Στο Μιλάνο, όπου έζησα όλη την επταετία, σκέφτηκα για πρώτη φορά πόσο σημαντική είναι η ελληνική κουζίνα και πώς διαχρονικά έχει υπάρξει για να φτάσει ως τις μέρες μας με όλη της την αυθεντικότητα. Αυτές τις σκέψεις, που τις συζητούσα με Έλληνες και Ιταλούς φίλους μου, με έκαναν να σκεφτώ πολύ και να αποφασίσω τι θα κάνω στον τομέα αυτό, με επαγγελματικό πλέον τρόπο, όταν θα γύριζα στην Ελλάδα». Ωστόσο, ώσπου να πέσει η χούντα και να γυρίσει στην Ελλάδα, ο Νίκος Ηλιόπουλος δεν έμεινε άπραγος στην Ιταλία. Η έφεσή του στα οικονομικά θέματα τον οδήγησαν να σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο «Λουίτζι Μποκόνι» με ειδίκευση σε θέματα Κοινής Αγοράς.
Τα χρόνια περνούν, η χούντα καταρρέει και ο συνομιλητής μας επιστρέφει στην Ελλάδα αποφασισμένος να πραγματοποιήσει τα φιλόδοξα σχέδιά του στο χώρο της εστίασης. Ύστερα από πολλές επαγγελματικές δραστηριότητες, το όνειρο γίνεται πραγματικότητα το 1995 με το πρώτο «Πρυτανείο» στην οδό Μηλιώνη, στην κοσμικότερη συνοικία της Αθήνας, το Κολωνάκι. Το ερειπωμένο και εγκαταλελειμμένο στην τύχη του παλιό νεοκλασικό κτίριο αναπαλαιώθηκε εντυπωσιακά, παίρνοντας τη μορφή που σήμερα έχει και γνωρίζουν όσοι το επισκέπτονται. Το όνειρο ζωής του Νίκου Ηλιόπουλου, λοιπόν, παίρνει σάρκα και οστά. Όσο για την ονομασία του εστιατορίου, ο ίδιος εξηγεί την απόφασή του ως εξής: «Πρυτανείο στην αρχαιότητα ήταν ο χώρος όπου εσιτίζοντο οι πολίτες τιμητικά ύστερα από απόφαση της Εκκλησίας του Δήμου».
Η επιτυχία του πρώτου «Πρυτανείου» ξεπέρασε γρήγορα κάθε προσδοκία. Πολύ γρήγορα έγινε στέκι πολιτικών όπως ο Σημίτης, ο Κακλαμάνης, ο Σπηλιωτόπουλος, επιστημόνων όπως οι κοσμολόγοι Γιώργος Γραμματικάκης και Δημήτρης Νανόπουλος, αλλά και ποιητών, όπως ο Νάνος Βαλαωρίτης και εικαστικοί, όπως ο Τσόκλης, ο Τάκις, ο Φιλιατρινός Παύλος, που διαπρέπει στο Παρίσι κ.ά.
Ο Νίκος Ηλιόπουλος, βέβαια, δεν κάνει διακρίσεις στους πελάτες του, όλοι είναι το ίδιο φίλοι γι’ αυτόν, επώνυμοι και λιγότερο επώνυμοι, και έχουν την ίδια εξυπηρέτηση. Από το πλούσιο μενού με τα υψηλά στάνταρ ποιότητας, ξεχωριστή θέση έχουν τα εδέσματα μεσσηνιακής προέλευσης, όπως η σφέλα, το λουκάνικο, το παστό. Και βέβαια, όλα τα φαγητά του «Πρυτανείου» μαγειρεύονται με λάδι από τη Μεσσηνία, όπως ήδη αναφέραμε.
Το «Πρυτανείο» στο Κολωνάκι άνοιξε το δρόμο για να ακολουθήσουν το «Πρυτανείο» στο Κεφαλάρι και το Μαρούσι, επίσης με μεγάλη επιτυχία.
Πώς, όμως, εξηγείται αυτή η επιτυχία; Ο κ. Ηλιόπουλος λέει: «Θεωρώ πως, αν υπάρχει μια συνταγή επιτυχίας, στην προκειμένη περίπτωση είναι ο ιδανικός συνδυασμός ποιότητας και ποσότητας στα πιάτα που σερβίρουμε. Καθοριστικό, επίσης, ρόλο στην επιτυχία της επιχείρησης έχει το γεγονός ότι είμαστε οικογενειακή επιχείρηση. Μαζί μου εργάζονται ο γιος μου και η κόρη μου, που έχουν σπουδάσει Οικονομικά και η βοήθειά τους είναι ουσιαστική».
Μπορεί η επιτυχία να άγγιξε με το χάδι της τον Νίκο Ηλιόπουλο, ωστόσο δεν τον άλλαξε, παρέμεινε απλός κι ανεπιτήδευτος και πάντα με ιδιαίτερες ανησυχίες για τα όσα αφορούν στην κοινωνία και την οικολογία. Αυτές τις ανησυχίες του τις διοχέτευσε και στη δημιουργία ενός περιοδικού δίγλωσσου με τον τίτλο «Κοινωνία και φύση», που κυκλοφορούσε σε Αγγλία και ΗΠΑ από το 1992 μέχρι το 1995 και έγραφε στις σελίδες του «ο ανθός της διανόησης», όπως λέει ο ίδιος χαρακτηριστικά και αναφέρει ονόματα όπως ο Τσόμσκι, ο Καστοριάδης και ο πατέρας της Κοινωνικής Οικολογίας Μάριο Μπούσκιν.
Η οικολογική δράση, πάντως, για τον Νίκο Ηλιόπουλο συνεχίζεται, αφού η Οικολογία θεωρεί πως είναι η απάντηση στα προβλήματα της εποχής μας. Ο ίδιος, μάλιστα, υπήρξε από τους πρωτοπόρους του Οικολογικού Κινήματος και συνιδρυτής των Οικολόγων Πράσινων.
Όσο, τέλος, για τη γενέτειρα Μεσσηνία, δεν ξεχνιέται, όσο καιρός κι αν πέρασε από τότε που έφυγε από τη γενέθλια γη. Οι επισκέψεις σε αυτήν είναι συχνές και μια ανεκπλήρωτη επιθυμία του είναι να αγοράσει το καμένο πατρικό του σπίτι, που, όταν το βλέπει, μαγκώνεται η ψυχή του.

Θανάσης Παντές

Του Στ. Χ. Μαρτίνου

Ένα άδειο δωματιάκι, ένας πλούτος συναισθημάτων και εντυπώσεων. Με αυτή την αίσθηση βγήκαμε από το «Καλλιτεχνικό Στέκι», έχοντας δει τις φωτογραφίες του Γιάννη Παπαδόπουλου. Ο ερασιτέχνης φωτογράφος εξέθεσε 20 εικόνες του των τελευταίων δέκα χρόνων και αποκάλυψε, για άλλη μια φορά, την καλλιτεχνική του φλέβα και την άγρυπνη ματιά του.

Ο Γιάννης Παπαδόπουλος είναι παλιός γνώριμος του «Flash της Μεσσηνίας». Το 2002 παρουσίασε στη Μαριλέννα Κατσιλιέρη ένα μέρος της δουλειάς του για την ελιά, το λιοτρίβι, το λιομάζεμα. Επάνω στο ίδιο θέμα συνεχίζει μέχρι και σήμερα και με το υλικό που έχει συγκεντρώσει, επιδιώκει να παρουσιάσει κάτι πραγματικά σημαντικό. Είναι από τους ανθρώπους που ξεχωρίζουν, εκπαιδευτικός χημικός, με ευαισθησίες, με κουλτούρα, με αγάπη για τη φύση, ιδίως τα βουνά. Δουλεύει με συμβατική φωτογραφική μηχανή, με ασπρόμαυρο φιλμ, έχει σκοτεινό θάλαμο στο σπίτι του, αναγκαστικά όμως θα στραφεί και εκείνος προσεχώς στην ψηφιακή μηχανή. Με αφορμή την έκθεσή του, τον περασμένο μήνα στο Ιστορικό Κέντρο της Καλαμάτας, είχαμε την ακόλουθη συνομιλία, ειδικά για τις εικόνες που παρουσίασε, αλλά και γενικά για τη φωτογραφία:

-Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη φωτογραφία;
Άρχισα πριν από 20 χρόνια. Όταν εργαζόμουν στην Αθήνα, την εποχή του ’90, γνώρισα διάφορους ανθρώπους, δάσκαλους της φωτογραφίας και φίλους φωτογράφους. Εγώ τότε δεν ήξερα ότι η φωτογραφία μπορεί να λειτουργήσει όπως οι άλλες τέχνες και να έχει δική της αυτοδυναμία. Δεν το είχα φανταστεί. Το διαπίστωσα, όμως, βλέποντας μεγάλους φωτογράφους, αλλά και από τον ίδιο μου τον εαυτό, αργότερα. Είναι μια δραστηριότητα που μου αρέσει. Μέσα από τη φωτογραφία πολλές φορές αποκαλύπτεται και ο εαυτός μου. Και αναζητάω έτσι την καλή, την αποφασιστική στιγμή, όπως λένε οι φωτογράφοι, στα ταξίδια που κάνω και στις φωτογραφήσεις. Πολλές φορές το πετυχαίνω, τις πιο πολλές δεν μπορώ, είναι πολύ δύσκολο.

-Ποια είναι τα «συστατικά» για μια καλή φωτογραφία;
Μια καλή φωτογραφία μπορεί να προκύψει από τα πιο απλά καθημερινά πράγματα. Δε χρειάζεται να πας πολύ μακριά. Βέβαια, συνήθως μας αρέσει να ταξιδεύουμε και να φωτογραφίζουμε, γιατί είναι κίνητρο φωτογράφισης το να γνωρίζεις άλλα μέρη και άλλους ανθρώπους.

-Έχετε αποκτήσει και ειδικές γνώσεις επάνω στη φωτογραφία;
Έχω παρακολουθήσει μαθήματα, παλιά που ήμουν στην Αθήνα. Για την εμφάνιση και την εκτύπωση του φιλμ, για το χαρτί. Όλες αυτές οι φωτογραφίες που εκθέτω είναι με την αναλογική μέθοδο που λέμε, δηλαδή τις έχω εμφανίσει και εκτυπώσει στο σκοτεινό θάλαμο που έχω στο σπίτι. -Τραβάτε ακόμη με φιλμ; Ακόμα τραβάω με μαυρόασπρο φιλμ. Αναγκαστικά στο μέλλον θα πάω στην ψηφιακή μηχανή, όμως, η διαδικασία της φωτογράφισης θα είναι η ίδια. Το μέσο δε διαφοροποιεί αυτό που έχω στο μυαλό μου.

-Γιατί δεν έχετε πάει ακόμη στην ψηφιακή;
Είμαι υπέρ της τεχνολογίας, αρκεί να τη χρησιμοποιείς με μια φειδώ. Η ψηφιακή έχει μια ευκολία, αλλά σε αναγκάζει κιόλας να κοιτάζεις συνέχεια τις λήψεις που έχεις κάνεις και να μη βλέπεις πολλές φορές τη ζωή γύρω σου. Ο φωτογράφος πρέπει να παρακολουθεί το θέμα, χωρίς να κοιτάζει συνέχεια αυτό που έχει κάνει. Ένα είναι αυτό. Μετά είναι ότι σε κάνει να τραβάς πολλές εικόνες χωρίς να σκέφτεσαι. Πιστεύω ότι η φωτογράφιση είναι μια καθαρά πνευματική διαδικασία, η οποία προηγείται της λήψης. Πρέπει πρώτα να σκεφτείς και μετά να σηκώσεις τη μηχανή. Πρέπει πρώτα να δεις, διαισθάνεσαι τι θα έρθει και τότε κάνεις το κλικ. Δεν ξεκινάς αντίθετα. Δεν ξεκινάς να μαζεύεις εικόνες και όποια σου βγει. Το μέσο είναι ο φωτογράφος, η υπόστασή του, η σκέψη του, οι συνήθειές του, η καλλιέργεια που έχει, η ματιά του. Αυτός είναι το μέσο, όχι η φωτογραφική μηχανή.

-Ποιο είναι το θέμα της έκθεσής σας στο «Καλλιτεχνικό Στέκι»;
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο θέμα. Έβαλα 20 φωτογραφίες από μια περίοδο δέκα χρόνων που με αντιπροσωπεύουν και ήθελα να δω πώς θα λειτουργήσουν στους άλλους ανθρώπους. Με ενδιαφέρει η γνώμη των απλών ανθρώπων και, απ’ ό,τι διαπίστωσα, τα σχόλια ήταν θετικά.

-Οι φωτογραφίες σας έχουν μια ατμόσφαιρα, μοιάζουν σαν να είναι μιας παλιότερης εποχής!
Πιθανόν να υπάρχει αυτή η αίσθηση. Ίσως επειδή οι περισσότερες είναι από την Όλυμπο, ένα παλιό χωριό της Καρπάθου, όπου διατηρούν ακόμη τις παραδόσεις τους, τις φορεσιές τους. Αλλά και η ίδια η μαυρόασπρη φωτογραφία σε οδηγεί στο παλιό.

-Στην έκθεση έχετε φωτογραφίες από γιορτές, γλέντια, παραδόσεις. Σας αρέσουν αυτά τα θέματα;
Σε τέτοιες εκδηλώσεις είσαι πιο ελεύθερος να φωτογραφίσεις χωρίς να γίνεσαι ενοχλητικός. Σε βλέπουν σαν τουρίστα. Είναι πιο εύκολο αυτό από το να γυρίζεις στους δρόμους και να χτυπάς με τη μηχανή.

-Στις φωτογραφίες σας οι εκφράσεις των προσώπων «μιλάνε» στο θεατή. Πόσο δύσκολο είναι αυτό για το φωτογράφο;

Το πιο σημαντικό είναι να πετύχεις να μην ενοχλείται ο φωτογραφιζόμενος από την παρουσία σου. Πρέπει στο χώρο που είσαι να έχεις γίνει αποδεκτός και απαρατήρητος. Αυτό, για να το καταφέρεις, προηγείται μια γνωριμία με τους ανθρώπους. Να σε δεχθούν, έτσι ώστε να μπορείς να τους φωτογραφίσεις, στη φυσική τους παρουσία, έτσι όπως είναι. Είναι δύσκολο να βγάλεις μια φωτογραφία, όταν κοιτάει ο άλλος το φακό. Πιο καλές βγαίνουν, όταν ο άλλος δεν σε παίρνει καθόλου είδηση.

-Στην Καλαμάτα και στη Μεσσηνία πώς μπορεί κανείς να ασχοληθεί με τη φωτογραφία;
Υπάρχει ο πυρήνας της Φωτογραφικής Λέσχης, όπου γίνονται μαθήματα αναλογικής και ψηφιακής φωτογραφίας. Με την ευκαιρία, θέλω να ευχαριστήσω τη Φωτογραφική Λέσχη, γιατί μου παραχώρησε τα κάδρα για την έκθεση. Μετά υπάρχει και η ΝΕΛΕ, όπου μπορεί ο καθένας να μάθει πέντε βασικούς κανόνες για την ψηφιακή φωτογραφία, μια και τώρα δεν υπάρχει το κομμάτι του σκοτεινού θαλάμου, δεν είναι απαραίτητο πλέον. Αυτό διευκολύνει την κατάσταση.

-Είναι, όμως, άλλη η μαγεία του σκοτεινού θαλάμου…
Ναι, έχεις την αγωνία, είναι το τεχνικό μέρος. Αλλά είναι και η αγωνία της ίδιας της φωτογραφίας που έχεις τραβήξει, δηλαδή περιμένεις να έρθει, να δεις πώς είναι.

-Είστε και ορειβάτης, αγαπάτε τη φύση, τα βουνά…
Πραγματικά αγαπάω τα βουνά. Πάντα, όταν πάμε με τον Ορειβατικό σε εξορμήσεις, φωτογραφίζω. Γενικά, όμως, μου αρέσει να φωτογραφίζω τον άνθρωπο μέσα στο φυσικό χώρο.

-Αγαπημένο σας θέμα είναι η ελιά. Ετοιμάζετε κάτι;
Η περιοχή μας εδώ προσφέρεται γι’ αυτό. Έχω πάει σε ελαιώνες, έχω φωτογραφίσει, έχω κάτσει μαζί με τους ανθρώπους που μαζεύουν τις ελιές, που σακιάζουν, που πάνε στο λιτρουβιό, τα παλιά κυρίως ελαιοτριβεία έχω φωτογραφίσει, με τους μύλους. Έχω μια δουλειά την οποία έχουμε παρουσιάσει και παλιότερα και στην Καλαμάτα, σε διάφορες εκδηλώσεις για την ελιά. Έχω δώσει φωτογραφίες μου σε μια εκδήλωση που είχαμε κάνει στις Βρυξέλλες με θέμα την ελιά. Επίσης, έχω δώσει φωτογραφίες μου και στο Μουσείο της Ελιάς στη Σπάρτη, είναι εκεί και εκτίθενται, μαυρόασπρες, από παλιά λιοτρουβιά και το λιομάζεμα. Αλλά αυτή τη δουλειά θέλω να την παρουσιάσω κάποτε ολοκληρωμένη.

-Με τι εντυπώσεις έμεινε το κοινό που ήρθε στην έκθεση και με τι εντυπώσεις μείνατε εσείς από το κοινό σας; Ήρθε πολύς νέος κόσμος και μαθητές μου, που μου έδειξαν ότι ενθουσιάστηκαν. Μου έκανε εντύπωση και είδα ότι οι φωτογραφίες λειτουργούν. Άλλωστε, γι’ αυτό έκανα την έκθεση, να δω πώς θα λειτουργήσουν αυτές οι φωτογραφίες.

-Θα έχετε βγάλει χιλιάδες φωτογραφίες. Μπορείτε να πείτε ότι σας εκφράζει περισσότερο μια συγκεκριμένη;
Όχι μία, υπάρχουν περισσότερες που με εκφράζουν. Αλλά σου είπα ότι αυτό το διαπιστώνω, όταν αυτές οι φωτογραφίες λειτουργούν και στους άλλους ανθρώπους, όχι μόνο σε εμένα. Επίσης, η καλή φωτογραφία είναι αυτή που αντέχει στο χρόνο, δηλαδή που την κοιτάς μετά από διάφορα χρονικά διαστήματα και δεν την αφήνεις από τα χέρια σου. Σου αρέσει. Αυτό είναι το κριτήριο, δεν υπάρχει άλλο. Λειτουργεί στο χρόνο. Το ταξίδι συνεχίζεται πάντως. Είναι ένα ωραίο ταξίδι, σου δίνει χαρά αυτή η ενασχόληση και αυτή η περιπλάνηση. Άσχετα αν πολλές φορές δεν έχεις καταφέρει να πετύχεις αυτό που θέλεις. Το ίδιο το ταξίδι είναι χαρά.

Η ψυχολογία της φωτογραφίας
Αν μια φωτογραφία μεταδίδει κάποια συγκίνηση, αυτό δεν μπορείς να το περιγράψεις με λόγια, γιατί είναι μια εσωτερική (ψυχολογική) διαδικασία, που το αποτέλεσμά της δεν μπορείς να το εκφράσεις, χωρίς τον κίνδυνο να αποκρύψεις τα σημαντικότερα. Τότε μπορεί να μιλήσουμε για μια καλή φωτογραφία, όπου μορφή και περιεχόμενο βρίσκονται σε μια αδιάσπαστη δυναμική ισορροπία που οδηγεί στην απόλαυση χωρίς ο θεατής να αναζητά εξηγήσεις. Αν συμβεί αυτό, η φωτογραφία παύει να είναι μόνο μια απεικόνιση, η λειτουργία της είναι διαφορετική, γίνεται σημαντικό έργο τέχνης παρά το φωτοχημικό ή ηλεκτρονικό τρόπο παραγωγής της. Ο θαυμασμός τότε προσανατολίζεται στο φωτογράφο που μπόρεσε με το ένστικτο και την ευαισθησία του να πιάσει αυτή τη στιγμή, χωρίς πολλές φορές και ο ίδιος να ξέρει ποιο θα είναι το αποτέλεσμα αυτής της λήψης. Η φωτογράφιση, επομένως, είναι μια πνευματική διαδικασία, το αποτέλεσμα της οποίας έχει να κάνει με τον ίδιο το φωτογράφο και όχι με το είδος της μηχανής που χρησιμοποιεί. Το μέσο, δηλαδή, για μια καλή φωτογραφία είναι ο φωτογράφος, η τεχνική και ο εξοπλισμός, που είναι προσιτά στον καθένα. Σε αυτό το ταξίδι της αναζήτησης αυτή είναι η ικανοποίηση για τον ίδιο, αν και τις περισσότερες φορές η ίδια η περιπλάνηση έχει μια ηδονή, μια έντονη επιθυμία να γνωρίσεις ανθρώπους και γεγονότα, να ζήσεις και να βιώσεις καταστάσεις. Αυτά τα βιώματα είναι και τα σημαντικότερα, η καλή φωτογραφία θα έλθει να συμπληρώσει αυτή την περιπέτεια.

Πέτρος Τσώνης
Φωτό: Γιώργος Σταθόπουλος

Τέσσερις μοναχοί έχουν μετατρέψει τη μονή σε οικολογικό παράδεισο. Καλλιεργούν ντόπιες ποικιλίες δένδρων και φυτών και εκτρέφουν σπάνια αλογάκια Σκύρου, όπως και μανιάτικα γαϊδουράκια, που τελούν υπό εξαφάνιση

Σε ένα βοτανικό παράδεισο, σε μια κιβωτό διάσωσης σπάνιων ειδών του φυτικού και ζωικού βασιλείου, έχουν μετατρέψει τέσσερις μοναχοί το μικρό μοναστήρι στην Άνω Χώρα Δολών της Μεσσηνιακής Μάνης, λίγα μόλις χιλιόμετρα από την Καλαμάτα. Δίπλα στα σπάνια σκυριανά αλογάκια, που εδώ και ένα χρόνο ξεκίνησε η αναπαραγωγή τους, υπάρχουν και τα μανιάτικα γαϊδουράκια που εξαφανίσθηκαν από την περιοχή. Παράλληλα, ντόπια δέντρα και φυτά, όπως το σκόρδο της Μάνης, οι κερασιές του Ταϋγέτου και οι αχλαδιές της Μεσσηνίας, επιστρέφουν και πάλι, ενώ ιδιαίτερη είναι η φροντίδα που δείχνουν οι μοναχοί στο δέντρο της ελιάς και στις περίπου 90 καταγεγραμμένες ποικιλίες του. Εμπνευστής και πρωτεργάτης της μεγάλης αυτής προσπάθειας είναι ο γέροντας Γαβριήλ. Ο κατά κόσμον Φίλιππος Γιαννόπουλος με σπουδές στην Ιατρική και στη συνέχεια στην Κλασική Αρχαιολογία, στην ιστορία των Καλών Τεχνών και στη Βυζαντινολογία, εργαζόμενος για περίπου 25 χρόνια στην ξενάγηση Δυτικοευρωπαίων επιστημόνων «στα μεγάλα επιτεύγματα του πολιτισμού της Ρωμιοσύνης», αφιερώθηκε στο μοναχισμό, έχοντας αδελφούς και συνοδοιπόρους του τους πατέρες Νεκτάριο, Σιλουανό και Αλέξιο.
Όλοι τους με αγάπη και πολλή δουλειά μετέτρεψαν ένα σκουπιδότοπο σε παράδεισο. «Το οικολογικό πρόβλημα μας απασχολεί πάρα πολύ και, βεβαίως, μας απασχολεί ποιος είναι ο ρόλος της Ορθοδοξίας. Πιστεύουμε ότι άνθρωπος που δε σέβεται το περιβάλλον είναι αδύνατον να σεβαστεί το δημιουργό του», μας λέει ο πατέρας Γαβριήλ.
Η διάσωση του σκυριανού αλόγου τράβηξε από την αρχή το ενδιαφέρον των μοναχών. Μέσα από πολλές δυσκολίες κατάφεραν να γεννηθεί πριν από ένα χρόνο το πρώτο σκυριανό αλογάκι στην Πελοπόννησο.

Ιεράρχες ευλογούν το έργο
Την προσπάθεια των μοναχών παρακολουθεί με ενδιαφέρον ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, που έχει επισκεφθεί το μοναστήρι, αλλά και ο Μητροπολίτης Γυθείου - Οιτύλου και Πάσης Μάνης Χρυσόστομος, καθώς και ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος. Να σημειώσουμε ότι ο επίσκοπος Νόβισαντ της Σερβίας πήγε στην περιοχή για επίσκεψη τριών ημερών, η οποία όμως παρατάθηκε κατά... τρεις μήνες.
Το μικρό μοναστήρι - ιερό κάθισμα «της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος», που έγινε παράδεισος με τον αγώνα των μοναχών, αποτελεί μετόχι της Μονής Αρχαγγέλων της Βόρειας Σερβίας, στα σύνορα με την Ουγγαρία. «Θέλουμε το ιερό κάθισμα να γίνει μια μικρή κιβωτός, όπου οι άνθρωποι θα ευαισθητοποιούνται μέσα από το λόγο και την πράξη», μας λέει ο πατέρας Νεκτάριος, που με υπομονή μάς ξενάγησε τόσο στον κήπο του ιερού καθίσματος όσο και στον ελαιώνα. Κήπος της Εδέμ Θεραπευτικά βότανα και δένδρα από ξένες χώρες Σπουδαία δουλειά, όμως, γίνεται από τους μοναχούς και στο φυτικό τομέα και στους αυτόχθονους σπόρους, που είναι υπό εξαφάνιση. Στην περιοχή υπήρχε μια μεγάλη ποικιλία από αχλαδιές (μαυραπιδιές, κολοκυθαπιδιές, μηλαπιδιές), που ήταν υπό εξαφάνιση. Σε συνεργασία με ντόπιους βρέθηκαν και μπολιάσθηκαν αρκετά δέντρα, ενώ το μανιάτικο σκόρδο που είχε σταματήσει να καλλιεργείται βρέθηκε πάλι στο φυσικό του χώρο. Οι κερασιές του Ταϋγέτου, που κινδύνευσαν από τις τελευταίες καταστροφικές πυρκαγιές, βρήκαν και αυτές φιλοξενία στον κήπο του καθίσματος, όπως και οι μηλιές και οι δαμασκηνιές.
Συναντήσαμε ακόμα αρκετά θεραπευτικά βότανα, αλλά και τμήμα του κήπου με δέντρα από ξένες χώρες, όπως μηλιές από τη Σερβία, αχλαδιές από την Αγγλία, βερικοκιές από την Αλβανία και βατόμουρα από τη Λατινική Αμερική. Όμως, εκείνο που συγκινεί ιδιαίτερα τους μοναχούς είναι το ιερό δέντρο της ελιάς. Έτσι αποφάσισαν να δημιουργήσουν ένα χώρο που θα μπορεί κανείς να γνωρίσει όλη τη βιοποικιλότητά της. Δημιούργησαν έναν ελαιώνα, όπου φυτεύονται ελιές από όλη την Ελλάδα. Ξεκινώντας από τη βορειότερη ελιά, αυτή της Αλεξανδρούπολης, η οποία έχει μια μοναδικότητα, αφού όταν ωριμάσει ο καρπός της γίνεται σχεδόν λευκός, μέχρι τις ελιές του Νότου, την Κορωνέικη, την Μπουράκλα, τη Μαυρολιά, τη Μάτσα, της Αλαγονίας και την Τραγολιά της Τριφυλίας. Μέχρι τώρα έχουν φυτευτεί στον ελαιώνα 60 είδη ελιάς, ενώ κάθε καλοκαίρι δίνεται αγώνας από τους μοναχούς, οι οποίοι υπό δύσκολες συνθήκες μεταφέρουν νερό για το πότισμά τους.

Πληροφορίες για επίσκεψη στο ιερό κάθισμα Τηλ.: 27210 58379

Σε τραγική θέση βρίσκεται η οικονομία της χώρας μας. Τα μέτρα που πάρθηκαν έπληξαν τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων και κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι το αύριο θα είναι καλύτερο.
Βλέπετε, αυτοί που οδήγησαν τη χώρα στη χρεοκοπία τα τελευταία τριάντα χρόνια, είναι και πάλι τα κεντρικά πρόσωπα του πολιτικού συστήματος που καλείται να διαχειριστεί την κρίση.
Ο κόσμος, παρά τα προβλήματά του, φαίνεται πως είναι διατεθειμένος να υποστεί τις όποιες θυσίες, αρκεί το πλοίο να αλλάξει ρότα. Να σταματήσουν οι φαύλοι να εκμεταλλεύονται τη χώρα, να κοπεί ο ομφάλιος λώρος της διαπλοκής και της ρεμούλας. Είναι η τελευταία τους ευκαιρία, διαφορετικά καλύτερα να βρουν από τώρα το λαγούμι που θα κρυφτούν.
Μέσα σε όλο αυτό το δυσοίωνο κλίμα, έχω την αίσθηση ότι τα πράγματα στη Μεσσηνία δεν είναι και τόσο μαύρα.
Από τη μια, η παράδοση, έστω και ενός κομματιού του εθνικού δρόμου Τρίπολης- Καλαμάτας, έφερε τη μεσσηνιακή πρωτεύουσα πιο κοντά στην Αθήνα, με αποτέλεσμα την κάθοδο αρκετών επισκεπτών, ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα και τα εορταστικά τριήμερα.
Το λένε οι ξενοδόχοι, το λένε οι καταστηματάρχες της πόλης. Η ολοκλήρωση του δρόμου, κάτι που θα γίνει πολύ σύντομα, θα βοηθήσει σημαντικά και την τοπική μας οικονομία, αφού ο χρόνος του ταξιδιού θα μειωθεί ακόμη πιο πολύ.
Από την άλλη, η έναρξη λειτουργίας ενός κομματιού της ΠΟΤΑ δημιουργεί ελπίδες για ανάπτυξη, όχι μόνο της Πυλίας, αλλά και ολόκληρης της Μεσσηνίας.
Η ΠΟΤΑ μπορεί να αποτελέσει την ατμομηχανή που θα σύρει προς το δρόμο της ανάπτυξης ολόκληρο το νομό. Ήδη τα πρώτα σημάδια άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους.
Όμως, κι εδώ χρειάζεται η παρέμβαση της Πολιτείας και η άμεση χάραξη νέου δρόμου από τον Ριζόμυλο μέχρι την Πύλο. Είναι επιεικώς απαράδεκτο να θέλει κάποιος πάνω από μία ώρα για να διανύσει την απόσταση από το αεροδρόμιο μέχρι το Ρωμανό.
Να τελειώσω το σημείωμά μου με δυο λόγια για το συγκρότημα που πρόσφατα άνοιξε τις πύλες του. Πρόκειται για ένα διαμάντι, για πρωτόγνωρα για τη Μεσσηνία πράγματα. Ελπίζουμε η προσπάθεια του καπετάν Βασίλη να πετύχει, το έχει ανάγκη η Μεσσηνία, το έχει ανάγκη η χώρα.

Πέτρος Α. Τσώνης